൫. സബ്ബമത്ഥീതികഥാ

൧. വാദയുത്തി

൨൮൨. സബ്ബമത്ഥീതി? ആമന്താ. സബ്ബത്ഥ സബ്ബമത്ഥീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ. സബ്ബമത്ഥീതി? ആമന്താ. സബ്ബദാ സബ്ബമത്ഥീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ. സബ്ബമത്ഥീതി? ആമന്താ. സബ്ബേന സബ്ബം സബ്ബമത്ഥീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ. സബ്ബമത്ഥീതി? ആമന്താ. സബ്ബേസു സബ്ബമത്ഥീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ. സബ്ബമത്ഥീതി? ആമന്താ. അയോഗന്തി കത്വാ സബ്ബമത്ഥീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ. സബ്ബമത്ഥീതി? ആമന്താ. യമ്പി നത്ഥി, തമ്പത്ഥീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ. സബ്ബമത്ഥീതി? ആമന്താ. സബ്ബമത്ഥീതി യാ ദിട്ഠി സാ ദിട്ഠി മിച്ഛാദിട്ഠീതി, യാ ദിട്ഠി സാ ദിട്ഠി സമ്മാദിട്ഠീതി, ഹേവമത്ഥീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ. (സംഖിത്തം). വാദയുത്തി.

൨. കാലസംസന്ദനാ

൨൮൩. അതീതം അത്ഥീതി? ആമന്താ. നനു അതീതം നിരുദ്ധം വിഗതം വിപരിണതം അത്ഥങ്ഗതം അബ്ഭത്ഥങ്ഗതന്തി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി അതീതം നിരുദ്ധം വിഗതം വിപരിണതം അത്ഥങ്ഗതം അബ്ഭത്ഥങ്ഗതം, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘അതീതം അത്ഥീ’’തി.

അനാഗതം അത്ഥീതി? ആമന്താ. നനു അനാഗതം അജാതം അഭൂതം അസഞ്ജാതം അനിബ്ബത്തം അനഭിനിബ്ബത്തം അപാതുഭൂതന്തി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി അനാഗതം അജാതം അഭൂതം അസഞ്ജാതം അനിബ്ബത്തം അനഭിനിബ്ബത്തം അപാതുഭൂതം, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘അനാഗതം അത്ഥീ’’തി.

പച്ചുപ്പന്നം അത്ഥി പച്ചുപ്പന്നം അനിരുദ്ധം അവിഗതം അവിപരിണതം ന അത്ഥങ്ഗതം ന അബ്ഭത്ഥങ്ഗതന്തി? ആമന്താ. അതീതം അത്ഥി അതീതം അനിരുദ്ധം അവിഗതം അവിപരിണതം ന അത്ഥങ്ഗതം ന അബ്ഭത്ഥങ്ഗതന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… പച്ചുപ്പന്നം അത്ഥി പച്ചുപ്പന്നം ജാതം ഭൂതം സഞ്ജാതം നിബ്ബത്തം അഭിനിബ്ബത്തം പാതുഭൂതന്തി? ആമന്താ. അനാഗതം അത്ഥി അനാഗതം ജാതം ഭൂതം സഞ്ജാതം നിബ്ബത്തം അഭിനിബ്ബത്തം പാതുഭൂതന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

അതീതം അത്ഥി അതീതം നിരുദ്ധം വിഗതം വിപരിണതം അത്ഥങ്ഗതം അബ്ഭത്ഥങ്ഗതന്തി? ആമന്താ. പച്ചുപ്പന്നം അത്ഥി പച്ചുപ്പന്നം നിരുദ്ധം വിഗതം വിപരിണതം അത്ഥങ്ഗതം അബ്ഭത്ഥങ്ഗതന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… അനാഗതം അത്ഥി അനാഗതം അജാതം അഭൂതം അസഞ്ജാതം അനിബ്ബത്തം അനഭിനിബ്ബത്തം അപാതുഭൂതന്തി? ആമന്താ. പച്ചുപ്പന്നം അത്ഥി പച്ചുപ്പന്നം അജാതം അഭൂതം അസഞ്ജാതം അനിബ്ബത്തം അനഭിനിബ്ബത്തം അപാതുഭൂതന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ.

൨൮൪. അതീതം രൂപം അത്ഥീതി? ആമന്താ. നനു അതീതം രൂപം നിരുദ്ധം വിഗതം വിപരിണതം അത്ഥങ്ഗതം അബ്ഭത്ഥങ്ഗതന്തി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി അതീതം രൂപം നിരുദ്ധം…പേ… അബ്ഭത്ഥങ്ഗതം, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘അതീതം രൂപം അത്ഥീ’’തി.

അനാഗതം രൂപം അത്ഥീതി? ആമന്താ. നനു അനാഗതം രൂപം അജാതം അഭൂതം അസഞ്ജാതം അനിബ്ബത്തം അനഭിനിബ്ബത്തം അപാതുഭൂതന്തി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി അനാഗതം രൂപം അജാതം…പേ… അപാതുഭൂതം, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘അനാഗതം രൂപം അത്ഥീ’’തി.

പച്ചുപ്പന്നം രൂപം അത്ഥി പച്ചുപ്പന്നം രൂപം അനിരുദ്ധം അവിഗതം അവിപരിണതം ന അത്ഥങ്ഗതം ന അബ്ഭത്ഥങ്ഗതന്തി? ആമന്താ. അതീതം രൂപം അത്ഥി അതീതം രൂപം അനിരുദ്ധം അവിഗതം അവിപരിണതം ന അത്ഥങ്ഗതം ന അബ്ഭത്ഥങ്ഗതന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ.

പച്ചുപ്പന്നം രൂപം അത്ഥി പച്ചുപ്പന്നം രൂപം ജാതം ഭൂതം സഞ്ജാതം നിബ്ബത്തം അഭിനിബ്ബത്തം പാതുഭൂതന്തി? ആമന്താ. അനാഗതം രൂപം അത്ഥി അനാഗതം രൂപം ജാതം ഭൂതം സഞ്ജാതം നിബ്ബത്തം അഭിനിബ്ബത്തം പാതുഭൂതന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ.

അതീതം രൂപം അത്ഥി അതീതം രൂപം നിരുദ്ധം വിഗതം വിപരിണതം അത്ഥങ്ഗതം അബ്ഭത്ഥങ്ഗതന്തി? ആമന്താ. പച്ചുപ്പന്നം രൂപം അത്ഥി പച്ചുപ്പന്നം രൂപം നിരുദ്ധം വിഗതം വിപരിണതം അത്ഥങ്ഗതം അബ്ഭത്ഥങ്ഗതന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ.

അനാഗതം രൂപം അത്ഥി അനാഗതം രൂപം അജാതം അഭൂതം അസഞ്ജാതം അനിബ്ബത്തം അനഭിനിബ്ബത്തം അപാതുഭൂതന്തി? ആമന്താ. പച്ചുപ്പന്നം രൂപം അത്ഥി പച്ചുപ്പന്നം രൂപം അജാതം അഭൂതം അസഞ്ജാതം അനിബ്ബത്തം അനഭിനിബ്ബത്തം അപാതുഭൂതന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ.

അതീതാ വേദനാ അത്ഥി…പേ… സഞ്ഞാ അത്ഥി, സങ്ഖാരാ അത്ഥി, വിഞ്ഞാണം അത്ഥീതി? ആമന്താ. നനു അതീതം വിഞ്ഞാണം നിരുദ്ധം വിഗതം വിപരിണതം അത്ഥങ്ഗതം അബ്ഭത്ഥങ്ഗതന്തി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി അതീതം വിഞ്ഞാണം നിരുദ്ധം…പേ… അബ്ഭത്ഥങ്ഗതം, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘അതീതം വിഞ്ഞാണം അത്ഥീ’’തി.

അനാഗതം വിഞ്ഞാണം അത്ഥീതി? ആമന്താ. നനു അനാഗതം വിഞ്ഞാണം അജാതം അഭൂതം അസഞ്ജാതം അനിബ്ബത്തം അനഭിനിബ്ബത്തം അപാതുഭൂതന്തി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി അനാഗതം വിഞ്ഞാണം അജാതം…പേ… അപാതുഭൂതം, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘അനാഗതം വിഞ്ഞാണം അത്ഥീ’’തി.

പച്ചുപ്പന്നം വിഞ്ഞാണം അത്ഥി പച്ചുപ്പന്നം വിഞ്ഞാണം അനിരുദ്ധം…പേ… ന അബ്ഭത്ഥങ്ഗതന്തി? ആമന്താ. അതീതം വിഞ്ഞാണം അത്ഥി അതീതം വിഞ്ഞാണം അനിരുദ്ധം…പേ… ന അബ്ഭത്ഥങ്ഗതന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ.

പച്ചുപ്പന്നം വിഞ്ഞാണം അത്ഥി പച്ചുപ്പന്നം വിഞ്ഞാണം ജാതം…പേ… പാതുഭൂതന്തി? ആമന്താ. അനാഗതം വിഞ്ഞാണം അത്ഥി അനാഗതം വിഞ്ഞാണം ജാതം…പേ… പാതുഭൂതന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ.

അതീതം വിഞ്ഞാണം അത്ഥി അതീതം വിഞ്ഞാണം നിരുദ്ധം…പേ… അബ്ഭത്ഥങ്ഗതന്തി? ആമന്താ. പച്ചുപ്പന്നം വിഞ്ഞാണം അത്ഥി പച്ചുപ്പന്നം വിഞ്ഞാണം നിരുദ്ധം…പേ… അബ്ഭത്ഥങ്ഗതന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ. അനാഗതം വിഞ്ഞാണം അത്ഥി അനാഗതം വിഞ്ഞാണം അജാതം…പേ… അപാതുഭൂതന്തി? ആമന്താ.

