൧൦. ബോജ്ഝങ്ഗവിഭങ്ഗോ

൧. സുത്തന്തഭാജനീയം

൪൬൬. സത്ത ബോജ്ഝങ്ഗാ – സതിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ, ധമ്മവിചയസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ, വീരിയസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ, പീതിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ, പസ്സദ്ധിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ, സമാധിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ, ഉപേക്ഖാസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ.

൪൬൭. തത്ഥ കതമോ സതിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ? ഇധ ഭിക്ഖു സതിമാ ഹോതി പരമേന സതിനേപക്കേന സമന്നാഗതോ, ചിരകതമ്പി ചിരഭാസിതമ്പി സരിതാ ഹോതി അനുസ്സരിതാ – അയം വുച്ചതി ‘‘സതിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ’’.

സോ തഥാ സതോ വിഹരന്തോ തം ധമ്മം പഞ്ഞായ പവിചിനതി പവിചരതി പരിവീമംസമാപജ്ജതി – അയം വുച്ചതി ‘‘ധമ്മവിചയസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ’’.

തസ്സ തം ധമ്മം പഞ്ഞായ പവിചിനതോ പവിചരതോ പരിവീമംസമാപജ്ജതോ ആരദ്ധം ഹോതി വീരിയം അസല്ലീനം – അയം വുച്ചതി ‘‘വീരിയസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ’’.

ആരദ്ധവീരിയസ്സ ഉപ്പജ്ജതി പീതി നിരാമിസാ – അയം വുച്ചതി ‘‘പീതിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ’’.

പീതിമനസ്സ കായോപി പസ്സമ്ഭതി, ചിത്തമ്പി പസ്സമ്ഭതി – അയം വുച്ചതി ‘‘പസ്സദ്ധിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ’’.

പസ്സദ്ധകായസ്സ സുഖിനോ ചിത്തം സമാധിയതി – അയം വുച്ചതി ‘‘സമാധിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ’’.

സോ തഥാ സമാഹിതം ചിത്തം സാധുകം അജ്ഝുപേക്ഖിതാ ഹോതി – അയം വുച്ചതി ‘‘ഉപേക്ഖാസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ’’.

൪൬൮. സത്ത ബോജ്ഝങ്ഗാ – സതിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ, ധമ്മവിചയസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ, വീരിയസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ, പീതിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ, പസ്സദ്ധിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ, സമാധിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ, ഉപേക്ഖാസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ.

൪൬൯. തത്ഥ കതമോ സതിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ? അത്ഥി അജ്ഝത്തം ധമ്മേസു സതി, അത്ഥി ബഹിദ്ധാ ധമ്മേസു സതി. യദപി അജ്ഝത്തം ധമ്മേസു സതി തദപി സതിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ അഭിഞ്ഞായ സമ്ബോധായ നിബ്ബാനായ സംവത്തതി. യദപി ബഹിദ്ധാ ധമ്മേസു സതി തദപി സതിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ അഭിഞ്ഞായ സമ്ബോധായ നിബ്ബാനായ സംവത്തതി.

തത്ഥ കതമോ ധമ്മവിചയസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ? അത്ഥി അജ്ഝത്തം ധമ്മേസു പവിചയോ, അത്ഥി ബഹിദ്ധാ ധമ്മേസു പവിചയോ. യദപി അജ്ഝത്തം ധമ്മേസു പവിചയോ തദപി ധമ്മവിചയസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ അഭിഞ്ഞായ സമ്ബോധായ നിബ്ബാനായ സംവത്തതി. യദപി ബഹിദ്ധാ ധമ്മേസു പവിചയോ തദപി ധമ്മവിചയസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ അഭിഞ്ഞായ സമ്ബോധായ നിബ്ബാനായ സംവത്തതി.

തത്ഥ കതമോ വീരിയസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ? അത്ഥി കായികം വീരിയം, അത്ഥി ചേതസികം വീരിയം. യദപി കായികം വീരിയം തദപി വീരിയസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ അഭിഞ്ഞായ സമ്ബോധായ നിബ്ബാനായ സംവത്തതി. യദപി ചേതസികം വീരിയം തദപി വീരിയസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ അഭിഞ്ഞായ സമ്ബോധായ നിബ്ബാനായ സംവത്തതി.

