൧൨. ലോഹിച്ചസുത്തവണ്ണനാ

ലോഹിച്ചബ്രാഹ്മണവത്ഥുവണ്ണനാ

൫൦൧. ഏവം മേ സുതം…പേ… കോസലേസൂതി ലോഹിച്ചസുത്തം. തത്രായം അനുത്താനപദവണ്ണനാ. സാലവതികാതി തസ്സ ഗാമസ്സ നാമം, സോ കിര വതിയാ വിയ സമന്തതോ സാലപന്തിയാ പരിക്ഖിത്തോ. തസ്മാ സാലവതികാതി വുച്ചതി. ലോഹിച്ചോതി തസ്സ ബ്രാഹ്മണസ്സ നാമം.

൫൦൨-൫൦൩. പാപകന്തി പരാനുകമ്പാ വിരഹിതത്താ ലാമകം, ന പന ഉച്ഛേദസസ്സതാനം അഞ്ഞതരം. ഉപ്പന്നം ഹോതീതി ജാതം ഹോതി, ന കേവലഞ്ച ചിത്തേ ജാതമത്തമേവ. സോ കിര തസ്സ വസേന പരിസമജ്ഝേപി ഏവം ഭാസതിയേവ. കിഞ്ഹി പരോ പരസ്സാതി പരോ യോ അനുസാസീയതി, സോ തസ്സ അനുസാസകസ്സ കിം കരിസ്സതി. അത്തനാ പടിലദ്ധം കുസലം ധമ്മം അത്തനാവ സക്കത്വാ ഗരും കത്വാ വിഹാതബ്ബന്തി വദതി.

൫൦൪-൪൦൭. രോസികം ന്ഹാപിതം ആമന്തേസീതി രോസികാതി ഏവം ഇത്ഥിലിങ്ഗവസേന ലദ്ധനാമം ന്ഹാപിതം ആമന്തേസി. സോ കിര ഭഗവതോ ആഗമനം സുത്വാ ചിന്തേസി – ‘‘വിഹാരം ഗന്ത്വാ ദിട്ഠം നാമം ഭാരോ, ഗേഹം പന ആണാപേത്വാ പസ്സിസ്സാമി ചേവ യഥാസത്തി ച ആഗന്തുകഭിക്ഖം ദസ്സാമീ’’തി, തസ്മാ ഏവം ന്ഹാപിതം ആമന്തേസി.

൫൦൮. പിട്ഠിതോ പിട്ഠിതോതി കഥാഫാസുകത്ഥം പച്ഛതോ പച്ഛതോ അനുബന്ധോ ഹോതി. വിവേചേതൂതി വിമോചേതു, തം ദിട്ഠിഗതം വിനോദേതൂതി വദതി. അയം കിര ഉപാസകോ ലോഹിച്ചസ്സ ബ്രാഹ്മണസ്സ പിയസഹായകോ. തസ്മാ തസ്സ അത്ഥകാമതായ ഏവമാഹ. അപ്പേവ നാമ സിയാതി ഏത്ഥ പഠമവചനേന ഭഗവാ ഗജ്ജതി, ദുതിയവചനേന അനുഗജ്ജതി. അയം കിരേത്ഥ അധിപ്പായോ – രോസികേ ഏതദത്ഥമേവ മയാ ചത്താരി അസങ്ഖ്യേയ്യാനി. കപ്പസതസഹസ്സഞ്ച വിവിധാനി ദുക്കരാനി കരോന്തേന പാരമിയോ പൂരിതാ, ഏതദത്ഥമേവ സബ്ബഞ്ഞുതഞ്ഞാണം പടിവിദ്ധം, ന മേ ലോഹിച്ചസ്സ ദിട്ഠിഗതം ഭിന്ദിതും ഭാരോതി, ഇമമത്ഥം ദസ്സേന്തോ പഠമവചനേന ഭഗവാ ഗജ്ജതി. കേവലം രോസികേ ലോഹിച്ചസ്സ മമ സന്തികേ ആഗമനം വാ നിസജ്ജാ വാ അല്ലാപസല്ലാപോ വാ ഹോതു, സചേപി ലോഹിച്ചസദിസാനം സതസഹസ്സസ്സ കങ്ഖാ ഹോതി, പടിബലോ അഹം വിനോദേതും ലോഹിച്ചസ്സ പന ഏകസ്സ ദിട്ഠിവിനോദനേ മയ്ഹം കോ ഭാരോതി ഇമമത്ഥം ദസ്സേന്തോ ദുതിയവചനേന ഭഗവാ അനുഗജ്ജതീതി വേദിതബ്ബോ.

