൬. അപരന്തരട്ഠസാസനവംസകഥാമഗ്ഗോ

൬. ഇദാനി പന മരമ്മമണ്ഡലേ അപരന്തരട്ഠേ സാസനവംസം വക്ഖാമി. അമ്ഹാകഞ്ഹി മരമ്മരട്ഠേ സുപ്പാദകതിത്ഥേ വാണിജഗാമേ വസന്തേ ചൂളപുണ്ണ മഹാപുണ്ണേദ്വേ ഭാതികേ പടിച്ച ഭഗവതോ ധരമാനസ്സേവ അതിരേകവീസതിവസ്സകാലതോ പഭുതി സാസനം പതിട്ഠാസി. ന പന താവ ബ്യാപേത്വാ പതിട്ഠാസി. തേനേവ പുന സാസനസ്സ പതിട്ഠാപനത്ഥായ മഹാമോഗ്ഗലിപുത്തതിസ്സത്ഥേരോ യോനകധമ്മരക്ഖിതത്ഥേരം പേസേസീതി.

ഭഗവാ പന ലോഹിതചന്ദനവിഹാരം പടിഗ്ഗഹേത്വാ സത്തസത്താഹാനി നിസീദിത്വാ സമാഗതാനം ദേവമനുസ്സാനം ധമ്മരസം അദാസി. സത്താഹേസു ച ഏകസ്മിം അഹു ചതുരാസീതിപാണസഹസ്സാനം ധമ്മാഭിസമയോ അഹോസി. പഞ്ചസതമത്തേഹി ച പാസാദേഹി ആഗച്ഛന്തോ അന്തരാമഗ്ഗേ സച്ചബന്ധപബ്ബതേ നിസിന്നസ്സ സച്ചബന്ധസ്സ നാമ ഇസിനോ ധമ്മം ദേസേത്വാ ഛഹി അഭിഞ്ഞാഹി സദ്ധിം അരഹത്തം പാപേസി. വാണിജഗാമേ ച ഇസിദിന്നസേട്ഠി ആദീനമ്പി ധമ്മരസം പായേസി. ഇച്ചേവം സച്ചബന്ധഇസിദിന്നമഹാപുണ്ണാദയോ പടിച്ച അമ്ഹാകം മരമ്മമണ്ഡലേ സാസനം പതിട്ഠാസി.

ഇദം മരമ്മമണ്ഡലേ അപരന്തരട്ഠേ പഠമം സാസനസ്സ

പതിട്ഠാനം.

ഭഗവതോ പരിനിബ്ബുതതോ പഞ്ചതിംസാധികേ ദ്വിവസ്സസതേ സമ്പത്തേ തതിയസങ്ഗീതിം സങ്ഗായിത്വാ അവസാനേ മഹാമോഗ്ഗലിപുത്തതിസ്സത്ഥേരോ അത്തനോ സദ്ധിവിഹാരികം യോനകധമ്മരക്ഖിതത്ഥേരം സദ്ധിം ചതൂഹി ഭിക്ഖൂഹി അപരന്തരട്ഠം പേസേസി. അപരന്തരട്ഠഞ്ച നാമ അമ്ഹാകം മരമ്മമണ്ഡലേ സുനാപരന്തരട്ഠമേവ. തമത്ഥം പന ഹേട്ഠാ അവോചുമ്ഹാ.

യോനകധമ്മരക്ഖിതത്ഥേരോപി അപരന്തരട്ഠം ആഗന്ത്വാ അഗ്ഗിക്ഖന്ധോപമസുത്തേന രട്ഠവാസീനം പസാദേസി. സത്തതിമത്താനം പാണസഹസ്സാനം ധമ്മരസം പായേസി. രട്ഠവാസിനോ ച ബഹവോ സാസനേ പബ്ബജിംസു. രാജകുലതോപി സഹസ്സമത്താ പബ്ബജിംസു. ഇത്ഥീനം പന അതിരേകസട്ഠിസഹസ്സമത്താ പബ്ബജിംസു. തഞ്ച ന അഗ്ഗിക്ഖന്ധോപമസുത്തന്തം സുത്വാ പബ്ബജന്തീനം ഇത്ഥീനം വസേന വുത്തം, അഥ ഖോ ആദിതോ പട്ഠായ യാവചിരകാലാ സാസനം പസീദിത്വാ പബ്ബജന്തീനം ഇത്ഥീനം വസേന വുത്തന്തി ദട്ഠബ്ബം. കസ്മാതി ചേ, ഇത്ഥീനം ഭിക്ഖുനീനം സന്തികേയേവ പബ്ബജിതും യുത്തത്താ യോനകധമ്മരക്ഖിതത്ഥേരേന ച സദ്ധിം ഭിക്ഖുനീനം അനാഗതത്താ. ഏവം ചിരകാലം അതിക്കമിത്വാ പച്ഛാ ഭിക്ഖുനിയോ ആഗന്ത്വാ താസം സന്തികേ പബ്ബജിതാനം വസേന വുത്തന്തി ദട്ഠബ്ബം. സീഹളദീപേ അനുളാദേവിയോ പബ്ബജിതകാലേ മഹാമഹിന്ദത്ഥേരസ്സ സങ്ഘമിത്താഥേരിയാ പക്കോസനതാ ഇധ ഞാപകാതി. ഏവം യോനകധമ്മരക്ഖിതത്ഥേരം പടിച്ച അപരന്തരട്ഠേ സത്താനം ബഹുപകാരോ അഹോസി. തേനേവട്ഠകഥായം–

അപരന്തം വിഗാഹിത്വാ, യോനകോ ധമ്മരക്ഖിതോ;

അഗ്ഗിക്ഖന്ധൂപമേനേത്ഥ, പസാദേസി ജനേ ബഹൂതി.

തത്ഥായം അധിപ്പായ വിസേസോ ഗഹേതബ്ബോ. കഥം. അഗ്ഗിക്ഖന്ധോപമസുത്തന്തം നാമ ഭിക്ഖൂനം പടിപത്തിവസേന വുത്തം, തം ഭിക്ഖൂനംയേവ ദേസേതും വട്ടതി, ഥേരോപി തത്ഥ തം ദേസേസി, തസ്മാ പുണ്ണസച്ചബന്ധാദയോ പടിച്ച ഭഗവതോ ധരമാനസ്സ വീസതിവസ്സകാലേയേവ സാസനം അപരന്തരട്ഠേ പതിട്ഠഹിത്വാ കസ്മിഞ്ചി കസ്മിഞ്ചി ഠാനേ ഭിക്ഖൂനം സംവിജ്ജമാനത്താ തേസം ഭിക്ഖൂനം സങ്ഗഹേത്വാ ദേസേതും പച്ഛാ ആഗതാനഞ്ച ഭിക്ഖൂനം പരിസുദ്ധാചാരതം വിഞ്ഞാപേതും അഗ്ഗിക്ഖന്ധോപമസുത്തം ഥേരോ ദേസേസീതി. ഏവഞ്ച സതി അരിമദ്ദനനഗരേ സമണകുത്തകാനം സംവിജ്ജമാനഭാവം വക്ഖമാനേന വചനേന സമേതി.

ഇദം മരമ്മമണ്ഡലേ അപരന്തരട്ഠേ ദുതിയം

സാസനസ്സ പതിട്ഠാനം.

യസ്മാ പന ബുദ്ധേ, ഭഗവാ പുണ്ണത്ഥേരസ്സ യാചനമാരബ്ഭ അപരന്തരട്ഠം ആഗന്ത്വാ വാണിജേ ഹി കാരിതേ ചന്ദനവിഹാരേ വസിത്വാ ഏകസ്മിം സമയേ ആനന്ദേന പച്ഛാസമണേന തമ്ബദീപരട്ഠമ്പി ദേസചാരികം ആഹിണ്ഡി. ആഹിണ്ഡിത്വാ അരിമദ്ദനനഗരട്ഠാനസമീപം പത്വാ പബ്ബതമുദ്ധനി ഠത്വാ അനാഗതേ ഖോ ആനന്ദ ഇമസ്മിം പദേസേ സമ്മുതി നാമ രാജാ അരിമദ്ദനം നാമ നഗരം മാപേസ്സതി, തസ്മിഞ്ച നഗരേ മമ സാസനം വിരൂളം ഹുത്വാ പതിട്ഠഹിസ്സതീതി ബ്യാകാസി. അയമത്ഥോ പോരാണവേദപാത്ഥകേസു വുത്തോ.

യോനകധമ്മരക്ഖിതത്ഥേരോ ച അപരന്തരട്ഠം ആഗന്ത്വാ തമ്ബദീപരട്ഠമ്പി ആഹിണ്ഡിത്വാ തമ്ബദീപരട്ഠവാസീനമ്പി ധമ്മരസം പായേസിയേവ. അയമത്ഥോ ഖത്തിയകുലതോ ഏവ പുരിസസഹസ്സാനി പബ്ബജിംസൂതി അട്ഠകഥായം വുത്തത്താ വിഞ്ഞായതി. തദാ ഹി അപരന്തരട്ഠേ ഖത്തിയോ നത്ഥി, തമ്ബദീപരട്ഠിന്ദോയേവ തം അനുസാസേത്വാ അതി വസതി, ഖത്തിയേ ച ആസന്തേ കുതോ ഖത്തിയകുലാനി ഭവിസ്സന്തി, തേനേവ തമ്ബദീപരട്ഠതോ പുരിസസഹസ്സാനി പബ്ബജിംസൂതി വിഞ്ഞാതബ്ബം. തസ്മാ തമ്ബദീപികസാസനവംസമ്പി ഇധ വത്തും യുജ്ജതി.

തേനിദാനി തമ്ബദീപികാസാസനവംസം പവക്ഖാമി. അമ്ഹാകഞ്ഹി മരമ്മമണ്ഡലേ തമ്ബദീപരട്ഠേ അരിമദ്ദനനഗരേ സമ്മുതിരാജാ നാമ ഭൂപാലോ രജ്ജം കരേസി. തതോ പട്ഠായ യാവ അനുരുദ്ധരഞ്ഞാ സമഥി നാമകേ ദേസേ നിസിന്നാനം തിംസമത്താനം സമണകുത്തകാനം സട്ഠിസഹസ്സമത്താനം സിസ്സാനം ഓവാദം ദത്വാ ചരിംസു.

തേസം പന സമണകുത്തകാനം അയം വാദോ,- സചേ യോ പാണാതിപാതം കരേയ്യ, സോ ഈദിസം പരിത്തം ഭണന്തോ തമ്ഹാ പാപകമ്മാ പരിമുച്ചേയ്യ, സചേ പന യോ മാതാപിതരം ഹന്ത്വാ അനന്തരിയകമ്മതോ പരിമുച്ചിതുകാമോ ഭവേയ്യ, ഈദിസം പരിത്തം ഭണേയ്യ, സചേപി പുത്തധിതാനം ആവാഹവിവാഹകമ്മം കത്തുകാമോ ഭവേയ്യ, ആചരിയാനം പഠമം നിയ്യാദേത്വാ ആവാഹവിവാഹകമ്മം കാതബ്ബം, യോ ഇദം ചാരിത്തം അതിക്കമേയ്യ, ബഹു അപുഞ്ഞം പസവേയ്യാതി ഏവമാദീഹി മിച്ഛാവാദേഹി അത്തനോ അത്തനോ ഉപഗതാനം ഓവാദം അദംസു. തമത്ഥം സുത്വാ അനുരുദ്ധരാജാ പരിചിതപുഞ്ഞോ തേസം വാദം ന രുചി. അയം തേസം മിച്ഛാവാദോതി.

തദാ ച അരിമദ്ദനനഗരേ അരഹന്തോ നാമ ഥേരോ ആഗന്ത്വാ സാസനം പതിട്ഠാപേസി. അയം അരഹന്തത്ഥേരസ്സ അട്ഠുപ്പത്തി,– രാജവംസാഗതപരിത്തനിദാനാഗതസാസനപ്പവേണിയാഗതവസേന തിവിധാ ഹോതി.

