അഭിധമ്മപിടക

സംഗായനസ്സ പുച്ഛാ വിസ്സജ്ജനാ

പുച്ഛാ – പഠമമഹാസംഗീതികാലേ ആവുസോ ധമ്മസംഗാഹകാ മഹാകസ്സപാദയോ മഹാഥേരവരാ പോരാണസംഗീതികാരാ പഠമം വിനയപിടകം സംഗായിത്വാ സുത്തന്തപിടകേ ച ദീഘമജ്ഝിമസംയുത്തഅങ്ഗുത്തരസംഖാതേ ചത്താരോ മഹാനികായേ സംഗായിത്വാ തദനന്തരം കിം നാമ പാവചനം സംഗായിംസു.

വിസ്സജ്ജനാ – പഠമമഹാസംഗീതികാലേ ഭന്തേ ധമ്മസംഗാഹകാ മഹാകസ്സപാദയോ മഹാഥേരവരാ പോരാണസംഗീതികാരാ പഠമം വിനയപിടകം സംഗായിത്വാ സുത്തന്തപിടകേ ച ദീഘമജ്ഝിമസംയുത്തഅങ്ഗുത്തരസംഖാതേ ചത്താരോ നികായേ സംഗായിത്വാ തദനന്തരം അഭിധമ്മപിടകം നാമ പാവചനം സംഗായിംസു.

പുച്ഛാ – ഇമിസ്സമ്പി ആവുസോ ഛട്ഠസംഗീതിയം സകലഞ്ചേവ വിനയപിടകം സംഗീതം, തേ ച ചത്താരോ മഹാനികായാ. കാലോ ദാനി ആവുസോ സമ്പത്തോ അഭിധമ്മപിടകം സംഗായിതും, തസ്മാഹം തം തത്ഥ പുച്ഛിതബ്ബാനി പുച്ഛിസ്സാമി. അഭിധമ്മോ നാമേസ ആവുസോ കേനട്ഠേന അഭിധമ്മോതി വുച്ചതി.

വിസ്സജ്ജനാ – ധമ്മാതിരേക ധമ്മവിസേസട്ഠേന ഭന്തേ അഭിധമ്മോതി വുച്ചതി.

പുച്ഛാ – സോ പനേസ ആവുസോ അഭിധമ്മോ കേന കത്ഥ കദാ ച അധിഗതോ.

വിസ്സജ്ജനാ – സോ ഖോ ഭന്തേ അഭിധമ്മോ സബ്ബഞ്ഞുബുദ്ധേന മഹാബോധിമണ്ഡമൂലേ വേസാഖപുണ്ണമിയം യഥാഭൂതം അധിഗതോ.

പുച്ഛാ – കത്ഥ പനേസ ആവുസോ അഭിധമ്മോ ഭഗവതാ കദാ ച വിചിതോ.

വിസ്സജ്ജനാ – സോ ഖോ ഭന്തേ അഭിധമ്മോ ഭഗവതാ മഹാബോധിമണ്ഡേ രതനഘരസത്താഹേ വിചിതോ.

പുച്ഛാ – കത്ഥ പനേസ ആവുസോ അഭിധമ്മോ ഭഗവതാ കദാ കസ്സത്ഥായ ച ദേസിതോ.

വിസ്സജ്ജനാ – സോ ഖോ ഭന്തേ അഭിധമ്മോ ഭഗവതാ ദേവേസു താവതിംസേസു പാരിച്ഛത്തകമൂലമ്ഹി പണ്ഡുകമ്ബലസിലായം അഭിസമ്ബോധിതോ സത്തമേ വസ്സേ മാതരം പമുഖം കത്വാ ദസഹി ചക്കവാളസഹസ്സേഹി ആഗമ്മ സന്നിസിന്നാനം ദേവതാനം ചതുരോഘനിത്ഥരണത്ഥായ അന്തോ വസ്സം ദേസിതോ.

പുച്ഛാ – കേനേസ ആവുസോ അഭിധമ്മോ പഠമം മനുസ്സലോകേ പതിഗ്ഗഹിതോ, കസ്സ ച പുന തേന ദേസിതോ.

വിസ്സജ്ജനാ – ആയസ്മതാ ഭന്തേ സാരിപുത്തത്ഥേരേന ധമ്മസേനാപതിനാ ഏസ അഭിധമ്മോ പഠമം മനുസ്സലോകേ പതിഗ്ഗഹിതോ, തേനേവ ഭന്തേ ആയസ്മതാ സാരിപുത്തത്ഥേരേന അത്തനോ സദ്ധിവിഹാരികാനം പഞ്ചന്നം ഭിക്ഖുസതാനം ദേസിതോ.

പുച്ഛാ – കേ ആവുസോ സിക്ഖന്തി.

വിസ്സജ്ജനാ – സേഖാ ച ഭന്തേ പുഥുജ്ജനാ കല്യാണകാ ച സിക്ഖന്തി.

പുച്ഛാ – കേ ആവുസോ സിക്ഖിതസിക്ഖാ.

വിസ്സജ്ജനാ – അരഹന്തോ ഭന്തേ സിക്ഖിതസിക്ഖാ.

പുച്ഛാ – കേ ആവുസോ ധാരേന്തി.

വിസ്സജ്ജനാ – യേസം ഭന്തേ വത്തതി, തേ ധാരേന്തി.

പുച്ഛാ – കസ്സ ആവുസോ വചനം.

വിസ്സജ്ജനാ – ഭഗവതോ ഭന്തേ വചനം അരഹതോ സമ്മാസമ്ബുദ്ധസ്സ.

പുച്ഛാ – കേനാവുസോ ആഭതം.

വിസ്സജ്ജനാ – പരംപരായ ഭന്തേ ആഭതം.

ധമ്മസങ്ഗണീ

പുച്ഛാ – സോ പനേസ ആവുസോ അഭിധമ്മോ ധമ്മസങ്ഗണിവിഭങ്ഗാദിപകരണപരിച്ഛേദവസേന സത്തവിധോ. തേസു പഠമം ഭഗവതാ കതരം പകരണം ദേസിതം.

വിസ്സജ്ജനാ – പഠമം ഭന്തേ ധമ്മസങ്ഗണിപകരണം ഭഗവതാ ദേസിതം.

പുച്ഛാ – ധമ്മസങ്ഗണിയം ആവുസോ അത്ഥി മാതികാ, അത്ഥി പദഭാജനീയം. തേസു മാതികം നിക്ഖിപന്തേന ഭഗവതാ കതം നിക്ഖിത്താ.

വിസ്സജ്ജനാ – മാതികം ഭന്തേ നിക്ഖിപന്തേന ഭഗവതാ ‘‘കുസലാ ധമ്മാ അകുസലാ ധമ്മാ അബ്യാകതാ ധമ്മാ. സുഖായ വേദനായ സമ്പയുത്താ ധമ്മാ ദുക്ഖായ വേദനായ സമ്പയുത്താ ധമ്മാ അദുക്ഖമസുഖായ വേദനായ സമ്പയുത്താ ധമ്മാ. വിപാകാ ധമ്മാ വിപാകധമ്മധമ്മാ നേവവിപാകനവിപാകധമ്മധമ്മാ’’തി ഏവമാദിനാ ദ്വാവീസതിയാ തികാനം വസേന. ‘‘ഹേതൂ ധമ്മാ ന ഹേതൂ ധമ്മാ. സഹേതുകാ ധമ്മാ അഹേതുകാ ധമ്മാ.

ഹേതുസമ്പയുത്താ ധമ്മാ ഹേതുവിപ്പയുത്താ ധമ്മാ. ഹേതൂ ചേവ ധമ്മാ സഹേതുകാ ച സഹേതുകാ ചേവ ധമ്മാ ന ച ഹേതൂ. ഹേതൂ ചേവ ധമ്മാ ഹേതുസമ്പയുത്താ ച ഹേതുസമ്പയുത്താ ചേവ ധമ്മാ ന ച ഹേതൂ. ന ഹേതൂ ഖോ പന ധമ്മാ സഹേതുകാപി അഹേതുകാപീ’’തി ഏവമാദിനാ ദുകസതാനഞ്ച വസേന മാതികാ നിക്ഖിത്താ.