തത്ഥ കതമോ പീതിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ? അത്ഥി സവിതക്കസവിചാരാ പീതി, അത്ഥി അവിതക്കഅവിചാരാ പീതി. യദപി സവിതക്കസവിചാരാ പീതി തദപി പീതിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ അഭിഞ്ഞായ സമ്ബോധായ നിബ്ബാനായ സംവത്തതി. യദപി അവിതക്കഅവിചാരാ പീതി തദപി പീതിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ അഭിഞ്ഞായ സമ്ബോധായ നിബ്ബാനായ സംവത്തതി.

തത്ഥ കതമോ പസ്സദ്ധിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ? അത്ഥി കായപസ്സദ്ധി [കായപ്പസ്സദ്ധി (സ്യാ. ക.)], അത്ഥി ചിത്തപസ്സദ്ധി [ചിത്തപ്പസ്സദ്ധി (സ്യാ. ക.)]. യദപി കായപസ്സദ്ധി തദപി പസ്സദ്ധിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ അഭിഞ്ഞായ സമ്ബോധായ നിബ്ബാനായ സംവത്തതി. യദപി ചിത്തപസ്സദ്ധി തദപി പസ്സദ്ധിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ അഭിഞ്ഞായ സമ്ബോധായ നിബ്ബാനായ സംവത്തതി.

തത്ഥ കതമോ സമാധിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ? അത്ഥി സവിതക്കോ സവിചാരോ സമാധി, അത്ഥി അവിതക്കോ അവിചാരോ സമാധി. യദപി സവിതക്കോ സവിചാരോ സമാധി തദപി സമാധിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ അഭിഞ്ഞായ സമ്ബോധായ നിബ്ബാനായ സംവത്തതി. യദപി അവിതക്കോ അവിചാരോ സമാധി തദപി സമാധിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ അഭിഞ്ഞായ സമ്ബോധായ നിബ്ബാനായ സംവത്തതി.

തത്ഥ കതമോ ഉപേക്ഖാസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ? അത്ഥി അജ്ഝത്തം ധമ്മേസു ഉപേക്ഖാ, അത്ഥി ബഹിദ്ധാ ധമ്മേസു ഉപേക്ഖാ. യദപി അജ്ഝത്തം ധമ്മേസു ഉപേക്ഖാ തദപി ഉപേക്ഖാസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ അഭിഞ്ഞായ സമ്ബോധായ നിബ്ബാനായ സംവത്തതി. യദപി ബഹിദ്ധാ ധമ്മേസു ഉപേക്ഖാ തദപി ഉപേക്ഖാസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ അഭിഞ്ഞായ സമ്ബോധായ നിബ്ബാനായ സംവത്തതി.

൪൭൦. സത്ത ബോജ്ഝങ്ഗാ – സതിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ, ധമ്മവിചയസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ, വീരിയസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ, പീതിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ, പസ്സദ്ധിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ, സമാധിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ, ഉപേക്ഖാസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ.

൪൭൧. തത്ഥ കതമോ സതിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ? ഇധ ഭിക്ഖു സതിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗം ഭാവേതി വിവേകനിസ്സിതം വിരാഗനിസ്സിതം നിരോധനിസ്സിതം വോസ്സഗ്ഗപരിണാമിം, ധമ്മവിചയസമ്ബോജ്ഝങ്ഗം ഭാവേതി…പേ… വീരിയസമ്ബോജ്ഝങ്ഗം ഭാവേതി… പീതിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗം ഭാവേതി… പസ്സദ്ധിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗം ഭാവേതി… സമാധിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗം ഭാവേതി… ഉപേക്ഖാസമ്ബോജ്ഝങ്ഗം ഭാവേതി വിവേകനിസ്സിതം വിരാഗനിസ്സിതം നിരോധനിസ്സിതം വോസ്സഗ്ഗപരിണാമിം.

സുത്തന്തഭാജനീയം.

