൬. ഹേതുചതുക്കം

൨൫൬. തസ്മിം സമയേ അവിജ്ജാപച്ചയാ സങ്ഖാരോ അവിജ്ജാഹേതുകോ, സങ്ഖാരപച്ചയാ വിഞ്ഞാണം സങ്ഖാരഹേതുകം, വിഞ്ഞാണപച്ചയാ നാമം വിഞ്ഞാണഹേതുകം, നാമപച്ചയാ ഛട്ഠായതനം നാമഹേതുകം, ഛട്ഠായതനപച്ചയാ ഫസ്സോ ഛട്ഠായതനഹേതുകോ, ഫസ്സപച്ചയാ വേദനാ ഫസ്സഹേതുകാ, വേദനാപച്ചയാ തണ്ഹാ വേദനാഹേതുകാ, തണ്ഹാപച്ചയാ ഉപാദാനം തണ്ഹാഹേതുകം; ഉപാദാനപച്ചയാ ഭവോ, ഭവപച്ചയാ ജാതി, ജാതിപച്ചയാ ജരാമരണം. ഏവമേതസ്സ കേവലസ്സ ദുക്ഖക്ഖന്ധസ്സ സമുദയോ ഹോതി.

൨൫൭. തത്ഥ കതമാ അവിജ്ജാ? യം അഞ്ഞാണം അദസ്സനം…പേ… അവിജ്ജാലങ്ഗീ മോഹോ അകുസലമൂലം – അയം വുച്ചതി ‘‘അവിജ്ജാ’’.

തത്ഥ കതമോ അവിജ്ജാപച്ചയാ സങ്ഖാരോ അവിജ്ജാഹേതുകോ? യാ ചേതനാ സഞ്ചേതനാ സഞ്ചേതയിതത്തം – അയം വുച്ചതി ‘‘അവിജ്ജാപച്ചയാ സങ്ഖാരോ അവിജ്ജാഹേതുകോ’’.

തത്ഥ കതമം സങ്ഖാരപച്ചയാ വിഞ്ഞാണം സങ്ഖാരഹേതുകം? യം ചിത്തം മനോ മാനസം…പേ… തജ്ജാമനോവിഞ്ഞാണധാതു – ഇദം വുച്ചതി ‘‘സങ്ഖാരപച്ചയാ വിഞ്ഞാണം സങ്ഖാരഹേതുകം’’.

തത്ഥ കതമം വിഞ്ഞാണപച്ചയാ നാമം വിഞ്ഞാണഹേതുകം? വേദനാക്ഖന്ധോ, സഞ്ഞാക്ഖന്ധോ, സങ്ഖാരക്ഖന്ധോ – ഇദം വുച്ചതി ‘‘വിഞ്ഞാണപച്ചയാ നാമം വിഞ്ഞാണഹേതുകം’’.

തത്ഥ കതമം നാമപച്ചയാ ഛട്ഠായതനം നാമഹേതുകം? യം ചിത്തം മനോ മാനസം…പേ… തജ്ജാമനോവിഞ്ഞാണധാതു – ഇദം വുച്ചതി ‘‘നാമപച്ചയാ ഛട്ഠായതനം നാമഹേതുകം’’.

തത്ഥ കതമോ ഛട്ഠായതനപച്ചയാ ഫസ്സോ ഛട്ഠായതനഹേതുകോ? യോ ഫസ്സോ ഫുസനാ സമ്ഫുസനാ സമ്ഫുസിതത്തം – അയം വുച്ചതി ‘‘ഛട്ഠായതനപച്ചയാ ഫസ്സോ ഛട്ഠായതനഹേതുകോ’’.

തത്ഥ കതമാ ഫസ്സപച്ചയാ വേദനാ ഫസ്സഹേതുകാ? യം ചേതസികം സാതം ചേതസികം സുഖം ചേതോസമ്ഫസ്സജം സാതം സുഖം വേദയിതം ചേതോസമ്ഫസ്സജാ സാതാ സുഖാ വേദനാ – അയം വുച്ചതി ‘‘ഫസ്സപച്ചയാ വേദനാ ഫസ്സഹേതുകാ’’.