കാമാവചരകുസല

പുച്ഛാ – അഭിധമ്മപിടകേ ആവുസോ ധമ്മസങ്ഗണിയം പദഭാജനീയേ ചിത്തുപ്പാദകണ്ഡേ കുസലാ ധമ്മാതിപദസ്സ അത്ഥം വിഭജന്തേന ഭഗവതാ കഥം കാമാവചരകുസലം വിത്ഥാരതോ വിഭജിത്വാ ദേസിതം.

വിസ്സജ്ജനാ – അഭിധമ്മപിടകേ ഭന്തേ ധമ്മസങ്ഗണിപകരണേ ചിത്തുപ്പാദകണ്ഡേ കുസലാ ധമ്മാതി പദസ്സ അത്ഥം വിഭജന്തേന ഭഗവതാ ‘‘കതമേ ധമ്മാ കുസലാ. യസ്മിം സമയേ കാമാവചരം കുസലം ചിത്തം ഉപ്പന്നം ഹോതി സോമനസ്സസഹഗതം ഞാണസമ്പയുത്തം രൂപാരമ്മണം വാ സദ്ദാരമ്മണം വാ ഗന്ധാരമ്മണം വാ രസാരമ്മണം വാ ഫോട്ഠബ്ബാരമ്മണം വാ ധമ്മാരമ്മണം വാ യം യം വാ പനാരബ്ഭ. തസ്മിം സമയേ ഫസ്സോ ഹോതി വേദനാ ഹോതി സഞ്ഞാ ഹോതി ചേതനാ ഹോതി ചിത്തം ഹോതി വിതക്കോ ഹോതി വിചാരോ ഹോതി പീതി ഹോതി സുഖം ഹോതി ചിത്തസ്സേകഗ്ഗതാ ഹോതീ’’തി ഏവമാദിനാ കാമാവചരകുസലം തീഹി മഹാവാരേഹി വിഭജിത്വാ ദേസിതം.

രൂപാവചരകുസല

പുച്ഛാ – അഭിധമ്മപിടകേ ആവുസോ ധമ്മസങ്ഗണീപാളിയം ചിത്തുപ്പാദകണ്ഡേ കുസലാ ധമ്മാതി പദസ്സ അത്ഥം വിഭജന്തേന ഭഗവതാ കഥം രൂപാവചരകുസലഞ്ച അരൂപാവചരകുസലഞ്ച വിത്ഥാരതോ വിഭജിത്വാ ദേസിതം.

വിസ്സജ്ജനാ – രൂപാവചരകുസലഞ്ച അരൂപാവചരകുസലഞ്ച ഭന്തേ ‘‘കതമേ ധമ്മാ കുസലാ. യസ്മിം സമയേ രൂപൂപപത്തിയാ മഗ്ഗം ഭാവേതി വിവിച്ചേവ കാമേഹി വിവിച്ച അകുസലേഹി ധമ്മേഹി സവിതക്കം സവിതക്കം വിവേകജം പീതിസുഖം പഠമം ഝാനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി പഥവീകസിണ’’ന്തി ഏവമാദിനാ ഭഗവതാ വിത്ഥാരതോ ദേസിതം.

ലോകുത്തരാകുസല

പുച്ഛാ – അഭിധമ്മപിടകേ ആവുസോ ധമ്മസങ്ഗണീപാളിയം ചിത്തുപ്പാദകണ്ഡേ കുസലാ ധമ്മാതി പദസ്സ അത്ഥം വിഭജന്തേന ഭഗവതാ കഥം ലോകുത്തരകുസലം വിത്ഥാരതോ വിഭജിത്വാ ദേസിതം.

വിസ്സജ്ജനാ – അഭിധമ്മപിടകേ ഭന്തേ ധമ്മസങ്ഗണിയം ചിത്തുപ്പാദകണ്ഡേ കുസലാ ധമ്മാതി പദസ്സ അത്ഥം വിഭജന്തേന ഭഗവതാ ‘‘കതമേ ധമ്മാ കുസലാ. യസ്മിം സമയേ ലോകുത്തരം ഝാനം ഭാവേതി നിയ്യാനികം അപചയഗാമിം ദിട്ഠിഗതാനം പഹാനായ പഠമായ ഭൂമിയാ പത്തിയാ വിവിച്ചേവ കാമേഹി…പേ… പഠമം ഝാനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി ദുക്ഖപടിപദം ദന്ധാഭിഞ്ഞ’’ന്തി ഏവമാദിനാ ഭഗവതാ ലോകുത്തരകുസലം വിത്ഥാരതോ വിഭജിത്വാ ദേസിതം.

അകുസല

പുച്ഛാ – തത്ഥേവ ആവുസോ അകുസലാ ധമ്മാതി മാതികാപദസ്സ അത്ഥം വിഭജന്തേന ഭഗവതാ കഥം അകുസലം വിത്ഥാരതോ വിഭജിത്വാ ദേസിതം.

വിസ്സജ്ജനാ – തത്ഥേവ ഭന്തേ അകുസലാ ധമ്മാതി മാതികാപദസ്സ അത്ഥം വിഭജന്തേന ഭഗവതാ ‘‘കതമേ ധമ്മാ അകുസലാ. യസ്മിം സമയേ അകുസലം ചിത്തം ഉപ്പന്നം ഹോതി സോമനസ്സസഹഗതം ദിട്ഠിഗതസമ്പയുത്തം രൂപാരമ്മണം വാ സദ്ധാരമ്മണം വാ ഗന്ധാരമ്മണം വാ രസാരമ്മണം വാ ഫോട്ഠബ്ബാരമ്മണം വാ ധമ്മാരമ്മണം വാ യം യം വാ പനാരബ്ഭ. തസ്മിം സമയേ ഫസ്സോ ഹോതി വേദനാ ഹോതി സഞ്ഞാ ഹോതി ചേതനാ ഹോതി ചിത്തം ഹോതീ’’തി ഏവമാദിനാ അകുസലം വിത്ഥാരതോ വിഭജിത്വാ ദേസിതം.

അബ്യാകത

പുച്ഛാ – അഭിധമ്മപിടകേ ആവുസോ ധമ്മസങ്ഗണീപാളിയം ചിത്തുപ്പാദകണ്ഡരൂപകണ്ഡേസു അബ്യാകതാ ധമ്മാതി മാതികാപദസ്സ അത്ഥം വിഭജന്തേന ഭഗവതാ കഥം അബ്യാകതാ ധമ്മാ വിത്ഥാരതോ വിഭജിത്വാ ദേസിതാ.

വിസ്സജ്ജനാ – അഭിധമ്മപിടകേ ഭന്തേ ധമ്മസങ്ഗണിയം അബ്യാകതാ ധമ്മാതി പദസ്സ അത്ഥം വിഭജന്തേന ഭഗവതാ ‘‘കതമേ ധമ്മാ അബ്യാകതാ. യസ്മിം സമയേ കാമാവചരസ്സ കുസലസ്സ കമ്മസ്സ കതത്താ ഉപചിതത്താ വിപാകം ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം ഉപ്പന്നം ഹോതി ഉപേക്ഖാസഹഗതം രൂപാരമ്മണം. തസ്മിം സമയേ ഫസ്സോ ഹോതി വേദനാ ഹോതി സഞ്ഞാ ഹോതി ചേതനാ ഹോതി ചിത്തം ഹോതീ’’തി ഏവമാദിനാ ച ചിത്തുപ്പാദകണ്ഡേ, രൂപകണ്ഡേ ച ‘‘കതമേ ധമ്മാ അബ്യാകതാ. കുസലാകുസലാനം ധമ്മാനം വിപാകാ കാമാവചരാ രൂപാവചരാ അരൂപാവചരാ അപരിയാപന്നാ വേദനാക്ഖന്ധോ സഞ്ഞാക്ഖന്ധോ സങ്ഖാരക്ഖന്ധോ വിഞ്ഞാണക്ഖന്ധോ. യേ ച ധമ്മാ കിരിയാ നേവ കുസലാ നാകുസലാ ന ച കമ്മവിപാകാ. സബ്ബഞ്ച രൂപം അസങ്ഖതാ ച ധാതു. ഇമേ ധമ്മാ അബ്യാകതാ’’തി ഏവമാദിനാ ച അബ്യാകതാ ധമ്മാ വിത്ഥാരതോ വിഭജിത്വാ ദേസിതാ.