പച്ചുപ്പന്നം വിഞ്ഞാണം അത്ഥി പച്ചുപ്പന്നം വിഞ്ഞാണം അജാതം…പേ… അപാതുഭൂതന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ.

൨൮൫. ‘‘പച്ചുപ്പന്നന്തി വാ രൂപ’’ന്തി വാ, ‘‘രൂപന്തി വാ പച്ചുപ്പന്ന’’ന്തി വാ പച്ചുപ്പന്നം രൂപം അപ്പിയം കരിത്വാ ഏസേസേ ഏകട്ഠേ സമേ സമഭാഗേ തജ്ജാതേതി? ആമന്താ. പച്ചുപ്പന്നം രൂപം നിരുജ്ഝമാനം പച്ചുപ്പന്നഭാവം ജഹതീതി? ആമന്താ. രൂപഭാവം ജഹതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

‘‘പച്ചുപ്പന്നന്തി വാ രൂപ’’ന്തി വാ, ‘‘രൂപന്തി വാ പച്ചുപ്പന്ന’’ന്തി വാ പച്ചുപ്പന്നം രൂപം അപ്പിയം കരിത്വാ ഏസേസേ ഏകട്ഠേ സമേ സമഭാഗേ തജ്ജാതേതി? ആമന്താ. പച്ചുപ്പന്നം രൂപം നിരുജ്ഝമാനം രൂപഭാവം ന ജഹതീതി? ആമന്താ. പച്ചുപ്പന്നഭാവം ന ജഹതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

‘‘ഓദാതന്തി വാ വത്ഥ’’ന്തി വാ, ‘‘വത്ഥന്തി വാ ഓദാത’’ന്തി വാ ഓദാതം വത്ഥം അപ്പിയം കരിത്വാ ഏസേസേ ഏകട്ഠേ സമേ സമഭാഗേ തജ്ജാതേതി? ആമന്താ. ഓദാതം വത്ഥം രജ്ജമാനം ഓദാതഭാവം ജഹതീതി? ആമന്താ. വത്ഥഭാവം ജഹതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ.

‘‘ഓദാതന്തി വാ വത്ഥ’’ന്തി വാ, ‘‘വത്ഥന്തി വാ ഓദാത’’ന്തി വാ ഓദാതം വത്ഥം അപ്പിയം കരിത്വാ ഏസേസേ ഏകട്ഠേ സമേ സമഭാഗേ തജ്ജാതേതി? ആമന്താ. ഓദാതം വത്ഥം രജ്ജമാനം വത്ഥഭാവം ന ജഹതീതി? ആമന്താ. ഓദാതഭാവം ന ജഹതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ.…പേ….

൨൮൬. രൂപം രൂപഭാവം ന ജഹതീതി? ആമന്താ. രൂപം നിച്ചം ധുവം സസ്സതം അവിപരിണാമധമ്മന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ. നനു രൂപം രൂപഭാവം ന ജഹതീതി രൂപം അനിച്ചം അധുവം അസസ്സതം വിപരിണാമധമ്മന്തി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി രൂപം അനിച്ചം അധുവം അസസ്സതം വിപരിണാമധമ്മം, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘രൂപം രൂപഭാവം ന ജഹതീ’’തി.

നിബ്ബാനം നിബ്ബാനഭാവം ന ജഹതീതി നിബ്ബാനം നിച്ചം ധുവം സസ്സതം അവിപരിണാമധമ്മന്തി? ആമന്താ. രൂപം രൂപഭാവം ന ജഹതീതി [ന ജഹതി (സീ. ക.)] രൂപം നിച്ചം ധുവം സസ്സതം അവിപരിണാമധമ്മന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… രൂപം രൂപഭാവം ന ജഹതി രൂപം അനിച്ചം അധുവം അസസ്സതം വിപരിണാമധമ്മന്തി? ആമന്താ. നിബ്ബാനം നിബ്ബാനഭാവം ന ജഹതി നിബ്ബാനം അനിച്ചം അധുവം അസസ്സതം വിപരിണാമധമ്മന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

അതീതം അത്ഥി അതീതം അതീതഭാവം ന ജഹതീതി? ആമന്താ. അനാഗതം അത്ഥി അനാഗതം അനാഗതഭാവം ന ജഹതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ. അതീതം അത്ഥി അതീതം അതീതഭാവം ന ജഹതീതി? ആമന്താ. പച്ചുപ്പന്നം അത്ഥി പച്ചുപ്പന്നം പച്ചുപ്പന്നഭാവം ന ജഹതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

അനാഗതം അത്ഥി അനാഗതം അനാഗതഭാവം ജഹതീതി [ന ജഹതീതി (ബഹൂസു) അട്ഠകഥാ ഓലോകേതബ്ബാ]? ആമന്താ. അതീതം അത്ഥി അതീതം അതീതഭാവം ജഹതീതി [ന ജഹതീതി (ബഹൂസു) അട്ഠകഥാ ഓലോകേതബ്ബാ]? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

പച്ചുപ്പന്നം അത്ഥി പച്ചുപ്പന്നം പച്ചുപ്പന്നഭാവം ജഹതീതി [ന ജഹതീതി (ബഹൂസു) അട്ഠകഥാ ഓലോകേതബ്ബാ]? ആമന്താ. അതീതം അത്ഥി അതീതം അതീതഭാവം ജഹതീതി [ന ജഹതീതി (ബഹൂസു) അട്ഠകഥാ ഓലോകേതബ്ബാ]? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ.

അതീതം അത്ഥി അതീതം അതീതഭാവം ന ജഹതീതി? ആമന്താ. അതീതം നിച്ചം ധുവം സസ്സതം അവിപരിണാമധമ്മന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… നനു അതീതം അനിച്ചം അധുവം അസസ്സതം വിപരിണാമധമ്മന്തി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി അതീതം അനിച്ചം അധുവം അസസ്സതം വിപരിണാമധമ്മം, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘അതീതം അത്ഥി അതീതം അതീതഭാവം ന ജഹതീ’’തി.

നിബ്ബാനം അത്ഥി നിബ്ബാനം നിബ്ബാനഭാവം ന ജഹതീതി നിബ്ബാനം നിച്ചം ധുവം സസ്സതം അവിപരിണാമധമ്മന്തി? ആമന്താ. അതീതം അത്ഥി അതീതം അതീതഭാവം ന ജഹതീതി അതീതം നിച്ചം ധുവം സസ്സതം അവിപരിണാമധമ്മന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

അതീതം അത്ഥി അതീതം അതീതഭാവം ന ജഹതി അതീതം അനിച്ചം അധുവം അസസ്സതം വിപരിണാമധമ്മന്തി? ആമന്താ. നിബ്ബാനം അത്ഥി നിബ്ബാനം നിബ്ബാനഭാവം ന ജഹതി നിബ്ബാനം അനിച്ചം അധുവം അസസ്സതം വിപരിണാമധമ്മന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൨൮൭. അതീതം രൂപം അത്ഥി അതീതം രൂപം അതീതഭാവം ന ജഹതീതി? ആമന്താ. അനാഗതം രൂപം അത്ഥി അനാഗതം രൂപം അനാഗതഭാവം ന ജഹതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… അതീതം രൂപം അത്ഥി അതീതം രൂപം അതീതഭാവം ന ജഹതീതി? ആമന്താ. പച്ചുപ്പന്നം രൂപം അത്ഥി പച്ചുപ്പന്നം രൂപം പച്ചുപ്പന്നഭാവം ന ജഹതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

അനാഗതം രൂപം അത്ഥി അനാഗതം രൂപം അനാഗതഭാവം ജഹതീതി [ന ജഹതീതി (ബഹൂസു) അനുലോമപഞ്ഹോയേവ]? ആമന്താ. അതീതം രൂപം അത്ഥി അതീതം രൂപം അതീതഭാവം ജഹതീതി [ന ജഹതീതി (ബഹൂസു) അനുലോമപഞ്ഹോയേവ]? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

പച്ചുപ്പന്നം രൂപം അത്ഥി പച്ചുപ്പന്നം രൂപം പച്ചുപ്പന്നഭാവം ജഹതീതി [ന ജഹതീതി (ബഹൂസു) അനുലോമപഞ്ഹോയേവ]? ആമന്താ. അതീതം രൂപം അത്ഥി അതീതം രൂപം അതീതഭാവം ജഹതീതി [ന ജഹതീതി (ബഹൂസു) അനുലോമപഞ്ഹോയേവ]? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

അതീതം രൂപം അത്ഥി അതീതം രൂപം അതീതഭാവം ന ജഹതീതി? ആമന്താ. അതീതം രൂപം നിച്ചം ധുവം സസ്സതം അവിപരിണാമധമ്മന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… നനു അതീതം രൂപം അനിച്ചം അധുവം അസസ്സതം വിപരിണാമധമ്മന്തി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി അതീതം രൂപം അനിച്ചം…പേ… വിപരിണാമധമ്മം, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘അതീതം രൂപം അത്ഥി അതീതം രൂപം അതീതഭാവം ന ജഹതീ’’തി.