തത്ഥായം രാജവംസാഗതട്ഠുപ്പത്തി,– തദാ ഹി സുനാപരന്തതമ്ബദീപരട്ഠേസു സബ്ബേന സബ്ബം സബ്ബദാ ഥിരം സാസനം ന താവ പതിട്ഠാസി. തേനേവ ഭഗവതോ ബ്യാകതനിയാമേന സാസനം പതിട്ഠാപേസ്സാമാതി ചിന്തേത്വാ മഹാഥേരാ സക്കസ്സ ദേവാനമിന്ദസ്സ സന്തികം ഗന്ത്വാ സാസനം അനുഗ്ഗഹിതും സമത്ഥം പുഗ്ഗലം ദേഹീതി യാചിംസു. സക്കോച ദേവാനമിന്ദോ താവതിംസഭവനേ ഏകം ദേവപുത്തം യാചിത്വാ ഏകിസ്സാ ബ്രാഹ്മണിയാ കുച്ഛിമ്ഹി പടിസന്ധിം ഗണ്ഹാപേസി. ദസമാസച്ചയേന വിജായനകാലേ സീലബുദ്ധി നാമ ഥേരോ അനുരക്ഖിത്വാ വയേ സമ്പത്തേ പബ്ബാജേസി. തീസു പിടകേസു അതിവിയ ഛേകോ ഹുത്വാ അരഹത്തം പാപുണി. അരഹന്തോതി നാമേന പാകടോ അഹോസി.

സോച ഥേരോ മരമ്മമണ്ഡലേ ജിനസാസനം വിജ്ജോതാപേതും അരിമദ്ദനനഗരം ആഗന്ത്വാ നഗരതോ അവിദൂരേ ഏകസ്മിം അരഞ്ഞേ നിസീദി. തദാ സക്കോ ദേവാനമിന്ദോ ഏകം നേസാദം പലോഭേത്വാ തസ്സ ഥേരം ദസ്സേസി. അഥ നേസാദസ്സ ഏതദഹോസി,– അയം പന അമനുസ്സോ യക്ഖോ ഭവേയ്യ, സചേ പന മനുസ്സോ ഭവേയ്യ, ഏവം സതി മിലക്ഖുജാതികോ ഭവേയ്യാതി. ഏവം പന ചിന്തേത്വാ രഞ്ഞോ ദസ്സനത്ഥായ നഗരം ആനേസി. ഥേരോ ച അട്ഠപരിക്ഖാരേ ഗഹേത്വാ അനുഗച്ഛി. നേസാദാ ച ഥേരം ആനേത്വാ രഞ്ഞോ ദസ്സേസി.

രാജാ ദിസ്വാ സന്തിന്ദ്രിയോ അയം, ന മിലക്ഖുജാതികോ, ഇമസ്സ അബ്ഭന്തരേ സാരധമ്മോ അത്ഥി മഞ്ഞേതി ലദ്ധസൂരിയോഭാസംവിയ പദുമം ഫുല്ലചിത്തം ഹുത്വാ വീമംസേതുകാമോ ഥേരം ആഹ,– അത്തനോ സാരുപ്പം ആസനം ഞത്വാ നിസീദാഹീതി.

ഥേരോ ച രാജപല്ലങ്കം ആരുഹിത്വാ നസീദി. രാജാ ച അയം അഗ്ഗാസനേ നിസീദി, അവസ്സം അഗ്ഗപുഗ്ഗലോ ഭവേയ്യാതി ചിന്തേത്വാ ത്വം കസ്സ ഞാതി, കസ്സ ഭിസ്സോ, കുതോ ആഗതോസീതി പുച്ഛി. ഥേരോ ച ഏവമാഹ,– ലോകസ്മിം യോ നവഗുണസമ്പന്നോ ഭഗവാ സമ്മാസമ്ബുദ്ധോ, തസ്സാഹം ഞാതി, സോഭഗവായേവ മമാചരിയോ, ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ നിസിന്നട്ഠാനതോ ആഗതോമ്ഹീതി.

രാജാ ച സോമനസ്സപ്പത്തോ ഹുത്വാ ആഹ, തവ ആചരിയേന ദേസിതം ധമ്മം ഏകദേസതോ ദേസേഹീതി. അഥ യഥാ സിരിധമ്മാസോകരഞ്ഞോ നിഗ്രോധസാമണേരേന അപ്പമാദധമ്മോ ദേസിതോ, ഏവം അപ്പമാദധമ്മംയേവ ഥേരോ ദേസേസി.

രാജാ ച പുന ആഹ,– കുഹിം ദാനി സമ്മാസമ്ബുദ്ധോ നിസീദതി, തേന പന ദേസിതോ ധമ്മോ കതിപ്പമാണോ, തസ്സ സാവകാ പന കതിപ്പമാണാ, തുമ്ഹാദിസാ അഞ്ഞേ അത്ഥി വാ മാ വാതി. ഇദാനി അമ്ഹാകം ആചരിയോ സമ്മാസമ്ബുദ്ധോ പരിനിബ്ബുതോ, ധാതുയോയേവ ഇദാനി അത്ഥി, തേന പന ദേസിതോ ധമ്മോ ചതുരാസീതിധമ്മക്ഖന്ധസഹസ്സപ്പമാണോ, സുധമ്മപുരേ പിടകത്തയം യുഗളവസേന തിംസവിധാ അത്ഥി, മയാ അഞ്ഞോ പരമത്ഥ സമ്മുതിവസേന ദുവിധോപി സങ്ഘോ അത്ഥീതി.

തം സുത്വാ രാജാ ഭിയ്യോസോമത്തായ പസന്നോ ഹുത്വാ പുന ആരോചേസി,– മമ ഭന്തേ ഇമസ്മിം പച്ചക്ഖേ നത്ഥി തയാ അഞ്ഞോ നാഥോ, അജ്ജഭഗ്ഗേ പാണുപേതം മം ഉപാസകോതി ധാരേഹി, തവ ഓവാദം അഹം സിരസാ പടിഗ്ഗണ്ഹിസ്സാമീതി.

തതോ പച്ഛാ അരഞ്ഞകങ്ഗാരഹേ ഠാനേ വിഹാരം കാരാപേത്വാ അദാസി. സമണകുത്തകാനമ്പി വാദം ഭിന്ദി, യഥാ പന സുവണ്ണപാതിം ലഭിത്വാ സുവണ്ണഭാജനം ലഭിത്വാ മത്തികാഭാജനന്തി. സകലേപി ച രട്ഠേ സമണകുത്തകാനം വാദം ജഹാപേസി. തസ്മിഞ്ച കാലേ സമണകുത്തകാ ഹീനലാഭാ ഹുത്വാ ഥേരസ്സ ഉപനാഹം ബന്ധിംസു. തേ പന സമണകുത്തകാ അരഞ്ഞേ നിസ്സാമികാവിയ കോലേയകാ സുനഖാ അനാഥാ ഹുത്വാ കായികചേതസികദുക്ഖം ലഭിംസു.

രാജാ ച തമത്ഥം ഞത്വാ യഥാ സമണകുത്തകാ നാഭിഭവന്തി, തഥാ ആരക്ഖം ഠപേസി. തേ ച സമണകുത്തകേ സേതവത്ഥം നിവാസാപേത്വാ ആവുധഗാഹയോധഭാവേന രാജകമ്മേ നിയോജാപേസി. ഥേരോ ച സാസനേ പസന്നേ ജനേ പബ്ബാജേത്വാ ഉപസമ്പാദേത്വാ സാസനം വിസോധാപേസി. രാജാ ച ഇമസ്മിം രട്ഠേ പോരാണികാ രാജാനോ സമണകുത്തകാനം വാദം ഗഹേത്വാ രജ്ജം കാരേസും, സചേ ഹി പന തേസം അനത്ഥകരജ്ജം പുന ഗണ്ഹാപേതും സക്കുണേയ്യം, ഏവം സതി അഹം തേസം അനത്ഥകരജ്ജം അപനേത്വാ സാത്ഥകരജ്ജം ഗണ്ഹാപേതുമിച്ഛാമീതി അനുസോചീതി.

അയം പന പരിത്തനിദാനാഗതട്ഠുപ്പത്തി, –

സീഹളദീപേ കിര വിപ്പവാസീനഗരേ നിസിന്നോ ഏകോ ഭിക്ഖുഉപദ്വാരാവതീനഗരം ഗന്ത്വാ പരിയത്തിം ഉഗ്ഗണ്ഹി. തതോ പച്ഛാ സുധമ്മ പുരം ഗന്ത്വാ പരിയത്തിം ഉഗ്ഗണ്ഹി. തസ്മിഞ്ച കാലേ സിരിഖേത്തനഗരേ പാടലിരുക്ഖേ ഏകോ ഗന്ഥോ അത്ഥീതി സുത്വാ സുധമ്മപുരതോ സിരിഖേത്തനഗരം അഗമാസി. അന്തരാമഗ്ഗേ ലുദ്ധകോ ഥേരം പസ്സിത്വാ അയം യക്ഖോതി മഞ്ഞിത്വാ ഗഹേത്വാ അനുരുദ്ധരഞ്ഞോ ദസ്സേസി.

തദാ രാജാ ഥേരം പുച്ഛി,– കോ പന ത്വന്തി. അഹം മഹാരാജ ഗോഭമസ്സ സാവകോതി. പുന രാജാ പുച്ഛി,–തിണ്ണം പന രതനാനം കീദിസോതി. ഥേരോ ആഹ,– മഹോസധപണ്ഡിതോവിയ മഹാരാജ ബുദ്ധോ ദട്ഠബ്ബോ, ഉമങ്ഗോവിയ ധമ്മോ, വിദേഹസേനാ വിയ സങ്ഘോതി. ഏവം ഉപമാഹി പകാസിതോ രാജാ പുന പുച്ഛി,–കിം നുഖോ ഇമേ ഗോതമസ്സ സാവകാതി. ന ഖോ മഹാരാജ ഇമേ ഗോതമസ്സ സാവകാ, ഇമേ പന അമ്ഹേഹി വിസഭാഗാ സമണകുത്തകായേ വാതി. ഏവം വുത്തേ തതോ പട്ഠായ തേ സമണകുത്തകേ വിജഹി, തിണം വിയ നാതിമഞ്ഞി. പാടലിരുക്ഖസു സിരതോപി ലദ്ധം തേസം ഗന്ഥം ലദ്ധട്ഠാനേയേവ അഗ്ഗിനാ ഝാപേസി. തമ്പി ഠാനം യാവജ്ജതനാ അഗ്ഗിഝാപനഥലന്തി പാകടന്തി.

ഥേരോ ച വിമാന വത്ഥും രഞ്ഞോ ദേസേസി. രാജാ ച പസീദിത്വാ സിരിഖേത്തനഗരതോ അരിമദ്ദനനഗരം പച്ചാഗമനകാലേ ആനേസി.

ഇദം പന പാടലിസുസിരേ ലദ്ധഗന്ഥസ്സ കാരണം,- തേസഞ്ഹി സമണകുത്തകാനം അബ്ഭന്തരേ ഏകോ ഉപായച്ഛേകോ സമണകുത്തകോ അത്തനോ വാദാനുരൂപം ഗന്ഥം കത്വാ സിരിഖേത്തനഗരേ ദ്വത്തിംസരതനക്ഖന്ധസ്സ പാടലിരുക്ഖസ്സ സുസിരേ പവേസേത്വാ പുനപ്പുനം ഉദകേന തേമേത്വാ മത്തികായ ലിമ്പേത്വാ പുന തചം ഉപ്പാദേത്വാ ഉട്ഠാപേസി. തദാ മയം സുപിനേ പാടലിരുക്ഖേ സാരഗന്ഥോ അത്ഥബ്യഞ്ജനസമ്പന്നോ ഏകോ അത്ഥീതിഇ പസ്സാമാതി കോലാഹലം ഉപ്പാദേസും. തം സുത്വാ രാജാ സിരിഖേത്തനഗരം ഗന്ത്വാ തം പാടലിരുക്ഖം ഭിന്ദിത്വാ ഗവേസേന്തോ തം ഗന്ഥം ലഭി. ഗന്ഥേ പന സകവാദവസേന സമണകുത്തകസാമഞ്ഞതാ ഈദിസായേവ, ഏതേ ഗോതമാസാവകാ ഹോന്തിഇ, ഏതേസംയേവ ആചാരോ സഗ്ഗമഗ്ഗപഥഭൂതോതി ഏവമാദീഹി കാരണേഹി വുത്തം. രാജാ ച പസീദിത്വാ സമണകുത്തകാനം ബഹൂനി ദാതബ്ബാനി അദാസി. തതോ പച്ഛാ ഥേരസ്സ ധമ്മകഥം സുത്വാ തം അഗ്ഗിനാ ഝാപേസീതി ഏവം സമണകുത്തകാനം വചനം സുത്വാ സിരിഖേത്തനഗരം ഗന്ത്വാ അരിമദ്ദനനഗരം പച്ചാഗച്ഛന്തോ ഥേരം ആനേസീതി ദട്ഠബ്ബം. അരിമദ്ദനനഗരം സമ്പത്തകാലേ ജേതവനം നാമ വിഹാരം കാരാപേത്വാ അദാസി. ഥേരോ ച തത്ഥ സാസാനം വിസോധേത്വാ നിസീദി. രാജാ ദേവസികം ഉദകം ആനേത്വാ അഗ്ഗമഹേസീ പന ദേവസികംയേവ പിണ്ഡപാതം ആനേത്വാ ഭോജേസി. ഉപ്പന്നകങ്ഖാ കാലേപി തംതംകങ്ഖാട്ഠാനം പുച്ഛീതി.