വിഭങ്ഗ

പുച്ഛാ – സത്തസു ആവുസോ അഭിധമ്മപ്പകരണേസു വിഭങ്ഗപ്പകരണേ ഭഗവതാ കതി വിഭങ്ഗാ ദേസിതാ.

വിസ്സജ്ജനാ – അഭിധമ്മപിടകേ ഭന്തേ സത്തസു പകരണേസു ദുതിയേ വിഭങ്ഗപ്പകരണേ ഖന്ധവിഭങ്ഗോ ആയതനവിഭങ്ഗോ ധാതുവിഭങ്ഗോ സച്ചവിഭങ്ഗോ ഇന്ദ്രിയവിഭങ്ഗോ പടിച്ചസമുപ്പാദവിഭങ്ഗോ സതിപട്ഠാനവിഭങ്ഗോ സമ്മപ്പധാനവിഭങ്ഗോ ഇദ്ധിപാദവിഭങ്ഗോ ബോജ്ഝങ്ഗവിഭങ്ഗോ മഗ്ഗങ്ഗവിഭങ്ഗോ ഝാനവിഭങ്ഗോ അപ്പമഞ്ഞാവിഭങ്ഗോ സിക്ഖാപദവിഭങ്ഗോ പടിസമ്ഭിദാവിഭങ്ഗോ ഞാണവിഭങ്ഗോ ഖുദ്ദകവത്ഥുവിഭങ്ഗോ ധമ്മഹദയവിഭങ്ഗോതി ഭഗവതാ അട്ഠാരസ വിഭങ്ഗാ ദേസിതാ.

ഖന്ധവിഭങ്ഗ

പുച്ഛാ – തേസു ആവുസോ അട്ഠാരസസു വിഭങ്ഗേസു പഠമേ ഖന്ധവിഭങ്ഗേ ഭഗവതാ കഥം ഖന്ധാ വിത്ഥാരതോ വിഭജിത്വാ ദേസിതാ.

വിസ്സജ്ജനാ – തേസു ഭന്തേ അട്ഠാരസസു വിഭങ്ഗേസു പഠമേ ഖന്ധവിഭങ്ഗേ ‘‘പഞ്ചക്ഖന്ധാ രൂപക്ഖന്ധോ വേദനാക്ഖന്ധോ സഞ്ഞാക്ഖന്ധോ സങ്ഖാരക്ഖന്ധോ വിഞ്ഞാണക്ഖന്ധോ. തത്ഥ കതമോ രൂപക്ഖന്ധോ, യംകിഞ്ചി രൂപം അതീതാനാഗതപച്ചുപ്പന്നം അജ്ഝത്തം വാ ബഹിദ്ധാ വാ ഓളാരികം വാ സുഖുമം വാ ഹീനം വാ പണീതം വാ യം ദൂരേ സന്തികേ വാ, തദേകജ്ഝം അഭിസഞ്ഞൂഹിത്വാ അഭിസങ്ഖിപിത്വാ അയം വുച്ചതി രൂപക്ഖന്ധോ’’തി ഏവമാദിനാ സുത്തന്തഭാജനീയഅഭിധമ്മഭാജനീയപഞ്ഹാപുച്ഛകസങ്ഖാതേഹി തീഹി മഹാനയേഹി ഭഗവതാ ഖന്ധാ വിത്ഥാരതോ വിഭജിത്വാ ദേസിതാ.

ആയതനവിഭങ്ഗ

പുച്ഛാ – ദുതിയേ പന ആവുസോ ആയതനവിഭങ്ഗേ ഭഗവതാ കഥം ആയതനാനി വിത്ഥാരതോ വിഭജിത്വാ ദേസിതാനി.

വിസ്സജ്ജനാ – ദുതിയേ ഭന്തേ ആയതനവിഭങ്ഗേ ‘‘ദ്വാദസായതനാനി ചക്ഖായതനം രൂപായതനം സോതായതനം സദ്ദായതനം ഘാനായതനം ഗന്ധായതനം ജിവ്ഹായതനം രസായതനം കായായതനം ഫോട്ഠബ്ബായതനം മനായതനം ധമ്മായതനം. ചക്ഖും അനിച്ചം ദുക്ഖം അനത്താ വിപരിണാമധമ്മം, രൂപാ അനിച്ചാ ദുക്ഖാ അനത്താ വിപരിണാമധമ്മാ’’തി ഏവമാദിനാ ഭഗവതാ സുത്തന്തഭാജനീയഅഭിധമ്മഭാജനീയപഞ്ഹാപുച്ഛകസങ്ഖാതേഹി തീഹേവ ആയതനാനി വിത്ഥാരതോ വിഭജിത്വാ ദേസിതാനി.

ധാതുവിഭങ്ഗ

പുച്ഛാ – അഭിധമ്മപിടകേ ആവുസോ വിഭങ്ഗപ്പകരണേ തതിയേ ധാതുവിഭങ്ഗേ ഭഗവതാ കഥം ധാതുയോ വിത്ഥാരേന വിഭജിത്വാ ദേസിതാ.

വിസ്സജ്ജനാ – തതിയേ ഭന്തേ ധാതുവിഭങ്ഗേ ‘‘ഛ ധാതുയോ പഥവീധാതു ആപോധാതു തേജോധാതു വായോധാതു ആകാസധാതു വിഞ്ഞാണധാതൂ’’തി ഭന്തേ സുത്തന്തഭാജനീയഅഭിധമ്മഭാജനീയപഞ്ഹാപുച്ഛകസങ്ഖാതേഹി തീഹി മഹാനയേഹി ഭഗവതാ ധാതുയോ വിത്ഥാരതോ വിഭജിത്വാ ദേസിതാ.

സച്ചവിഭങ്ഗ

പുച്ഛാ – ചതുത്ഥേ പന ആവുസോ സച്ചവിഭങ്ഗേ ഭഗവതാ കഥം സച്ചാനി വിത്ഥാരതോ വിഭജിത്വാ ദേസിതാനി.

വിസ്സജ്ജനാ – ചതുത്ഥേ ഭന്തേ സച്ചവിഭങ്ഗേ ‘‘ചത്താരി അരിയസച്ചാനി ദുക്ഖം അരിയസച്ചം, ദുക്ഖസമുദയം അരിയസച്ചം, ദുക്ഖനിരോധം അരിയസച്ചം, ദുക്ഖനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ അരിയസച്ചം. തത്ഥ കതമം ദുക്ഖം അരിയസച്ചം, ജാതിപി ദുക്ഖാ, ജരാപി ദുക്ഖാ, മരണമ്പി ദുക്ഖം, സോകപരിദേവദുക്ഖദോമനസ്സുപായാസാപി ദുക്ഖാ, അപ്പിയേഹി സമ്പയോഗോ ദുക്ഖോ, പിയേഹി വിപ്പയോഗോ ദുക്ഖോ, യമ്പിച്ഛം ന ലഭതി, തമ്പി ദുക്ഖം, സംഖിത്തേന പഞ്ചുപാദാനക്ഖന്ധാ ദുക്ഖാ’’തി ഏവമാദിനാ സുത്തന്തഭാജനീയഅഭിധമ്മഭാജനീയപഞ്ഹാപുച്ഛകസങ്ഖാതേഹി തീഹി മഹാനയേഹി ഭഗവതാ സച്ചാനി വിത്ഥാരതോ വിഭജിത്വാ ദേസിതാനി.