തത്ഥ കതമാ വേദനാപച്ചയാ തണ്ഹാ വേദനാഹേതുകാ? യോ രാഗോ സാരാഗോ…പേ… ചിത്തസ്സ സാരാഗോ – അയം വുച്ചതി ‘‘വേദനാപച്ചയാ തണ്ഹാ വേദനാഹേതുകാ’’.

തത്ഥ കതമം തണ്ഹാപച്ചയാ ഉപാദാനം തണ്ഹാഹേതുകം? യാ ദിട്ഠി ദിട്ഠിഗതം…പേ… തിത്ഥായതനം വിപരിയാസഗ്ഗാഹോ – ഇദം വുച്ചതി ‘‘തണ്ഹാപച്ചയാ ഉപാദാനം തണ്ഹാഹേതുകം’’…പേ… തേന വുച്ചതി ‘‘ഏവമേതസ്സ കേവലസ്സ ദുക്ഖക്ഖന്ധസ്സ സമുദയോ ഹോതി’’തി.

൨൫൮. തസ്മിം സമയേ അവിജ്ജാപച്ചയാ സങ്ഖാരോ അവിജ്ജാഹേതുകോ, സങ്ഖാരപച്ചയാ വിഞ്ഞാണം സങ്ഖാരഹേതുകം, വിഞ്ഞാണപച്ചയാ നാമം വിഞ്ഞാണഹേതുകം, നാമപച്ചയാ ഫസ്സോ നാമഹേതുകോ, ഫസ്സപച്ചയാ വേദനാ ഫസ്സഹേതുകാ, വേദനാപച്ചയാ തണ്ഹാ വേദനാഹേതുകാ, തണ്ഹാപച്ചയാ ഉപാദാനം തണ്ഹാഹേതുകം; ഉപാദാനപച്ചയാ ഭവോ, ഭവപച്ചയാ ജാതി, ജാതിപച്ചയാ ജരാമരണം. ഏവമേതസ്സ കേവലസ്സ ദുക്ഖക്ഖന്ധസ്സ സമുദയോ ഹോതി.

൨൫൯. തത്ഥ കതമാ അവിജ്ജാ? യം അഞ്ഞാണം അദസ്സനം…പേ… അവിജ്ജാലങ്ഗീ മോഹോ അകുസലമൂലം – അയം വുച്ചതി ‘‘അവിജ്ജാ’’.

തത്ഥ കതമോ അവിജ്ജാപച്ചയാ സങ്ഖാരോ അവിജ്ജാഹേതുകോ? യാ ചേതനാ സഞ്ചേതനാ സഞ്ചേതയിതത്തം – അയം വുച്ചതി ‘‘അവിജ്ജാപച്ചയാ സങ്ഖാരോ അവിജ്ജാഹേതുകോ’’.

തത്ഥ കതമം സങ്ഖാരപച്ചയാ വിഞ്ഞാണം സങ്ഖാരഹേതുകം? യം ചിത്തം മനോ മാനസം…പേ… തജ്ജാമനോവിഞ്ഞാണധാതു – ഇദം വുച്ചതി സങ്ഖാരപച്ചയാ വിഞ്ഞാണം സങ്ഖാരഹേതുകം.

തത്ഥ കതമം വിഞ്ഞാണപച്ചയാ നാമം വിഞ്ഞാണഹേതുകം? വേദനാക്ഖന്ധോ, സഞ്ഞാക്ഖന്ധോ, സങ്ഖാരക്ഖന്ധോ – ഇദം വുച്ചതി ‘‘വിഞ്ഞാണപച്ചയാ നാമം വിഞ്ഞാണഹേതുകം’’.

നാമപച്ചയാ ഫസ്സോ നാമഹേതുകോതി. തത്ഥ കതമം നാമം? ഠപേത്വാ ഫസ്സം, വേദനാക്ഖന്ധോ സഞ്ഞാക്ഖന്ധോ സങ്ഖാരക്ഖന്ധോ വിഞ്ഞാണക്ഖന്ധോ – ഇദം വുച്ചതി ‘‘നാമം’’.