അയം പന സാസനപ്പവേണിയാഗതട്ഠുപ്പത്തി,–

സുധമ്മപുരേ ഹി സമാപത്തിലാഭീ അനോമദസ്സീ നാമ ഥേരോ സോണുത്തരത്ഥേരാനം വംസാനുരുക്ഖണവസേന സദ്ധിം പഞ്ചഹി ഭിക്ഖു സതേഹി നിസീദി. തസ്സ പന പധാനസിസ്സോ അധിസീലോനാമ, തസ്സ പധാനസിസ്സോ പ്രാനദസ്സീ നാമ, തസ്സ പധാനസിസ്സോ കാളോ നാമ, തസ്സ പധാനസിസ്സോ അരഹന്തോ നാമ, തസ്സ പധാനസിസ്സോ അരിയവംസോ നാമാതി.

ഇദഞ്ച വചനം-കോ പനേസ ഉത്തരാജീവമഹാഥേരോതി. അയഞ്ഹി ഥേരോ രാമഞ്ഞദേസിയപുത്തോ അരിയവംസത്ഥേരസ്സ സിസ്സോ. അരിയവംസത്ഥേരോ പന കപ്പുങ്ഗനഗരവാസീ മഹാകാളത്ഥേരസ്സ സിസ്സോ. സോ പന സുധമ്മനഗരവാസിനോ പ്രാനദസ്സീ മഹാഥേരസ്സ സിസ്സോതി കല്യാണീ സിലാലേഖനേ വുത്തവചനേന ന സമേതി. ഏവമ്പി സതി യഥിച്ഛിത അധിപ്പായോ ന നസ്സതീതി ദട്ഠബ്ബം.

ഏവം നാനാചരിയാനം വാദോ നാനാകാരേന ദിസ്സമാനോപി അരഹന്തത്ഥേരസ്സ അരിമദ്ദനനഗരേ സാസനം അനുഗ്ഗഹേത്വാ പതിട്ഠാനതായേവേത്ഥ പമാണന്തി കത്വാ നാവമഞ്ഞിതബ്ബോ. സബ്ബേസഞ്ഹി ആചരിയാനം വാദേപി അരഹന്തത്ഥേരോ അരിമദ്ദനനഗരം ആഗന്ത്വാ സാസനം പതിട്ഠാപേസീതി അത്ഥോ ഇച്ഛിതബ്ബോയേവാതി.

അരഹന്തത്ഥേരോ പന മൂലനാമേന ധമ്മദസ്സീതി പാകടോ സുധമ്മപുരവാസീ സീലബുദ്ധിത്ഥേരസ്സ സിസ്സോതി ദട്ഠബ്ബോ. സോ ച ഥേരോ പുബ്ബേവ പബ്ബജ്ജകാലതോ ചതൂസു വേദേസു സിക്ഖിതസിപ്പോ. പബ്ബജിത്വാ പന സാളകഥം പിടകത്തയം ഉഗ്ഗണ്ഹിത്വാ പാരം ഗന്ത്വാ സബ്ബത്ഥ പാകടോ. സോക്കതയനഗരം അനേത്വാ മനുസ്സാ പൂജേന്തി. തത്ഥ ദസവസ്സാനി വസിത്വാ പുന സുധമ്മപുരം ആഗന്ത്വാ അരഞ്ഞവാസം സമാദിയി.

തതോ പച്ഛാ ജിനചക്കേ ഏകസട്ഠാധികേ പഞ്ചസതേ സഹസ്സേച സമ്പത്തേ കലിയുഗേ ഏകൂനാസീതാധികേ തിസതേ സമ്പത്തേ അനുരുദ്ധരാജാ രജ്ജം പാപുണി. തദാ അരിമദ്ദനനഗരേ സമണകുത്തകാ മയം ഗോതമസാവകാതി വത്വാ തിംസതിംസവഗ്ഗാ ഹുത്വാ നിസീദിംസു. വഗ്ഗവസേന കിര സഹസ്സമത്താതി. അനുരുദ്ധരാജാ ച തേസം സമണകുത്തകാനം ആഗാരിയാബ്രഹ്മചരിയാദീനി സുത്വാ ന പസീദി. ഏവമ്പി പവേണിയാ ആഗഭത്താ ന പജഹി. അരഹന്തം പന ഥേരം പസ്സിത്വാ തതോ പട്ഠായ തേസം സമണകുത്തകാനം നിബദ്ധവത്താനി ഭിന്ദിത്വാ സാസനേ പസീദി.

ഇദം മരമ്മമണ്ഡലേ തമ്ബദീപരട്ഠേ അരിമദ്ദനനഗരേ അരഹന്തം.

നാമ ഥേരം പടിച്ച തതിയം സാസനസ്സ പതിട്ഠാനം.

തസ്മിഞ്ച കാലേ അരഹന്തത്ഥേരോ അനുരുദ്ധരാജാനം ആഹ,-തീസു സാസനേസു പരിയത്തിസാസനേ തിട്ഠന്തേയേവ പടിപത്തി സാസനം തിട്ഠതി, പടിപത്തിസാസനേ തിട്ഠന്തേയേവ പടിവേധസാസനം തിട്ഠതി, യഥാ ഹി ഗുന്നം സതേപി സഹസ്സേപി വിജ്ജമാനേ പവേണിപ,ലികായ ധേനുയാ അസതി സോ വംസോ സാപവേണീ ന ഘളീയതിഇ, ഏവമേവം ധുതങ്ഗധരാനം ഭിക്ഖൂനം സതേപി സഹസ്സേപി വിജ്ജമാനേ പരിയത്തിയാ അന്തരഹിതായ പടിവേധോ നാമ ന ഹോതി, യഥാ പന നിമികുമ്ഭിയോ ജാനനത്ഥായ പാസാണ പിട്ഠേ അക്ഖരേസു ഠപിതേസു യാവ അക്ഖരാനി ധരന്തി, താവ നിധികുമ്ഭിയോ നട്ഠാ നാമ ന ഹോന്തി, ഏവമേവം പരിയത്തിയാ ധരമാനായ സാസനം അനന്തരഹിതം നാമ ഹോതി, യഥാ ച മഹതോ തളാകസ്സ പാളിയാ ഥിരായ ഉദകം ന ഠസ്സതീതി ന വത്തബ്ബം, ഉദകേ സതി പദുമാദീനി പുപ്ഫാനി ന പുപ്ഫിസ്സന്തീതി ന വത്തബ്ബം, ഏവമേവം മഹാതളാകസ്സ ഥിരപാളിസദിസേ തേപിടകേ ബുദ്ധവചനേ സതി ഉദകസദിസാ പടിപത്തിപൂരകാ കുലപുത്താ നത്ഥീതി ന വത്തബ്ബം, തേസു സതി പദുമാദിപുപ്ഫസദിസോ പടിവേധോ നത്ഥീതി ന വത്തബ്ബം, ഏവം ഏകന്തതോ പരിയത്തിമേവ പമാണം, തസ്മാ അന്തമസോ ദ്വീസു പാതിമോക്ഖസു വത്തമാനേസുപി സാസനം അനന്തരഹിതമേവ, പരിയത്തിയാ അന്തരഹിതായ സുപ്പടിപന്നസ്സാപി ധമ്മാഭിസമയോ നത്ഥി, അനന്തരഹിതായ ഏവ ധമ്മാഭിസമയോ അത്ഥി, ഇദാനിപി അമ്ഹാകം പരിയത്തിസാസനം പരിപുണ്ണം നത്ഥി, സരീരധാതുയോ ച നത്ഥി, തസ്മാ യത്ഥ പരിയത്തിസാസനം സരീരധാതുയോ ച അത്ഥി, തത്ഥ പണ്ണാകാരേന സദ്ധിം ദൂതം പേസേത്വാ ആനേതബ്ബാ, ഏവം സതി അമ്ഹാകം രട്ഠേ ജിനസാസനം ചിരകാലം പതിട്ഠഹിസ്സതീതി.

ഏവം പന ഭന്തേ സതി കത്ഥ യാചിസ്സാമാതി. സുവണ്ണഭൂമിരട്ഠേ മഹാരാജ സുധമ്മപുരേ തീഹി വാരേഹി പിടകത്തയം ലിഖിത്വാ ഠപേസി, സരീരധാതുയോ ച ബഹൂ തത്ഥ അത്ഥീതി. രാജാ ഏവം ഭന്തേതി പടിഗ്ഗണ്ഹിത്വാ ബഹൂ പണ്ണാകാരേ പടിയാദേത്വാ രാജലേഖനം ലിഖിത്വാ അട്ഠങ്ഗസമന്നാഗതം ഏകം അമച്ചം ദൂതം കത്വാ പേസേസി.

സുധമ്മപുരിന്ദോ മനോഹരി നാമ രാജാപി മച്ഛേരചിത്തോ ഹുത്വാ തുമ്ഹാദിസാനം മിച്ഛാദിട്ഠീനം ഠാനേ പിടകത്തയം സരീരധാതുയോ ച പഹിണിതും ന യുത്താ, തിലോകഗ്ഗസ്സ ഹി സമ്മാസമ്ബുദ്ധസ്സ സാസനം സമ്മാദിട്ഠീനം ഠാനേയേവ പതിട്ഠഹിസ്സതി, യഥാ നാമ കേസരസീഹരാജസ്സ വസാ സുവണ്ണപാതിയംയേവ, ന മത്തികാഭാജനേതി.

ദൂതാ പച്ചാഗന്ത്വാ അനുരുദ്ധരഞ്ഞോ തമത്ഥം ആരോചേസും. തം സുത്വാ അനുരുദ്ധരാജാ കുജ്ഝി, തത്തകകപാലേ പക്ഖിത്തതിലംവിയ തട തടായി.

അഥ രാജാ നദീമഗ്ഗേന നാവാനം അസീതിസതസഹസ്സേഹി നാവികാനം യോധാനം അട്ഠകോടീഹി സേനം ബ്യൂഹിത്വാ ഥലമഗ്ഗേന സദ്ധിം ചതൂഹി മഹായോധനായകേഹി ഹത്ഥീനം അസീതി സഹസ്സേഹി അസ്സാനം നവുതിഇസതസഹസ്സേഹി യോധാനം അസീതികോടിയാ സേനം ബ്യൂഹിത്വാ സയമേവ യുജ്ഝിതും സുധമ്മപരം ഗച്ഛി.

തം സുത്വാ മനോഹരിരാജാ സീതതസിതോ ഹുത്വാ അത്തനോ ബഹൂ യോധേ സംവിദഹിത്വാ സുധമ്മപുരയേവ പടിസേനം കത്വാ നിസീദി.

അഥ അഥബ്ബണവേദേ ആഗതപ്പയോഗവസേന പുനപ്പുനം വായമന്താപി നഗരമൂലം ഉപസങ്കമിതും ന സക്കാ. തദാ രാജാ വേദഞ്ഞുനോ പുച്ഛി,–കസ്മാ പനേത്ഥ നഗരമൂലം ഉപസങ്കമിതും ന സക്കോമാതി. വേദഞ്ഞുനോ ആഹംസു,-അഥബ്ബണവേദവിധാനം മഹാരാജ അത്ഥി മഞ്ഞേതി. അഥ രാജാ പഥവിയം നിദഹിത്വാ മതകളേവരം ഉദ്ധരിത്വാ മഹാസമുദ്ദേ ഖിപേസി.