ഇന്ദ്രിയവിഭങ്ഗ

പുച്ഛാ – പഞ്ചമേ പന ആവുസോ ഇന്ദ്രിയവിഭങ്ഗേ ഭഗവതാ കഥം ഇന്ദ്രിയാനി വിത്ഥാരതോ വിഭജിത്വാ ദേസിതാനി.

വിസ്സജ്ജനാ – പഞ്ചമേ പന ഭന്തേ ഇന്ദ്രിയവിഭങ്ഗേ ‘‘ബാവീസതിന്ദ്രിയാനി ചക്ഖുന്ദ്രിയം സോതിന്ദ്രിയം ഘാനിന്ദ്രിയം ജിവ്ഹിന്ദ്രിയം കായിന്ദ്രിയം മനിന്ദ്രിയം…പേ… അഞ്ഞാതാവിന്ദ്രിയ’’ന്തി ഏവമാദിനാ അഭിധമ്മഭാജനീയപഞ്ഹാപുച്ഛകസങ്ഖാതേഹി ദ്വീഹി മഹാനയേഹി ഭഗവതാ ഇന്ദ്രിയാനി വിത്ഥാരതോ വിഭജിത്വാ ദേസിതാനി.

പടിച്ചസമുപ്പാദ വിഭങ്ഗ

പുച്ഛാ – അഭിധമ്മപിടകേ ആവുസോ വിഭങ്ഗപ്പകരണേ ഛട്ഠേ പടിച്ചസമുപ്പാദവിഭങ്ഗേ ഭഗവതാ കഥം പടിച്ചസമുപ്പാദോ വിത്ഥാരേന വിഭജിത്വാ ദേസിതോ.

വിസ്സജ്ജനാ – ഛട്ഠേ ഭന്തേ പടിച്ചസമുപ്പാദവിഭങ്ഗേ ‘‘അവിജ്ജാപച്ചയാ സങ്ഖാരാ…പേ… സമുദയോ ഹോതീ’’തി ഏവമാദിനാ ഭഗവതാ പടിച്ചസമുപ്പാദോ സുത്തന്തഭാജനീയഅഭിധമ്മഭാജനീയസങ്ഖാതേഹി ദ്വീഹി മഹാനയേഹി വിത്ഥാരതോ വിഭജിത്വാ ദേസിതോ.

സതിപട്ഠാനവിഭങ്ഗ

പുച്ഛാ – സത്തമേ പന ആവുസോ സതിപട്ഠാനവിഭങ്ഗേ ഭഗവതാ കഥം സതിപട്ഠാനാ വിത്ഥാരതോ വിഭജിത്വാ ദേസിതാ.

വിസ്സജ്ജനാ – സത്തമേ ഭന്തേ സതിപട്ഠാനവിഭങ്ഗേ ‘‘ചത്താരോ സതിപട്ഠാനാ ഇധ ഭിക്ഖു അജ്ഝത്തം കായേ കായാനുപസ്സീ വിഹരതി, ബഹിദ്ധാ കായേ കായാനുപസ്സീ വിഹരതി, അജ്ഝത്തബഹിദ്ധാ കായേ കായാനുപസ്സീ വിഹരതി ആതാപീ സമ്പജാനോ സതിമാ വിനേയ്യ ലോകേ അഭിജ്ഝാദോമനസ്സ’’ന്തി ഏവമാദിനാ സുത്തന്തഭാജനീയഅഭിധമ്മഭാജനീയപഞ്ഹാപുച്ഛകസങ്ഖാതേഹി തീഹി മഹാനയേഹി ഭഗവതാ സതിപട്ഠാനാ വിത്ഥാരതോ വിഭജിത്വാ ദേസിതാ.

സമ്മപ്പധാനവിഭങ്ഗ

പുച്ഛാ – അട്ഠമേ പന ആവുസോ സമ്മപ്പധാനവിഭങ്ഗേ ഭഗവതാ കഥം സമ്മപ്പധാനാ വിത്ഥാരതോ വിഭജിത്വാ ദേസിതാ.

വിസ്സജ്ജനാ – അട്ഠമേ ഭന്തേ സമ്മപ്പധാനവിഭങ്ഗേ ‘‘ചത്താരോ സമ്മപ്പധാനാ ഇധ ഭിക്ഖു അനുപ്പന്നാനം പാപകാനം അകുസലാനം ധമ്മാനം അനുപ്പാദായ ഛന്ദം ജനേതി വായമതി വീരിയം ആരഭതി ചിത്തം പഗ്ഗണ്ഹാതി പദഹതി, ഉപ്പന്നാനം പാപകാനം അകുസലാനം ധമ്മാനം പഹാനായ ഛന്ദം ജനേതി വായമതി വീരിയം ആരഭതി ചിത്തം പഗ്ഗണ്ഹാതി പദഹതി, അനുപ്പന്നാനം കുസലാനം ധമ്മാനം ഉപ്പാദായ ഛന്ദം ജനേതി വായമതി വീരിയം ആരഭതി ചിത്തം പഗ്ഗണ്ഹാതി പദഹതി, ഉപ്പന്നാനം കുസലാനം ധമ്മാനം ഠിതിയാ അസമ്മോസായ ഭിയ്യോഭാവായ വേപുല്ലായ ഭാവനായ പാരിപൂരിയാ ഛന്ദം ജനേതി വായമതി വീരിയം ആരഭതി ചിത്തം പഗ്ഗണ്ഹാതി പദഹതീ’’തി ഏവമാദിനാ ഭഗവതാ സമ്മപ്പധാനാ വിത്ഥാരതോ വിഭജിത്വാ ദേസിതാ.

ഇദ്ധിപാദവിഭങ്ഗ

പുച്ഛാ – നവമേ പന ആവുസോ ഇദ്ധിപാദവിഭങ്ഗേ ഭഗവതാ കഥം ഇദ്ധിപാദാ വിത്ഥാരതോ വിഭജിത്വാ ദേസിതാ.

വിസ്സജ്ജനാ – നവമേ ഭന്തേ ഇദ്ധിപാദവിഭങ്ഗേ ‘‘ചത്താരോ ഇദ്ധിപാദാ ഇധ ഭിക്ഖു ഛന്ദസമാധിപധാനസങ്ഖാരസമന്നാഗതം ഇദ്ധിപാദം ഭാവേതി…പേ… വീമംസാസമാധിപധാനസങ്ഖാരസമന്നാഗതം ഇദ്ധിപാദം ഭാവേതീ’’തി ഏവമാദിനാ തീഹി മഹാനയേഹി ഭഗവതാ ഇദ്ധിപാദാ വിത്ഥാരതോ വിഭജിത്വാ ദേസിതാ.

ബോജ്ഝങ്ഗവിഭങ്ഗ

പുച്ഛാ – അഭിധമ്മപിടകേ ആവുസോ വിഭങ്ഗപ്പകരണേ ദസമേ ബോജ്ഝങ്ഗവിഭങ്ഗേ ഭഗവതാ കഥം ബോജ്ഝങ്ഗാ വിത്ഥാരതോ വിഭജിത്വാ ദേസിതാ.