൨. അഭിധമ്മഭാജനീയം

൪൭൨. സത്ത ബോജ്ഝങ്ഗാ – സതിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ, ധമ്മവിചയസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ, വീരിയസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ, പീതിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ, പസ്സദ്ധിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ, സമാധിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ, ഉപേക്ഖാസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ.

൪൭൩. തത്ഥ കതമേ സത്ത ബോജ്ഝങ്ഗാ? ഇധ ഭിക്ഖു യസ്മിം സമയേ ലോകുത്തരം ഝാനം ഭാവേതി നിയ്യാനികം അപചയഗാമിം ദിട്ഠിഗതാനം പഹാനായ പഠമായ ഭൂമിയാ പത്തിയാ വിവിച്ചേവ കാമേഹി…പേ… പഠമം ഝാനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി ദുക്ഖപടിപദം ദന്ധാഭിഞ്ഞം, തസ്മിം സമയേ സത്ത ബോജ്ഝങ്ഗാ ഹോന്തി – സതിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ…പേ… ഉപേക്ഖാസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ.

൪൭൪. തത്ഥ കതമോ സതിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ? യാ സതി അനുസ്സതി…പേ… സമ്മാസതി സതിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ മഗ്ഗങ്ഗം മഗ്ഗപരിയാപന്നം – അയം വുച്ചതി ‘‘സതിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ’’.

തത്ഥ കതമോ ധമ്മവിചയസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ? യാ പഞ്ഞാ പജാനനാ…പേ… അമോഹോ ധമ്മവിചയോ സമ്മാദിട്ഠി ധമ്മവിചയസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ മഗ്ഗങ്ഗം മഗ്ഗപരിയാപന്നം – അയം വുച്ചതി ‘‘ധമ്മവിചയസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ’’.

തത്ഥ കതമോ വീരിയസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ? യോ ചേതസികോ വീരിയാരമ്ഭോ…പേ… സമ്മാവായാമോ വീരിയസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ മഗ്ഗങ്ഗം മഗ്ഗപരിയാപന്നം – അയം വുച്ചതി ‘‘വീരിയസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ’’.

തത്ഥ കതമോ പീതിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ? യാ പീതി പാമോജ്ജം ആമോദനാ പമോദനാ ഹാസോ പഹാസോ വിത്തി ഓദഗ്യം [ഓദഗ്ഗം (സീ.) ധ. സ. ൯] അത്തമനതാ ചിത്തസ്സ പീതിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ – അയം വുച്ചതി ‘‘പീതിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ’’.

തത്ഥ കതമോ പസ്സദ്ധിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ? യാ വേദനാക്ഖന്ധസ്സ സഞ്ഞാക്ഖന്ധസ്സ സങ്ഖാരക്ഖന്ധസ്സ വിഞ്ഞാണക്ഖന്ധസ്സ പസ്സദ്ധി പടിപ്പസ്സദ്ധി പസ്സമ്ഭനാ പടിപ്പസ്സമ്ഭനാ പടിപ്പസ്സമ്ഭിതത്തം പസ്സദ്ധിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ – അയം വുച്ചതി ‘‘പസ്സദ്ധിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ’’.

തത്ഥ കതമോ സമാധിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ? യാ ചിത്തസ്സ ഠിതി…പേ… സമ്മാസമാധി സമാധിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ മഗ്ഗങ്ഗം മഗ്ഗപരിയാപന്നം – അയം വുച്ചതി ‘‘സമാധിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ’’.

തത്ഥ കതമോ ഉപേക്ഖാസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ? യാ ഉപേക്ഖാ ഉപേക്ഖനാ അജ്ഝുപേക്ഖനാ മജ്ഝത്തതാ ചിത്തസ്സ ഉപേക്ഖാസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ – അയം വുച്ചതി ‘‘ഉപേക്ഖാസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ’’. ഇമേ വുച്ചന്തി സത്ത ബോജ്ഝങ്ഗാ. അവസേസാ ധമ്മാ സത്തഹി ബോജ്ഝങ്ഗേഹി സമ്പയുത്താ.

൪൭൫. സത്ത ബോജ്ഝങ്ഗാ – സതിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ…പേ… ഉപേക്ഖാസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ.