ഏകം കിര മനുസ്സം ഹിന്ദുകുലം ജേങ്ഗുനാമകം കീടം ഖാദാപേത്വാ തം മാരേത്വാ ഹത്ഥപാദാദീനി അങ്ഗപച്ചങ്ഗാനി ഗഹേത്വാ ഛിന്നഛിന്നാനി കത്വാ നഗരസ്സ സാമന്താ പഥവിയം നദഹിത്വാ ഠപേസി. തദാ പന നഗരം ഉപസങ്കമിതും സക്കാ. നഗരഞ്ച പവിസിത്വാ അനുരുദ്ധരാജാ മനോഹരിരാജാനം ജീവഗ്ഗാഹം ഗണ്ഹി. സുധമ്മപുരേ പോരാണികാനം രാജൂനം പവേണീആഗതവസേന രതനമയമഞ്ജൂസായം ഠപേത്വാ പൂജിതം സഹധാതൂഹി പിടകത്തയം ഗഹേത്വാ മനോഹരിരഞ്ഞോ സന്തകാനം ദ്വത്തിംസഹത്ഥീനം പിട്ഠിയം ആരോപേത്വാ ആനേസി.

അരിമദ്ദനനഗരം പന പത്വാ ധാതുയോ രതനമയമഞ്ജൂസായം ഠപേത്വാ സിരിസയനഗബ്ഭേ രതനമഞ്ചേ സീസോപദേസസ്സ സമീപേ ഠപേസി. പിടകത്തയമ്പി രതനമയേ പാസാദേ ഠപേത്വാ ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ ഉഗ്ഗഹധാരണാദിഅത്ഥായ നിയ്യാദേസി. തതോ കിര ആനീതം പിടകത്തയം ഉഗ്ഗണ്ഹന്താനം അരിയാനം സഹസ്സമത്തം അഹോസീതി.

സുധമ്മനഗരം വിജയിത്വാ പിടകേന സദ്ധിം ഭിക്ഖുസങ്ഘം ആനേത്വാ സാസനസ്സ പതിട്ഠാപനം ജിനചക്കേ ഏകാധികേ ഛസതേ വസ്സസഹസ്സേ കലിയുഗേ ച സോളസാധികേ ചതുസതേ സമ്പത്തേതി സിലാലേഖനേസു വുത്തം.

അനുരുദ്ധരഞ്ഞോ കാലേ പുഞ്ഞാനുഭാവേന തിഇണ്ണം രതനാനം പരിപുണ്ണത്താ പുണ്ണഗാമോതി സമഞ്ഞാ അഹോസി. ചിരകാലം അതിക്കന്തേ ണ്ണകാരം ലോപവസേന മകാരസ്സ ച നിഗ്ഗഹിത വസേന പുഗമീതി മരമ്മഭാസായ വോഹാരീയതീതി അനാഗതവംസരാജവംസേസു വുത്തം.

അനുരുദ്ധരാജായേവ ചത്താരോ മഹായോധേ സീഹളദീപം പേസേത്വാ തതോപി പിടകത്തയം ആനേസി. സീഹളദീപതോ ആനീതപിടകത്തയേന സുധമ്മപുരതോ ആനീതപിടകത്തയം അഞ്ഞമഞ്ഞം യോജേത്വാ സംസന്ദേത്വാ അരഹന്തത്ഥേരോ വീമംസേസി. തദാ ഗങ്ഗാദകേനവിയ യമുനോദകം അഞ്ഞമഞ്ഞം അനൂനം അനധികം അഹോസി. തേഹി പിടകേഹി അഞ്ഞാനിപി വഡ്ഢേത്വാ തിപിടകഗബ്ഭേ ഠപേത്വാ പൂജേസി. തേസു തേസു ഠാനേസുപി പതിട്ഠാപേസി.

മനോഹരിരാജാനമ്പി മ്രങ്കപാ നാമ ദേസേ ഉപട്ഠാകേഹി സഹ ഠപേസി. തസ്സ ച കിര രഞ്ഞോ മുഖം വിരവിത്വാ കഥം സല്ലാപേന്തസ്സ മുഖതോ ഓഭാസോ പജ്ജലിത്വാ നിക്ഖമി. സോ കദാചി കദാചി അനുരുദ്ധരഞ്ഞോ സന്തികം ആഗന്ത്വാ ഗാരവവസേന വന്ദനാദീനി അകാസി. തദാ അനുരുദ്ധരഞ്ഞോ ലോമഹംസോ ഉപ്പജ്ജി ഉബ്ബിഗ്ഗോ ച. തസ്മാ തസ്സ രഞ്ഞോ നിത്ഥേജത്ഥായ ബുദ്ധരൂപസ്സ ചേതിയസ്സ ഭത്തം പൂജേത്വാ തം ഗഹേത്വാ മനോഹരിരഞ്ഞോ ഭാജേസി. തദാ തസ്സ തദാനുഭാവോ അന്തരധായി. മനോഹരിരാജാ സംവേഗം ആപജ്ജിത്വാ സംസാരേ സംസരന്തോ യാവ നിബ്ബാനം ന പാപുണാമി, താവ പരവസേ നാനുവത്തേയ്യന്തി പത്ഥനം അകാസി. സുധമ്മപുരതോ ആഭതം അത്തനോ സന്തകം മനോമയ മണിം ഏകസ്സ സേട്ഠിനോ സന്തികേ വിക്കിണിത്വാ ലദ്ധമൂലേന പഞ്ചവാഹരജതേന അഭുജിതപല്ലങ്കവസേന ഏകം മഹന്തം ബുദ്ധ ബിമ്ബം പരിനിബ്ബാനാകാരേന ഏകന്തി ദ്വേ ബുദ്ധപ്പടിബിമ്ബാനി കാരാപേസി. യാവജ്ജതനാ താനി സന്തീതി. ഇച്ചേവം അനുരുദ്ധരാജാ സുധമ്മപുരതോ സീഹളദീപതോ ച സാസനം ആനേത്വാ അരിമദ്ദനനഗരേ പതിട്ഠാപേസീതി.

ഇദം അമ്ഹാകം മരമ്മമണ്ഡലേ തമ്ബദീപരട്ഠേ അരിമദ്ദനനഗരേ

അനുരുദ്ധരാജാനം പടിച്ച ചതുത്ഥം സാസനസ്സ പതിട്ഠാനം.

ഉത്തരാജീവത്ഥേരോപി സോണുത്തരാനം വംസതോ സാസനം ഗഹേത്വാ സുധമ്മപുരതോ അരിമദ്ദനനഗരം ആഗന്ത്വാ സാസനം പതിട്ഠാപേസി.

ഇദം അമ്ഹാകം മരമ്മമണ്ഡലേ തമ്ബദീപരട്ഠേ അരിമദ്ദനനഗരേ ഉത്തരാജീവത്ഥേരം പടിച്ച പഞ്ചമം സാസനസ്സ പതിട്ഠാനം.

ഉത്തരാജീവത്ഥേരസ്സ സീഹളദീപം ഗതകാലേ തേന സദ്ധിം ഗതം ഛപ്പദം നാമ സാമണേരം സീഹളദീപേയേവ സീഹളദീപികാ പബ്ബജിംസു. പബ്ബജിത്വാ ച ഛപ്പദസാമണേരോ പരിയത്തിം ഉഗ്ഗണ്ഹിത്വാ ദസവസ്സം തത്ഥ വസിത്വാ അരിമദ്ദനനഗരം പച്ചാഗച്ഛി. സിവലിത്ഥേരഞ്ച താമലിന്ദത്ഥേരഞ്ച ആനന്ദത്ഥേരഞ്ച രാഹുലത്ഥേ രഞ്ച അനേസി. തേ പന ഥേരാ തിപിടകധരാ ഹോന്തി ബ്യത്താ ദക്ഖാ ച. അയഞ്ചത്ഥോ വിത്ഥാരേന ഹേട്ഠാ വുത്തോ.

അരിമദ്ദനനഗരം പത്വാ അരിമദ്ദന വാസീഹി ഭിക്ഖൂഹി സദ്ധിം വിനയകമ്മാനി അകത്വാ പുഥു ഹുത്വാ നിസീദിംസു. നരപതിരാജാ ച തേസു ഥേരേസു അതിവിയ പസീദി. ഏരാവതീനദിയം ഉളുമ്പം ബന്ധിത്വാ തത്ഥേവ ഉപസമ്പദകമ്മം കാരാപേസി. ചിരകാലം അതിക്കമിത്വാ സോ ഗണോ വുഡ്ഢി ഹുത്വാ ഉപ്പജ്ജി.

നരപതിരാജാ ച തേ ഥേരേ സദ്ധിം സങ്ഘേന നിമന്തേത്വാ മഹാദാനം അദാസി. തദാ ഛണേ ആകപ്പസമ്പന്നം രൂപസോഭഗ്ഗപ്പക്കം ഏകം നാടകിത്തിം ദിസ്വാ രാഹുലത്ഥേരോ പടിബദ്ധചിത്തോ ലേപേ ലഗ്ഗിതവാനരോവിയ കദ്ദമേ ലഗ്ഗിതമാതങ്ഗോവിയ ച കാമ ഗുണലേപകദ്ദമേസു ലഗ്ഗിതോ സാസനേ വിരമിത്വാ ഹീ നായാവത്തീതും ആരഭി. മരണന്തി കരോഗേന അഭിഭൂതോ വിയ അതേകിച്ഛോ ഹുത്വാ സേസത്ഥേരേസു ഓവാദം ദിന്നേസു പിനാദിയി. തദാ സേസത്ഥേരാ തം ഏവമാഹംസു,-മാ ത്വം ഏകം തം പടിച്ച സബ്ബേപി അമ്ഹേ ലജ്ജാപേതും ന അരഹസി, മാ ഇധ ഹീനായാ വത്തേഹി, മല്ലാരുദീപം ഗന്ത്വാ യഥാരുചിം കരോഹീതി പേസേസും. രാഹുലത്ഥേരോ ച കുസിമതിത്ഥതോ നാവം ആരുയ്ഹ മല്ലാരുദീപം അഗമാസി. മല്ലാരുദീപം പത്തകാലേ മല്ലാരുരാജാ വിനയം ജാനിതുകാമോ സഹ ടീകായ ഖുദ്ദസിക്ഖാപകരണം തസ്സ സന്തികേ ഉഗ്ഗണ്ഹിത്വാ ഏകപത്തമത്തം മണിം അദാസി. സോച തം ലഭിത്വാ ഹീനായാവത്തീതി. ഹോന്തി ചേത്ഥ,-

അതിദൂരേവ ഹോതബ്ബം, ഭിക്ഖുനാ നാമ ഇത്ഥിഭി;

ഇത്ഥിയോ നാമ ഭിക്ഖൂനം, ഭവന്തി ഇധ വേരിനോ.

താവ തിട്ഠന്തു ദുപ്പഞ്ഞാ, മയം പോരാണികാപി ച;

മഹാപഞ്ഞാ വിനാസം, പത്താ ഹരിതചാദയോ.

തസ്മാ ഹി പണ്ഡിതോ ഭിക്ഖു, അന്തമസോവ ഇത്ഥിഭി;

വിസ്സാസം ന കരേ ലോകേ, രാഗോ ച ദുപ്പവാരിതോതി.

സേസേസു ച ഥേരേസു ഛപ്പദോ നാമ ഥേരോ പഠമം കാലങ്കതോ. സിവലിതാമലിന്ദാനന്ദത്ഥേരായേവ തയോ പരിയത്തിഉഗ്ഗഹണധാരണാദിവസേന സാസനം ഉപത്ഥമ്ഭേത്വാ അരിമദ്ദനനഗരേ നിസീദിംസു. ഏകസ്മിഞ്ച കാലേ രാജാ തേസം തിണ്ണം ഥേരാനം ഏകേകം ഹത്ഥിം അദാസി. സിവലിതാമലിന്ദത്ഥേരാ പടിഗ്ഗഹേത്വാ വനേ വിസ്സജ്ജാപേസും. ആനന്ദത്ഥേരോ പന കിഞ്ചിപുരനഗരം പഹിണിത്വാ ഞാതകാനം ദേഹീതി കുസിമതിത്ഥം ഗന്ത്വാ നാവം ആരോപേസി. തം കാരണം ഞത്വാ സിവലിതാമലിന്ദത്ഥേരാതം ഏവമാഹംസു,– മയം പന ആവുസോ ഹത്ഥീനം സുഖത്ഥായ വനേ വിസ്സജ്ജേമ,ത്വം പന അധമ്മികം കരോസീതി. കിന്നാമ ഭന്തേ ഞാഭകാനം സങ്ഗഹോ ന വട്ടതി, നനു ഞാതകാനഞ്ച സങ്ഗഹോതി ഭഗവതാ വുത്തന്തി.

ഥേരാ ആഹംസു,-സചേ ത്വം അമ്ഹാകം വചനം നകരേയ്യാസി,ഭവ ഇച്ഛാനുരൂപം കരോഹി, മയം പന തയാ സദ്ധിം സംവാസം ന കരിസ്സാമാതി വിസും നിസീദിംസു.