വിസ്സജ്ജനാ – ദസമേ ഭന്തേ ബോജ്ഝങ്ഗവിഭങ്ഗേ ‘‘സത്ത ബോജ്ഝങ്ഗാ സതിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ ധമ്മവിചയസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ വീരിയസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ പീതിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ പസ്സദ്ധിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ സമാധിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ ഉപേക്ഖാസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ. തത്ഥ കതമോ സതിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ, ഇധ ഭിക്ഖു സതിമാ ഹോതി പരമേന സതിനേപക്കേന സമന്നാഗതോ ചിരകതമ്പി ചിരഭാസിതമ്പി സരിതാ ഹോതി അനുസ്സരിതാ, അയം വുച്ചതി സതിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗോ’’തി ഏവമാദിനാ ഭഗവതാ സുത്തന്തഭാജനീയഅഭിധമ്മഭാജനീയപഞ്ഹാപുച്ഛകസങ്ഖാതേഹി തീഹി നയേഹി ബോജ്ഝങ്ഗാ വിത്ഥാരതോ വിഭജിത്വാ ദേസിതാ.

മഗ്ഗങ്ഗവിഭങ്ഗ

പുച്ഛാ – ഏകാദസമേ പന ആവുസോ മഗ്ഗങ്ഗവിഭങ്ഗേ ഭഗവതാ കഥം മഗ്ഗങ്ഗാ വിത്ഥാരതോ വിഭജിത്വാ ദേസിതാ.

വിസ്സജ്ജനാ – ഏകാദസമേ ഭന്തേ മഗ്ഗങ്ഗവിഭങ്ഗേ ‘‘അരിയോ അട്ഠങ്ഗികോ മഗ്ഗോ. സേയ്യഥിദം, സമ്മാദിട്ഠി സമ്മാസങ്കപ്പോ സമ്മാവാചാ സമ്മാകമ്മന്തോ സമ്മാആജീവോ സമ്മാവായാമോ സമ്മാസതി സമ്മാസമാധീ’’തി ഏവമാദിനാ ഭഗവതാ സുത്തന്തഭാജനീയഅഭിധമ്മഭാജനീയപഞ്ഹാപുച്ഛകസങ്ഖാതേഹി തീഹി മഹാനയേഹി മഗ്ഗങ്ഗാ വിത്ഥാരതോ വിഭജിത്വാ ദേസിതാ.

ഝാനവിഭങ്ഗ

പുച്ഛാ – ദ്വാദസമോ പന ആവുസോ ഝാനവിഭങ്ഗോ ഭഗവതാ കഥം വിത്ഥാരേന വിഭജിത്വാ ദേസിതോ.

വിസ്സജ്ജനാ – ദ്വാദസമോ ഭന്തേ ഝാനവിഭങ്ഗോ ‘‘ഇധ ഭിക്ഖു പാതിമോക്ഖസംവരസംവുതോ വിഹരതി ആചാരഗോചരസമ്പന്നോ അണുമത്തേസു വജ്ജേസു ഭയദസ്സാവീ സമാദായ സിക്ഖതി സിക്ഖാപദേസു ഇന്ദ്രിയേസു ഗുത്തദ്വാരോ ഭോജനേ മത്തഞ്ഞൂ പുബ്ബരത്താപരരത്തം ജാഗരിയാനുയോഗമനുയുത്തോ’’തി ഏവമാദിനാ ഭഗവതാ വിത്ഥാരതോ വിഭജിത്വാ ദേസിതോ.

അപ്പമഞ്ഞാവിഭങ്ഗ

പുച്ഛാ – തേരസമേ പന ആവുസോ അപ്പമഞ്ഞാവിഭങ്ഗേ ഭഗവതാ കഥം അപ്പമഞ്ഞായോ വിത്ഥാരതോ വിഭജിത്വാ ദേസിതാ.

വിസ്സജ്ജനാ – തേരസമേ ഭന്തേ അപ്പമഞ്ഞാവിഭങ്ഗേ ‘‘ചതസ്സോ അപ്പമഞ്ഞായോ ഇധ ഭിക്ഖു മേത്താസഹഗതേന ചേതസാ ഏകം ദിസം ഫരിത്വാ വിഹരതി, തഥാ ദുതിയം. തഥാ തതിയം. തഥാ ചതുത്ഥം. ഇതി ഉദ്ധമധോ തിരിയം സബ്ബധി സബ്ബത്തതായ സബ്ബാവന്തം ലോകം മേത്താസഹഗതേന ചേതസാ വിപുലേന മഹഗ്ഗതേന അപ്പമാണേന അവേരേന അബ്യാപജ്ജേന ഫരിത്വാ വിഹരതീ’’തി ഏവമാദിനാ ഭഗവതാ സുത്തന്തഭാജനീയഅഭിധമ്മഭാജനീയപഞ്ഹാപുച്ഛകസങ്ഖാതേഹി തീഹി മഹാനയേഹി അപ്പമഞ്ഞായോ വിത്ഥാരതോ വിഭജിത്വാ ദേസിതാ.

സിക്ഖാപദവിഭങ്ഗ

പുച്ഛാ – അഭിധമ്മപിടകേ ആവുസോ വിഭങ്ഗപ്പകരണേ ചുദ്ദസമേ സിക്ഖാപദവിഭങ്ഗേ ഭഗവതാ കഥം സിക്ഖാപദാനി വിത്ഥാരതോ വിഭജിത്വാ ദേസിതാനി.

വിസ്സജ്ജനാ – ചുദ്ദസമേ ഭന്തേ സിക്ഖാപദവിഭങ്ഗേ ‘‘പഞ്ച സിക്ഖാപദാനി പാണാതിപാതാ വേരമണീ സിക്ഖാപദം, അദിന്നാദാനാ വേരമണീ സിക്ഖാപദം, കാമേസുമിച്ഛാചാരാ വേരമണീ സിക്ഖാപദം, മുസാവാദാ വേരമണീ സിക്ഖാപദം, സുരാമേരയമജ്ജപമാദട്ഠാനാ വേരമണീ സിക്ഖാപദം. തത്ഥ കതമം പാണാതിപാതാ വേരമണീ സിക്ഖാപദം, യസ്മിം സമയേ കാമാവചരം കുസലം ചിത്തം ഉപ്പന്നം ഹോതി സോമനസ്സസഹഗതം ഞാണസമ്പയുത്തം പാണാതിപാതാ വിരമന്തസ്സാ’’തി ഏവമാദിനാ അഭിധമ്മഭാജനീയപഞ്ഹാപുച്ഛകസങ്ഖാതേഹി ദ്വീഹി മഹാനയേഹി ഭഗവതാ സിക്ഖാപദാനി വിത്ഥാരതോ വിഭജിത്വാ ദേസിതാനി.

പടിസമ്ഭിദാവിഭങ്ഗ

പുച്ഛാ – പന്നരസമേ പന ആവുസോ പടിസമ്ഭിദാവിഭങ്ഗേ ഭഗവതാ കഥം പടിസമ്ഭിദായോ വിത്ഥാരതോ വിഭജിത്വാ ദേസിതാ.

വിസ്സജ്ജനാ – പന്നരസമേ ഭന്തേ പടിസമ്ഭിദാവിഭങ്ഗേ ‘‘ചതസ്സോ പടിസമ്ഭിദാ അത്ഥപടിസമ്ഭിദാ ധമ്മപടിസമ്ഭിദാ നിരുത്തിപടിസമ്ഭിദാ പടിഭാനപടിസമ്ഭിദാ. അത്ഥേ ഞാണം അത്ഥപടിസമ്ഭിദാ, ധമ്മേ ഞാണം ധമ്മപടിസമ്ഭിദാ, തത്ര ധമ്മനിരുത്താഭിലാപേ ഞാണം നിരുത്തിപടിസമ്ഭിദാ, ഞാണേസു ഞാണം പടിഭാനപടിസമ്ഭിദാ’’തി ഏവമാദിനാ ഭഗവതാ ചതസ്സോ പടിസമ്ഭിദായോ സുത്തന്തഭാജനീയഅഭിധമ്മഭാജനീയപഞ്ഹാപുച്ഛകസങ്ഖാതേഹി തീഹി മഹാനയേഹി വിത്ഥാരതോ വിഭജിത്വാ ദേസിതാ.

ഞാണവിഭങ്ഗ

പുച്ഛാ – സോളസമേ പന ആവുസോ ഞാണവിഭങ്ഗേ ഭഗവതാ കഥം ഞാണാനി വിത്ഥാരതോ വിഭജിത്വാ ദേസിതാനി.