൪൭൬. തത്ഥ കതമോ സതിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ? ഇധ ഭിക്ഖു യസ്മിം സമയേ ലോകുത്തരം ഝാനം ഭാവേതി നിയ്യാനികം അപചയഗാമിം ദിട്ഠിഗതാനം പഹാനായ പഠമായ ഭൂമിയാ പത്തിയാ വിവിച്ചേവ കാമേഹി…പേ… പഠമം ഝാനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി ദുക്ഖപടിപദം ദന്ധാഭിഞ്ഞം, യാ തസ്മിം സമയേ സതി അനുസ്സതി സമ്മാസതി സതിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ മഗ്ഗങ്ഗം മഗ്ഗപരിയാപന്നം – അയം വുച്ചതി ‘‘സതിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ’’. അവസേസാ ധമ്മാ സതിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗസമ്പയുത്താ…പേ… അവസേസാ ധമ്മാ ധമ്മവിചയസമ്ബോജ്ഝങ്ഗസമ്പയുത്താ…പേ… അവസേസാ ധമ്മാ വീരിയസമ്ബോജ്ഝങ്ഗസമ്പയുത്താ…പേ… അവസേസാ ധമ്മാ പീതിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗസമ്പയുത്താ…പേ… അവസേസാ ധമ്മാ പസ്സദ്ധിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗസമ്പയുത്താ…പേ… അവസേസാ ധമ്മാ സമാധിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗസമ്പയുത്താ.

തത്ഥ കതമോ ഉപേക്ഖാസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ? ഇധ ഭിക്ഖു യസ്മിം സമയേ ലോകുത്തരം ഝാനം ഭാവേതി നിയ്യാനികം അപചയഗാമിം ദിട്ഠിഗതാനം പഹാനായ പഠമായ ഭൂമിയാ പത്തിയാ വിവിച്ചേവ കാമേഹി…പേ… പഠമം ഝാനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി ദുക്ഖപടിപദം ദന്ധാഭിഞ്ഞം, യാ തസ്മിം സമയേ ഉപേക്ഖാ ഉപേക്ഖനാ അജ്ഝുപേക്ഖനാ മജ്ഝത്തതാ ചിത്തസ്സ ഉപേക്ഖാസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ – അയം വുച്ചതി ‘‘ഉപേക്ഖാസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ’’. അവസേസാ ധമ്മാ ഉപേക്ഖാസമ്ബോജ്ഝങ്ഗസമ്പയുത്താ.

൪൭൭. സത്ത ബോജ്ഝങ്ഗാ – സതിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ…പേ… ഉപേക്ഖാസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ.

൪൭൮. തത്ഥ കതമേ സത്ത ബോജ്ഝങ്ഗാ? ഇധ ഭിക്ഖു യസ്മിം സമയേ ലോകുത്തരം ഝാനം ഭാവേതി നിയ്യാനികം അപചയഗാമിം ദിട്ഠിഗതാനം പഹാനായ പഠമായ ഭൂമിയാ പത്തിയാ വിവിച്ചേവ കാമേഹി …പേ… പഠമം ഝാനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി ദുക്ഖപടിപദം ദന്ധാഭിഞ്ഞം, യോ തസ്മിം സമയേ ഫസ്സോ ഹോതി…പേ… അവിക്ഖേപോ ഹോതി – ഇമേ ധമ്മാ കുസലാ. തസ്സേവ ലോകുത്തരസ്സ കുസലസ്സ ഝാനസ്സ കതത്താ ഭാവിതത്താ വിപാകം വിവിച്ചേവ കാമേഹി…പേ… പഠമം ഝാനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി ദുക്ഖപടിപദം ദന്ധാഭിഞ്ഞം സുഞ്ഞതം, തസ്മിം സമയേ സത്ത ബോജ്ഝങ്ഗാ ഹോന്തി – സതിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ…പേ… ഉപേക്ഖാസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ.

൪൭൯. തത്ഥ കതമോ സതിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ? യാ സതി അനുസ്സതി…പേ… സമ്മാസതി സതിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ മഗ്ഗങ്ഗം മഗ്ഗപരിയാപന്നം – അയം വുച്ചതി ‘‘സതിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ’’…പേ….

