൮. കല്യാണമിത്തതാദിവഗ്ഗവണ്ണനാ

൭൧. അട്ഠമസ്സ പഠമേ കല്യാണമിത്തതാതി കല്യാണാ മിത്താ അസ്സാതി കല്യാണമിത്തോ, തസ്സ ഭാവോ കല്യാണമിത്തതാ. സേസം വുത്തപടിപക്ഖനയേന വേദിതബ്ബം.

൭൨-൭൩. ദുതിയേ അനുയോഗോതി യോഗോ പയോഗോ. അനനുയോഗോതി അയോഗോ അപ്പയോഗോ. അനുയോഗാതി അനുയോഗേന. അനനുയോഗാതി അനനുയോഗേന. കുസലാനം ധമ്മാനന്തി ചതുഭൂമകകുസലധമ്മാനം. തതിയം ഉത്താനത്ഥമേവ.

൭൪. ചതുത്ഥേ ബോജ്ഝങ്ഗാതി ബുജ്ഝനകസത്തസ്സ അങ്ഗഭൂതാ സത്ത ധമ്മാ. യായ വാ ധമ്മസാമഗ്ഗിയാ സോ ബുജ്ഝതി, സമ്മോഹനിദ്ദാതോ വാ വുട്ഠാതി, ചതുസച്ചധമ്മം വാ സച്ഛികരോതി. തസ്സാ ബോധിയാ അങ്ഗഭൂതാതിപി ബോജ്ഝങ്ഗാ. ‘‘ബോജ്ഝങ്ഗാതി കേനട്ഠേന ബോജ്ഝങ്ഗാ? ബുജ്ഝന്തീതി ബോജ്ഝങ്ഗാ, അനുബുജ്ഝന്തീതി ബോജ്ഝങ്ഗാ, പടിബുജ്ഝന്തീതി ബോജ്ഝങ്ഗാ, സമ്ബുജ്ഝന്തീതി ബോജ്ഝങ്ഗാ, ബോധായ സംവത്തന്തീതി ബോജ്ഝങ്ഗാ’’തി (പടി. മ. ൨.൧൭). ഏവം പനേതം പദം വിഭത്തമേവ.

൭൫. പഞ്ചമേ ഭാവനാപാരിപൂരിം ഗച്ഛന്തീതി ഇമിനാ പദേന ബോജ്ഝങ്ഗാനം യാഥാവസരസഭൂമി നാമ കഥിതാ. സാ പനേസാ ചതുബ്ബിധാ ഹോതി – വിപസ്സനാ, വിപസ്സനാപാദകജ്ഝാനം, മഗ്ഗോ, ഫലന്തി. തത്ഥ വിപസ്സനായ ഉപ്പജ്ജനകാലേ ബോജ്ഝങ്ഗാ കാമാവചരാ ഹോന്തി, വിപസ്സനാപാദകജ്ഝാനമ്ഹി ഉപ്പജ്ജനകാലേ രൂപാവചരഅരൂപാവചരാ, മഗ്ഗഫലേസു ഉപ്പജ്ജനകാലേ ലോകുത്തരാ. ഇതി ഇമസ്മിം സുത്തേ ബോജ്ഝങ്ഗാ ചതുഭൂമകാ കഥിതാ.

൭൬. ഛട്ഠസ്സ അട്ഠുപ്പത്തികോ നിക്ഖേപോ. അട്ഠുപ്പത്തിയം ഹേതം നിക്ഖിത്തം, സമ്ബഹുലാ കിര ഭിക്ഖൂ ധമ്മസഭായം സന്നിസിന്നാ. തേസം അന്തരേ ബന്ധുലമല്ലസേനാപതിം ആരബ്ഭ അയം കഥാ ഉദപാദി, ‘‘ആവുസോ, അസുകം നാമ കുലം പുബ്ബേ ബഹുഞാതികം അഹോസി ബഹുപക്ഖം, ഇദാനി അപ്പഞാതികം അപ്പപക്ഖം ജാത’’ന്തി. അഥ ഭഗവാ തേസം ചിത്താചാരം ഞത്വാ ‘‘മയി ഗതേ മഹതീ ദേസനാ ഭവിസ്സതീ’’തി ഞത്വാ ഗന്ധകുടിതോ നിക്ഖമ്മ ധമ്മസഭായം പഞ്ഞത്തവരബുദ്ധാസനേ നിസീദിത്വാ ‘‘കായ നുത്ഥ, ഭിക്ഖവേ, ഏതരഹി കഥായ സന്നിസിന്നാ’’തി ആഹ. ഭഗവാ അഞ്ഞാ ഗാമനിഗമാദികഥാ നത്ഥി, അസുകം നാമ കുലം പുബ്ബേ ബഹുഞാതികം അഹോസി ബഹുപക്ഖം, ഇദാനി അപ്പഞാതികം അപ്പപക്ഖം ജാതന്തി വദന്താ നിസിന്നമ്ഹാതി. സത്ഥാ ഇമിസ്സാ അട്ഠുപ്പത്തിയാ അപ്പമത്തികാ ഏസാ, ഭിക്ഖവേ, പരിഹാനീതി ഇദം സുത്തം ആരഭി.