വിസ്സജ്ജനാ – സോളസമേ ഭന്തേ ഞാണവിഭങ്ഗേ ‘‘ഏകവിധേന ഞാണവത്ഥു പഞ്ചവിഞ്ഞാണാ ന ഹേതൂ, അഹേതുകാ, ഹേതുവിപ്പയുത്താ, സപ്പച്ചയാ, സങ്ഖതാ, അരൂപാ, ലോകിയാ, സാസവാ’’തി ഏവമാദിനാ ഏകകതോ പട്ഠായ യാവ ദസകാ ഭഗവതാ ഞാണാനി വിത്ഥാരതോ വിഭജിത്വാ ദേസിതാനി.

ഖുദ്ദകവത്ഥുവിഭങ്ഗ

പുച്ഛാ – അഭിധമ്മപിടകേ ആവുസോ വിഭങ്ഗപ്പകരണേ സത്തരസമോ ഖുദ്ദകവത്ഥുവിഭങ്ഗോ ഭഗവതാ കഥം ദേസിതോ.

വിസ്സജ്ജനാ – അഭിധമ്മപിടകേ ഭന്തേ ദുതിയേ വിഭങ്ഗപ്പകരണേ സത്തരസമോ ഖുദ്ദകവത്ഥുവിഭങ്ഗോ ‘‘ജാതിമദോ, ഗോത്തമദോ, ആരോഗ്യമദോ, യോബ്ബനമദോ, ജീവിതമദോ’’തി ഏവമാദിനാ ഏകകതോ പട്ഠായ യാവ അട്ഠസതതണ്ഹാവിചരിതം ഭഗവതാ വിത്ഥാരതോ വിഭജിത്വാ ദേസിതോ.

ധമ്മഹദയവിഭങ്ഗ

പുച്ഛാ – തത്ഥ ആവുസോ അട്ഠാരസമോ ധമ്മഹദയവിഭങ്ഗോ ഭഗവതാ കഥം വിഭജിത്വാ ദേസിതോ.

വിസ്സജ്ജനാ – അട്ഠാരസമോ ഭന്തേ ധമ്മഹദയവിഭങ്ഗോ ‘‘കതി ഖന്ധാ, കതി ആയതനാനി, കതി ധാതുയോ, കതി സച്ചാനി, കതി ഇന്ദ്രിയാനി, കതി ഹേതൂ, കതി ആഹാരാ, കതി ഫസ്സാ, കതി വേദനാ, കതി സഞ്ഞാ, കതി ചേതനാ, കതി ചിത്താനി. പഞ്ചക്ഖന്ധാ, ദ്വാദസായതനാനി, അട്ഠാരസ ധാതുയോ, ചത്താരി സച്ചാനി, ബാവീസതിന്ദ്രിയാനി, നവ ഹേതൂ, ചത്താരോ ആഹാരാ, സത്ത ഫസ്സാ, സത്ത വേദനാ, സത്ത സഞ്ഞാ, സത്ത ചേതനാ, സത്ത ചിത്താനീ’’തി ഏവമാദിനാ സബ്ബസങ്ഗാഹകാദീഹി ദസഹി വാരേഹി ഭഗവതാ വിത്ഥാരേന വിഭജിത്വാ ദേസിതോ.

പുച്ഛാ – കഥഞ്ചാവുസോ തത്ഥ ഭഗവതാ ഉപ്പാദകകമ്മആയുപ്പമാണവാരോ വിത്ഥാരേന വിഭജിത്വാ ദേസിതോ.

വിസ്സജ്ജനാ – ദാനം ദത്വാ സീലം സമാദിയിത്വാ ഉപോസഥകമ്മം കത്വാ കത്ഥ ഉപപജ്ജന്തി. ദാനം ദത്വാ, സീലം സമാദിയിത്വാ ഉപോസഥകമ്മം കത്വാ അപ്പേകച്ചേ ഖത്തിയമഹാസാലാനം സഹബ്യതം ഉപപജ്ജന്തി, അപ്പേകച്ചേ ബ്രാഹ്മണമഹാസാലാനം, അപ്പേകച്ചേ ഗഹപതിമഹാസാലാനം, അപ്പേകച്ചേ ചാതുമഹാരാജികാനം ദേവാനം, അപ്പേകച്ചേ താവതിംസാനം ദേവാനം, അപ്പേകച്ചേ യാമാനം ദേവാനം, അപ്പേകച്ചേ തുസിതാനം ദേവാനം സഹബ്യതം ഉപപജ്ജന്തീതി ഏവമാദിനാ ഭന്തേ തത്ഥ ഭഗവതാ ഉപ്പാദകകമ്മആയുപ്പമാണവാരോ വിത്ഥാരേന വിഭജിത്വാ ദേസിതോ.

ഉക്ഖിത്താ പുഞ്ഞതേജേന, കാമരൂപഗതിം ഗതാ;

ഭവഗ്ഗതമ്പി സമ്പത്താ, പുനാഗച്ഛന്തി ദുഗ്ഗതിം –

ധാതുകഥാ

പുച്ഛാ – തേനാവുസോ ഭഗവതാ അട്ഠാരസഹി ബുദ്ധധമ്മേഹി സമന്നാഗതേന അഭിധമ്മേ അട്ഠാരസഹി വിഭങ്ഗേഹി പടിമണ്ഡിതം ദുതിയം വിഭങ്ഗപ്പകരണം ദേസേത്വാ തദനന്തരം ധാതുകഥം നാമ തതിയം പകരണം കഥം വിഭജിത്വാ ദേസിതം.

വിസ്സജ്ജനാ – തതിയം ഭന്തേ ധാതുകഥം നാമ അഭിധമ്മപിടകം ‘‘സങ്ഗഹോ അസങ്ഗഹോ, സങ്ഗഹിതേന അസങ്ഗഹിതം, അസങ്ഗഹിതേന സങ്ഗഹിതം, സങ്ഗഹിതേന സങ്ഗഹിതം, അസങ്ഗഹിതേന അസങ്ഗഹിതം. സമ്പയോഗോ വിപ്പയോഗോ, സമ്പയുത്തേന വിപ്പയുത്തം, വിപ്പയുത്തേന സമ്പയുത്തം, സമ്പയുത്തേന സമ്പയുത്തം, വിപ്പയുത്തേന വിപ്പയുത്തം. സങ്ഗഹിതേന സമ്പയുത്തം വിപ്പയുത്തം, സമ്പയുത്തേന സങ്ഗഹിതം അസങ്ഗഹിതം, അസങ്ഗഹിതേന സമ്പയുത്തം വിപ്പയുത്തം, വിപ്പയുത്തേന സങ്ഗഹിതം അസങ്ഗഹിത’’ന്തി ഏവമാദിനാ പഞ്ച മാതികായോ പഠമം നിക്ഖിപിത്വാ സങ്ഗഹാസങ്ഗഹാദീഹി ചുദ്ദസഹി നയേഹി ഭഗവതാ വിത്ഥാരതോ വിഭജിത്വാ ദേസിതം.

പുഗ്ഗലപഞ്ഞത്തി

പുച്ഛാ – തേനാവുസോ ഭഗവതാ സബ്ബധാതുകുസലേന അഭിധമ്മപിടകേ തതിയം ധാതുകഥാപകരണം ദേസേത്വാ തദനന്തരം ചതുത്ഥം പുഗ്ഗലപഞ്ഞത്തിപ്പകരണം കഥം വിഭജിത്വാ ദേസിതം.