നിബ്ബാനം അത്ഥി നിബ്ബാനം നിബ്ബാനഭാവം ന ജഹതി [ന ജഹതീതി (?) പുരിമപഞ്ഹേഹി സംസന്ദേതബ്ബം] നിബ്ബാനം നിച്ചം ധുവം സസ്സതം അവിപരിണാമധമ്മന്തി? ആമന്താ. അതീതം രൂപം അത്ഥി അതീതം രൂപം അതീതഭാവം ന ജഹതി [ന ജഹതീതി (?) പുരിമഞ്ഹേഹി സംസന്ദേതബ്ബം] അതീതം രൂപം നിച്ചം ധുവം സസ്സതം അവിപരിണാമധമ്മന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

അതീതം രൂപം അത്ഥി അതീതം രൂപം അതീതഭാവം ന ജഹതി അതീതം രൂപം അനിച്ചം അധുവം അസസ്സതം വിപരിണാമധമ്മന്തി? ആമന്താ. നിബ്ബാനം അത്ഥി നിബ്ബാനം നിബ്ബാനഭാവം ന ജഹതി നിബ്ബാനം അനിച്ചം അധുവം അസസ്സതം വിപരിണാമധമ്മന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

അതീതാ വേദനാ അത്ഥി… അതീതാ സഞ്ഞാ അത്ഥി… അതീതാ സങ്ഖാരാ അത്ഥി… അതീതം വിഞ്ഞാണം അത്ഥി അതീതം വിഞ്ഞാണം അതീതഭാവം ന ജഹതീതി? ആമന്താ. അനാഗതം വിഞ്ഞാണം അത്ഥി അനാഗതം വിഞ്ഞാണം അനാഗതഭാവം ന ജഹതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… അതീതം വിഞ്ഞാണം അത്ഥി അതീതം വിഞ്ഞാണം അതീതഭാവം ന ജഹതീതി? ആമന്താ. പച്ചുപ്പന്നം വിഞ്ഞാണം അത്ഥി പച്ചുപ്പന്നം വിഞ്ഞാണം പച്ചുപ്പന്നഭാവം ന ജഹതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

അനാഗതം വിഞ്ഞാണം അത്ഥി അനാഗതം വിഞ്ഞാണം അനാഗതഭാവം ജഹതീതി? ആമന്താ. അതീതം വിഞ്ഞാണം അത്ഥി അതീതം വിഞ്ഞാണം അതീതഭാവം ജഹതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

പച്ചുപ്പന്നം വിഞ്ഞാണം അത്ഥി പച്ചുപ്പന്നം വിഞ്ഞാണം പച്ചുപ്പന്നഭാവം ജഹതീതി [ന ജഹതീതി (ബഹൂസു) അനുലോമപഞ്ഹോയേവ]? ആമന്താ. അതീതം വിഞ്ഞാണം അത്ഥി അതീതം വിഞ്ഞാണം അതീതഭാവം ജഹതീതി [ന ജഹതീതി (ബഹൂസു) അനുലോമപഞ്ഹോയേവ]? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

അതീതം വിഞ്ഞാണം അത്ഥി അതീതം വിഞ്ഞാണം അതീതഭാവം ന ജഹതീതി? ആമന്താ. അതീതം വിഞ്ഞാണം നിച്ചം ധുവം സസ്സതം അവിപരിണാമധമ്മന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… നനു അതീതം വിഞ്ഞാണം അനിച്ചം അധുവം അസസ്സതം വിപരിണാമധമ്മന്തി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി അതീതം വിഞ്ഞാണം അനിച്ചം അധുവം അസസ്സതം വിപരിണാമധമ്മം, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘അതീതം വിഞ്ഞാണം അത്ഥി അതീതം വിഞ്ഞാണം അതീതഭാവം ന ജഹതീ’’തി.

നിബ്ബാനം അത്ഥി നിബ്ബാനം നിബ്ബാനഭാവം ന ജഹതി [ന ജഹതീതി (?) പുരിമപഞ്ഹേഹി സംസന്ദേതബ്ബം] നിബ്ബാനം നിച്ചം ധുവം സസ്സതം അവിപരിണാമധമ്മന്തി? ആമന്താ. അതീതം വിഞ്ഞാണം അത്ഥി അതീതം വിഞ്ഞാണം അതീതഭാവം ന ജഹതി [ന ജഹതീതി (?) പുരിമപഞ്ഹേഹി സംസന്ദേതബ്ബം] അതീതം വിഞ്ഞാണം നിച്ചം ധുവം സസ്സതം അവിപരിണാമധമ്മന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

അതീതം വിഞ്ഞാണം അത്ഥി അതീതം വിഞ്ഞാണം അതീതഭാവം ന ജഹതി അതീതം വിഞ്ഞാണം അനിച്ചം അധുവം അസസ്സതം വിപരിണാമധമ്മന്തി? ആമന്താ. നിബ്ബാനം അത്ഥി നിബ്ബാനം നിബ്ബാനഭാവം ന ജഹതി നിബ്ബാനം അനിച്ചം അധുവം അസസ്സതം വിപരിണാമധമ്മന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

വചനസോധനാ

൨൮൮. അതീതം ന്വത്ഥീതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി അതീതം ന്വത്ഥി, അതീതം അത്ഥീതി മിച്ഛാ. ഹഞ്ചി വാ പന അത്ഥി ന്വാതീതം, അത്ഥി അതീതന്തി മിച്ഛാ. അനാഗതം ന്വത്ഥീതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി അനാഗതം ന്വത്ഥി, അനാഗതം അത്ഥീതി മിച്ഛാ. ഹഞ്ചി വാ പന അത്ഥി ന്വാനാഗതം, അത്ഥി അനാഗതന്തി മിച്ഛാ.

അനാഗതം ഹുത്വാ പച്ചുപ്പന്നം ഹോതീതി? ആമന്താ. തഞ്ഞേവ അനാഗതം തം പച്ചുപ്പന്നന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… തഞ്ഞേവ അനാഗതം തം പച്ചുപ്പന്നന്തി? ആമന്താ. ഹുത്വാ ഹോതി ഹുത്വാ ഹോതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… ഹുത്വാ ഹോതി ഹുത്വാ ഹോതീതി? ആമന്താ. ന ഹുത്വാ ന ഹോതി ന ഹുത്വാ ന ഹോതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

പച്ചുപ്പന്നം ഹുത്വാ അതീതം ഹോതീതി? ആമന്താ. തഞ്ഞേവ പച്ചുപ്പന്നം തം അതീതന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… തഞ്ഞേവ പച്ചുപ്പന്നം തം അതീതന്തി? ആമന്താ. ഹുത്വാ ഹോതി ഹുത്വാ ഹോതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… ഹുത്വാ ഹോതി ഹുത്വാ ഹോതീതി? ആമന്താ. ന ഹുത്വാ ന ഹോതി ന ഹുത്വാ ന ഹോതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

അനാഗതം ഹുത്വാ പച്ചുപ്പന്നം ഹോതി, പച്ചുപ്പന്നം ഹുത്വാ അതീതം ഹോതീതി? ആമന്താ. തഞ്ഞേവ അനാഗതം തം പച്ചുപ്പന്നം തം അതീതന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… തഞ്ഞേവ അനാഗതം തം പച്ചുപ്പന്നം തം അതീതന്തി? ആമന്താ. ഹുത്വാ ഹോതി ഹുത്വാ ഹോതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… ഹുത്വാ ഹോതി ഹുത്വാ ഹോതീതി? ആമന്താ. ന ഹുത്വാ ന ഹോതി ന ഹുത്വാ ന ഹോതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ.

അതീതചക്ഖുരൂപാദികഥാ

൨൮൯. അതീതം ചക്ഖും അത്ഥി രൂപാ അത്ഥി ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം അത്ഥി ആലോകോ അത്ഥി മനസികാരോ അത്ഥീതി? ആമന്താ. അതീതേന ചക്ഖുനാ അതീതം രൂപം പസ്സതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… അതീതം സോതം അത്ഥി സദ്ദാ അത്ഥി സോതവിഞ്ഞാണം അത്ഥി ആകാസോ അത്ഥി മനസികാരോ അത്ഥീതി? ആമന്താ. അതീതേന സോതേന അതീതം സദ്ദം സുണാതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… അതീതം ഘാനം അത്ഥി ഗന്ധാ അത്ഥി ഘാനവിഞ്ഞാണം അത്ഥി വായോ അത്ഥി മനസികാരോ അത്ഥീതി? ആമന്താ. അതീതേന ഘാനേന അതീതം ഗന്ധം ഘായതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… അതീതാ ജിവ്ഹാ അത്ഥി രസാ അത്ഥി ജിവ്ഹാവിഞ്ഞാണം അത്ഥി ആപോ അത്ഥി മനസികാരോ അത്ഥീതി? ആമന്താ. അതീതായ ജിവ്ഹായ അതീതം രസം സായതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… അതീതോ കായോ അത്ഥി ഫോട്ഠബ്ബാ അത്ഥി കായവിഞ്ഞാണം അത്ഥി പഥവീ അത്ഥി മനസികാരോ അത്ഥീതി? ആമന്താ. അതീതേന കായേന അതീതം ഫോട്ഠബ്ബം ഫുസതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… അതീതോ മനോ അത്ഥി ധമ്മാ അത്ഥി മനോവിഞ്ഞാണം അത്ഥി വത്ഥും അത്ഥി മനസികാരോ അത്ഥീതി? ആമന്താ. അതീതേന മനേന അതീതം ധമ്മം വിജാനാതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

അനാഗതം ചക്ഖും അത്ഥി രൂപാ അത്ഥി ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം അത്ഥി ആലോകോ അത്ഥി മനസികാരോ അത്ഥീതി? ആമന്താ. അനാഗതേന ചക്ഖുനാ അനാഗതം രൂപം പസ്സതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… അനാഗതം സോതം അത്ഥി… ഘാനം അത്ഥി… ജിവ്ഹാ അത്ഥി… കായോ അത്ഥി … മനോ അത്ഥി ധമ്മാ അത്ഥി മനോവിഞ്ഞാണം അത്ഥി വത്ഥും അത്ഥി മനസികാരോ അത്ഥീതി? ആമന്താ. അനാഗതേന മനേന അനാഗതം ധമ്മം വിജാനാതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