തത്ഥ അപ്പമത്തികാതി പരിത്താ പരിത്തപ്പമാണാ. ഏതായ ഹി പരിഹാനിയാ സഗ്ഗതോ വാ മഗ്ഗതോ വാ പരിഹാനി നാമ നത്ഥി, ദിട്ഠധമ്മികപരിഹാനിമത്തമേവ ഏതന്തി ആഹ. ഏതം പതികിട്ഠന്തി ഏതം പച്ഛിമം ഏതം ലാമകം. യദിദം പഞ്ഞാപരിഹാനീതി യാ ഏസാ മമ സാസനേ കമ്മസ്സകതപഞ്ഞായ ഝാനപഞ്ഞായ വിപസ്സനാപഞ്ഞായ മഗ്ഗപഞ്ഞായ ഫലപഞ്ഞായ ച പരിഹാനി, ഏസാ പച്ഛിമാ, ഏസാ ലാമകാ, ഏസാ ഛഡ്ഡനീയാതി അത്ഥോ.

൭൭. സത്തമമ്പി അട്ഠുപ്പത്തിയമേവ കഥിതം. ധമ്മസഭായം കിര നിസിന്നേസു ഭിക്ഖൂസു ഏകച്ചേ ഏവം ആഹംസു – ‘‘അസുകം നാമ കുലം പുബ്ബേ അപ്പഞാതികം അപ്പപക്ഖം അഹോസി, ഇദാനി തം ബഹുഞാതികം ബഹുപക്ഖം ജാത’’ന്തി. കം സന്ധായ ഏവമാഹംസൂതി? വിസാഖം ഉപാസികം വേസാലികേ ച ലിച്ഛവീ. സത്ഥാ തേസം ചിത്താചാരം ഞത്വാ പുരിമനയേനേവ ആഗന്ത്വാ ധമ്മാസനേ നിസിന്നോ ‘‘കായ നുത്ഥ, ഭിക്ഖവേ, ഏതരഹി കഥായ സന്നിസിന്നാ’’തി പുച്ഛി. തേ യഥാഭൂതം കഥയിംസു. സത്ഥാ ഇമിസ്സാ അട്ഠുപ്പത്തിയാ ഇമം സുത്തം ആരഭി. തത്ഥ അപ്പമത്തികാതി തം സമ്പത്തിം നിസ്സായ സഗ്ഗം വാ മഗ്ഗം വാ സമ്പത്താനം അഭാവതോ പരിത്താ. യദിദം പഞ്ഞാവുദ്ധീതി കമ്മസ്സകതപഞ്ഞാദീനം വുദ്ധി. തസ്മാതി യസ്മാ ഞാതീനം വുദ്ധി നാമ ദിട്ഠധമ്മികമത്താ അപ്പാ പരിത്താ, സാ സഗ്ഗം വാ മഗ്ഗം വാ പാപേതും അസമത്ഥാ, തസ്മാ. പഞ്ഞാവുദ്ധിയാതി കമ്മസ്സകതാദിപഞ്ഞായ വുദ്ധിയാ.

൭൮. അട്ഠമമ്പി അട്ഠുപ്പത്തിയമേവ കഥിതം. സമ്ബഹുലാ കിര ഭിക്ഖൂ ധമ്മസഭായം സന്നിസിന്നാ മഹാധനസേട്ഠിപുത്തം ആരബ്ഭ ‘‘അസുകം നാമ കുലം പുബ്ബേ മഹാഭോഗം മഹാഹിരഞ്ഞസുവണ്ണം അഹോസി, തം ഇദാനി അപ്പഭോഗം ജാത’’ന്തി കഥയിംസു. സത്ഥാ പുരിമനയേനേവ ആഗന്ത്വാ തേസം വചനം സുത്വാ ഇമം സുത്തം ആരഭി.

൭൯. നവമമ്പി അട്ഠുപ്പത്തിയമേവ വുത്തം. ധമ്മസഭായം കിര സന്നിസിന്നാ ഭിക്ഖൂ കാകവലിയസേട്ഠിഞ്ച പുണ്ണസേട്ഠിഞ്ച ആരബ്ഭ ‘‘അസുകം നാമ കുലം പുബ്ബേ അപ്പഭോഗം അഹോസി, തം ഇദാനി മഹാഭോഗം ജാത’’ന്തി കഥയിംസു. സത്ഥാ പുരിമനയേനേവ ആഗന്ത്വാ തേസം വചനം സുത്വാ ഇമം സുത്തം ആരഭി. സേസം ഇമേസു ദ്വീസുപി ഹേട്ഠാ വുത്തനയേനേവ വേദിതബ്ബം.

൮൦. ദസമമ്പി അട്ഠുപ്പത്തിയം വുത്തം. ധമ്മസഭായം കിര ഭിക്ഖൂ കോസലമഹാരാജാനം ആരബ്ഭ ‘‘അസുകം നാമ കുലം പുബ്ബേ മഹായസം മഹാപരിവാരം അഹോസി, ഇദാനി അപ്പയസം അപ്പപരിവാരം ജാത’’ന്തി കഥയിംസു. ഭഗവാ പുരിമനയേനേവ ആഗന്ത്വാ തേസം വചനം സുത്വാ ഇമം ധമ്മദേസനം ആരഭി. സേസം വുത്തനയേനേവ വേദിതബ്ബന്തി.

കല്യാണമിത്തതാദിവഗ്ഗവണ്ണനാ.