ലോഹിച്ചബ്രാഹ്മണാനുയോഗവണ്ണനാ

൫൦൯. സമുദയസഞ്ജാതീതി സമുദയസ്സ സഞ്ജാതി ഭോഗുപ്പാദോ, തതോ ഉട്ഠിതം ധനധഞ്ഞന്തി അത്ഥോ. യേ തം ഉപജീവന്തീതി യേ ഞാതിപരിജനദാസകമ്മകരാദയോ ജനാ തം നിസ്സായ ജീവന്തി. അന്തരായകരോതി ലാഭന്തരായകരോ. ഹിതാനുകമ്പീതി ഏത്ഥ ഹിതന്തി വുഡ്ഢി. അനുകമ്പതീതി അനുകമ്പീ, ഇച്ഛതീതി അത്ഥോ, വുഡ്ഢിം ഇച്ഛതി വാ നോ വാതി വുത്തം ഹോതി. നിരയം വാ തിരച്ഛാനയോനിം വാതി സചേ സാ മിച്ഛാദിട്ഠി സമ്പജ്ജതി, നിയതാ ഹോതി, ഏകംസേന നിരയേ നിബ്ബത്തതി, നോ ചേ, തിരച്ഛാനയോനിയം നിബ്ബത്തതീതി അത്ഥോ.

൫൧൦-൫൧൨. ഇദാനി യസ്മാ യഥാ അത്തനോ ലാഭന്തരായേന സത്താ സംവിജ്ജന്തി ന തഥാ പരേസം, തസ്മാ സുട്ഠുതരം ബ്രാഹ്മണം പവേചേതുകാമോ ‘‘തം കിം മഞ്ഞസീ’’തി ദുതിയം ഉപപത്തിമാഹ. യേ ചിമേതി യേ ച ഇമേ തഥാഗതസ്സ ധമ്മദേസനം സുത്വാ അരിയഭൂമിം ഓക്കമിതും അസക്കോന്താ കുലപുത്താ ദിബ്ബാ ഗബ്ഭാതി ഉപയോഗത്ഥേ പച്ചത്തവചനം, ദിബ്ബേ ഗബ്ഭേതി അത്ഥോ. ദിബ്ബാ, ഗബ്ഭാതി ച ഛന്നം ദേവലോകാനമേതം അധിവചനം. പരിപാചേന്തീതി ദേവലോകഗാമിനിം പടിപദം പൂരയമാനാ ദാനം, ദദമാനാ, സീലം രക്ഖമാനാ, ഗന്ധമാലാദീഹി, പൂജം കുരുമാനാ ഭാവനം ഭാവയമാനാ പാചേന്തി വിപാചേന്തി പരിപാചേന്തി പരിണാമം ഗമേന്തി. ദിബ്ബാനം ഭവാനം അഭിനിബ്ബത്തിയാതി ദിബ്ബഭവാ നാമ ദേവാനം വിമാനാനി, തേസം നിബ്ബത്തനത്ഥായാതി അത്ഥോ. അഥ വാ ദിബ്ബാ ഗബ്ഭാതി ദാനാദയോ പുഞ്ഞവിസേസാ. ദിബ്ബാ ഭവാതി ദേവലോകേ വിപാകക്ഖന്ധാ, തേസം നിബ്ബത്തനത്ഥായ താനി പുഞ്ഞാനി കരോന്തീതി അത്ഥോ. തേസം അന്തരായകരോതി തേസം മഗ്ഗസമ്പത്തിഫലസമ്പത്തിദിബ്ബഭവവിസേസാനം അന്തരായകരോ. ഇതി ഭഗവാ ഏത്താവതാ അനിയമിതേനേവ ഓപമ്മവിധിനാ യാവ ഭവഗ്ഗാ ഉഗ്ഗതം ബ്രാഹ്മണസ്സ മാനം ഭിന്ദിത്വാ ഇദാനി ചോദനാരഹേ തയോ സത്ഥാരേ ദസ്സേതും ‘‘തയോ ഖോ മേ, ലോഹിച്ചാ’’തിആദിമാഹ.