തതോ പട്ഠായ ദ്വേ ഗണാ ഭിജ്ജിംസു. തതോ പച്ഛാകാലേ അതിക്കന്തേ താമലിന്ദത്ഥേരോ ബഹുസ്സുതാനം ബ്യത്തിബലാനം സിസ്സാനം അനുഗ്ഗഹത്ഥായ ഗഹട്ഠാനം സന്തികേ അയം ബഹുസ്സുതോ അയം മഹാപഞ്ഞോതി ഏവമാദിനാ വചീവിഞ്ഞത്തിം സമുട്ഠാപേതി, ഏവം കതേ കുലപുത്താ സുലഭപച്ചയവസേന സാസനസ്സ ഹിതം ആവഹിഭുംസക്ഖിസ്സന്തീതി കത്വാ. തം കാരണം സുത്വാ സിവലിത്ഥേരോ ഏവമാഹ,- കസ്മാ ത്വം വചീവിഞ്ഞത്തിം സമുട്ഠാപേത്വാ ബുദ്ധപ്പടികുച്ഛിതം കമ്മം കരോസീതി. ഭഗവതാ അത്തനോ അത്ഥായയേവ വചീവിഞ്ഞത്തിം പടിക്ഖിത്താ, അഹം പന പരേസംയേവ അത്ഥായ വചീവിഞ്ഞത്തിംസമുട്ഠാപേമി, നാത്തനോ അത്ഥായ, സാസനസ്സ ഹി വേപുല്ലത്ഥായ ഏവം വചീവിഞ്ഞത്തിംസമുട്ഠാപേമി. സിവലിത്ഥേരോപി ന ത്വം മമ വചനം കരോസി, യം യം ത്വം ഇച്ഛസി, തം തം കരോഹി, അഹം പന തയാ സദ്ധിം സംവാസം നകരിസ്സാമീതി വിസും ഹുത്വാ സദ്ധിം സകപക്ഖേന നിസീദി. തതോ പട്ഠായ തയോ ഗണാ ഭിജ്ജിംസു.

ഏവം അരിമദ്ദനനഗരേ അരഹന്തത്ഥേരസ്സ ഏകോ വംസോ, സിവലിത്ഥേരസ്സ ഏകോ, താമലിന്ദത്ഥേരസ്സ ഏകോ, ആനന്ദത്ഥേരസ്സ ഏകോതി ചത്താരോ ഗണാ അഹേസും.

തേസു അരഹന്തത്ഥേരഗണോ സുധമ്മപുരതോ പഠമം ആഗതത്താ പുരിമഗണോതി വോഹാരിയതി, അഞ്ഞേ പന പച്ഛാ ആഗതത്താ പച്ഛാഗണാതി.

സിവലിത്ഥേരോ അരിമദ്ദനനഗരേ യാവീജീവം സാസനം പഗ്ഗണ്ഹിത്വാ കലിയുഗേ നവുതാധികേ പഞ്ചവസ്സസതേ കാലേ കാലമകാസി.

ആനന്ദത്ഥേരോ പന അരിമദ്ദനനഗരേയേവ ചതുചത്താലീസ വസ്സാനി സാസനം പഗ്ഗണ്ഹിത്വാ ഛനവുതാധികേ പഞ്ചവസ്സസതേ കാലേ കാലമകാസി.

താമലിന്ദത്ഥേരോപി യാവജീവം സാസനം പഗ്ഗണ്ഹിത്വാ അട്ഠന വുതാധികേ പഞ്ചവസ്സസതേ കാലേ കാലമകാസീതി. അഹോ സങ്ഖാരസഭാവോതി.

സേയ്യഥാജഗരസ്സേവ, നാഭിയാ ചക്കമണ്ഡലേ;

ലഗ്ഗോ സസോ സമിത്വാപി, ദിസം ഗച്ഛതി തം മുഖം.

തഥേവ സബ്ബസത്താപി, മച്ചുചക്കേസു ലഗ്ഗിതാ;

യാവജീവമ്പി ധാവിത്വാ, മച്ചുമുഖം ഉപാഗമുന്തി.

ഇച്ചേവം അരിമദ്ദനപുരേ അരഹന്തേഹി ച ഗന്ഥകാരേഹി ച പുഥുജ്ജനേഹി ജിനസാസനം നഭേ ചന്ദോവിയ വിജ്ജോതതി.

തത്ഥ ഹി യദാ അനുരുദ്ധരാജാ സുധമ്മപുരതോ സാസനം ആനേസി, തദാ അരഹന്താ ഛസതസഹസ്സമത്താ ആഗതാ, സോതാപന്നസകദാഗാമിഅനാഗാമിനോ പന ഗണനപഥം വീതി വത്താതി.

ഛത്തഗുഹിന്ദസ്സ നാമ രഞ്ഞോ കാലേപി ഹിമവന്തേ ഗന്ധമാദനപബ്ബതതോ അട്ഠ അരഹന്താ പിണ്ഡായ രാജഗേഹം ആഗമംസു. രാജാ ച പത്തം ഗഹേത്വാ പിണ്ഡപാതേന ഭോജേത്വാ ഇദാനി കുതോ ആഗതത്ഥാഭി പുച്ഛി. ഹിമവന്തേ മഹാരാജ ഗന്ധ മാദനപബ്ബതതോതി. അഥ രാജാ അതിപ്പസന്നോ ഹുത്വാ ഇധ തേമാസം വസ്സം ഉപഗച്ഛഥാതി യാചിത്വാ വിഹാരം കാരാപേത്വാ അദാസി. തേമാസമ്പി അന്തോഗേഹേ നിമന്തേത്വാ പിണ്ഡപാതേന ഭോജേസി.

ഏകം സമയം അരഹന്താനം ഗന്ധമാദനപബ്ബതേ നന്ദമൂലഗുഹം വിയ ഏകം ഗുഹം മാപേത്വാ ദസ്സേഹീതി യാചി. തേ ച അരഹന്താ നന്ദമൂലഗുഹംവിയ ഏകം ഗുഹം ഇദ്ധിയാ മാപേത്വാ ദസ്സേസും. രാജാ ച തായ ഗുഹായ സദിസം ഏകം ഗുഹം കാരാപേസി. നന്ദമൂലഗുഹാകാരേന പന കതത്താ നന്ദാതി നാമമ്പി അകാസി. ഇച്ചേവം ഛത്തഗുഹിന്ദസ്സ രഞ്ഞോ കാലേ ഗന്ധമാദനപബ്ബതേ നന്ദമൂലഗുഹതോ ആഗന്ത്വാ അരഹന്താ സാസനം പതിട്ഠാപേസും.

അരഹന്തഭാവോ ച നാമേസ യഥാഭൂതം ജാനിതും ദുക്കരോ, അനുപസമ്പന്നാനം ഉത്തരിമനുസ്സധമ്മദസ്സനസ്സ പടിക്ഖിത്തത്താ, അരഹത്തം വാ പത്വാപി വാസനായ അപ്പജഹിതത്താ. അരഹാപി ഹി സമാനോ അഹം അരഹാതി അനുപസമ്പന്നാനം കഥേതും ന വട്ടതി, അരഹത്തം പത്വാപി ഏകച്ചോ വാസനം പജഹിതും ന സക്കാ, പിലിന്ദവച്ഛത്ഥേരവത്ഥുചേത്ഥ ഞാപകം. ഏവം ലോകേ അരഹന്ത ഭാവോ ജാനിതും ദുക്കരോ. തേനേവ മഹാകസ്സപത്ഥേരസ്സ ഉപട്ഠാകോ ഏകോ ഭിക്ഖു അത്തനോ ഉപജ്ഝായസ്സ മഹാകസ്സപത്ഥേരസ്സ സന്തികേ വസിത്വാപി തസ്സ അരഹന്ത ഭാവം ന ജാനി.

മഹാകസ്സപത്ഥേരഞ്ഹി ഏകേന സദ്ധിവിഹാരികേന സദ്ധിം അരഞ്ഞവിഹാരതോ ഗാമം പിണ്ഡായ ചരന്തം അന്തരാമഗ്ഗേ പത്താ ദിപരിക്ഖാരേ ഗഹേത്വാ പച്ഛാ ഗച്ഛന്തോയേവ ഏകോസദ്ധി വിഹാരികോ ഏവമാഹ,–ലോകസ്മിം ഭന്തേ അരഹാ അരഹാതി പാകടോ, സുതമത്തോവാഹം ഭവാമി, ന കദാചി ദിട്ഠപുബ്ബോതി. തം സുത്വാ ഥേരോ പച്ഛാ പരിവത്തത്വാ ഓലോകേന്തോ പരിക്ഖാരേ ആവുസോ ഗഹേത്വാ അരഹന്തസ്സ പച്ഛാഗച്ഛന്തോയേവ അരഹന്തഭാവം ന ജാനാതീതി ആഹാതി.

അരിമദ്ദനനഗരേപി സീലബുദ്ധിപോല്ലോങ്കസുമേധത്ഥേരാദയോപി അരഹന്തായേവ അഹേസും. നരപതിരാജാ ഹി ഖണിത്തി പാദപബ്ബതം ഗന്ത്വാ പച്ചാഗമനകാലേ അന്തരാമഗ്ഗേ ഏകിസ്സാ മാതികായ മണോഭാസം ദിസ്വാ ഇധ പുഞ്ഞം കാരേതുകാമോ സക്കോ ദസ്സേതി മഞ്ഞേതി മനസികരിത്വാ ചേതിയം കാരാപേസ്സാമീതി തത്ഥ രട്ഠവാസീതി സമം ഭൂമിഭാഗം കാരാപേസി.

അഥ ഏകോ സീലബുദ്ധി നാമ ഥേരോ ഏവമാഹ,– പുഞ്ഞം മഹാരാജ കരിസ്സമീതി ഇദം ഭൂമിപരികമ്മം കാരാപേസി, ഏവം കാരാപേന്തസ്സ തേ അപുഞ്ഞംയേവ ഭവതി, നോപുഞ്ഞന്തി വത്വാ ബഹൂ സത്താ മാ കിലമന്തൂതി മനസികത്വാ രഞ്ഞോ ദണ്ഡകമ്മേന തജ്ജനത്ഥായ രഞ്ഞാ ദിന്നം പിണ്ഡപാതം നഭുഞ്ജി. രാജാ ച സചേ ത്വം മയാ ദിന്നം പിണ്ഡപാതം അഭുഞ്ജിതുകാമോ ഭവേയ്യാസി, മമ വിജിതേ വസന്തോയേവ ത്വം മമ പിണ്ഡപാതാ ന മുച്ചേയ്യാസി, രട്ഠവാസീഹിപി ദിന്നപിണ്ഡപാതോ മയ്ഹമേവ സന്തകോ, നനു നാമ മമ പിണ്ഡപാതംയേവ ത്വം ഭുഞ്ജസീതി ആഹ.

സീലബുദ്ധിത്ഥേരോപി സചേ അഹം ഏവം ഭവേയ്യാമി, സീഹളദീപം ഗന്ത്വാ വസിസ്സാമീതി ചിന്തേത്വാ അരഞ്ഞേ വസി.

അഥ തമത്ഥം ജാനിത്വാ നഗരദ്വാരേ ആരക്ഖോ ഏകോ യക്ഖോ രഞ്ഞോ ആഗതകാലേ അഭിമുഖം ഠിതോവ ഭയാനകരൂപം നിസീദി. അഥ നാനാവിജ്ജാകമ്മേഹി അപനേന്തോപി ന സക്കാ അപനേതും.

അഥ രാജാ നിമിത്തപാഠകേ പക്കോസാപേത്വാ പുച്ഛി,-കേന കാരണേന അയം യക്ഖോ ഇധ നിസിന്നോതി. ത്വം മഹാരാജ സീലബുദ്ധിത്ഥേരം അഗാരവവസേന പുബ്ബേ കഥേസി, യക്ഖാപി ഥേരേ അതിവിയ പസന്നാതി അമ്ഹേഹി സുതപുബ്ബാ, തം പടിച്ച യക്ഖോ ഭയാനകരൂപം ദസ്സേത്വാ നിസിന്നോ ഭവിസ്സതീതി ആഹ.