തത്ഥ കതമോ ഉപേക്ഖാസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ? യാ ഉപേക്ഖാ ഉപേക്ഖനാ അജ്ഝുപേക്ഖനാ മജ്ഝത്തതാ ചിത്തസ്സ ഉപേക്ഖാസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ – അയം വുച്ചതി ‘‘ഉപേക്ഖാസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ’’. ഇമേ വുച്ചന്തി ‘‘സത്ത ബോജ്ഝങ്ഗാ’’. അവസേസാ ധമ്മാ സത്തഹി ബോജ്ഝങ്ഗേഹി സമ്പയുത്താ.

൪൮൦. സത്ത ബോജ്ഝങ്ഗാ – സതിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ…പേ… ഉപേക്ഖാസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ.

൪൮൧. തത്ഥ കതമോ സതിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ? ഇധ ഭിക്ഖു യസ്മിം സമയേ ലോകുത്തരം ഝാനം ഭാവേതി നിയ്യാനികം അപചയഗാമിം ദിട്ഠിഗതാനം പഹാനായ പഠമായ ഭൂമിയാ പത്തിയാ വിവിച്ചേവ കാമേഹി…പേ… പഠമം ഝാനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി ദുക്ഖപടിപദം ദന്ധാഭിഞ്ഞം, തസ്മിം സമയേ ഫസ്സോ ഹോതി…പേ… അവിക്ഖേപോ ഹോതി. ഇമേ ധമ്മാ കുസലാ. തസ്സേവ ലോകുത്തരസ്സ കുസലസ്സ ഝാനസ്സ കതത്താ ഭാവിതത്താ വിപാകം വിവിച്ചേവ കാമേഹി…പേ… പഠമം ഝാനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി ദുക്ഖപടിപദം ദന്ധാഭിഞ്ഞം, യാ തസ്മിം സമയേ സതി അനുസ്സതി സമ്മാസതി സതിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ മഗ്ഗങ്ഗം മഗ്ഗപരിയാപന്നം – അയം വുച്ചതി ‘‘സതിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ’’. അവസേസാ ധമ്മാ സതിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗസമ്പയുത്താ…പേ… അവസേസാ ധമ്മാ ധമ്മവിചയസമ്ബോജ്ഝങ്ഗസമ്പയുത്താ …പേ… അവസേസാ ധമ്മാ വീരിയസമ്ബോജ്ഝങ്ഗസമ്പയുത്താ…പേ… അവസേസാ ധമ്മാ പീതിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗസമ്പയുത്താ…പേ… അവസേസാ ധമ്മാ പസ്സദ്ധിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗസമ്പയുത്താ…പേ… അവസേസാ ധമ്മാ സമാധിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗസമ്പയുത്താ.

തത്ഥ കതമോ ഉപേക്ഖാസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ? ഇധ ഭിക്ഖു യസ്മിം സമയേ ലോകുത്തരം ഝാനം ഭാവേതി നിയ്യാനികം അപചയഗാമിം ദിട്ഠിഗതാനം പഹാനായ പഠമായ ഭൂമിയാ പത്തിയാ വിവിച്ചേവ കാമേഹി…പേ… പഠമം ഝാനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി ദുക്ഖപടിപദം ദന്ധാഭിഞ്ഞം, തസ്മിം സമയേ ഫസ്സോ ഹോതി…പേ… അവിക്ഖേപോ ഹോതി. ഇമേ ധമ്മാ കുസലാ. തസ്സേവ ലോകുത്തരസ്സ കുസലസ്സ ഝാനസ്സ കതത്താ ഭാവിതത്താ വിപാകം വിവിച്ചേവ കാമേഹി…പേ… പഠമം ഝാനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി ദുക്ഖപടിപദം ദന്ധാഭിഞ്ഞം സുഞ്ഞതം, യാ തസ്മിം സമയേ ഉപേക്ഖാ ഉപേക്ഖനാ അജ്ഝുപേക്ഖനാ മജ്ഝത്തതാ ചിത്തസ്സ ഉപേക്ഖാസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ – അയം വുച്ചതി ‘‘ഉപേക്ഖാസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ’’. അവസേസാ ധമ്മാ ഉപേക്ഖാസമ്ബോജ്ഝങ്ഗസമ്പയുത്താ.

