൧൧. ധമ്മികഉപാസകവത്ഥു

ഇധ മോദതീതി ഇമം ധമ്മദേസനം സത്ഥാ ജേതവനേ വിഹരന്തോ ധമ്മികഉപാസകം ആരബ്ഭ കഥേസി.

സാവത്ഥിയം കിര പഞ്ചസതാ ധമ്മികഉപാസകാ നാമ അഹേസും. തേസു ഏകേകസ്സ പഞ്ച പഞ്ച ഉപാസകസതാനി പരിവാരാ. യോ തേസം ജേട്ഠകോ, തസ്സ സത്ത പുത്താ സത്ത ധീതരോ. തേസു ഏകേകസ്സ ഏകേകാ സലാകയാഗു സലാകഭത്തം പക്ഖികഭത്തം നിമന്തനഭത്തം ഉപോസഥികഭത്തം ആഗന്തുകഭത്തം സങ്ഘഭത്തം വസ്സാവാസികം അഹോസി. തേപി സബ്ബേവ അനുജാതപുത്താ നാമ അഹേസും. ഇതി ചുദ്ദസന്നം പുത്താനം ഭരിയായ ഉപാസകസ്സാതി സോളസ സലാകയാഗുആദീനി പവത്തന്തി. ഇതി സോ സപുത്തദാരോ സീലവാ കല്യാണധമ്മോ ദാനസംവിഭാഗരതോ അഹോസി. അഥസ്സ അപരഭാഗേ രോഗോ ഉപ്പജ്ജി, ആയുസങ്ഖാരോ പരിഹായി. സോ ധമ്മം സോതുകാമോ ‘‘അട്ഠ വാ മേ സോളസ വാ ഭിക്ഖൂ പേസേഥാ’’തി സത്ഥു സന്തികം പഹിണി. സത്ഥാ പേസേസി. തേ ഗന്ത്വാ തസ്സ മഞ്ചം പരിവാരേത്വാ പഞ്ഞത്തേസു ആസനേസു നിസിന്നാ. ‘‘ഭന്തേ, അയ്യാനം മേ ദസ്സനം ദുല്ലഭം ഭവിസ്സതി, ദുബ്ബലോമ്ഹി, ഏകം മേ സുത്തം സജ്ഝായഥാ’’തി വുത്തേ ‘‘കതരം സുത്തം സോതുകാമോ ഉപാസകാ’’തി? ‘‘സബ്ബബുദ്ധാനം അവിജഹിതം സതിപട്ഠാനസുത്ത’’ന്തി വുത്തേ – ‘‘ഏകായനോ അയം, ഭിക്ഖവേ, മഗ്ഗോ സത്താനം വിസുദ്ധിയാ’’തി (ദീ. നി. ൨.൩൭൩; മ. നി. ൧.൧൦൬) സുത്തന്തം പട്ഠപേസും. തസ്മിം ഖണേ ഛഹി ദേവലോകേഹി സബ്ബാലങ്കാരപടിമണ്ഡിതാ സഹസ്സസിന്ധവയുത്താ ദിയഡ്ഢയോജനസതികാ ഛ രഥാ ആഗമിംസു. തേസു ഠിതാ ദേവതാ ‘‘അമ്ഹാകം ദേവലോകം നേസ്സാമ, അമ്ഹാകം ദേവലോകം നേസ്സാമ, അമ്ഭോ മത്തികഭാജനം ഭിന്ദിത്വാ സുവണ്ണഭാജനം ഗണ്ഹന്തോ വിയ അമ്ഹാകം ദേവലോകേ അഭിരമിതും ഇധ നിബ്ബത്താഹി, അമ്ഹാകം ദേവലോകേ അഭിരമിതും ഇധ നിബ്ബത്താഹീ’’തി വദിംസു. ഉപാസകോ ധമ്മസ്സവനന്തരായം അനിച്ഛന്തോ – ‘‘ആഗമേഥ ആഗമേഥാ’’തി ആഹ. ഭിക്ഖൂ ‘‘അമ്ഹേ വാരേതീ’’തി സഞ്ഞായ തുണ്ഹീ അഹേസും.