തയോ ചോദനാരഹവണ്ണനാ

൫൧൩. തത്ഥ സാ ചോദനാതി തയോ സത്ഥാരേ ചോദേന്തസ്സ ചോദനാ. ന അഞ്ഞാ ചിത്തം ഉപട്ഠപേന്തീതി അഞ്ഞായ ആജാനനത്ഥായ ചിത്തം ന ഉപട്ഠപേന്തി. വോക്കമ്മാതി നിരന്തരം തസ്സ സാസനം അകത്വാ തതോ ഉക്കമിത്വാ വത്തന്തീതി അത്ഥോ. ഓസക്കന്തിയാ വാ ഉസ്സക്കേയ്യാതി പടിക്കമന്തിയാ ഉപഗച്ഛേയ്യ, അനിച്ഛന്തിയാ ഇച്ഛേയ്യ, ഏകായ സമ്പയോഗം അനിച്ഛന്തിയാ ഏകോ ഇച്ഛേയ്യാതി വുത്തം ഹോതി. പരമ്മുഖിം വാ ആലിങ്ഗേയ്യാതി ദട്ഠുമ്പി അനിച്ഛമാനം പരമ്മുഖിം ഠിതം പച്ഛതോ ഗന്ത്വാ ആലിങ്ഗേയ്യ. ഏവംസമ്പദമിദന്തി ഇമസ്സാപി സത്ഥുനോ ‘‘മമ ഇമേ സാവകാ’’തി സാസനാ വോക്കമ്മ വത്തമാനേപി തേ ലോഭേന അനുസാസതോ ഇമം ലോഭധമ്മം ഏവംസമ്പദമേവ ഈദിസമേവ വദാമി. ഇതി സോ ഏവരൂപോ തവ ലോഭധമ്മോ യേന ത്വം ഓസക്കന്തിയാ ഉസ്സക്കന്തോ വിയ പരമ്മുഖിം ആലിങ്ഗന്തോ വിയ അഹോസീതിപി തം ചോദനം അരഹതി. കിഞ്ഹി പരോ പരസ്സ കരിസ്സതീതി യേന ധമ്മേന പരേ അനുസാസി, അത്താനമേവ താവ തത്ഥ സമ്പാദേഹി, ഉജും കരോഹി. കിഞ്ഹി പരോ പരസ്സ കരിസ്സതീതി ചോദനം അരഹതി.

൫൧൪. നിദ്ദായിതബ്ബന്തി സസ്സരൂപകാനി തിണാനി ഉപ്പാടേത്വാ പരിസുദ്ധം കാതബ്ബം.

൫൧൫. തതിയചോദനായ കിഞ്ഹി പരോ പരസ്സാതി അനുസാസനം അസമ്പടിച്ഛനകാലതോ പട്ഠായ പരോ അനുസാസിതബ്ബോ, പരസ്സ അനുസാസകസ്സ കിം കരിസ്സതീതി നനു തത്ഥ അപ്പോസ്സുക്കതം ആപജ്ജിത്വാ അത്തനാ പടിവിദ്ധധമ്മം അത്തനാവ മാനേത്വാ പൂജേത്വാ വിഹാതബ്ബന്തി ഏവം ചോദനം അരഹതീതി അത്ഥോ.

ന ചോദനാരഹസത്ഥുവണ്ണനാ

൫൧൬. ന ചോദനാരഹോതി അയഞ്ഹി യസ്മാ പഠമമേവ അത്താനം പതിരൂപേ പതിട്ഠാപേത്വാ സാവകാനം ധമ്മം ദേസേതി. സാവകാ ചസ്സ അസ്സവാ ഹുത്വാ യഥാനുസിട്ഠം പടിപജ്ജന്തി, തായ ച പടിപത്തിയാ മഹന്തം വിസേസമധിഗച്ഛന്തി. തസ്മാ ന ചോദനാരഹോതി.

൫൧൭. നരകപപാതം പപതന്തോതി മയാ ഗഹിതായ ദിട്ഠിയാ അഹം നരകപപാതം പപതന്തോ. ഉദ്ധരിത്വാ ഥലേ പതിട്ഠാപിതോതി തം ദിട്ഠിം ഭിന്ദിത്വാ ധമ്മദേസനാഹത്ഥേന അപായപതനതോ ഉദ്ധരിത്വാ സഗ്ഗമഗ്ഗഥലേ ഠപിതോമ്ഹീതി വദതി. സേസമേത്ഥ ഉത്താനമേവാതി.

ഇതി സുമങ്ഗലവിലാസിനിയാ ദീഘനികായട്ഠകഥായം

ലോഹിച്ചസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.