൨൩. തേവീസതിമവഗ്ഗോ

(൨൧൮) ൧. ഏകാധിപ്പായകഥാ

൯൦൮. ഏകാധിപ്പായേന മേഥുനോ ധമ്മോ പടിസേവിതബ്ബോതി? ആമന്താ. ഏകാധിപ്പായേന അസ്സമണേന ഹോതബ്ബം, അഭിക്ഖുനാ ഹോതബ്ബം, ഛിന്നമൂലേന ഹോതബ്ബം പാരാജികേന ഹോതബ്ബന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… ഏകാധിപ്പായേന മേഥുനോ ധമ്മോ പടിസേവിതബ്ബോതി? ആമന്താ. ഏകാധിപ്പായേന പാണോ ഹന്തബ്ബോ, അദിന്നം ആദിയിതബ്ബം, മുസാ ഭണിതബ്ബാ, പിസുണം ഭണിതബ്ബം, ഫരുസം ഭണിതബ്ബം, സമ്ഫം പലപിതബ്ബം, സന്ധി ഛേദിതബ്ബോ, നില്ലോപം ഹാതബ്ബം, ഏകാഗാരികം കാതബ്ബം, പരിപന്ഥേ ഠാതബ്ബം, പരദാരോ ഗന്തബ്ബോ, ഗാമഘാതകോ കാതബ്ബോ, നിഗമഘാതകോ കാതബ്ബോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

ഏകാധിപ്പായകഥാ നിട്ഠിതാ.

൨൩. തേവീസതിമവഗ്ഗോ

(൨൧൯) ൨. അരഹന്തവണ്ണകഥാ

൯൦൯. അരഹന്താനം വണ്ണേന അമനുസ്സാ മേഥുനം ധമ്മം പടിസേവന്തീതി? ആമന്താ. അരഹന്താനം വണ്ണേന അമനുസ്സാ പാണം ഹനന്തി…പേ… അദിന്നം ആദിയന്തി, മുസാ ഭണന്തി, പിസുണം ഭണന്തി, ഫരുസം ഭണന്തി, സമ്ഫം പലപന്തി, സന്ധിം ഛിന്ദന്തി, നില്ലോപം ഹരന്തി, ഏകാഗാരികം കരോന്തി, പരിപന്ഥേ തിട്ഠന്തി, പരദാരം ഗച്ഛന്തി, ഗാമഘാതകം കരോന്തി…പേ… നിഗമഘാതകം കരോന്തീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

അരഹന്തവണ്ണകഥാ നിട്ഠിതാ.

൨൩. തേവീസതിമവഗ്ഗോ

(൨൨൦-൪) ൩-൭. ഇസ്സരിയകാമകാരികാദികഥാ

൯൧൦. ബോധിസത്തോ ഇസ്സരിയകാമകാരികാഹേതു വിനിപാതം ഗച്ഛതീതി? ആമന്താ. ബോധിസത്തോ ഇസ്സരിയകാമകാരികാഹേതു നിരയം ഗച്ഛതി, സഞ്ജീവം ഗച്ഛതി, കാലസുത്തം ഗച്ഛതി, താപനം ഗച്ഛതി, മഹാതാപനം [പതാപനം (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)] ഗച്ഛതി, സങ്ഘാതകം ഗച്ഛതി, രോരുവം ഗച്ഛതി…പേ… അവീചിം ഗച്ഛതീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

ബോധിസത്തോ ഇസ്സരിയകാമകാരികാഹേതു വിനിപാതം ഗച്ഛതീതി? ആമന്താ. ‘‘ബോധിസത്തോ ഇസ്സരിയകാമകാരികാഹേതു വിനിപാതം ഗച്ഛതീ’’തി – അത്ഥേവ സുത്തന്തോതി? നത്ഥി. ഹഞ്ചി ‘‘ബോധിസത്തോ ഇസ്സരിയകാമകാരികാഹേതു വിനിപാതം ഗച്ഛതീ’’തി – നത്ഥേവ സുത്തന്തോ, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘ബോധിസത്തോ ഇസ്സരിയകാമകാരികാഹേതു വിനിപാതം ഗച്ഛതീ’’തി.