പച്ചുപ്പന്നം ചക്ഖും അത്ഥി രൂപാ അത്ഥി ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം അത്ഥി ആലോകോ അത്ഥി മനസികാരോ അത്ഥി, പച്ചുപ്പന്നേന ചക്ഖുനാ പച്ചുപ്പന്നം രൂപം പസ്സതീതി? ആമന്താ. അതീതം ചക്ഖും അത്ഥി രൂപാ അത്ഥി ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം അത്ഥി ആലോകോ അത്ഥി മനസികാരോ അത്ഥി, അതീതേന ചക്ഖുനാ അതീതം രൂപം പസ്സതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ…. പച്ചുപ്പന്നം സോതം അത്ഥി… ഘാനം അത്ഥി… ജിവ്ഹാ അത്ഥി… കായോ അത്ഥി… മനോ അത്ഥി ധമ്മാ അത്ഥി മനോവിഞ്ഞാണം അത്ഥി വത്ഥും അത്ഥി മനസികാരോ അത്ഥി, പച്ചുപ്പന്നേന മനേന പച്ചുപ്പന്നം ധമ്മം വിജാനാതീതി? ആമന്താ. അതീതോ മനോ അത്ഥി ധമ്മാ അത്ഥി മനോവിഞ്ഞാണം അത്ഥി വത്ഥും അത്ഥി മനസികാരോ അത്ഥി, അതീതേന മനേന അതീതം ധമ്മം വിജാനാതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

പച്ചുപ്പന്നം ചക്ഖും അത്ഥി രൂപാ അത്ഥി ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം അത്ഥി ആലോകോ അത്ഥി മനസികാരോ അത്ഥി, പച്ചുപ്പന്നേന ചക്ഖുനാ പച്ചുപ്പന്നം രൂപം പസ്സതീതി? ആമന്താ. അനാഗതം ചക്ഖും അത്ഥി രൂപാ അത്ഥി ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം അത്ഥി ആലോകോ അത്ഥി മനസികാരോ അത്ഥി, അനാഗതേന ചക്ഖുനാ അനാഗതം രൂപം പസ്സതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… പച്ചുപ്പന്നം സോതം അത്ഥി… ഘാനം അത്ഥി… ജിവ്ഹാ അത്ഥി… കായോ അത്ഥി… മനോ അത്ഥി ധമ്മാ അത്ഥി മനോവിഞ്ഞാണം അത്ഥി വത്ഥും അത്ഥി മനസികാരോ അത്ഥി, പച്ചുപ്പന്നേന മനേന പച്ചുപ്പന്നം ധമ്മം വിജാനാതീതി? ആമന്താ. അനാഗതോ മനോ അത്ഥി ധമ്മാ അത്ഥി മനോവിഞ്ഞാണം അത്ഥി വത്ഥും അത്ഥി മനസികാരോ അത്ഥി, അനാഗതേന മനേന അനാഗതം ധമ്മം വിജാനാതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

അതീതം ചക്ഖും അത്ഥി രൂപാ അത്ഥി ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം അത്ഥി ആലോകോ അത്ഥി മനസികാരോ അത്ഥി, ന ച അതീതേന ചക്ഖുനാ അതീതം രൂപം പസ്സതീതി? ആമന്താ. പച്ചുപ്പന്നം ചക്ഖും അത്ഥി രൂപാ അത്ഥി ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം അത്ഥി ആലോകോ അത്ഥി മനസികാരോ അത്ഥി, ന ച പച്ചുപ്പന്നേന ചക്ഖുനാ പച്ചുപ്പന്നം രൂപം പസ്സതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… അതീതം സോതം അത്ഥി… ഘാനം അത്ഥി… ജിവ്ഹാ അത്ഥി… കായോ അത്ഥി… മനോ അത്ഥി ധമ്മാ അത്ഥി മനോവിഞ്ഞാണം അത്ഥി വത്ഥും അത്ഥി മനസികാരോ അത്ഥി, ന ച അതീതേന മനേന അതീതം ധമ്മം വിജാനാതീതി? ആമന്താ. പച്ചുപ്പന്നോ മനോ അത്ഥി ധമ്മാ അത്ഥി മനോവിഞ്ഞാണം അത്ഥി വത്ഥും അത്ഥി മനസികാരോ അത്ഥി, ന ച പച്ചുപ്പന്നേന മനേന പച്ചുപ്പന്നം ധമ്മം വിജാനാതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

അനാഗതം ചക്ഖും അത്ഥി രൂപാ അത്ഥി ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം അത്ഥി ആലോകോ അത്ഥി മനസികാരോ അത്ഥി, ന ച അനാഗതേന ചക്ഖുനാ അനാഗതം രൂപം പസ്സതീതി? ആമന്താ. പച്ചുപ്പന്നം ചക്ഖും അത്ഥി രൂപാ അത്ഥി ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം അത്ഥി ആലോകോ അത്ഥി മനസികാരോ അത്ഥി, ന ച പച്ചുപ്പന്നേന ചക്ഖുനാ പച്ചുപ്പന്നം രൂപം പസ്സതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… അനാഗതം സോതം അത്ഥി… ഘാനം അത്ഥി… ജിവ്ഹാ അത്ഥി… കായോ അത്ഥി… മനോ അത്ഥി ധമ്മാ അത്ഥി മനോവിഞ്ഞാണം അത്ഥി വത്ഥും അത്ഥി മനസികാരോ അത്ഥി, ന ച അനാഗതേന മനേന അനാഗതം ധമ്മം വിജാനാതീതി? ആമന്താ. പച്ചുപ്പന്നോ മനോ അത്ഥി ധമ്മാ അത്ഥി മനോവിഞ്ഞാണം അത്ഥി വത്ഥും അത്ഥി മനസികാരോ അത്ഥി, ന ച പച്ചുപ്പന്നേന മനേന പച്ചുപ്പന്നം ധമ്മം വിജാനാതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

അതീതഞാണാദികഥാ

൨൯൦. അതീതം ഞാണം അത്ഥീതി? ആമന്താ. തേന ഞാണേന ഞാണകരണീയം കരോതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… തേന ഞാണേന ഞാണകരണീയം കരോതീതി? ആമന്താ. തേന ഞാണേന ദുക്ഖം പരിജാനാതി, സമുദയം പജഹതി, നിരോധം സച്ഛികരോതി, മഗ്ഗം ഭാവേതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

അനാഗതം ഞാണം അത്ഥീതി? ആമന്താ. തേന ഞാണേന ഞാണകരണീയം കരോതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… തേന ഞാണേന ഞാണകരണീയം കരോതീതി? ആമന്താ. തേന ഞാണേന ദുക്ഖം പരിജാനാതി, സമുദയം പജഹതി, നിരോധം സച്ഛികരോതി, മഗ്ഗം ഭാവേതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

പച്ചുപ്പന്നം ഞാണം അത്ഥി, തേന ഞാണേന ഞാണകരണീയം കരോതീതി? ആമന്താ. അതീതം ഞാണം അത്ഥി, തേന ഞാണേന ഞാണകരണീയം കരോതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… പച്ചുപ്പന്നം ഞാണം അത്ഥി, തേന ഞാണേന ദുക്ഖം പരിജാനാതി, സമുദയം പജഹതി, നിരോധം സച്ഛികരോതി, മഗ്ഗം ഭാവേതീതി? ആമന്താ. അതീതം ഞാണം അത്ഥി, തേന ഞാണേന ദുക്ഖം പരിജാനാതി, സമുദയം പജഹതി, നിരോധം സച്ഛികരോതി, മഗ്ഗം ഭാവേതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… പച്ചുപ്പന്നം ഞാണം അത്ഥി, തേന ഞാണേന ഞാണകരണീയം കരോതീതി? ആമന്താ. അനാഗതം ഞാണം അത്ഥി, തേന ഞാണേന ഞാണകരണീയം കരോതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… പച്ചുപ്പന്നം ഞാണം അത്ഥി, തേന ഞാണേന ദുക്ഖം പരിജാനാതി, സമുദയം പജഹതി, നിരോധം സച്ഛികരോതി, മഗ്ഗം ഭാവേതീതി? ആമന്താ. അനാഗതം ഞാണം അത്ഥി, തേന ഞാണേന ദുക്ഖം പരിജാനാതി, സമുദയം പജഹതി, നിരോധം സച്ഛികരോതി, മഗ്ഗം ഭാവേതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

അതീതം ഞാണം അത്ഥി, ന ച തേന ഞാണേന ഞാണകരണീയം കരോതീതി? ആമന്താ. പച്ചുപ്പന്നം ഞാണം അത്ഥി, ന ച തേന ഞാണേന ഞാണകരണീയം കരോതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… അതീതം ഞാണം അത്ഥി, ന ച തേന ഞാണേന ദുക്ഖം പരിജാനാതി, സമുദയം പജഹതി, നിരോധം സച്ഛികരോതി, മഗ്ഗം ഭാവേതീതി? ആമന്താ. പച്ചുപ്പന്നം ഞാണം അത്ഥി, ന ച തേന ഞാണേന ദുക്ഖം പരിജാനാതി, സമുദയം പജഹതി, നിരോധം സച്ഛികരോതി, മഗ്ഗം ഭാവേതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