വിസ്സജ്ജനാ – അഭിധമ്മപിടകേ ഭന്തേ ചതുത്ഥം പുഗ്ഗലപഞ്ഞത്തിപ്പകരണം ‘‘ഛ പഞ്ഞത്തിയോ ഖന്ധപഞ്ഞത്തി ആയതനപഞ്ഞത്തി ധാതുപഞ്ഞത്തി സച്ചപഞ്ഞത്തി ഇന്ദ്രിയപഞ്ഞത്തി പുഗ്ഗലപഞ്ഞത്തി. കിത്താവതാ ഖന്ധാനം ഖന്ധപഞ്ഞത്തി, യാവതാ പഞ്ചക്ഖന്ധാ, രൂപക്ഖന്ധോ വേദനാക്ഖന്ധോ സഞ്ഞാക്ഖന്ധോ സങ്ഖാരക്ഖന്ധോ വിഞ്ഞാണക്ഖന്ധോ. ഏത്താവതാ ഖന്ധാനം ഖന്ധപഞ്ഞത്തീ’’തി ഏവമാദിനാ ഖന്ധായതനധാതുസച്ചഇന്ദ്രിയപഞ്ഞത്തിയോ സംഖിത്തേന ഉദ്ദിസിത്വാ പുഗ്ഗലപഞ്ഞത്തിം ച ഏകകദുകതികചതുക്കപഞ്ചകഛക്കസത്തകഅട്ഠകനവകദസകവസേന വിത്ഥാരതോ വിഭജിത്വാ ഭഗവതാ ദേസിതാ.

കഥാവത്ഥു

പുച്ഛാ – തേനാവുസോ ഭഗവതാ സബ്ബപരമത്ഥപഞ്ഞത്തിധമ്മകുസലേന അഭിധമ്മപിടകേ ചതുത്ഥം പുഗ്ഗലപഞ്ഞത്തിപ്പകരണം ദേസേത്വാ തദനന്തരം പഞ്ചമം കഥാവത്ഥുപ്പകരണം കഥം ദേസിതം.

വിസ്സജ്ജനാ – സബ്ബപരമത്ഥപഞ്ഞത്തിധമ്മകുസലേന ഭന്തേ ഭഗവതാ ലോകേ അഗ്ഗപുഗ്ഗലേന അഭിധമ്മപിടകേ ചതുത്ഥം പുഗ്ഗലപഞ്ഞത്തിപ്പകരണം ദേസേത്വാ തദനന്തരം കഥാവത്ഥുദേസനായ വാരേ സമ്പത്തേ ‘‘അനാഗതേ മമ സാവകോ മോഗ്ഗലിപുത്തതിസ്സത്ഥേരോ നാമ ഉപ്പന്നം സാസനമലം സോധേത്വാ തതിയസങ്ഗീതിം കരോന്തോ ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ മജ്ഝേ നിസിന്നോ സകവാദേ പഞ്ച സുത്തസതാനി പരവാദേ പഞ്ചാതി സുത്തസഹസ്സം സമോധാനേത്വാ, ഇമം പകരണം ഭാജേസ്സതീ’’തി തസ്സോകാസം കരോന്തേന പുഗ്ഗലവാരേ അട്ഠമുഖാ വാദയുത്തിം ആദിം കത്വാ സബ്ബകഥാമഗ്ഗേസു അസമ്പുണ്ണഭാണവാരത്ഥായ തന്തിയാ മാതികാ നിക്ഖേപമത്തേന പഞ്ചമം കഥാവത്ഥുപ്പകരണം സംഖേപതോ ദേസിതം.

പുച്ഛാ – അധുനാ പാകടം പനാവുസോ വിത്ഥാരം കഥാവത്ഥുപ്പകരണം കദാ കേന കത്ഥ കഥഞ്ച വിത്ഥാരതോ വിഭജിത്വാ ദേസിതം.

വിസ്സജ്ജനാ – തം ഖോ ഭന്തേ ഭഗവതോ നയമുഖം നിസ്സായ ആയസ്മതാ മഹാമോഗ്ഗലിപുത്തതിസ്സത്ഥേരേന തതിയസംഗീതികാലേ പാടലിപുത്തേ അസോകാരാമേ സട്ഠിഭിക്ഖുസതസഹസ്സാനം സമാഗമേ ഭഗവതാ ദിന്നനയവസേന തഥാഗതേന ഠപിതമാതികം വിഭജന്തേന സകവാദേ പഞ്ചസുത്തസതാനി പരവാദേ പഞ്ചാതി സുത്തസഹസ്സം ആഹരിത്വാ ഇദം പരവാദമഥനം അധുനാ പാകടം കഥാവത്ഥുപ്പകരണം വിത്ഥാരതോ വിഭജിത്വാ ദേസിതം.

പുച്ഛാ – കതി ആവുസോ തത്ഥ കഥായോ തേന ആയസ്മതാ മഹാമോഗ്ഗലിപുത്തതിസ്സത്ഥേരേന വിത്ഥാരതോ വിഭജിത്വാ കഥിതാ.

വിസ്സജ്ജനാ – തത്ഥ ഭന്തേ വാചനാമഗ്ഗതോ ദ്വേ ച സതാനി സത്തവീസതി ച കഥായോ ആയസ്മതാ മഹാമോഗ്ഗലിപുത്തതിസ്സത്ഥേരേന വിത്ഥാരതോ വിഭജിത്വാ കഥിതാ.

പുഗ്ഗലകഥാ

പുച്ഛാ – കഥഞ്ചാവുസോ തത്ഥ പഠമാ പുഗ്ഗലകഥാ ആയസ്മതാ മഹാമോഗ്ഗലിപുത്തതിസ്സത്ഥേരേന വിത്ഥാരതോ വിഭജിത്വാ കഥിതാ.

വിസ്സജ്ജനാ – പുഗ്ഗലോ ഉപലബ്ഭതി സച്ചികട്ഠപരമത്ഥേനാതി, ആമന്താ. യോ സച്ചികട്ഠോ പരമത്ഥോ, തതോ സോ പുഗ്ഗലോ ഉപലബ്ഭതി സച്ചികട്ഠപരമത്ഥേനാതി, ന ഹേവം വത്തബ്ബേ. ആജാനാഹി നിഗ്ഗഹം ഹഞ്ചി പുഗ്ഗലോ ഉപലബ്ഭതി സച്ചികട്ഠപരമത്ഥേന, തേന വത രേ വത്തബ്ബേ ‘‘യോ സച്ചികട്ഠോ പരമത്ഥോ, തതോ സോ പുഗ്ഗലോ ഉപലബ്ഭതി സച്ചികട്ഠപരമത്ഥേനാ’’തി. യം തത്ഥ വദേസി ‘‘വത്തബ്ബേ ഖോ ‘പുഗ്ഗലോ ഉപലബ്ഭതി സച്ചികട്ഠപരമത്ഥേന’, നോ ച വത്തബ്ബേ ‘യോ സച്ചികട്ഠോ പരമത്ഥോ, തതോ സോ പുഗ്ഗലോ ഉപലബ്ഭതി സച്ചികട്ഠപരമത്ഥേനാ’’തി, മിച്ഛാതി ഏവമാദിനാ ഭന്തേ തത്ഥ പഠമാ പുഗ്ഗലകഥാ പഞ്ച ഭാണവാരമത്തായ തന്തിയാ ആയസ്മതാ മഹാമോഗ്ഗലിപുത്തതിസ്സത്ഥേരേന വിത്ഥാരതോ വിഭജിത്വാ കഥിതാ.

അഞ്ഞാണകഥാ

പുച്ഛാ – അഭിധമ്മപിടകേ ആവുസോ കഥാവത്ഥുപ്പകരണേ ദുതിയവഗ്ഗേ ദുതിയാ അഞ്ഞാണകഥാ ആയസ്മതാ മഹാമോഗ്ഗലിപുത്തതിസ്സത്ഥേരേന കഥം വിത്ഥാരതോ വിഭജിത്വാ കഥിതാ.