അഥസ്സ പുത്തധീതരോ ‘‘അമ്ഹാകം പിതാ പുബ്ബേ ധമ്മസ്സവനേന അതിത്തോ അഹോസി, ഇദാനി പന ഭിക്ഖൂ പക്കോസാപേത്വാ സജ്ഝായം കാരേത്വാ സയമേവ വാരേതി, മരണസ്സ അഭായനകസത്തോ നാമ നത്ഥീ’’തി വിരവിംസു. ഭിക്ഖൂ ‘‘ഇദാനി അനോകാസോ’’തി ഉട്ഠായാസനാ പക്കമിംസു. ഉപാസകോ ഥോകം വീതിനാമേത്വാ സതിം പടിലഭിത്വാ പുത്തേ പുച്ഛി – ‘‘കസ്മാ കന്ദഥാ’’തി? ‘‘താത, തുമ്ഹേ ഭിക്ഖൂ പക്കോസാപേത്വാ ധമ്മം സുണന്താ സയമേവ വാരയിത്ഥ, അഥ മയം ‘മരണസ്സ അഭായനകസത്തോ നാമ നത്ഥീ’തി കന്ദിമ്ഹാ’’തി. ‘‘അയ്യാ പന കുഹി’’ന്തി? ‘‘‘അനോകാസോ’തി ഉട്ഠായാസനാ പക്കന്താ, താതാ’’തി. ‘‘നാഹം, അയ്യേഹി സദ്ധിം കഥേമീ’’തി വുത്തേ ‘‘അഥ കേന സദ്ധിം കഥേഥാ’’തി. ‘‘ഛഹി ദേവലോകേഹി ദേവതാ ഛ രഥേ അലങ്കരിത്വാ ആദായ ആകാസേ ഠത്വാ ‘അമ്ഹാഹി ദേവലോകേ അഭിരമ, അമ്ഹാകം ദേവലോകേ അഭിരമാ’തി സദ്ദം കരോന്തി, താഹി സദ്ധിം കഥേമീ’’തി. ‘‘കുഹിം, താത, രഥാ, ന മയം പസ്സാമാ’’തി? ‘‘അത്ഥി പന മയ്ഹം ഗന്ഥിതാനി പുപ്ഫാനീ’’തി? ‘‘അത്ഥി, താതാ’’തി. ‘‘കതരോ ദേവലോകോ രമണീയോ’’തി? ‘‘സബ്ബബോധിസത്താനം ബുദ്ധമാതാപിതൂനഞ്ച വസിതട്ഠാനം തുസിതഭവനം രമണീയം, താതാ’’തി. ‘‘തേന ഹി ‘തുസിതഭവനതോ ആഗതരഥേ ലഗ്ഗതൂ’തി പുപ്ഫദാമം ഖിപഥാ’’തി. തേ ഖിപിംസു. തം രഥധുരേ ലഗ്ഗിത്വാ ആകാസേ ഓലമ്ബി. മഹാജനോ തദേവ പസ്സതി, രഥം ന പസ്സതി. ഉപാസകോ ‘‘പസ്സഥേതം പുപ്ഫദാമ’’ന്തി വത്വാ, ‘‘ആമ, പസ്സാമാ’’തി വുത്തേ – ‘‘ഏതം തുസിതഭവനതോ ആഗതരഥേ ഓലമ്ബതി, അഹം തുസിതഭവനം ഗച്ഛാമി, തുമ്ഹേ മാ ചിന്തയിത്ഥ, മമ സന്തികേ നിബ്ബത്തിതുകാമാ ഹുത്വാ മയാ കതനിയാമേനേവ പുഞ്ഞാനി കരോഥാ’’തി വത്വാ കാലം കത്വാ രഥേ പതിട്ഠാസി.