അനാഗതം ഞാണം അത്ഥി, ന ച തേന ഞാണേന ഞാണകരണീയം കരോതീതി? ആമന്താ. പച്ചുപ്പന്നം ഞാണം അത്ഥി, ന ച തേന ഞാണേന ഞാണകരണീയം കരോതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ…. അനാഗതം ഞാണം അത്ഥി, ന ച തേന ഞാണേന ദുക്ഖം പരിജാനാതി, സമുദയം പജഹതി, നിരോധം സച്ഛികരോതി, മഗ്ഗം ഭാവേതീതി? ആമന്താ. പച്ചുപ്പന്നം ഞാണം അത്ഥി, ന ച തേന ഞാണേന ദുക്ഖം പരിജാനാതി, സമുദയം പജഹതി, നിരോധം സച്ഛികരോതി, മഗ്ഗം ഭാവേതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

അരഹന്താദികഥാ

൨൯൧. അരഹതോ അതീതോ രാഗോ അത്ഥീതി? ആമന്താ. അരഹാ തേന രാഗേന സരാഗോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… അരഹതോ അതീതോ ദോസോ അത്ഥീതി? ആമന്താ. അരഹാ തേന ദോസേന സദോസോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… അരഹതോ അതീതോ മോഹോ അത്ഥീതി? ആമന്താ. അരഹാ തേന മോഹേന സമോഹോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… അരഹതോ അതീതോ മാനോ അത്ഥീതി? ആമന്താ. അരഹാ തേന മാനേന സമാനോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… അരഹതോ അതീതാ ദിട്ഠി അത്ഥീതി? ആമന്താ. അരഹാ തായ ദിട്ഠിയാ സദിട്ഠികോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… അരഹതോ അതീതാ വിചികിച്ഛാ അത്ഥീതി? ആമന്താ. അരഹാ തായ വിചികിച്ഛായ സവിചികിച്ഛോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… അരഹതോ അതീതം ഥിനം അത്ഥീതി? ആമന്താ. അരഹാ തേന ഥിനേന സഥിനോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… അരഹതോ അതീതം ഉദ്ധച്ചം അത്ഥീതി? ആമന്താ. അരഹാ തേന ഉദ്ധച്ചേന സഉദ്ധച്ചോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… അരഹതോ അതീതം അഹിരികം അത്ഥീതി? ആമന്താ. അരഹാ തേന അഹിരികേന സഅഹിരികോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… അരഹതോ അതീതം അനോത്തപ്പം അത്ഥീതി? ആമന്താ. അരഹാ തേന അനോത്തപ്പേന സഅനോത്തപ്പീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

അനാഗാമിസ്സ അതീതാ സക്കായദിട്ഠി അത്ഥീതി? ആമന്താ. അനാഗാമീ തായ ദിട്ഠിയാ സദിട്ഠികോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… അനാഗാമിസ്സ അതീതാ വിചികിച്ഛാ അത്ഥി… അതീതോ സീലബ്ബതപരാമാസോ അത്ഥി… അതീതോ അണുസഹഗതോ കാമരാഗോ അത്ഥി… അതീതോ അണുസഹഗതോ ബ്യാപാദോ അത്ഥീതി? ആമന്താ. അനാഗാമീ തേന ബ്യാപാദേന ബ്യാപന്നചിത്തോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

സകദാഗാമിസ്സ അതീതാ സക്കായദിട്ഠി അത്ഥീതി? ആമന്താ. സകദാഗാമീ തായ ദിട്ഠിയാ സദിട്ഠികോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… സകദാഗാമിസ്സ അതീതാ വിചികിച്ഛാ അത്ഥി… അതീതോ സീലബ്ബതപരാമാസോ അത്ഥി… അതീതോ ഓളാരികോ കാമരാഗോ അത്ഥി… അതീതോ ഓളാരികോ ബ്യാപാദോ അത്ഥീതി? ആമന്താ. സകദാഗാമീ തേന ബ്യാപാദേന ബ്യാപന്നചിത്തോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

സോതാപന്നസ്സ അതീതാ സക്കായദിട്ഠി അത്ഥീതി? ആമന്താ. സോതാപന്നോ തായ ദിട്ഠിയാ സദിട്ഠികോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… സോതാപന്നസ്സ അതീതാ വിചികിച്ഛാ അത്ഥി… അതീതോ സീലബ്ബതപരാമാസോ അത്ഥി… അതീതോ അപായഗമനീയോ രാഗോ അത്ഥി… അതീതോ അപായഗമനീയോ ദോസോ അത്ഥി… അതീതോ അപായഗമനീയോ മോഹോ അത്ഥീതി? ആമന്താ. സോതാപന്നോ തേന മോഹേന സമോഹോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൨൯൨. പുഥുജ്ജനസ്സ അതീതോ രാഗോ അത്ഥി, പുഥുജ്ജനോ തേന രാഗേന സരാഗോതി? ആമന്താ. അരഹതോ അതീതോ രാഗോ അത്ഥി, അരഹാ തേന രാഗേന സരാഗോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… പുഥുജ്ജനസ്സ അതീതോ ദോസോ അത്ഥി…പേ… അതീതം അനോത്തപ്പം അത്ഥി പുഥുജ്ജനോ തേന അനോത്തപ്പേന അനോത്തപ്പീതി? ആമന്താ. അരഹതോ അതീതം അനോത്തപ്പം അത്ഥി, അരഹാ തേന അനോത്തപ്പേന അനോത്തപ്പീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

പുഥുജ്ജനസ്സ അതീതാ സക്കായദിട്ഠി അത്ഥി, പുഥുജ്ജനോ തായ ദിട്ഠിയാ സദിട്ഠികോതി? ആമന്താ. അനാഗാമിസ്സ അതീതാ സക്കായദിട്ഠി അത്ഥി, അനാഗാമീ തായ ദിട്ഠിയാ സദിട്ഠികോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… പുഥുജ്ജനസ്സ അതീതാ വിചികിച്ഛാ അത്ഥി…പേ… അതീതോ അണുസഹഗതോ ബ്യാപാദോ അത്ഥി, പുഥുജ്ജനോ തേന ബ്യാപാദേന ബ്യാപന്നചിത്തോതി? ആമന്താ. അനാഗാമിസ്സ അതീതോ അണുസഹഗതോ ബ്യാപാദോ അത്ഥി, അനാഗാമീ തേന ബ്യാപാദേന ബ്യാപന്നചിത്തോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

പുഥുജ്ജനസ്സ അതീതാ സക്കായദിട്ഠി അത്ഥി, പുഥുജ്ജനോ തായ ദിട്ഠിയാ സദിട്ഠികോതി? ആമന്താ. സകദാഗാമിസ്സ അതീതാ സക്കായദിട്ഠി അത്ഥി, സകദാഗാമീ തായ ദിട്ഠിയാ സദിട്ഠികോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… പുഥുജ്ജനസ്സ അതീതാ വിചികിച്ഛാ അത്ഥി… അതീതോ ഓളാരികോ ബ്യാപാദോ അത്ഥി, പുഥുജ്ജനോ തേന ബ്യാപാദേന ബ്യാപന്നചിത്തോതി? ആമന്താ. സകദാഗാമിസ്സ അതീതോ ഓളാരികോ ബ്യാപാദോ അത്ഥി, സകദാഗാമീ തേന ബ്യാപാദേന ബ്യാപന്നചിത്തോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

പുഥുജ്ജനസ്സ അതീതാ സക്കായദിട്ഠി അത്ഥി, പുഥുജ്ജനോ തായ ദിട്ഠിയാ സദിട്ഠികോതി? ആമന്താ. സോതാപന്നസ്സ അതീതാ സക്കായദിട്ഠി അത്ഥി, സോതാപന്നോ തായ ദിട്ഠിയാ സദിട്ഠികോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… പുഥുജ്ജനസ്സ അതീതാ വിചികിച്ഛാ അത്ഥി…പേ… അതീതോ അപായഗമനീയോ മോഹോ അത്ഥി, പുഥുജ്ജനോ തേന മോഹേന സമോഹോതി? ആമന്താ. സോതാപന്നസ്സ അതീതോ അപായഗമനീയോ മോഹോ അത്ഥി, സോതാപന്നോ തേന മോഹേന സമോഹോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

അരഹതോ അതീതോ രാഗോ അത്ഥി, ന ച അരഹാ തേന രാഗേന സരാഗോതി? ആമന്താ. പുഥുജ്ജനസ്സ അതീതോ രാഗോ അത്ഥി, ന ച പുഥുജ്ജനോ തേന രാഗേന സരാഗോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… അരഹതോ അതീതോ ദോസോ അത്ഥി…പേ… അതീതം അനോത്തപ്പം അത്ഥി, ന ച അരഹാ തേന അനോത്തപ്പേന അനോത്തപ്പീതി? ആമന്താ. പുഥുജ്ജനസ്സ അതീതം അനോത്തപ്പം അത്ഥി, ന ച പുഥുജ്ജനോ തേന അനോത്തപ്പേന അനോത്തപ്പീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

അനാഗാമിസ്സ അതീതാ സക്കായദിട്ഠി അത്ഥി, ന ച അനാഗാമീ തായ ദിട്ഠിയാ സദിട്ഠികോതി? ആമന്താ. പുഥുജ്ജനസ്സ അതീതാ സക്കായദിട്ഠി അത്ഥി, ന ച പുഥുജ്ജനോ തായ ദിട്ഠിയാ സദിട്ഠികോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… അനാഗാമിസ്സ അതീതാ വിചികിച്ഛാ അത്ഥി…പേ… അതീതോ അണുസഹഗതോ ബ്യാപാദോ അത്ഥി, ന ച അനാഗാമീ തേന ബ്യാപാദേന ബ്യാപന്നചിത്തോതി? ആമന്താ. പുഥുജ്ജനസ്സ അതീതോ അണുസഹഗതോ ബ്യാപാദോ അത്ഥി, ന ച പുഥുജ്ജനോ തേന ബ്യാപാദേന ബ്യാപന്നചിത്തോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