വിസ്സജ്ജനാ – അഭിധമ്മപിടകേ ഭന്തേ പഞ്ചമേ കഥാവത്ഥുപ്പകരണേ ദുതിയവഗ്ഗേ ദുതിയാ അഞ്ഞാണകഥാ ‘‘അത്ഥി അരഹതോ അഞ്ഞാണന്തി, ആമന്താ. അത്ഥി അരഹതോ അവിജ്ജാ അവിജ്ജോഘോ അവിജ്ജായോഗോ അവിജ്ജാനുസയോ അവിജ്ജാപരിയുട്ഠാനം അവിജ്ജാസംയോജനം അവിജ്ജാനീവരണന്തി, ന ഹേവം വത്തബ്ബേ. നത്ഥി അരഹതോ അവിജ്ജാ അവിജ്ജോഘോ അവിജ്ജായോഗോ അവിജ്ജാനുസയോ അവിജ്ജാപരിയുട്ഠാനം അവിജ്ജാസംയോജനം അവിജ്ജാനിവരണന്തി, ആമന്താ. ഹഞ്ചി നത്ഥി അരഹതോ അവിജ്ജാ അവിജ്ജോഘോ അവിജ്ജായോഗോ അവിജ്ജാനുസയോ അവിജ്ജാപരിയുട്ഠാനം അവിജ്ജാസംയോജനം അവിജ്ജാനീവരണം, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ ‘‘അത്ഥി അരഹതോ അഞ്ഞാണ’’ന്തി ഏവമാദിനാ ആയസ്മതാ മഹാമോഗ്ഗലിപുത്തതിസ്സത്ഥേരേന വിത്ഥാരതോ വിഭജിത്വാ ഭാസിതാ.

അസഞ്ഞകഥാ

പുച്ഛാ – അഭിധമ്മപിടകേ ആവുസോ പഞ്ചമേ കഥാവത്ഥുപ്പകരണേ തതിയവഗ്ഗേ ഏകാദസമാ അസഞ്ഞകഥാ ആയസ്മതാ മഹാമോഗ്ഗലിപുത്തതിസ്സത്ഥേരേന കഥം വിത്ഥാരതോ വിഭജിത്വാ കഥിതാ.

വിസ്സജ്ജനാ – അഭിധമ്മപിടകേ ഭന്തേ പഞ്ചമേ കഥാവത്ഥുപ്പകരണേ തതിയവഗ്ഗേ ഏകാദസമാ അസഞ്ഞകഥാ ‘‘അസഞ്ഞസത്തേസു സഞ്ഞാ അത്ഥീതി, ആമന്താ. സഞ്ഞാഭവോ സഞ്ഞാഗതി സഞ്ഞാസത്താവാസോ സഞ്ഞാസംസാരോ സഞ്ഞായോനി സഞ്ഞത്തഭാവപടിലാഭോതി, ന ഹേവം വത്തബ്ബേ’’തി ഏവമാദിനാ ആയസ്മതാ മഹാമോഗ്ഗലിപുത്തതിസ്സത്ഥേരേന വിത്ഥാരതോ വിഭജിത്വാ കഥിതാ.

അസഞ്ഞസത്തേസു സഞ്ഞാ അത്ഥി.

സഞ്ഞാഭവോ സഞ്ഞാഗതി സഞ്ഞാസത്താവാസോ സഞ്ഞാസംസാരോ സഞ്ഞായോനി സഞ്ഞത്തഭാവപടിലാഭോ.

ന ഹേവം വത്തബ്ബേ.

നനു അസഞ്ഞഭവോ അസഞ്ഞഗതി അസഞ്ഞസത്താവാസോ അസഞ്ഞസംസാരോ അസഞ്ഞയോനി അസഞ്ഞത്തഭാവപടിലാഭോ.

ഹഞ്ചി അസഞ്ഞഭവോ അസഞ്ഞഗതി അസഞ്ഞസത്താവാസോ അസഞ്ഞസംസാരോ അസഞ്ഞയോനി അസഞ്ഞത്തഭാവപടിലാഭോ, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ അസഞ്ഞസത്തേസു സഞ്ഞാ അത്ഥി.

അസഞ്ഞസത്തേസു സഞ്ഞാ അത്ഥി.

പഞ്ചവോകാരഭവോ ഗതി സത്താവാസോ സംസാരോ യോനി അത്തഭാവപടിലാഭോ.

നനു ഏകവോകാരഭവോ ഗതി സത്താവാസോ സംസാരോ യോനി അത്തഭാവപടിലാഭോ.

ഹഞ്ചി ഏകവോകാരഭവോ ഗതി സത്താവാസോ സംസാരോ യോനി അത്തഭാവപടിലാഭോ, നോ ച വത രേ വത്തബ്ബേ അസഞ്ഞസത്തേസു സഞ്ഞാ അത്ഥി.

ഛട്ഠവഗ്ഗ

പഥവീധാതുസനിദസ്സനാതിആദികഥാ

പുച്ഛാ – ഛട്ഠവഗ്ഗേ പന ആവുസോ അട്ഠമാ പഥവീധാതു സനിദസ്സനാതിആദികഥാ ആയസ്മതാ മഹാമോഗ്ഗലിപുത്തതിസ്സത്ഥേരേന കഥം വിത്ഥാരതോ വിഭജിത്വാ കഥിതാ.

വിസ്സജ്ജനാ – ഛട്ഠവഗ്ഗേ ഭന്തേ അട്ഠമാ പഥവീധാതു സനിദസ്സനാതിആദികഥാ ‘‘പഥവീധാതു സനിദസ്സനാതി ആമന്താ. രൂപം രൂപായതനം രൂപധാതു നീലം പീതകം ലോഹിതകം ഓദാതം ചക്ഖുവിഞ്ഞേയ്യം ചക്ഖുസ്മിം പടിഹഞ്ഞതി ചക്ഖുസ്സ ആപാഥം ആഗച്ഛതീതി, ന ഹേവം വത്തബ്ബേ’’തി ഏവമാദിനാ ആയസ്മതാ മഹാമോഗ്ഗലി പുത്തതിസ്സത്ഥേരേന വിത്ഥാരതോ വിഭജിത്വാ കഥിതാ.

പഥവീധാതു സനിദസ്സനാ.

ചക്ഖുഞ്ച പടിച്ച പഥവീധാതുഞ്ച ഉപ്പജ്ജതി ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം.

തേന ഹി ന വത്തബ്ബം ചക്ഖുഞ്ച പടിച്ച പഥവീധാതുഞ്ച ഉപ്പജ്ജതി ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം.

അന്തരാഭവകഥാ

പുച്ഛാ – അഭിധമ്മപിടകേ ആവുസോ പഞ്ചമേ കഥാവത്ഥുപ്പകരണേ അട്ഠമവഗ്ഗേ ദുതിയാ അന്തരാഭവകഥാ ആയസ്മതാ മഹാമോഗ്ഗലിപുത്തതിസ്സത്ഥേരേന കഥം വിത്ഥാരതോ വിഭജിത്വാ കഥിതാ.

വിസ്സജ്ജനാ – അഭിധമ്മപിടകേ ഭന്തേ പഞ്ചമേ കഥാവത്ഥുപ്പകരണേ അട്ഠമവഗ്ഗേ ദുതിയാ അന്തരാഭവകഥാ ‘‘അത്ഥി അന്തരാഭവോതി, ആമന്താ. കാമഭവോതി, ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… അത്ഥി അന്തരാഭവോതി, ആമന്താ. രൂപഭവോതി, ന ഹേവം വത്തബ്ബേ…പേ… അത്ഥി അന്തരാഭവോതി, ആമന്താ. അരൂപഭവോതി, ന ഹേവം വത്തബ്ബേ’’തി ഏവമാദിനാ ആയസ്മതാ മഹാമോഗ്ഗലിപുത്തതിസ്സത്ഥേരേന വിത്ഥാരതോ വിഭജിത്വാ കഥിതാ.

അത്ഥി അന്തരാഭവോ.

ന ഹേവം വത്തബ്ബേ.

അത്ഥി അന്തരാഭവോ.