താവദേവസ്സ തിഗാവുതപ്പമാണോ സട്ഠിസകടഭാരാലങ്കാരപടിമണ്ഡിതോ അത്തഭാവോ നിബ്ബത്തി, അച്ഛരാസഹസ്സം പരിവാരേസി, പഞ്ചവീസതിയോജനികം കനകവിമാനം പാതുരഹോസി. തേപി ഭിക്ഖൂ വിഹാരം അനുപ്പത്തേ സത്ഥാ പുച്ഛി – ‘‘സുതാ, ഭിക്ഖവേ, ഉപാസകേന ധമ്മദേസനാ’’തി? ‘‘ആമ, ഭന്തേ, അന്തരായേവ പന ‘ആഗമേഥാ’തി വാരേസി. അഥസ്സ പുത്തധീതരോ കന്ദിംസു. മയം ‘ഇദാനി അനോകാസോ’തി ഉട്ഠായാസനാ നിക്ഖന്താ’’തി. ‘‘ന സോ, ഭിക്ഖവേ, തുമ്ഹേഹി സദ്ധിം കഥേസി, ഛഹി ദേവലോകേഹി ദേവതാ ഛ രഥേ അലങ്കരിത്വാ ആഹരിത്വാ തം ഉപാസകം പക്കോസിംസു. സോ ധമ്മദേസനായ അന്തരായം അനിച്ഛന്തോ താഹി സദ്ധിം കഥേസീ’’തി. ‘‘ഏവം, ഭന്തേ’’തി. ‘‘ഏവം, ഭിക്ഖവേ’’തി. ‘‘ഇദാനി കുഹിം നിബ്ബത്തോ’’തി? ‘‘തുസിതഭവനേ, ഭിക്ഖവേ’’തി. ‘‘ഭന്തേ, ഇദാനി ഇധ ഞാതിമജ്ഝേ മോദമാനോ വിചരിത്വാ ഇദാനേവ ഗന്ത്വാ പുന മോദനട്ഠാനേയേവ നിബ്ബത്തോ’’തി. ‘‘ആമ, ഭിക്ഖവേ, അപ്പമത്താ ഹി ഗഹട്ഠാ വാ പബ്ബജിതാ വാ സബ്ബത്ഥ മോദന്തിയേവാ’’തി വത്വാ ഇമം ഗാഥമാഹ –

൧൬. ‘‘ഇധ മോദതി പേച്ച മോദതി,

കതപുഞ്ഞോ ഉഭയത്ഥ മോദതി;

സോ മോദതി സോ പമോദതി,

ദിസ്വാ കമ്മവിസുദ്ധിമത്തനോ’’തി.

തത്ഥ കതപുഞ്ഞോതി നാനപ്പകാരസ്സ കുസലസ്സ കാരകോ പുഗ്ഗലോ ‘‘അകതം വത മേ പാപം, കതം മേ കല്യാണ’’ന്തി ഇധ കമ്മമോദനേന, പേച്ച വിപാകമോദനേന മോദതി. ഏവം ഉഭയത്ഥ മോദതി നാമ. കമ്മവിസുദ്ധിന്തി ധമ്മികഉപാസകോപി അത്തനോ കമ്മവിസുദ്ധിം പുഞ്ഞകമ്മസമ്പത്തിം ദിസ്വാ കാലകിരിയതോ പുബ്ബേ ഇധലോകേപി മോദതി, കാലം കത്വാ ഇദാനി പരലോകേപി അതിമോദതിയേവാതി.

ഗാഥാപരിയോസാനേ ബഹൂ സോതാപന്നാദയോ അഹേസും മഹാജനസ്സ സാത്ഥികാ ധമ്മദേസനാ ജാതാതി.

ധമ്മികഉപാസകവത്ഥു ഏകാദസമം.