സകദാഗാമിസ്സ അതീതാ സക്കായദിട്ഠി അത്ഥി, ന ച സകദാഗാമീ തായ ദിട്ഠിയാ സദിട്ഠികോതി? ആമന്താ. പുഥുജ്ജനസ്സ അതീതാ സക്കായദിട്ഠി അത്ഥി, ന ച പുഥുജ്ജനോ തായ ദിട്ഠിയാ സദിട്ഠികോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… സകദാഗാമിസ്സ അതീതാ വിചികിച്ഛാ അത്ഥി…പേ… അതീതോ ഓളാരികോ ബ്യാപാദോ അത്ഥി, ന ച സകദാഗാമീ തേന ബ്യാപാദേന ബ്യാപന്നചിത്തോതി? ആമന്താ. പുഥുജ്ജനസ്സ അതീതോ ഓളാരികോ ബ്യാപാദോ അത്ഥി, ന ച പുഥുജ്ജനോ തേന ബ്യാപാദേന ബ്യാപന്നചിത്തോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

സോതാപന്നസ്സ അതീതാ സക്കായദിട്ഠി അത്ഥി, ന ച സോതാപന്നോ തായ ദിട്ഠിയാ സദിട്ഠികോതി? ആമന്താ. പുഥുജ്ജനസ്സ അതീതാ സക്കായദിട്ഠി അത്ഥി, ന ച പുഥുജ്ജനോ തായ ദിട്ഠിയാ സദിട്ഠികോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… സോതാപന്നസ്സ അതീതാ വിചികിച്ഛാ അത്ഥി…പേ… അതീതോ അപായഗമനീയോ മോഹോ അത്ഥി, ന ച സോതാപന്നോ തേന മോഹേന സമോഹോതി? ആമന്താ. പുഥുജ്ജനസ്സ അതീതോ അപായഗമനീയോ മോഹോ അത്ഥി, ന ച പുഥുജ്ജനോ തേന മോഹേന സമോഹോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

അതീതഹത്ഥാദികഥാ

൨൯൩. അതീതാ ഹത്ഥാ അത്ഥീതി? ആമന്താ. അതീതേസു ഹത്ഥേസു സതി ആദാനനിക്ഖേപനം പഞ്ഞായതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… അതീതാ പാദാ അത്ഥീതി? ആമന്താ. അതീതേസു പാദേസു സതി അഭിക്കമപടിക്കമോ പഞ്ഞായതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… അതീതാ പബ്ബാ അത്ഥീതി? ആമന്താ. അതീതേസു പബ്ബേസു സതി സമിഞ്ജനപസാരണം പഞ്ഞായതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… അതീതോ കുച്ഛി അത്ഥീതി? ആമന്താ. അതീതസ്മിം കുച്ഛിസ്മിം സതി ജിഘച്ഛാ പിപാസാ പഞ്ഞായതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

അതീതോ കായോ അത്ഥീതി? ആമന്താ. അതീതോ കായോ പഗ്ഗഹനിഗ്ഗഹുപഗോ ഛേദനഭേദനുപഗോ കാകേഹി ഗിജ്ഝേഹി കുലലേഹി സാധാരണോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… അതീതേ കായേ വിസം കമേയ്യ, സത്ഥം കമേയ്യ, അഗ്ഗി കമേയ്യാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… ലബ്ഭാ അതീതോ കായോ അദ്ദുബന്ധനേന ബന്ധിതും, രജ്ജുബന്ധനേന ബന്ധിതും, സങ്ഖലികബന്ധനേന ബന്ധിതും, ഗാമബന്ധനേന ബന്ധിതും, നിഗമബന്ധനേന ബന്ധിതും, നഗരബന്ധനേന ബന്ധിതും, ജനപദബന്ധനേന ബന്ധിതും, കണ്ഠപഞ്ചമേഹി ബന്ധനേഹി ബന്ധിതുന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

അതീതോ ആപോ അത്ഥീതി? ആമന്താ. തേന ആപേന ആപകരണീയം കരോതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… അതീതോ തേജോ അത്ഥീതി? ആമന്താ. തേന തേജേന തേജകരണീയം കരോതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… അതീതോ വായോ അത്ഥീതി? ആമന്താ. തേന വായേന വായകരണീയം കരോതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

അതീതക്ഖന്ധാദിസമോധാനകഥാ

൨൯൪. അതീതോ രൂപക്ഖന്ധോ അത്ഥി, അനാഗതോ രൂപക്ഖന്ധോ അത്ഥി, പച്ചുപ്പന്നോ രൂപക്ഖന്ധോ അത്ഥീതി? ആമന്താ. തയോ രൂപക്ഖന്ധാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ …പേ… അതീതാ പഞ്ചക്ഖന്ധാ അത്ഥി, അനാഗതാ പഞ്ചക്ഖന്ധാ അത്ഥി, പച്ചുപ്പന്നാ പഞ്ചക്ഖന്ധാ അത്ഥീതി? ആമന്താ. പന്നരസക്ഖന്ധാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

അതീതം ചക്ഖായതനം അത്ഥി, അനാഗതം ചക്ഖായതനം അത്ഥി, പച്ചുപ്പന്നം ചക്ഖായതനം അത്ഥീതി? ആമന്താ. തീണി ചക്ഖായതനാനീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… അതീതാനി ദ്വാദസായതനാനി അത്ഥി, അനാഗതാനി ദ്വാദസായതനാനി അത്ഥി, പച്ചുപ്പന്നാനി ദ്വാദസായതനാനി അത്ഥീതി? ആമന്താ. ഛത്തിംസായതനാനീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

അതീതാ ചക്ഖുധാതു അത്ഥി, അനാഗതാ ചക്ഖുധാതു അത്ഥി, പച്ചുപ്പന്നാ ചക്ഖുധാതു അത്ഥീതി? ആമന്താ. തിസ്സോ ചക്ഖുധാതുയോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… അതീതാ അട്ഠാരസ ധാതുയോ അത്ഥി, അനാഗതാ അട്ഠാരസ ധാതുയോ അത്ഥി, പച്ചുപ്പന്നാ അട്ഠാരസ ധാതുയോ അത്ഥീതി? ആമന്താ. ചതുപഞ്ഞാസ ധാതുയോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

അതീതം ചക്ഖുന്ദ്രിയം അത്ഥി, അനാഗതം ചക്ഖുന്ദ്രിയം അത്ഥി, പച്ചുപ്പന്നം ചക്ഖുന്ദ്രിയം അത്ഥീതി? ആമന്താ. തീണി ചക്ഖുന്ദ്രിയാനീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… അതീതാനി ബാവീസതിന്ദ്രിയാനി അത്ഥി, അനാഗതാനി ബാവീസതിന്ദ്രിയാനി അത്ഥി, പച്ചുപ്പന്നാനി ബാവീസതിന്ദ്രിയാനി അത്ഥീതി? ആമന്താ. ഛസട്ഠിന്ദ്രിയാനീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

അതീതോ രാജാ ചക്കവത്തീ അത്ഥി, അനാഗതോ രാജാ ചക്കവത്തീ അത്ഥി, പച്ചുപ്പന്നോ രാജാ ചക്കവത്തീ അത്ഥീതി? ആമന്താ. തിണ്ണന്നം രാജൂനം ചക്കവത്തീനം സമ്മുഖീഭാവോ ഹോതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

അതീതോ സമ്മാസമ്മുദ്ധോ അത്ഥി, അനാഗതോ സമ്മാസമ്ബുദ്ധോ അത്ഥി, പച്ചുപ്പന്നോ സമ്മാസമ്ബുദ്ധോ അത്ഥീതി? ആമന്താ. തിണ്ണന്നം സമ്മാസമ്ബുദ്ധാനം സമ്മുഖീഭാവോ ഹോതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

പദസോധനകഥാ

൨൯൫. അതീതം അത്ഥീതി? ആമന്താ. അത്ഥി അതീതന്തി? അത്ഥി സിയാ അതീതം, സിയാ ന്വാതീതന്തി.

ആജാനാഹി നിഗ്ഗഹം. ഹഞ്ചി അതീതം അത്ഥി, അത്ഥി സിയാ അതീതം, സിയാ ന്വാതീതം, തേനാതീതം ന്വാതീതം, ന്വാതീതം അതീതന്തി. യം തത്ഥ വദേസി – ‘‘വത്തബ്ബേ ഖോ – ‘അതീതം അത്ഥി അത്ഥി സിയാ അതീതം, സിയാ ന്വാതീതം, തേനാതീതം ന്വാതീതം, ന്വാതീതം അതീത’’’ന്തി മിച്ഛാ.

നോ ചേ പന അതീതം ന്വാതീതം ന്വാതീതം അതീതന്തി, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘അതീതം അത്ഥി അത്ഥി സിയാ അതീതം, സിയാ ന്വാതീത’’ന്തി. യം തത്ഥ വദേസി – ‘‘വത്തബ്ബേ ഖോ – ‘അതീതം അത്ഥി അത്ഥി സിയാ അതീതം, സിയാ ന്വാതീതം, തേനാതീതം ന്വാതീതം, ന്വാതീതം അതീത’’’ന്തി മിച്ഛാ.

അനാഗതം അത്ഥീതി? ആമന്താ. അത്ഥി അനാഗതന്തി? അത്ഥി സിയാ അനാഗതം, സിയാ ന്വാനാഗതന്തി.