൯൧൧. ബോധിസത്തോ ഇസ്സരിയകാമകാരികാഹേതു ഗബ്ഭസേയ്യം ഓക്കമതീതി? ആമന്താ. ബോധിസത്തോ ഇസ്സരിയകാമകാരികാഹേതു നിരയം ഉപപജ്ജേയ്യ, തിരച്ഛാനയോനിം ഉപപജ്ജേയ്യാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

ബോധിസത്തോ ഇസ്സരിയകാമകാരികാഹേതു ഗബ്ഭസേയ്യം ഓക്കമതീതി? ആമന്താ. ബോധിസത്തോ ഇദ്ധിമാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… ബോധിസത്തോ ഇദ്ധിമാതി? ആമന്താ. ബോധിസത്തേന ഛന്ദിദ്ധിപാദോ ഭാവിതോ…പേ… വീരിയിദ്ധിപാദോ…പേ… ചിത്തിദ്ധിപാദോ…പേ… വീമംസിദ്ധിപാദോ ഭാവിതോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

ബോധിസത്തോ ഇസ്സരിയകാമകാരികാഹേതു ഗബ്ഭസേയ്യം ഓക്കമതീതി? ആമന്താ. ‘‘ബോധിസത്തോ ഇസ്സരിയകാമകാരികാഹേതു ഗബ്ഭസേയ്യം ഓക്കമതീ’’തി – അത്ഥേവ സുത്തന്തോതി? നത്ഥി. ഹഞ്ചി ‘‘ബോധിസത്തോ ഇസ്സരിയകാമകാരികാഹേതു ഗബ്ഭസേയ്യം ഓക്കമതീ’’തി – നത്ഥേവ സുത്തന്തോ, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘ബോധിസത്തോ ഇസ്സരിയകാമകാരികാഹേതു ഗബ്ഭസേയ്യം ഓക്കമതീ’’തി.

൯൧൨. ബോധിസത്തോ ഇസ്സരിയകാമകാരികാഹേതു ദുക്കരകാരികം അകാസീതി? ആമന്താ. ബോധിസത്തോ ഇസ്സരിയകാമകാരികാഹേതു ‘‘സസ്സതോ ലോകോ’’തി പച്ചാഗച്ഛി, ‘‘അസസ്സതോ ലോകോ’’തി…പേ… ‘‘അന്തവാ ലോകോ’’തി…പേ… ‘‘അനന്തവാ ലോകോ’’തി… ‘‘തം ജീവം തം സരീര’’ന്തി … ‘‘അഞ്ഞം ജീവം അഞ്ഞം സരീര’’ന്തി… ‘‘ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാ’’തി… ‘‘ന ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാ’’തി… ‘‘ഹോതി ച ന ച ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാ’’തി…പേ… ‘‘നേവ ഹോതി ന ന ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാ’’തി പച്ചാഗച്ഛീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

ബോധിസത്തോ ഇസ്സരിയകാമകാരികാഹേതു ദുക്കരകാരികം അകാസീതി? ആമന്താ. ‘‘ബോധിസത്തോ ഇസ്സരിയകാമകാരികാഹേതു ദുക്കരകാരികം അകാസീ’’തി – അത്ഥേവ സുത്തന്തോതി? നത്ഥി. ഹഞ്ചി ‘‘ബോധിസത്തോ ഇസ്സരിയകാമകാരികാഹേതു ദുക്കരകാരികം അകാസീ’’തി – നത്ഥേവ സുത്തന്തോ, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘ബോധിസത്തോ ഇസ്സരിയകാമകാരികാഹേതു ദുക്കരകാരികം അകാസീ’’തി.