അഭിധമ്മഭാജനീയം.

൩. പഞ്ഹാപുച്ഛകം

൪൮൨. സത്ത ബോജ്ഝങ്ഗാ – സതിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ, ധമ്മവിചയസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ, വീരിയസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ, പീതിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ, പസ്സദ്ധിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ, സമാധിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ, ഉപേക്ഖാസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ.

൪൮൩. സത്തന്നം ബോജ്ഝങ്ഗാനം കതി കുസലാ, കതി അകുസലാ, കതി അബ്യാകതാ…പേ… കതി സരണാ, കതി അരണാ?

൧. തികം

൪൮൪. സിയാ കുസലാ, സിയാ അബ്യാകതാ. പീതിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ സുഖായ വേദനായ സമ്പയുത്തോ; ഛ ബോജ്ഝങ്ഗാ സിയാ സുഖായ വേദനായ സമ്പയുത്താ, സിയാ അദുക്ഖമസുഖായ വേദനായ സമ്പയുത്താ. സിയാ വിപാകാ, സിയാ വിപാകധമ്മധമ്മാ. അനുപാദിന്നഅനുപാദാനിയാ. അസംകിലിട്ഠഅസംകിലേസികാ. സിയാ സവിതക്കസവിചാരാ, സിയാ അവിതക്കവിചാരമത്താ, സിയാ അവിതക്കഅവിചാരാ. പീതിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ ന പീതിസഹഗതോ, സുഖസഹഗതോ, ന ഉപേക്ഖാസഹഗതോ; ഛ ബോജ്ഝങ്ഗാ സിയാ പീതിസഹഗതാ, സിയാ സുഖസഹഗതാ, സിയാ ഉപേക്ഖാസഹഗതാ. നേവ ദസ്സനേന ന ഭാവനായ പഹാതബ്ബാ. നേവ ദസ്സനേന ന ഭാവനായ പഹാതബ്ബഹേതുകാ. സിയാ അപചയഗാമിനോ, സിയാ നേവാചയഗാമിനാപചയഗാമിനോ. സിയാ സേക്ഖാ, സിയാ അസേക്ഖാ. അപ്പമാണാ. അപ്പമാണാരമ്മണാ. പണീതാ. സിയാ സമ്മത്തനിയതാ, സിയാ അനിയതാ. ന മഗ്ഗാരമ്മണാ, സിയാ മഗ്ഗഹേതുകാ, സിയാ മഗ്ഗാധിപതിനോ; സിയാ ന വത്തബ്ബാ മഗ്ഗഹേതുകാതിപി, മഗ്ഗാധിപതിനോതിപി. സിയാ ഉപ്പന്നാ, സിയാ അനുപ്പന്നാ, സിയാ ഉപ്പാദിനോ. സിയാ അതീതാ, സിയാ അനാഗതാ, സിയാ പച്ചുപ്പന്നാ. ന വത്തബ്ബാ അതീതാരമ്മണാതിപി, അനാഗതാരമ്മണാതിപി, പച്ചുപ്പന്നാരമ്മണാതിപി. സിയാ അജ്ഝത്താ, സിയാ ബഹിദ്ധാ, സിയാ അജ്ഝത്തബഹിദ്ധാ. ബഹിദ്ധാരമ്മണാ. അനിദസ്സനഅപ്പടിഘാ.