ആജാനാഹി നിഗ്ഗഹം. ഹഞ്ചി അനാഗതം അത്ഥി അത്ഥി സിയാ അനാഗതം സിയാ ന്വാനാഗതം, തേനാനാഗതം ന്വാനാഗതം, ന്വാനാഗതം അനാഗതന്തി. യം തത്ഥ വദേസി – ‘‘വത്തബ്ബേ ഖോ – ‘അനാഗതം അത്ഥി അത്ഥി സിയാ അനാഗതം, സിയാ ന്വാനാഗതം, തേനാനാഗതം ന്വാനാഗതം, ന്വാനാഗതം അനാഗത’’’ന്തി മിച്ഛാ.

നോ ചേ പനാനാഗതം ന്വാനാഗതം ന്വാനാഗതം അനാഗതന്തി, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘അനാഗതം അത്ഥി അത്ഥി സിയാ അനാഗതം, സിയാ ന്വാനാഗത’’ന്തി. യം തത്ഥ വദേസി – ‘‘വത്തബ്ബേ ഖോ – ‘അനാഗതം അത്ഥി അത്ഥി സിയാ അനാഗതം, സിയാ ന്വാനാഗതം, തേനാനാഗതം ന്വാനാഗതം, ന്വാനാഗതം അനാഗത’’’ന്തി മിച്ഛാ.

പച്ചുപ്പന്നം അത്ഥീതി, ആമന്താ. അത്ഥി പച്ചുപ്പന്നന്തി? അത്ഥി സിയാ പച്ചുപ്പന്നം, സിയാ നോ പച്ചുപ്പന്നന്തി.

ആജാനാഹി നിഗ്ഗഹം. ഹഞ്ചി പച്ചുപ്പന്നം അത്ഥി അത്ഥി സിയാ പച്ചുപ്പന്നം, സിയാ നോ പച്ചുപ്പന്നം, തേന പച്ചുപ്പന്നം, നോ പച്ചുപ്പന്നം, നോ പച്ചുപ്പന്നം പച്ചുപ്പന്നന്തി. യം തത്ഥ വദേസി – ‘‘വത്തബ്ബേ ഖോ – ‘പച്ചുപ്പന്നം അത്ഥി അത്ഥി സിയാ പച്ചുപ്പന്നം, സിയാ നോ പച്ചുപ്പന്നം, തേന പച്ചുപ്പന്നം നോ പച്ചുപ്പന്നം, നോ പച്ചുപ്പന്നം പച്ചുപ്പന്ന’’’ന്തി മിച്ഛാ.

നോ ചേ പന പച്ചുപ്പന്നം നോ പച്ചുപ്പന്നം, നോ പച്ചുപ്പന്നം പച്ചുപ്പന്നന്തി, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘പച്ചുപ്പന്നം അത്ഥി അത്ഥി സിയാ പച്ചുപ്പന്നം, സിയാ നോ പച്ചുപ്പന്ന’’ന്തി. യം തത്ഥ വദേസി – ‘‘വത്തബ്ബേ ഖോ – ‘പച്ചുപ്പന്നം അത്ഥി അത്ഥി സിയാ പച്ചുപ്പന്നം, സിയാ നോ പച്ചുപ്പന്നം, തേന പച്ചുപ്പന്നം നോ പച്ചുപ്പന്നം, നോ പച്ചുപ്പന്നം പച്ചുപ്പന്ന’’’ന്തി മിച്ഛാ.

നിബ്ബാനം അത്ഥീതി? ആമന്താ. അത്ഥി നിബ്ബാനന്തി? അത്ഥി സിയാ നിബ്ബാനം സിയാ നോ നിബ്ബാനന്തി.

ആജാനാഹി നിഗ്ഗഹം. ഹഞ്ചി നിബ്ബാനം അത്ഥി അത്ഥി സിയാ നിബ്ബാനം, സിയാ നോ നിബ്ബാനം, തേന നിബ്ബാനം നോ നിബ്ബാനം, നോ നിബ്ബാനം നിബ്ബാനന്തി. യം തത്ഥ വദേസി – ‘‘വത്തബ്ബേ ഖോ – ‘നിബ്ബാനം അത്ഥി അത്ഥി സിയാ നിബ്ബാനം, സിയാ നോ നിബ്ബാനം, തേന നിബ്ബാനം നോ നിബ്ബാനം, നോ നിബ്ബാനം നിബ്ബാന’’’ന്തി മിച്ഛാ.

നോ ചേ പന നിബ്ബാനം നോ നിബ്ബാനം, നോ നിബ്ബാനം നിബ്ബാനന്തി, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘നിബ്ബാനം അത്ഥി അത്ഥി സിയാ നിബ്ബാനം, സിയാ നോ നിബ്ബാന’’ന്തി. യം തത്ഥ വദേസി – ‘‘വത്തബ്ബേ ഖോ – ‘നിബ്ബാനം അത്ഥി അത്ഥി സിയാ നിബ്ബാനം, സിയാ നോ നിബ്ബാനം, തേന നിബ്ബാനം നോ നിബ്ബാനം, നോ നിബ്ബാനം നിബ്ബാന’’’ന്തി മിച്ഛാ.

സുത്തസാധനം

൨൯൬. ന വത്തബ്ബം – ‘‘അതീതം അത്ഥി, അനാഗതം അത്ഥീ’’തി? ആമന്താ. നനു വുത്തം ഭഗവതാ – ‘‘യം കിഞ്ചി, ഭിക്ഖവേ, രൂപം അതീതാനാഗതപച്ചുപ്പന്നം അജ്ഝത്തം വാ ബഹിദ്ധാ വാ ഓളാരികം വാ സുഖുമം വാ ഹീനം വാ പണീതം വാ യം ദൂരേ സന്തികേ വാ – അയം വുച്ചതി രൂപക്ഖന്ധോ. യാ കാചി വേദനാ… യാ കാചി സഞ്ഞാ… യേ കേചി സങ്ഖാരാ… യം കിഞ്ചി വിഞ്ഞാണം അതീതാനാഗതപച്ചുപ്പന്നം അജ്ഝത്തം വാ ബഹിദ്ധാ വാ ഓളാരികം വാ സുഖുമം വാ ഹീനം വാ പണീതം വാ യം ദൂരേ സന്തികേ വാ – അയം വുച്ചതി വിഞ്ഞാണക്ഖന്ധോ’’തി [സം. നി. ൩.൪൮]. അത്ഥേവ സുത്തന്തോതി? ആമന്താ. തേന ഹി അതീതം അത്ഥി, അനാഗതം അത്ഥീതി.

അതീതം അത്ഥി, അനാഗതം അത്ഥീതി? ആമന്താ. നനു വുത്തം ഭഗവതാ – ‘‘തയോമേ, ഭിക്ഖവേ, നിരുത്തിപഥാ അധിവചനപഥാ പഞ്ഞത്തിപഥാ അസങ്കിണ്ണാ അസങ്കിണ്ണപുബ്ബാ ന സങ്കിയന്തി ന സങ്കിയിസ്സന്തി അപ്പടികുട്ഠാ സമണേഹി ബ്രാഹ്മണേഹി വിഞ്ഞൂഹി. കതമേ തയോ? യം, ഭിക്ഖവേ, രൂപം അതീതം നിരുദ്ധം വിഗതം വിപരിണതം ‘അഹോസീ’തി തസ്സ സങ്ഖാ, ‘അഹോസീ’തി തസ്സ സമഞ്ഞാ, ‘അഹോസീ’തി തസ്സ പഞ്ഞത്തി; ന തസ്സ സങ്ഖാ ‘അത്ഥീ’തി, ന തസ്സ സങ്ഖാ ‘ഭവിസ്സതീ’തി. യാ വേദനാ…പേ… യാ സഞ്ഞാ… യേ സങ്ഖാരാ… യം വിഞ്ഞാണം അതീതം നിരുദ്ധം വിഗതം വിപരിണതം ‘അഹോസീ’തി തസ്സ സങ്ഖാ, ‘അഹോസീ’തി തസ്സ സമഞ്ഞാ, ‘അഹോസീ’തി തസ്സ പഞ്ഞത്തി; ന തസ്സ സങ്ഖാ ‘അത്ഥീ’തി, ന തസ്സ സങ്ഖാ ‘ഭവിസ്സതീ’തി.

‘‘യം, ഭിക്ഖവേ, രൂപം അജാതം അപാതുഭൂതം ‘ഭവിസ്സതീ’തി തസ്സ സങ്ഖാ, ‘ഭവിസ്സതീ’തി തസ്സ സമഞ്ഞാ, ‘ഭവിസ്സതീ’തി തസ്സ പഞ്ഞത്തി; ന തസ്സ സങ്ഖാ ‘അത്ഥീ’തി, ന തസ്സ സങ്ഖാ ‘അഹോസീ’തി. യാ വേദനാ…പേ… യാ സഞ്ഞാ… യേ സങ്ഖാരാ… യം വിഞ്ഞാണം അജാതം അപാതുഭൂതം ‘ഭവിസ്സതീ’തി തസ്സ സങ്ഖാ, ‘ഭവിസ്സതീ’തി തസ്സ സമഞ്ഞാ, ‘ഭവിസ്സതീ’തി തസ്സ പഞ്ഞത്തി; ന തസ്സ സങ്ഖാ ‘അത്ഥീ’തി, ന തസ്സ സങ്ഖാ ‘അഹോസീ’തി.