൯൧൩. ബോധിസത്തോ ഇസ്സരിയകാമകാരികാഹേതു അപരന്തപം [അമരം തപം (സം. നി. ൧.൧൩൭)] അകാസി, അഞ്ഞം സത്ഥാരം ഉദ്ദിസീതി? ആമന്താ. ബോധിസത്തോ ഇസ്സരിയകാമകാരികാഹേതു ‘‘സസ്സതോ ലോകോ’’തി പച്ചാഗച്ഛി…പേ… ‘‘നേവ ഹോതി ന ന ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാ’’തി പച്ചാഗച്ഛീതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൯൧൪. ബോധിസത്തോ ഇസ്സരിയകാമകാരികാഹേതു അഞ്ഞം സത്ഥാരം ഉദ്ദിസീതി? ആമന്താ. ‘‘ബോധിസത്തോ ഇസ്സരിയകാമകാരികാഹേതു അഞ്ഞം സത്ഥാരം ഉദ്ദിസീ’’തി – അത്ഥേവ സുത്തന്തോതി? നത്ഥി. ഹഞ്ചി ‘‘ബോധിസത്തോ ഇസ്സരിയകാമകാരികാഹേതു അഞ്ഞം സത്ഥാരം ഉദ്ദിസീ’’തി – നത്ഥേവ സുത്തന്തോ, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘ബോധിസത്തോ ഇസ്സരിയകാമകാരികാഹേതു അഞ്ഞം സത്ഥാരം ഉദ്ദിസീ’’തി.

ഇസ്സരിയകാമകാരികാകഥാ നിട്ഠിതാ.

൨൩. തേവീസതിമവഗ്ഗോ

(൨൨൫) ൮. പതിരൂപകഥാ

൯൧൫. അത്ഥി ന രാഗോ രാഗപതിരൂപകോതി? ആമന്താ. അത്ഥി ന ഫസ്സോ ഫസ്സപതിരൂപകോ, അത്ഥി ന വേദനാ വേദനാപതിരൂപികാ, അത്ഥി ന സഞ്ഞാ സഞ്ഞാപതിരൂപികാ, അത്ഥി ന ചേതനാ ചേതനാപതിരൂപികാ, അത്ഥി ന ചിത്തം ചിത്തപതിരൂപകം, അത്ഥി ന സദ്ധാ സദ്ധാപതിരൂപികാ, അത്ഥി ന വീരിയം വീരിയപതിരൂപകം, അത്ഥി ന സതി സതിപതിരൂപികാ, അത്ഥി ന സമാധി സമാധിപതിരൂപകോ, അത്ഥി ന പഞ്ഞാ പഞ്ഞാപതിരൂപികാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൯൧൬. അത്ഥി ന ദോസോ ദോസപതിരൂപകോ, അത്ഥി ന മോഹോ മോഹപതിരൂപകോ, അത്ഥി ന കിലേസോ കിലേസപതിരൂപകോതി? ആമന്താ. അത്ഥി ന ഫസ്സോ ഫസ്സപതിരൂപകോ…പേ… അത്ഥി ന പഞ്ഞാ പഞ്ഞാപതിരൂപികാതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

പതിരൂപകഥാ നിട്ഠിതാ.

൨൩. തേവീസതിമവഗ്ഗോ

(൨൨൬) ൯. അപരിനിപ്ഫന്നകഥാ

൯൧൭. രൂപം അപരിനിപ്ഫന്നന്തി? ആമന്താ. രൂപം ന അനിച്ചം ന സങ്ഖതം ന പടിച്ചസമുപ്പന്നം ന ഖയധമ്മം ന വയധമ്മം ന വിരാഗധമ്മം ന നിരോധധമ്മം ന വിപരിണാമധമ്മന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… നനു രൂപം അനിച്ചം സങ്ഖതം പടിച്ചസമുപ്പന്നം ഖയധമ്മം വയധമ്മം വിരാഗധമ്മം നിരോധധമ്മം വിപരിണാമധമ്മന്തി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി രൂപം അനിച്ചം സങ്ഖതം…പേ… വിപരിണാമധമ്മം, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘രൂപം അപരിനിപ്ഫന്ന’’ന്തി.