തത്ഥ കതമോ നാമപച്ചയാ ഫസ്സോ നാമഹേതുകോ? യോ ഫസ്സോ ഫുസനാ സമ്ഫുസനാ സമ്ഫുസിതത്തം – അയം വുച്ചതി ‘‘നാമപച്ചയാ ഫസ്സോ നാമഹേതുകോ’’…പേ… തേന വുച്ചതി ‘‘ഏവമേതസ്സ കേവലസ്സ ദുക്ഖക്ഖന്ധസ്സ സമുദയോ ഹോതീ’’തി.

൨൬൦. തസ്മിം സമയേ അവിജ്ജാപച്ചയാ സങ്ഖാരോ അവിജ്ജാഹേതുകോ, സങ്ഖാരപച്ചയാ വിഞ്ഞാണം സങ്ഖാരഹേതുകം, വിഞ്ഞാണപച്ചയാ നാമരൂപം വിഞ്ഞാണഹേതുകം, നാമരൂപപച്ചയാ ഛട്ഠായതനം നാമരൂപഹേതുകം, ഛട്ഠായതനപച്ചയാ ഫസ്സോ ഛട്ഠായതനഹേതുകോ, ഫസ്സപച്ചയാ വേദനാ ഫസ്സഹേതുകാ, വേദനാപച്ചയാ തണ്ഹാ വേദനാഹേതുകാ, തണ്ഹാപച്ചയാ ഉപാദാനം തണ്ഹാഹേതുകം; ഉപാദാനപച്ചയാ ഭവോ, ഭവപച്ചയാ ജാതി, ജാതിപച്ചയാ ജരാമരണം. ഏവമേതസ്സ കേവലസ്സ ദുക്ഖക്ഖന്ധസ്സ സമുദയോ ഹോതി.

൨൬൧. തത്ഥ കതമാ അവിജ്ജാ? യം അഞ്ഞാണം അദസ്സനം…പേ… അവിജ്ജാലങ്ഗീ മോഹോ അകുസലമൂലം – അയം വുച്ചതി ‘‘അവിജ്ജാ’’.

തത്ഥ കതമോ അവിജ്ജാപച്ചയാ സങ്ഖാരോ അവിജ്ജാഹേതുകോ? യാ ചേതനാ സഞ്ചേതനാ സഞ്ചേതയിതത്തം – അയം വുച്ചതി ‘‘അവിജ്ജാപച്ചയാ സങ്ഖാരോ അവിജ്ജാഹേതുകോ’’.

തത്ഥ കതമം സങ്ഖാരപച്ചയാ വിഞ്ഞാണം സങ്ഖാരഹേതുകം? യം ചിത്തം മനോ മാനസം…പേ… തജ്ജാമനോവിഞ്ഞാണധാതു – ഇദം വുച്ചതി ‘‘സങ്ഖാരപച്ചയാ വിഞ്ഞാണം സങ്ഖാരഹേതുകം’’.

തത്ഥ കതമം വിഞ്ഞാണപച്ചയാ നാമരൂപം വിഞ്ഞാണഹേതുകം? അത്ഥി നാമം, അത്ഥി രൂപം. തത്ഥ കതമം നാമം? വേദനാക്ഖന്ധോ, സഞ്ഞാക്ഖന്ധോ, സങ്ഖാരക്ഖന്ധോ – ഇദം വുച്ചതി ‘‘നാമം’’. തത്ഥ കതമം രൂപം? ചക്ഖായതനസ്സ ഉപചയോ, സോതായതനസ്സ ഉപചയോ, ഘാനായതനസ്സ ഉപചയോ, ജിവ്ഹായതനസ്സ ഉപചയോ, കായായതനസ്സ ഉപചയോ, യം വാ പനഞ്ഞമ്പി അത്ഥി രൂപം ചിത്തജം ചിത്തഹേതുകം ചിത്തസമുട്ഠാനം – ഇദം വുച്ചതി ‘‘രൂപം’’. ഇതി ഇദഞ്ച നാമം, ഇദഞ്ച രൂപം. ഇദം വുച്ചതി ‘‘വിഞ്ഞാണപച്ചയാ നാമരൂപം വിഞ്ഞാണഹേതുകം’’.