‘‘യം, ഭിക്ഖവേ, രൂപം ജാതം പാതുഭൂതം ‘അത്ഥീ’തി തസ്സ സങ്ഖാ, ‘അത്ഥീ’തി തസ്സ സമഞ്ഞാ, ‘അത്ഥീ’തി തസ്സ പഞ്ഞത്തി; ന തസ്സ സങ്ഖാ ‘അഹോസീ’തി, ന തസ്സ സങ്ഖാ ‘ഭവിസ്സതീ’തി. യാ വേദനാ…പേ… യാ സഞ്ഞാ… യേ സങ്ഖാരാ… യം വിഞ്ഞാണം ജാതം പാതുഭൂതം ‘അത്ഥീ’തി തസ്സ സങ്ഖാ, ‘അത്ഥീ’തി തസ്സ സമഞ്ഞാ, ‘അത്ഥീ’തി തസ്സ പഞ്ഞത്തി; ന തസ്സ സങ്ഖാ ‘അഹോസീ’തി, ന തസ്സ സങ്ഖാ ‘ഭവിസ്സതീ’തി. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, തയോ നിരുത്തിപഥാ അധിവചനപഥാ പഞ്ഞത്തിപഥാ അസങ്കിണ്ണാ അസങ്കിണ്ണപുബ്ബാ ന സങ്കിയന്തി ന സങ്കിയിസ്സന്തി അപ്പടികുട്ഠാ സമണേഹി ബ്രാഹ്മണേഹി വിഞ്ഞൂഹി.

‘‘യേപി തേ, ഭിക്ഖവേ, അഹേസും ഉക്കലാ വസ്സഭഞ്ഞാ അഹേതുകവാദാ അകിരിയവാദാ നത്ഥികവാദാ, തേപിമേ തയോ നിരുത്തിപഥേ അധിവചനപഥേ പഞ്ഞത്തിപഥേ ന ഗരഹിതബ്ബം ന പടിക്കോസിതബ്ബം അമഞ്ഞിംസു. തം കിസ്സ ഹേതു? നിന്ദാബ്യാരോസഉപാരമ്ഭഭയാ’’തി [സംയുത്തനികായേ]. അത്ഥേവ സുത്തന്തോതി? ആമന്താ. തേന ഹി ന വത്തബ്ബം – ‘‘അതീതം അത്ഥി, അനാഗതം അത്ഥീ’’തി.

അതീതം അത്ഥീതി? ആമന്താ. നനു ആയസ്മാ ഫഗ്ഗുനോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘അത്ഥി നു ഖോ തം, ഭന്തേ, ചക്ഖും യേന ചക്ഖുനാ അതീതേ ബുദ്ധേ പരിനിബ്ബുതേ ഛിന്നപപഞ്ചേ ഛിന്നവടുമേ പരിയാദിന്നവട്ടേ സബ്ബദുക്ഖവീതിവത്തേ പഞ്ഞാപയമാനോ പഞ്ഞാപേയ്യാതി. അത്ഥി നു ഖോ സാ, ഭന്തേ, ജിവ്ഹാ…പേ… അത്ഥി നു ഖോ സോ, ഭന്തേ, മനോ യേന മനേന അതീതേ ബുദ്ധേ പരിനിബ്ബുതേ ഛിന്നപപഞ്ചേ ഛിന്നവടുമേ പരിയാദിന്നവട്ടേ സബ്ബദുക്ഖവീതിവത്തേ പഞ്ഞാപയമാനോ പഞ്ഞാപേയ്യാ’’തി.

‘‘നത്ഥി ഖോ തം, ഫഗ്ഗുന, ചക്ഖും യേന ചക്ഖുനാ അതീതേ ബുദ്ധേ പരിനിബ്ബുതേ ഛിന്നപപഞ്ചേ ഛിന്നവടുമേ പരിയാദിന്നവട്ടേ സബ്ബദുക്ഖവീതിവത്തേ പഞ്ഞാപയമാനോ പഞ്ഞാപേയ്യ. നത്ഥി ഖോ സാ, ഫഗ്ഗുന, ജിവ്ഹാ…പേ… നത്ഥി നു ഖോ സോ, ഫഗ്ഗുന, മനോ യേന മനേന അതീതേ ബുദ്ധേ പരിനിബ്ബുതേ ഛിന്നപപഞ്ചേ ഛിന്നവടുമേ പരിയാദിന്നവട്ടേ സബ്ബദുക്ഖവീതിവത്തേ പഞ്ഞാപയമാനോ പഞ്ഞാപേയ്യാ’’തി [സം. നി. ൪.൮൩]. അത്ഥേവ സുത്തന്തോതി? ആമന്താ. തേന ഹി ന വത്തബ്ബം – ‘‘അതീതം അത്ഥീ’’തി.

അതീതം അത്ഥീതി? ആമന്താ. നനു ആയസ്മാ നന്ദകോ ഏതദവോച – ‘‘അഹു പുബ്ബേ ലോഭോ തദഹു അകുസലം, സോ ഏതരഹി നത്ഥി, ഇച്ചേതം കുസലം. അഹു പുബ്ബേ ദോസോ… അഹു പുബ്ബേ മോഹോ, തദഹു അകുസലം, സോ ഏതരഹി നത്ഥി, ഇച്ചേതം കുസല’’ന്തി [അങ്ഗുത്തരനികായേ]. അത്ഥേവ സുത്തന്തോതി? ആമന്താ. തേന ഹി ന വത്തബ്ബം – ‘‘അതീതം അത്ഥീ’’തി.

ന വത്തബ്ബം – ‘‘അനാഗതം അത്ഥീ’’തി? ആമന്താ. നനു വുത്തം ഭഗവതാ – ‘‘കബളീകാരേ ചേ, ഭിക്ഖവേ, ആഹാരേ അത്ഥി രാഗോ, അത്ഥി നന്ദീ, അത്ഥി തണ്ഹാ; പതിട്ഠിതം തത്ഥ വിഞ്ഞാണം വിരൂള്ഹം. യത്ഥ പതിട്ഠിതം വിഞ്ഞാണം വിരൂള്ഹം, അത്ഥി തത്ഥ നാമരൂപസ്സ അവക്കന്തി. യത്ഥ അത്ഥി നാമരൂപസ്സ അവക്കന്തി, അത്ഥി തത്ഥ സങ്ഖാരാനം വുദ്ധി. യത്ഥ അത്ഥി സങ്ഖാരാനം വുദ്ധി, അത്ഥി തത്ഥ ആയതിം പുനബ്ഭവാഭിനിബ്ബത്തി. യത്ഥ അത്ഥി ആയതിം പുനബ്ഭവാഭിനിബ്ബത്തി, അത്ഥി തത്ഥ ആയതിം ജാതിജരാമരണം. യത്ഥ അത്ഥി ആയതിം ജാതിജരാമരണം, സസോകം തം, ഭിക്ഖവേ, സരജം [സദരം (സം. നി. ൨.൬൪) തദേവ യുത്തതരം] സഉപായാസന്തി വദാമി.

‘‘ഫസ്സേ ചേ, ഭിക്ഖവേ, ആഹാരേ… മനോസഞ്ചേതനായ ചേ, ഭിക്ഖവേ, ആഹാരേ… വിഞ്ഞാണേ ചേ, ഭിക്ഖവേ, ആഹാരേ അത്ഥി രാഗോ, അത്ഥി നന്ദീ…പേ… സരജം സഉപായാസന്തി വദാമീ’’തി [സം. നി. ൨.൬൪]. അത്ഥേവ സുത്തന്തോതി? ആമന്താ. തേന ഹി അനാഗതം അത്ഥീതി.

അനാഗതം അത്ഥീതി? ആമന്താ. നനു വുത്തം ഭഗവതാ – ‘‘കബളീകാരേ ചേ, ഭിക്ഖവേ, ആഹാരേ നത്ഥി രാഗോ, നത്ഥി നന്ദീ, നത്ഥി തണ്ഹാ; അപ്പതിട്ഠിതം തത്ഥ വിഞ്ഞാണം അവിരൂള്ഹം. യത്ഥ വിഞ്ഞാണം അപ്പതിട്ഠിതം അവിരൂള്ഹം, നത്ഥി തത്ഥ നാമരൂപസ്സ അവക്കന്തി. യത്ഥ നത്ഥി നാമരൂപസ്സ അവക്കന്തി, നത്ഥി തത്ഥ സങ്ഖാരാനം വുദ്ധി. യത്ഥ നത്ഥി സങ്ഖാരാനം വുദ്ധി, നത്ഥി തത്ഥ ആയതിം പുനബ്ഭവാഭിനിബ്ബത്തി. യത്ഥ നത്ഥി ആയതിം പുനബ്ഭവാഭിനിബ്ബത്തി, നത്ഥി തത്ഥ ആയതിം ജാതിജരാമരണം. യത്ഥ നത്ഥി ആയതിം ജാതിജരാമരണം, അസോകം തം, ഭിക്ഖവേ, അരജം അനുപായാസന്തി വദാമി.

‘‘ഫസ്സേ ചേ, ഭിക്ഖവേ, ആഹാരേ… മനോസഞ്ചേതനായ ചേ, ഭിക്ഖവേ, ആഹാരേ… വിഞ്ഞാണേ ചേ, ഭിക്ഖവേ, ആഹാരേ നത്ഥി രാഗോ, നത്ഥി നന്ദീ…പേ… അരജം അനുപായാസന്തി വദാമീ’’തി [സം. നി. ൨.൬൪]. അത്ഥേവ സുത്തന്തോതി? ആമന്താ. തേന ഹി ന വത്തബ്ബം – ‘‘അനാഗതം അത്ഥീ’’തി.

സബ്ബമത്ഥീതികഥാ നിട്ഠിതാ.