രാജാപി അമച്ചേ ആണാപേസി ഥേരം പക്കാസഥാതി. ഥേരോ നാഗച്ഛി. സീഹളദീപംയേവ ഗമിസ്സാമീതി ആരഭി. തമത്ഥം സുത്വാ രാജാ ഏകം ചതുരങ്ഗപച്ചയം നാമ അമച്ചം പക്കോസാപേത്വാ ത്വം ഗന്ത്വാ ഥേരം പക്കോസാഹീതി പേസേസി. ചതുരങ്ഗപച്ചയോ ച ഛേകതായ ഏകം സുവണ്ണമയം ബുദ്ധപ്പടിബിമ്ബം നാവായ ഠപേത്വാ മഹാസമുദ്ദതിത്ഥം അഗമാസി. അഥ ഥേരം സമ്പാപുണിത്വാ ഇദാനി ഇധ ഭഗവാ സമ്മാസമ്ബുദ്ധോ അഗമാസി, സീലബുദ്ധിത്ഥേരോ ഭഗവതോ സമ്മാസമ്ബുദ്ധസ്സ ദസ്സനത്ഥായ ആഗച്ഛതൂതി ദൂതം പേസേസി. ഥേരോപി ഭഗവതോ സമ്മാസമ്ബുദ്ധസ്സ ദസ്സനത്ഥായ ആഗച്ഛതൂതി വചനം പടിക്ഖിപിതും ബുദ്ധഗാരവവസേന അവിസഹതായ ആഗച്ഛീതി.

പോരാണികാനംവ ഥേരാനം, ബുദ്ധേ സഗാരവം ഇധ;

പണ്ഡിതോ ഗാരവം ബുദ്ധേ, കരേ പസന്നചേതസാതി.

നാവം അഭിരൂഹിത്വാ ഥേരോ ഭഗവതോ സമ്മാസമ്ബുദ്ധസ്സ വന്ദനാമാനപൂജാസക്കാരദീനി അകാസി. ഥേരസ്സ ഏവം വന്ദനാമാനപൂജാസക്കാരാദീനി കരോന്തസ്സേവ വേഗേന നാവം ആനേത്വാ ഗച്ഛി. അഥ ചതുരങ്ഗപച്ചയോ ഏവമാഹ,– ഇദാനി ഭന്തേ തുമ്ഹാകം ആചരിയസ്സ സമ്മാസമ്ബുദ്ധസ്സ സാസനം പഗ്ഗണ്ഹിതും യുത്തോതി. രാജാ ച അമച്ചേഹി പരിവാരിതോ പച്ചുഗ്ഗച്ഛി. നാവായ ഥേരസ്സ ഹത്ഥേ ഗഹേത്വാ രാജഗേഹം ആനേസി. ദ്വാരം പത്തകാലേ യക്ഖോ പഥവിയം നിസീദിത്വാ ഥേരം വന്ദി.

രാജാ രാജഗേഹം പത്വാ ഥേരം നാനാഭോജനേഹി ഭോജേസി. ഏവഞ്ച അവോച,–അജ്ജതഗ്ഗേ ഭന്തേ ത്വമസി മമാചരിയോ, ഭഗവതോവ ഓവാദം സിരസാ പടിഗ്ഗഹേത്വാ അനുവത്തിസ്സാമാതി അത്തനോ പഞ്ചപുത്തേപി ഥേരസ്സ അദാസി. തേ ച പഞ്ചകുമാരാ ഥേരേന സദ്ധിം അനുവത്തിംസു. ഥേരോ തേ പക്കോസേത്വാ വിഹാരം അഗമാസി. അന്തരാമഗ്ഗേ കപ്പിയപഥവിയം പഞ്ച പരിമണ്ഡലാകാരാനി ലിഖിത്വാ തേസം രാജകുമാരാനം ദസ്സേത്വാ നിവത്താപേസി. രാജകുമാരാ പടിനിവത്തിത്വാ തം കാരണം രഞ്ഞോ ആരോചേസും. രാജാ ച തുമ്ഹാകം പുഞ്ഞം കാരാപനത്ഥായ ദസ്സേതീതി വത്വാ തുലാവസേന തേഹി രാജകുമാരേഹി സുവണ്ണം സമം കത്വാ തേന സുവണ്ണേന മൂലം കത്വാ ഭഗവതോ ധരമാനകാലേ പസ്സേനദികോസലരഞ്ഞാ കാരാപിതം ചന്ദനപ്പടിബിമ്ബംവിയ വിസും വിസും പടിബിമ്ബം കാരാപേസി.

തേസം നിധാനട്ഠാനഭൂതാനി പഞ്ച ചേതിയാനിപി സക്കോ കമ്മ വിധായകോ ഹുത്വാ പതിട്ഠാപേസി. ഏത്ഥ ച പുബ്ബേ രഞ്ഞാ പസീദിത്വാ ഥേരസ്സ രാജകുമാരാ ദിന്നാ, മൂലം രതനത്തയസ്സ ദത്വാ പുന രാജകുമാരേ ഭൂജിസ്സേ കാരേതുകാമതായ ഥേരോ ഏവം സഞ്ഞം അദാസീതി ദട്ഠബ്ബം.

സോ ച സീലബുദ്ധിത്ഥേരോ അരഹന്തഗണവംസോതി ദട്ഠബ്ബോ.

അരിമദ്ദനനഗരേയേവ നരപതി രഞ്ഞോ കാലേ കസ്സപോ നാമ ഥേരോ ദേസചാരികം ചരമാനോ പോല്ലോങ്കനാമകം ദേസം, തദവസരി. അഥ ദ്വേ മഹല്ലകപോല്ലോങ്കാ മനുസ്സാ ഥേരേ അതിപ്പസന്നതായ ദ്വേ പുത്തേ ഉപട്ഠാകത്ഥായ നിയ്യാദേസും.

പോല്ലോങ്കമനുസ്സാനം അതിപ്പസന്നതം പടിച്ച ഥേരോപി പോല്ലോങ്കത്ഥേരോതി വോഹാരിയതി. യദാ ച പന സോ ഥേരോ സീഹളദീപം ഗന്തുകാമോ അഹോസി, തദാ സക്കോ ദേവാനമിന്ദോ ബ്യഗ്ഘരൂപം മാപേത്വാ പിട്ഠിയാ യാവ മഹാസമുദ്ദതീരം ആനേസി. മഹാസമുദ്ദതീരം പന പത്വാ നാവം അഭിരൂഹിത്വാ വാണിജേഹി സദ്ധിം തരി.

മഹാസമുദ്ദമജ്ഝേ പന പത്വാ സാ നാവാ ന ഗച്ഛി, നിച്ചലാവ അട്ഠാസി. അഥ വാണിജാ മന്തേസും,-അമ്ഹാകം നാവായ അലക്ഖീ പാപജനോ അത്ഥി മഞ്ഞേതി. ഏവം പന മന്തേത്വാ സലാകാദാനം അകംസു. യാവ തതിയമ്പി ഥേരസ്സേവ ഹത്ഥേ സലാകാ പുബ്ബേ കതകമ്മവിപാകവസേന നിപതി. ഇദം പന ഥേരസ്സ പുബ്ബേ കതകമ്മം,-ഥേരോ ഹി തതോ അത്തഭാവതോ സത്തമേ ഭവേ ഏകസ്മിം ഗാമേ കുലദാരകോ ഹുത്വാ കീളനത്ഥായ ഏകം സുനഖം നദിയം ഓതാരേത്വാ ഉദകേ കീളമാപേസി. ഏവം കീളമന്തം സുനഖം സയമേവ ഉരേന ഉഗ്ഗഹേത്വാ തീരം ആനേസീതി ഏവം പുബ്ബേ കതകമ്മവിപാകവസേന ഥേരസ്സേവ ഹത്ഥേ സലാകാ നിപതി.

തദാ വാണിജാ ഉദകപിട്ഠേ ഖിപിംസു. അഥ സക്കോ ദേവാനമിന്ദോ കുമ്ഭീലരൂപം മാപേത്വാ പിട്ഠിയം ആരോപേത്വാ ആനേസി. ഥേരോ യക്ഖദീപം പത്വാ അന്ധചക്ഖുകാനം യക്ഖാനം മേത്താനുഭാവേന ചക്ഖും ലഭാപേസി. യക്ഖാ ച ഥേരസ്സ ഗുണം ഞത്വാ ദ്വേ യക്ഖഭാതികേ അദംസു. ഥേരോ ച സീഹളദീപം ഗന്ത്വാ മഹാചേതിയരൂപം ലോഹപാസാദരൂപം സരീരധാതും മഹാബോധിബിജാനി ച ആനേത്വാ പച്ചാഗമാസീതി.

സുമേധത്ഥേരോ ച ഹലങ്കസ്സ നാമ നഗരസ്സ ദക്ഖിണദിസാഭാഗേ മ്ഹത്തിപാമേ പുരത്ഥിമായ അനുദിസായ ദിന്നനാമികേ വിഹാരേ വസി. ഠാനസ്സ പന നാമവസേന ഥേരസ്സോപി ദിന്നവിഹാരോ ത്വേവ നാമം അഹോസി. സോപി ഥേരോ പംസുകൂലികോ ലജ്ജീപേസലോ സിക്ഖാകാമോ ഝാനലാഭീ അരഹായേവ. സോ ഹി ദേവസികം ദേവസികം അട്ഠനവയോജനപ്പമാണേ പാദചേതിയം ഗന്ത്വാ വന്ദി. ചേതിയങ്ഗണവത്തഞ്ച അകാസി. തതോ ആഗന്ത്വാ മ്ഹത്തിഗാമേ പിണ്ഡായ ചരി. ഇദം ഥേരസ്സ നിബദ്ധവത്തം.

അപരാനിപി വത്ഥൂനി ബഹൂനി സന്തി, സബ്ബാനി പന താനി വിത്ഥാരേത്വാ വത്തബ്ബാനിപി ഗന്ഥപാരവഭയേന ന വക്ഖാമ. സബ്ബാനിപി ഹി വുച്ചമാനാനി അയം സാസനവംസപ്പദീപികാ അതിപ്പപഞ്ചാ ഭവിസ്സതി.

സമ്മാസമ്ബുദ്ധസ്സ ഹി പരിനിബ്ബാനതോ യാവജ്ജതനാ ഥേരാനം പരമ്പരവസേന സങ്ഘട്ടേത്വാ ആനയനമേവേത്ഥ അധിപ്പേതം. യഥാവുത്താനി പന വത്ഥൂനി അധുനാ അഭിഞ്ഞാലാഭീനം പുഗ്ഗലാനം അഖേത്തഭാവേന പസങ്ഗഞാണപ്പടിബാഹണത്ഥം അരിമദ്ദനനഗരേ ച ബഹൂനം അഭിഞ്ഞാലാഭീനം പുഗ്ഗലാനം നിവാസട്ഠാനതാ ദസ്സനത്ഥം വുത്താനി. വുത്തഞ്ചേതം ഭിക്ഖുനീഖന്ധകട്ഠകഥായം,–

പടിസമ്ഭിദാപത്തേഹി വസ്സസഹസ്സം സുക്ഖവിപസ്സകേഹി വസ്സസഹസ്സം അനാഗാമീഹി വസ്സസഹസ്സം സകദാഗാമീഹി വസ്സസഹസ്സം സോതാപന്നേഹി വസ്സസഹസ്സന്തി ഏവം പഞ്ചവസ്സസഹസ്സാനി പടിവേധധമ്മോ ഠസ്സതീതി.

ദീഘനികായട്ഠകഥായം പന സംയുത്തനികായട്ഠകഥായഞ്ച പടിസമ്ഭിദാപത്തേഹി വസ്സസഹസ്സം ഛളാഭിഞ്ഞേഹി വസ്സസഹസ്സം തേവിജ്ജേഹി വസ്സസഹസ്സം സുക്ഖവിപസ്സകേഹി വസ്സസഹസ്സം പാതിമോക്ഖേന വസ്സസഹസ്സന്തി വുത്തം.

അങ്ഗുത്തരനികായട്ഠകഥായം പന വിഭങ്ഗകഥായഞ്ച ബുദ്ധാനം പരിനിബ്ബാനതോ വസ്സസഹസ്സമേവ പടിസമ്ഭിദാ നിബ്ബത്തേതും സക്കോന്തി, തതോ പരം ഛ അഭിഞ്ഞാ, തതോപി അസക്കോന്താ തിസ്സോ വിജ്ജാ നിബ്ബത്തിംസു. ഗച്ഛന്തേ കാലേ താപി നിബ്ബത്തേതും അസക്കോന്താ സുക്ഖവിപസ്സകാ ഹോന്തി. ഏതേനേവ നയേന അനാഗാമിനോ സകദാഗാമിനോ സോതാപന്നാതി വുത്തം.

