൧൪. ചുദ്ദസമവഗ്ഗോ

(൧൪൩) ൮. അബ്യാകതകഥാ

൭൦൬. ദിട്ഠിഗതം അബ്യാകതന്തി? ആമന്താ. വിപാകാബ്യാകതം കിരിയാബ്യാകതം രൂപം നിബ്ബാനം ചക്ഖായതനം…പേ… ഫോട്ഠബ്ബായതനന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… ദിട്ഠിഗതം അബ്യാകതന്തി? ആമന്താ. ദിട്ഠിഗതസമ്പയുത്തോ ഫസ്സോ അബ്യാകതോതി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… ദിട്ഠിഗതം അബ്യാകതന്തി? ആമന്താ. ദിട്ഠിഗതസമ്പയുത്താ വേദനാ…പേ… സഞ്ഞാ…പേ… ചേതനാ…പേ… ചിത്തം അബ്യാകതന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

ദിട്ഠിഗതസമ്പയുത്തോ ഫസ്സോ അകുസലോതി? ആമന്താ. ദിട്ഠിഗതം അകുസലന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… ദിട്ഠിഗതസമ്പയുത്താ വേദനാ സഞ്ഞാ ചേതനാ ചിത്തം അകുസലന്തി? ആമന്താ. ദിട്ഠിഗതം അകുസലന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ….

൭൦൭. ദിട്ഠിഗതം അബ്യാകതന്തി? ആമന്താ. അഫലം അവിപാകന്തി? ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… നനു സഫലം സവിപാകന്തി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി സഫലം സവിപാകം, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘ദിട്ഠിഗതം അബ്യാകത’’ന്തി.

ദിട്ഠിഗതം അബ്യാകതന്തി? ആമന്താ. നനു മിച്ഛാദിട്ഠിപരമാനി വജ്ജാനി [അങ്ഗുത്തരനികായേ] വുത്താനി ഭഗവതാതി? ആമന്താ. ഹഞ്ചി മിച്ഛാദിട്ഠിപരമാനി വജ്ജാനി വുത്താനി ഭഗവതാ, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ – ‘‘ദിട്ഠിഗതം അബ്യാകത’’ന്തി.

ദിട്ഠിഗതം അബ്യാകതന്തി? ആമന്താ. നനു വുത്തം ഭഗവതാ – ‘‘മിച്ഛാദിട്ഠി ഖോ, വച്ഛ, അകുസലാ [അകുസലം (മ. നി. ൨.൧൯൪)], സമ്മാദിട്ഠി കുസലാ’’ [കുസലം (മ. നി. ൨.൧൦൪)] തി [മ. നി. ൨.൧൯൪]! അത്ഥേവ സുത്തന്തോതി? ആമന്താ. തേന ഹി ന വത്തബ്ബം – ‘‘ദിട്ഠിഗതം അബ്യാകത’’ന്തി.

ദിട്ഠിഗതം അബ്യാകതന്തി? ആമന്താ. നനു വുത്തം ഭഗവതാ – ‘‘മിച്ഛാദിട്ഠിസ്സ ഖോ അഹം, പുണ്ണ, ദ്വിന്നം ഗതീനം അഞ്ഞതരം ഗതിം വദാമി – നിരയം വാ തിരച്ഛാനയോനിം വാ’’തി [മ. നി. ൨.൭൯]! അത്ഥേവ സുത്തന്തോതി? ആമന്താ. തേന ഹി ന വത്തബ്ബം – ‘‘ദിട്ഠിഗതം അബ്യാകത’’ന്തി.

൭൦൮. ന വത്തബ്ബം – ‘‘ദിട്ഠിഗതം അബ്യാകത’’ന്തി? ആമന്താ. നനു വുത്തം ഭഗവതാ – ‘‘‘സസ്സതോ ലോകോ’തി ഖോ, വച്ഛ, അബ്യാകതമേതം, ‘അസസ്സതോ ലോകോ’തി ഖോ, വച്ഛ, അബ്യാകതമേതം, ‘അന്തവാ ലോകോ’തി ഖോ, വച്ഛ, അബ്യാകതമേതം, ‘അനന്തവാ ലോകോ’തി ഖോ, വച്ഛ…പേ… ‘തം ജീവം തം സരീര’ന്തി ഖോ, വച്ഛ…പേ… ‘അഞ്ഞം ജീവം അഞ്ഞം സരീര’ന്തി ഖോ, വച്ഛ…പേ… ‘ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാ’തി ഖോ, വച്ഛ…പേ… ‘ന ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാ’തി ഖോ, വച്ഛ…പേ… ‘ഹോതി ച ന ച ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാ’തി ഖോ, വച്ഛ…പേ… ‘നേവ ഹോതി ന ന ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാ’തി ഖോ, വച്ഛ, അബ്യാകതമേത’’ന്തി [സം. നി. ൪.൪൧൬, ഥോകം പന വിസദിസം]! അത്ഥേവ സുത്തന്തോതി? ആമന്താ. തേന ഹി ദിട്ഠിഗതം അബ്യാകതന്തി.

ദിട്ഠിഗതം അബ്യാകതന്തി? ആമന്താ. നനു വുത്തം ഭഗവതാ – ‘‘മിച്ഛാദിട്ഠികസ്സ, ഭിക്ഖവേ, പുരിസപുഗ്ഗലസ്സ യഞ്ചേവ കായകമ്മം യഥാദിട്ഠിസമത്തം സമാദിന്നം, യഞ്ച വചീകമ്മം…പേ… യഞ്ച മനോകമ്മം, യാ ച ചേതനാ, യാ ച പത്ഥനാ, യോ ച പണിധി, യേ ച സങ്ഖാരാ, സബ്ബേ തേ ധമ്മാ അനിട്ഠായ അകന്തായ അമനാപായ അഹിതായ ദുക്ഖായ സംവത്തന്തീ’’തി [അ. നി. ൧.൩൦൬]! അത്ഥേവ സുത്തന്തോതി? ആമന്താ. തേന ഹി ന വത്തബ്ബം – ‘‘ദിട്ഠിഗതം അബ്യാകത’’ന്തി.

അബ്യാകതകഥാ നിട്ഠിതാ.