൨. ദുകം

൪൮൫. ധമ്മവിചയസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ ഹേതു, ഛ ബോജ്ഝങ്ഗാ ഹേതുസമ്പയുത്താ. ധമ്മവിചയസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ ഹേതു ചേവ സഹേതുകോ ച, ഛ ബോജ്ഝങ്ഗാ ന വത്തബ്ബാ ഹേതൂ ചേവ സഹേതുകാ ചാതി, സഹേതുകാ ചേവ ന ച ഹേതൂ. ധമ്മവിചയസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ ഹേതു ചേവ ഹേതുസമ്പയുത്തോ ച, ഛ ബോജ്ഝങ്ഗാ ന വത്തബ്ബാ ഹേതൂ ചേവ ഹേതുസമ്പയുത്താ ചാതി, ഹേതുസമ്പയുത്താ ചേവ ന ച ഹേതൂ. ഛ ബോജ്ഝങ്ഗാ ന ഹേതൂ സഹേതുകാ, ധമ്മവിചയസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ ന വത്തബ്ബോ ന ഹേതുസഹേതുകോതിപി, ന ഹേതുഅഹേതുകോതിപി. സപ്പച്ചയാ. സങ്ഖതാ. അനിദസ്സനാ. അപ്പടിഘാ. അരൂപാ. ലോകുത്തരാ. കേനചി വിഞ്ഞേയ്യാ, കേനചി ന വിഞ്ഞേയ്യാ. നോ ആസവാ. അനാസവാ ആസവവിപ്പയുത്താ. ന വത്തബ്ബാ ആസവാ ചേവ സാസവാ ചാതിപി, സാസവാ ചേവ നോ ച ആസവാതിപി. ആസവാ ചേവ ആസവസമ്പയുത്താ ചാതിപി, ആസവസമ്പയുത്താ ചേവ നോ ച ആസവാതിപി. ആസവവിപ്പയുത്താ. അനാസവാ. നോ സംയോജനാ…പേ… നോ ഗന്ഥാ…പേ… നോ ഓഘാ…പേ… നോ യോഗാ…പേ… നോ നീവരണാ…പേ… നോ പരാമാസാ…പേ… സാരമ്മണാ. നോ ചിത്താ. ചേതസികാ. ചിത്തസമ്പയുത്താ. ചിത്തസംസട്ഠാ. ചിത്തസമുട്ഠാനാ. ചിത്തസഹഭുനോ. ചിത്താനുപരിവത്തിനോ. ചിത്തസംസട്ഠസമുട്ഠാനാ. ചിത്തസംസട്ഠസമുട്ഠാനസഹഭുനോ. ചിത്തസംസട്ഠസമുട്ഠാനാനുപരിവത്തിനോ. ബാഹിരാ. നോ ഉപാദാ. അനുപാദിന്നാ. നോ ഉപാദാനാ…പേ… നോ കിലേസാ…പേ… ന ദസ്സനേന പഹാതബ്ബാ. ന ഭാവനായ പഹാതബ്ബാ. ന ദസ്സനേന പഹാതബ്ബഹേതുകാ. ന ഭാവനായ പഹാതബ്ബഹേതുകാ. സിയാ സവിതക്കാ, സിയാ അവിതക്കാ. സിയാ സവിചാരാ, സിയാ അവിചാരാ.

പീതിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ അപ്പീതികോ, ഛ ബോജ്ഝങ്ഗാ സിയാ സപ്പീതികാ, സിയാ അപ്പീതികാ. പീതിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ ന പീതിസഹഗതോ, ഛ ബോജ്ഝങ്ഗാ സിയാ പീതിസഹഗതാ, സിയാ ന പീതിസഹഗതാ. പീതിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ സുഖസഹഗതോ, ഛ ബോജ്ഝങ്ഗാ സിയാ സുഖസഹഗതാ, സിയാ ന സുഖസഹഗതാ. പീതിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ ന ഉപേക്ഖാസഹഗതോ, ഛ ബോജ്ഝങ്ഗാ സിയാ ഉപേക്ഖാസഹഗതാ, സിയാ ന ഉപേക്ഖാസഹഗതാ. ന കാമാവചരാ. ന രൂപാവചരാ. ന അരൂപാവചരാ. അപരിയാപന്നാ. സിയാ നിയ്യാനികാ, സിയാ അനിയ്യാനികാ. സിയാ നിയതാ, സിയാ അനിയതാ. അനുത്തരാ. അരണാതി.

പഞ്ഹാപുച്ഛകം.

ബോജ്ഝങ്ഗവിഭങ്ഗോ നിട്ഠിതോ.