ഏവം നാനാനയേഹി അട്ഠകഥായപി ആഗതത്താ അധുനാ ലോകേ അരിയപുഗ്ഗലാ ഭവിതും ന സക്കാതി ന വത്തബ്ബം. അരിയാനമേവ ഖേത്തസ്സ അധുനാപി സമ്ഭവതോ, സചേ ആരദ്ധവിപസ്സകോ ഭവേയ്യ സോ അരഹാ ഭവിതും സക്കായേവാതി നിട്ഠമേത്ഥാവഗന്തബ്ബം. അട്ഠകഥാസു പന നാനാഭാണകത്ഥേരാനം നാനാവാദവസേന വുത്തന്തി ദട്ഠബ്ബം. ഏത്തകേനേവ പന നാനാകാരേന വാദോ ഭിന്നോപി സാസനം ഭിജ്ജതിയേവ. സാസനസ്സ അഭിന്നംയേവ ഹി ഏത്ഥ പമാണന്തി.

ഏവം മരമ്മമണ്ഡലേ അരിമദ്ദനനഗരേ അനേകേഹി അരഹന്തസതേഹി സാസനം വിജ്ജോതതി. ഭഗവതോ പന പരിനിബ്ബാനതോ തിംസാധികാനം നവവസ്സസതാനം ഉപരി പരമ്മരട്ഠേ സേഞിലഞ്ഞിക്രോധിനാമേന രഞ്ഞാ സമകാലവസേന സീഹളദീപേ രജ്ജം പത്തസ്സ മഹാനാമരഞ്ഞോ കാലേ ബുദ്ധഘോസബുദ്ധദത്തത്ഥേരേഹി പഭുതി തേതേമഹാഥേരാ തേതേഗന്ഥേ അകംസു.

തതോ പച്ഛാ സതിസമാധിപഞ്ഞാമന്ദവസേന സുഖാവബോധനത്ഥം ടീകായോ അകംസു. അരിമദ്ദനനഗരേ ജിനചക്കേസത്തനവുതാധികേ ഛസതേ സഹസ്സേ ച സമ്പത്തേ തിണ്ണം പിടകാനം മൂലഭൂതേസു സദ്ദനയേസു സോതാരാനം ഛേകത്ഥായ മഹാസമുദ്ദേവിയ ആനന്ദോ നാമ മഹാമച്ഛോ തീസു പിടകേസു സാട്ഠകഥേസു വിലോലേത്വാ അഗ്ഗവംസോ നാമ ഥേരോ സദ്ദനീതിപ്പകരണം അകാസി. അരിമദ്ദനനഗരേ ഹി ഉത്തരാജീവത്ഥേരാദീനം സീഹളദീപം ഗമനതോ പുബ്ബേയേവ തയോ മഹാഥേരാ പരിയത്തിവിസാരദാ, മഹാഅഗ്ഗപണ്ഡിതോ, തസ്സ സദ്ധിവിഹാരികോ ദുതിയഅഗ്ഗപണ്ഡിതോ, തസ്സ ഭാഗിനേയ്യോ തതിയഅഗ്ഗപണ്ഡിതോതി. തതിയഅഗ്ഗപണ്ഡിതോ പന അഗ്ഗവംസോതിപി വോഹാരിയതി.

തസ്മിഞ്ച കാലേ അരിമദ്ദനനഗരവാസിനോ സദ്ദകോവിദാ ബഹവോ സന്തീതി യാവ ലങ്കാദീപാ കിത്തിഘോസോ പത്ഥരി. തസ്മാ സീഹളദീപികാ സദ്ദകോവിദാ വീമംസേതുകാമാ ഹുത്വാ അരിമദ്ദനനഗരം ആഗമംസു. തദാ അരിമദ്ദനനഗരവാസിനോ ഭിക്ഖൂ സദ്ദനീതിപ്പകരണം ദസ്സേസു.

സീഹളദീപികാ ച തം ദിസ്വാ ഉപധാരേന്താ സദ്ദവിസയേ അയം ഗന്ഥോവിയ സീഹളദീപേ ഗന്ഥോ ഇത്ഥി, ഇമസ്മിം പകരണേ ആഗതവിനിച്ഛയമ്പി സകലം ന ജാനിമ്ഹാതി നാനാപ്പകാരേഹി ഥോമേസുന്തി യാവജ്ജഭനാ കഥാമഗ്ഗോ ന ഉപച്ഛിന്നോതി.

അരിമദ്ദനനഗരേ സീഹളദീപം ഗന്ത്വാ പച്ചാഗതോ ഛപ്പദോ നാമ സദ്ധമ്മജോതിപാലത്ഥേരോ സദ്ദനയേ ഛേകതായ സുത്തനിദ്ദേസം അകാസി. പരമത്ഥധമ്മേ ച ഛേകതായ സങ്ഖേപവണ്ണനം നാമചാരദീപകഞ്ച. വിനയേ ഛേകതായ വിനയഗൂളത്ഥദീപനിം സീമാലങ്കാരഞ്ച അകാസി. അത്തനാ കഥാനം ഗന്ഥാനം നിഗമേ സദ്ധമ്മ ജോതിപാലോതി മൂലനാമേന വുത്തം. കുസിമനഗരേ പന ഛപ്പദ ഗാമേ ജാതത്താ ഠാനസ്സ നാമേന ഛപ്പദോതി പാകടോ.

കുഖനനഗരേ പന ഛപ്പദോതി വോഹാരിതോപി ഏകോ ഥേരോ അത്ഥി. സോ അലജ്ജീ ദുസ്സീലോ. ഏകച്ചേ പന നാമസാമഞ്ഞലേസമത്തേന പത്തലങ്കം സീലവന്തം പേസലം സിക്ഖാകാമം ഛപ്പദത്ഥേരം അലജ്ജിദുസ്സീലഭാവേന ഉപവദന്തി, യഥാ നാമ സാമഞ്ഞലേസമത്തേന മല്ലപുത്തം ആയസ്മന്തം ദബ്ബം അസമാചാരേനാതി.

അരിമദ്ദനനഗരയേവ അലോങ്ഗചഞ്ഞിസൂനാമകസ്സ രഞ്ഞോ കാലേ മഹാവിമലബുദ്ധിത്ഥേരോ ചൂളവിമലബുദ്ധിത്ഥേരോതി ദ്വേ ഥേരാ പരിയത്തിവിസാരദാ അഹേസും. തേസു മഹാവിമലബുദ്ധിത്ഥേരോ കച്ചായനസ്സ സംവണ്ണനം ന്യാസഗന്ഥമകാസി.

കേചി പന സീഹളദീപവാസീ വിമലബുദ്ധിത്ഥേരോ തമകാസീതി വദന്തി. ചൂളവിമലബുദ്ധിത്ഥേരോ പന വുത്തോദയസ്സ പോരാണടീകമകാസി. ഛന്ദോസാരത്ഥവികാസിനിം സദ്ധമ്മഞാണത്ഥേരോ അകാസി. വചനത്ഥജോതിം പന വേപുല്ലത്ഥേരോ അകാസി. ന്യാസഗന്ഥസ്സപോരാണടീകം നരപതിരഞ്ഞോ കാലേ ഏകോ അമച്ചോ അകാസി.

സോ ഹി രഞ്ഞോ ഏകം ഓരോധം പടിച്ച ജാതം ഏകം ധീതരം ദിസ്വാ വാനരോവിയ ലേപേ ലഗ്ഗിതോ തിസ്സം പടിബന്ധചിത്തോ ഹുത്വാ ലഗ്ഗി. തമത്ഥം ജാനിത്വാ രാജാ ഏവമാഹ,– സചേ ഏതം ഇച്ഛേയ്യാസി, ഏകം ഗന്ഥം പരിപുണ്ണവിനിച്ഛയം ഗൂളത്ഥം കരോഹി, സചേ ത്വം താദിസം ഗന്ഥം കാതും സക്കുണേയ്യാസി, ഏതം ലഭിസ്സസീതി. അഥ സോ ന്യാസസ്സ സംവണ്ണനം പോരാണടീകം അകാസി.

തതോ പച്ഛാ ഹീനായാവത്തിത്വാ ധീതരം ദത്വാ രജ്ജുഗ്ഗാഹാമച്ചട്ഠാനേ ഠപേസി, യം മരമ്മവോഹാരേന സംപ്യങ്ഗഇതി വുച്ചതി. തേന പന കതത്താ സോപി ഗന്ഥോ തം നാമേന വുച്ചതി. കാരികം തസ്സാ ച സംവണ്ണനം ഛത്തഗുഹിന്ദസ്സ നാമ രഞ്ഞോ കാലേധമ്മസേനാപതിത്ഥേരോ അകാസി. തേന കിര കാരപിതേ നന്ദഗുഹായ സമീപേ നന്ദവിഹാരേ നിസീദിത്വാ അകാസി.

തസ്മിഞ്ചകാലേ ഗന്ഥമാദനപബ്ബതേ നന്ദമൂലഗുഹതോ അരഹന്താ ആഗന്ത്വാ തസ്മിം വിഹാരേ വസ്സം ഉപഗച്ഛിംസു. തേസം സമ്മുഖേ കതത്താ തേ ച ഗന്ഥാ പണ്ഡിതേഹി സാരതോ പച്ചേതബ്ബാതി ആചരിയാ വദന്തി.

വാച്ചവാചകം പന ധമ്മദസ്സീ നാമ സാമണേരോ അകാസി.

സദ്ദത്ഥഭേദചിന്തം പന അരിമദ്ദനനഗരസമീപേ ഠിതസ്സ ഖണിത്തിപാദപബ്ബതസ്സ സമീപേ ഏകസ്മിം ഗാമേ വസന്തോ സദ്ധമ്മസിരി നാമ ഥേരോ അകാസി. സോയേവ ഥേരോ ബ്രഹജം നാമ വേദസത്ഥമ്പി മരമ്മഭാസായ പരിവത്തേസി.

ഏകക്ഖരകോസം പന സദ്ധമ്മകിത്തിത്ഥേരോ അകാസി. സോ ഹി കലിയുഗേ സത്താസീതാധികേ അട്ഠസതേ സമ്പത്തേ മിച്ഛാ ദിട്ഠികാനം ജലുമസഞ്ഞിതാനം കുലാനം ഭയേന സകലേപി തമ്ബദീപരട്ഠേ സാസനോഭാസോ മിലായതി. ബഹൂനിപി പോത്ഥകാനി അഗ്ഗിഭയേന നസ്സേസും.

തദാ തം പവത്തിം പസ്സിത്വാ സചേ പരിയത്തിധമ്മോവിനസ്സേയ്യ, പടിപത്തിധമ്മോപി നസ്സിസ്സതി, പടിപത്തിധമ്മേ നസ്സന്തേ കുതോ പടിവേധധമ്മോ ഭവിസ്സതീതി സംവേഗം അപജ്ജിത്വാ ഇമം ഗന്ഥം അകാസീതി തട്ടികായം വുത്തം.

മുഖമത്തസാരം സാഗരത്ഥേരോ അകാസി.

കലിയുഗേ ഏകാസീതാധികേ പഞ്ചസതേ സമ്പത്തേ ഏകം ദഹരപുത്തം കാലങ്കതം പടിച്ച സംവേഗം ആപജ്ജിത്വാ പച്ചേകബുദ്ധത്തം പത്ഥയന്തസ്സ ജേയ്യസിങ്ഖനാമകസ്സ രഞ്ഞോ പുത്തോ ക്യച്വാനാമകോ രാജാ രജ്ജം കാരേസി. ധമ്മരാജാതിപി നാമലഞ്ഛം പടിഗ്ഗണ്ഹി. തീസു പന പിടകേസു യഥാഭൂതം വിജാനകതായ മരമ്മവോഹാരേന ക്യച്വാതി വോഹാരിയതി.

സോ ച കിര രാജാ പാളിഅട്ഠകഥാടീകാഗന്ഥന്തരേസു അതിഛേകതായ പിടകത്തയേ സാകച്ഛമത്തമ്പി കാതും സമത്ഥോ നാമ നത്ഥീതി ഉഗ്ഗഹിതതിപിടകോ ഹുത്വാ ഭിക്ഖുസങ്ഘമ്പി ദിവസേ സത്തഹി വാരേഹി ഗന്ഥം വാചേതി.