നാമരൂപപച്ചയാ ഛട്ഠായതനം നാമരൂപഹേതുകന്തി. അത്ഥി നാമം, അത്ഥി രൂപം. തത്ഥ കതമം നാമം? വേദനാക്ഖന്ധോ, സഞ്ഞാക്ഖന്ധോ, സങ്ഖാരക്ഖന്ധോ – ഇദം വുച്ചതി ‘‘നാമം’’. തത്ഥ കതമം രൂപം? യം രൂപം നിസ്സായ മനോവിഞ്ഞാണധാതു വത്തതി – ഇദം വുച്ചതി ‘‘രൂപം’’. ഇതി ഇദഞ്ച നാമം, ഇദഞ്ച രൂപം. ഇദം വുച്ചതി ‘‘നാമരൂപം’’.

തത്ഥ കതമം നാമരൂപപച്ചയാ ഛട്ഠായതനം നാമരൂപഹേതുകം? യം ചിത്തം മനോ മാനസം…പേ… തജ്ജാമനോവിഞ്ഞാണധാതു – ഇദം വുച്ചതി ‘‘നാമരൂപപച്ചയാ ഛട്ഠായതനം നാമരൂപഹേതുകം’’.

തത്ഥ കതമോ ഛട്ഠായതനപച്ചയാ ഫസ്സോ ഛട്ഠായതനഹേതുകോ? യോ ഫസ്സോ ഫുസനാ സമ്ഫുസനാ സമ്ഫുസിതത്തം – അയം വുച്ചതി ‘‘ഛട്ഠായതനപച്ചയാ ഫസ്സോ ഛട്ഠായതനഹേതുകോ’’…പേ… തേന വുച്ചതി ‘‘ഏവമേതസ്സ കേവലസ്സ ദുക്ഖക്ഖന്ധസ്സ സമുദയോ ഹോതീ’’തി.

൨൬൨. തസ്മിം സമയേ അവിജ്ജാപച്ചയാ സങ്ഖാരോ അവിജ്ജാഹേതുകോ, സങ്ഖാരപച്ചയാ വിഞ്ഞാണം സങ്ഖാരഹേതുകം വിഞ്ഞാണപച്ചയാ നാമരൂപം വിഞ്ഞാണഹേതുകം, നാമരൂപപച്ചയാ സളായതനം നാമരൂപഹേതുകം, ഛട്ഠായതനപച്ചയാ ഫസ്സോ ഛട്ഠായതനഹേതുകോ, ഫസ്സപച്ചയാ വേദനാ ഫസ്സഹേതുകാ, വേദനാപച്ചയാ തണ്ഹാ വേദനാഹേതുകാ, തണ്ഹാപച്ചയാ ഉപാദാനം തണ്ഹാഹേതുകം; ഉപാദാനപച്ചയാ ഭവോ, ഭവപച്ചയാ ജാതി, ജാതിപച്ചയാ ജരാമരണം. ഏവമേതസ്സ കേവലസ്സ ദുക്ഖക്ഖന്ധസ്സ സമുദയോ ഹോതി.

൨൬൩. തത്ഥ കതമാ അവിജ്ജാ? യം അഞ്ഞാണം അദസ്സനം…പേ… അവിജ്ജാലങ്ഗീ മോഹോ അകുസലമൂലം – അയം വുച്ചതി ‘‘അവിജ്ജാ’’.

തത്ഥ കതമോ അവിജ്ജാപച്ചയാ സങ്ഖാരോ അവിജ്ജാഹേതുകോ? യാ ചേതനാ സഞ്ചേതനാ സഞ്ചേതയിതത്തം – അയം വുച്ചതി ‘‘അവിജ്ജാപച്ചയാ സങ്ഖാരോ അവിജ്ജാഹേതുകോ’’.

തത്ഥ കതമം സങ്ഖാരപച്ചയാ വിഞ്ഞാണം സങ്ഖാരഹേതുകം? യം ചിത്തം മനോ മാനസം…പേ… തജ്ജാമനോവിഞ്ഞാണധാതു – ഇദം വുച്ചതി ‘‘സങ്ഖാരപച്ചയാ വിഞ്ഞാണം സങ്ഖാരഹേതുകം’’.