ദുക്ഖഞ്ഞേവ പരിനിപ്ഫന്നന്തി? ആമന്താ. നനു യദനിച്ചം തം ദുക്ഖം [സം. നി. ൩.൧൫] വുത്തം ഭഗവതാ – ‘‘രൂപം അനിച്ച’’ന്തി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി യദനിച്ചം തം ദുക്ഖം വുത്തം ഭഗവതാ – ‘‘രൂപം അനിച്ചം’’, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘ദുക്ഖഞ്ഞേവ പരിനിപ്ഫന്ന’’ന്തി…പേ….

൯൧൮. വേദനാ …പേ… സഞ്ഞാ… സങ്ഖാരാ… വിഞ്ഞാണം… ചക്ഖായതനം…പേ… ധമ്മായതനം… ചക്ഖുധാതു… ധമ്മധാതു… ചക്ഖുന്ദ്രിയം…പേ… അഞ്ഞാതാവിന്ദ്രിയം അപരിനിപ്ഫന്നന്തി? ആമന്താ. അഞ്ഞാതാവിന്ദ്രിയം ന അനിച്ചം…പേ… ന വിപരിണാമധമ്മന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… നനു അഞ്ഞാതാവിന്ദ്രിയം അനിച്ചം സങ്ഖതം…പേ… വിപരിണാമധമ്മന്തി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി അഞ്ഞാതാവിന്ദ്രിയം അനിച്ചം സങ്ഖതം പടിച്ചസമുപ്പന്നം ഖയധമ്മം വയധമ്മം വിരാഗധമ്മം നിരോധധമ്മം വിപരിണാമധമ്മം, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘അഞ്ഞാതാവിന്ദ്രിയം അപരിനിപ്ഫന്ന’’ന്തി.

ദുക്ഖഞ്ഞേവ പരിനിപ്ഫന്നന്തി? ആമന്താ. നനു യദനിച്ചം തം ദുക്ഖം വുത്തം ഭഗവതാ – ‘‘അഞ്ഞാതാവിന്ദ്രിയം അനിച്ച’’ന്തി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി യദനിച്ചം തം ദുക്ഖം വുത്തം ഭഗവതാ – ‘‘അഞ്ഞാതാവിന്ദ്രിയം അനിച്ചം’’, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘ദുക്ഖഞ്ഞേവ പരിനിപ്ഫന്ന’’ന്തി.

അപരിനിപ്ഫന്നകഥാ നിട്ഠിതാ.

തേവീസതിമവഗ്ഗോ.

തസ്സുദ്ദാനം –

ഏകാധിപ്പായേന മേഥുനോ ധമ്മോ പടിസേവിതബ്ബോ, അരഹന്താനം വണ്ണേന അമനുസ്സാ മേഥുനം ധമ്മം പടിസേവന്തി, ബോധിസത്തോ ഇസ്സരിയകാമകാരികാഹേതു വിനിപാതം ഗച്ഛതി, ഗബ്ഭസേയ്യം ഓക്കമതി, ദുക്കരകാരികം അകാസി, അപരന്തപം അകാസി, അഞ്ഞം സത്ഥാരം ഉദ്ദിസി, അത്ഥി ന രാഗോ രാഗപതിരൂപകോ അത്ഥി ന ദോസോ ദോസപതിരൂപകോ അത്ഥി ന മോഹോ മോഹപതിരൂപകോ അത്ഥി ന കിലേസോ കിലേസപതിരൂപകോ, രൂപം അപരിനിപ്ഫന്നം അഞ്ഞാതാവിന്ദ്രിയം അപരിനിപ്ഫന്നന്തി.

ഖുദ്ദകോ അഡ്ഢപണ്ണാസകോ.

തസ്സുദ്ദാനം –

നവം, നിബ്ബുതി, ഏകാധിപ്പായോതി.

പണ്ണാസകുദ്ദാനം –

മഹാനിയാമോ, അനുസയാ, നിഗ്ഗഹോ, ഖുദ്ദകപഞ്ചമോ;

പരപ്പവാദമദ്ദനാ, സുത്തമൂലസമാഹിതാ;

ഉജ്ജോതനാ സത്ഥുസമയേ, കഥാവത്ഥുപകരണേതി.

പഞ്ചത്തിംസഭാണവാരം

കഥാവത്ഥുപകരണം നിട്ഠിതം.