ഖണിത്തിപാദപബ്ബതസ്സ സമീപേപി ഏകം തളാകം കാരാപേത്വാ തത്ഥ രാജാഗാരം കാരാപേത്വാ തത്ഥ നിസീദിത്വാ ഗന്ഥം വാചേതി. സബ്ബാനി പന രാജൂനം കിച്ചാനി പുത്തസ്സേവ ഉപരാജസ്സ നിയ്യാദേസി. ഗന്ഥം ഉഗ്ഗണ്ഹന്താനം ഓരോധാനമത്ഥായ സങ്ഖേപതോ സദ്ദബിന്ദും നാമ പകരണം പരമത്ഥബിന്ദുഞ്ച നാമ പകരണം അകാസി. തസ്സ ഹി ചിത്തം പരിയത്തിയംയേവ രമതി. അഞ്ഞം പന രാജകിച്ചം സുണിതുമ്പി ന ഇച്ഛി. അനുരുദ്ധരാജാ അനാഗതേ അഹം രാജാ ഭവേയ്യാമി, തദായേവ ഇമാനി താളിബീജാനി ഉട്ഠഹന്തൂതി അധിട്ഠഹിത്വാ രോപേസി. താനി തസ്സ രഞ്ഞോ കാലേ ഉട്ഠഹിംസു. തേനേവ അനുരുദ്ധരാജായേവായന്തി രട്ഠവാസിനോ സഞ്ജാനിംസു. സമ്മുതിരാജാ ഹി അനുരുദ്ധരാജാ ക്യച്വാരാജാതി ഇമേ തയോ ഏകസന്താനാതി വദന്തി.

സോ രാജാ ഏകമ്പി ചേതിയം അകാസി, ന തം നിട്ഠം അഗമാസി, പരിയത്തിയംയേവ പരിചാരകത്താതി രാജവംസേ ആഗതം. ലോകസമ്മുതിവസേന കക്ഖളദിനേ ഇട്ഠകാനി കാരാപേത്വാ തസ്മിംയേവ ദിനേ ഭൂമിസമം കത്വാ തസ്മിംയേവ ദിനേ അഞ്ഞമ്പി സബ്ബം കാരാപേസി. തേന മരമ്മവോഹാരേന പ്രസ്സദാ ചേതിയന്തി യാവജ്ജഭനാ പാകടം.

തസ്സ രഞ്ഞോ ഏകാ ധിഭാ വിഭത്യത്ഥം നാമ ഗന്ഥം അകാസീതി.

പുബ്ബേ കിര അരിമദ്ദനനഗരേ ഉഗ്ഗഹധാരണാദിവസേന സാസനം അതിവിയ വിരൂളമാപജ്ജി. അരിമദ്ദനനഗരേയേവ ഹി ഏകോ വുഡ്ഢപബ്ബജിതോ ഭിക്ഖു ഗന്ഥം ലിഖിതും സിലാലേഖനദണ്ഡേന ഇച്ഛന്തോ രാജഗേഹം പാവിസി. രാജാ കേന ആഗതോസീതി പുച്ഛി. ഗന്ഥം ലിഖിതും സിലാലേഖനദണ്ഡേന ഇച്ഛന്തോ ആഗതോ മ്ഹീതി. ഏവം മഹല്ലകോ ത്വം ഗന്ഥം മഹുസ്സാഹേന പരിയാപുണന്തോപി ഗന്ഥേസു ഛേകസ്സ ഓകാസം ന പസ്സാമി, സചേ ഹിമുസലോ അങ്കുരം ഉട്ഠാപേത്വാ രൂഹേയ്യ, ഏവം സതി ത്വം ഗന്ഥേസു ഛേകതം ആപജ്ജേയ്യാസീതി ആഹ.

തതോ പച്ഛാ വിഹാരം ഗന്ത്വാ ദേവസികം ദേവസികം ഏകദന്തകട്ഠപ്പമാണത്തം ലേഖനം ഉഗ്ഗഹേത്വാ കച്ചായനഅഭിധമ്മേത്ഥസങ്ഗഹപ്പകരണം ആദിം കത്വാ ആചരിയസ്സ സന്തികേ ഉഗ്ഗണ്ഹി. സോ അചിരേനേവ ഗന്ഥേസു ഛേകതം പത്വാ മുസലേ ജമ്ബുരുക്ഖങ്കുരം ബന്ധിത്വാ ഉസ്സാപേത്വാ രാജഗേഹം പാവിസി.

അഥ തം രാജാ പുച്ഛി,-കേനആഗതോസീതി. അയം മഹാരജ മുസലോ അങ്കുരം ഉട്ഠാപേത്വാ രൂഹതീതി ആചിക്ഖിതും ആഗതോമ്ഹീതി വുത്തേ രാജാ ഏതസ്സ ഗന്ഥേസു ഛേകതം പത്തോമ്ഹീതി വുത്തം ഹോതീതി ജാനാസി. തം സച്ചം വാ അലികം വാതി വീമംസനത്ഥായ മഹാഥേരാനം സന്തികം പഹിണി. മഹാഥേരാപി ഗൂളട്ഠാനം പുച്ഛിംസു. സോപി പുച്ഛിതം പുച്ഛിതം ബ്യാകാസി.

അഥ സോ ഭിക്ഖു മഹാഥേരേ ഏവമാഹ,-തുമ്ഹേ ഭന്തേ മം ബഹൂ പുച്ഛഥ, അഹമ്പി തുമ്ഹേ പുച്ഛിതും ഇച്ഛാമി, ഓകാസം ദേഥാതി യാചിത്വാ അഞ്ഞസമാനചേതസികന്തി ഏത്ഥ അഞ്ഞസദ്ദസ്സ അവധ്യാപേക്ഖത്താ അവധിപദം ഉദ്ധരിത്വാ ദസ്സേഥാതി പുച്ഛി. മഹാഥേരാപി പുബ്ബേ അമനസികതത്താ സീഘം വിസ്സജ്ജിതും ന സക്ഖിംസു. രാജാ തമത്ഥം സുത്വാ തുട്ഠചിത്തോ ഹുത്വാ ദിസാ പാമോക്ഖനമേന ആചരിയട്ഠാനേ ഠപേസി. സോ പന ഭിക്ഖു അഗന്ഥകാരകോപി ഗന്ഥകാരകോവിയ പച്ഛിമാനം ജനതാനം ദിന്നോപദേസവസേന ഉപകാരം കത്വാ സാസനേ ഉപ്പജ്ജീതി. ഹോന്തി ചേത്ഥ,–

അഹം മഹല്ലകോ ഹോമി, ദുപ്പഞ്ഞോ പരിയത്തികം;

ഉഗ്ഗഹം മഹുസ്സാഹേന, ന സക്ഖിസ്സാമി ജാനിതും.

ഏവഞ്ച നാതിമഞ്ഞേയ്യ,

നാപ്പോസ്സുക്കതമാപജ്ജേ;

സദ്ധമ്മേ ഛേകകാമോവ,

ഉസ്സാഹംവ കരേ പോസോ.

വുഡ്ഢപബ്ബജിതോ ഭിക്ഖു,

മഹല്ലകോപി ദുപ്പഞ്ഞോ;

ആപജ്ജി ഛേകതം ധമ്മേ,

തമപേക്ഖന്തു സോതാരോതി.

പുബ്ബേ കിര അരിമദ്ദനനഗരേ മാതുഗാമാപി ഗന്ഥം ഉഗ്ഗണ്ഹിംസു. യേഭുയ്യേന ഉഗ്ഗഹധാരണാദിവസേന പരിയത്തിസാസനം പഗ്ഗഹേസും. മാതുഗാമാ ഹി അഞ്ഞമഞ്ഞം പസ്സന്താ തുമ്ഹേ കിത്തകം ഗന്ഥം ഉഗ്ഗണ്ഹഥ, കിത്തകം ഗന്ഥം വാചുഗ്ഗതം കരോഥാതി പുച്ഛി സുന്തി.

ഏകോ കിര മാതുഗാമോ ഏകം മാതുഗാ,മം പുച്ഛി,-ത്വം ഇദാനി കിത്തകം ഗന്ഥം വാചുഗ്ഗതം കരോസീതി. അഹം പന ഇദാനി ദഹരപുത്തേഹി ബലിബോധത്താ ബ്യാകുലം പത്വാ ബഹും ഗന്ഥം വാചുഗ്ഗതം കാതും നസക്കാ,സമന്തമഹാപട്ഠാനേ പന കുസലത്തികമത്തംവ വാചുഗ്ഗതം കരോമീതി ആഹാതി.

ഇദമ്പി അരിമദ്ദനനഗരവാസീനം മാതുഗാമാനമ്പി പരിയത്തുഗ്ഗഹണേ ഏകം വത്ഥു,–

ഏകം കിര ഭിക്ഖും പിണ്ഡായ ചരന്തം ഏകാ ദ്വാദസവസ്സികാ ദഹരിത്ഥീ പുച്ഛി,-കിന്നാമോസി ത്വം ഭന്തേതി. ഖേമാനാമാഹന്തി. കഥഞ്ഹി ഭന്തേ പുമാവ സമാനോ ഇത്ഥിലിങ്ഗേന നാമം അകാസീതി ആഹ. അഥ അന്തോഗേഹേ നിസിന്നാ മാതാ സുത്വാ ധീതരം ആഹ,-ത്വം രാജാദിഗണസ്സ ലക്ഖണം ന ജാനാസീതി. ആമ ജാനാമി, അയം പന ഖേമസദ്ദോ ന രാജാദിഗണപക്ഖം ഭജതീതി. അഥ മാതാ ഏവമാഹ,-അയം പന ഖേമസദ്ദോ ഏകദേസേനേവ രാജാദിഗണപക്ഖം ഭജതീതി.

അയം പനേത്ഥ ധീതു അധിപ്പായോ,-ന രാജാദിസദ്ദോ കദാചി രാജോതി പച്ചത്തവചനവസേന ഓകാരന്തോ ദിസ്സതി വിനാ ദേവരാജോതിആദിസമാസവിസയം, ഖേമസദ്ദോ പന കത്ഥചി ഖേമോതി ച ഖേമന്തി ച ലിങ്ഗന്തരവസേന രൂപന്തരം ദിസ്സതി, തേനേവ ഖേമസദ്ദോ ന രാജാദിഗണോതി വേദിതബ്ബോതി.

അയം പന മാതു അധിപ്പായോ,-ഖേമസദ്ദോ അഭിധേയ്യലിങ്ഗത്താ തിലിങ്ഗകോ,യദാ പന സഞ്ഞാസദ്ദാധികാരേ പച്ചത്തവചനവസേന ഖേമാതി ആകാരന്തോ ദിസ്സതി, തദാ ഏകദേസേന ഖേമസദ്ദോ രാജാദിഗണപക്ഖം ഭജതീതി.

ഇദമ്പി ഏകം വത്ഥു,–

അരിമദ്ദനനഗരേ കിര ഏകസ്സ കുടുമ്ബികസ്സ ഏകോ പുത്തോ ദ്വേ ധീതരോ അഹേസും. ഏകസ്മിഞ്ച കാലേ ഘമ്മാഭിഭൂതത്താ ഗേഹസ്സ ഉപരിതലേ നഹായിത്വാ നിസീദി. അഥ ഏകാ ദാസീ ഗേഹസ്സ ഹേട്ഠാ ഠത്വാ കിഞ്ചി കമ്മം കരോന്തീ തസ്സ കുടുമ്ബികസ്സ ഗുയ്ഹട്ഠാനം ഓലോകേസി. തമത്ഥം ജാനിത്വാ കുടുമ്ബികോ സാഖം ഓലോകേസീതി ഏകം വാക്യം ബന്ധിത്വാ പുത്തസ്സ ദസ്സേസി,ഇമസ്സ അത്ഥയോജനം കരോഹീതി. അഥ പുത്തോ അത്ഥയോജനം അകാസി,-സാഖം രുക്ഖസാഖം ഓലേകേസി ഉദിക്ഖതീതി. അഥ പച്ഛാ ഏകായ ധീതുയാ ദസ്സേസി, ഇമസ്സ അത്ഥയോജനം കരോഹീതി. സാപി അത്ഥയോജനം അകാസി,- സാ സുനഖോ ഖം ആകാസം ഓലോകേസി ഉദിക്ഖതീതി. അഥ പച്ഛാ ഏകായ ധീതുയാ ദസ്സേസി, ഇമസ്സ അത്ഥ യോജനം കരോഹീതി. സാപി അത്ഥയോജനം അകാസി,-സാ ഇത്ഥീ ഖം അങ്ഗജാതം ഓലോകേസി മുഖം ഉദ്ധം കത്വാ ഓലോകേസീതി.

ഇദമ്പി ഏകം വത്ഥു,–