തത്ഥ കതമം വിഞ്ഞാണപച്ചയാ നാമരൂപം വിഞ്ഞാണഹേതുകം? അത്ഥി നാമം, അത്ഥി രൂപം. തത്ഥ കതമം നാമം? വേദനാക്ഖന്ധോ, സഞ്ഞാക്ഖന്ധോ, സങ്ഖാരക്ഖന്ധോ – ഇദം വുച്ചതി ‘‘നാമം’’. തത്ഥ കതമം രൂപം? ചക്ഖായതനസ്സ ഉപചയോ, സോതായതനസ്സ ഉപചയോ, ഘാനായതനസ്സ ഉപചയോ, ജിവ്ഹായതനസ്സ ഉപചയോ, കായായതനസ്സ ഉപചയോ, യം വാ പനഞ്ഞമ്പി അത്ഥി രൂപം ചിത്തജം ചിത്തഹേതുകം ചിത്തസമുട്ഠാനം – ഇദം വുച്ചതി ‘‘രൂപം’’. ഇതി ഇദഞ്ച നാമം, ഇദഞ്ച രൂപം. ഇദം വുച്ചതി ‘‘വിഞ്ഞാണപച്ചയാ നാമരൂപം വിഞ്ഞാണഹേതുകം’’.

നാമരൂപപച്ചയാ സളായതനം നാമരൂപഹേതുകന്തി. അത്ഥി നാമം, അത്ഥി രൂപം. തത്ഥ കതമം നാമം? വേദനാക്ഖന്ധോ, സഞ്ഞാക്ഖന്ധോ, സങ്ഖാരക്ഖന്ധോ – ഇദം വുച്ചതി ‘‘നാമം’’. തത്ഥ കതമം രൂപം? ചത്താരോ ച മഹാഭൂതാ, യഞ്ച രൂപം നിസ്സായ മനോവിഞ്ഞാണധാതു വത്തതി – ഇദം വുച്ചതി ‘‘രൂപം’’. ഇതി ഇദഞ്ച നാമം, ഇദഞ്ച രൂപം. ഇദം വുച്ചതി ‘‘നാമരൂപം’’.

തത്ഥ കതമം നാമരൂപപച്ചയാ സളായതനം നാമരൂപഹേതുകം? ചക്ഖായതനം, സോതായതനം, ഘാനായതനം, ജിവ്ഹായതനം, കായായതനം, മനായതനം – ഇദം വുച്ചതി ‘‘നാമരൂപപച്ചയാ സളായതനം നാമരൂപഹേതുകം’’.

തത്ഥ കതമോ ഛട്ഠായതനപച്ചയാ ഫസ്സോ ഛട്ഠായതനഹേതുകോ? യോ ഫസ്സോ ഫുസനാ സമ്ഫുസനാ സമ്ഫുസിതത്തം – അയം വുച്ചതി ‘‘ഛട്ഠായതനപച്ചയാ ഫസ്സോ ഛട്ഠായതനഹേതുകോ’’.

തത്ഥ കതമാ ഫസ്സപച്ചയാ വേദനാ ഫസ്സഹേതുകാ? യം ചേതസികം സാതം ചേതസികം സുഖം ചേതോസമ്ഫസ്സജം സാതം സുഖം വേദയിതം ചേതോസമ്ഫസ്സജാ സാതാ സുഖാ വേദനാ – അയം വുച്ചതി ‘‘ഫസ്സപച്ചയാ വേദനാ ഫസ്സഹേതുകാ’’.

തത്ഥ കതമാ വേദനാപച്ചയാ തണ്ഹാ വേദനാഹേതുകാ? യോ രാഗോ സാരാഗോ…പേ… ചിത്തസ്സ സാരാഗോ – അയം വുച്ചതി ‘‘വേദനാപച്ചയാ തണ്ഹാ വേദനാഹേതുകാ’’.

തത്ഥ കതമം തണ്ഹാപച്ചയാ ഉപാദാനം തണ്ഹാഹേതുകം? യാ ദിട്ഠി ദിട്ഠിഗതം…പേ… തിത്ഥായതനം വിപരിയാസഗ്ഗാഹോ – ഇദം വുച്ചതി ‘‘തണ്ഹാപച്ചയാ ഉപാദാനം തണ്ഹാഹേതുകം’’…പേ… തേന വുച്ചതി ‘‘ഏവമേതസ്സ കേവലസ്സ ദുക്ഖക്ഖന്ധസ്സ സമുദയോ ഹോതീ’’തി.

ഹേതുചതുക്കം.