൨൨. നത്ഥിപച്ചയോ

൨൩. വിഗതപച്ചയോ

൨൪. അവിഗതപച്ചയോ

സബ്ബോ അനന്തരപച്ചയോ നത്ഥി പച്ചയോ നാമ. തഥാ വിഗത പച്ചയോ. അവിഗതപച്ചയോപി അത്ഥിപച്ചയേന സബ്ബസദിസോ. അത്ഥീതിച അവിഗതോതി ച അത്ഥതോ ഏകമേവ. തഥാ നത്ഥീതി ച വിഗതോതിച. നത്ഥിവിഗതഅവിഗതപച്ചയദീപനാ നിട്ഠിതാ.

പച്ചയത്ഥദീപനാ നിട്ഠിതാ.

പച്ചയസഭാഗോ

പച്ചയസഭാഗോ വുച്ചതേ. പഞ്ചദസ സഹജാതജാതികാ ഹോന്തി, ചത്താരോ മഹാസഹജാതാ ചത്താരോ മജ്ഝിമസഹജാതാ സത്ത ഖുദ്ദകസഹജാതാ. തത്ഥ ചത്താരോ മഹാസഹജാതാ നാമ സഹജാതോ സഹജാതനിസ്സയോ സഹജാതത്ഥി സഹജാത അവിഗതോ. ചത്താരോ മജ്ഝിമസഹജാതാ നാമ അഞ്ഞമഞ്ഞോ വിപാകോ സമ്പയുത്തോ സഹജാതവിപ്പയുത്തോ. സത്ത ഖുദ്ദകസഹ ജാതാ നാമ ഹേതു സഹജാതാധിപതി സഹജാതകമ്മം സഹ ജാതാഹാരോ സഹജാതിന്ദ്രിയം ഝാനം മഗ്ഗോ.

തയോ രൂപാഹാരാ, രൂപാഹാരോ രൂപാഹാരത്ഥി രൂപാഹാരാ വിഗതോ.

തീണി രൂപജീവിതിന്ദ്രിയാനി, രൂപജീവിതിന്ദ്രിയം രൂപജീവിതിന്ദ്രിയത്ഥി രൂപജീവിതിന്ദ്രിയാവിഗതം.

സത്തരസ പുരേജാതജാതികാ ഹോന്തി, ഛ വത്ഥുപുരേജാതാ ഛ ആരമ്മണപുരേജാതാ പഞ്ച വത്ഥാരമ്മണപുരേജാതാ. തത്ഥ ഛ വത്ഥുപുരേജാതാ നാമ വത്ഥുപുരേജാതോ വത്ഥുപുരേജാതനിസ്സയോ വത്ഥുപുരേജാതിന്ദ്രിയം വത്ഥുപുരേജാതവിപ്പയുത്തം വത്ഥുപുരേജാതത്ഥി വത്ഥു പുരേജാതഅവിഗതോ. ഛ ആരമ്മണപുരേജാതാ നാമ ആരമ്മണ പുരേജാതോ കിഞ്ചിആരമ്മണം കോചി ആരമ്മണാധിപതി കോചി ആരമ്മണൂപനിസ്സസോ ആരമ്മണപുരേജാതത്ഥി ആരമ്മണപുരേജാത അവിഗതോ. കിഞ്ചി ആരമ്മണന്തിആദീസു കിഞ്ചികോചിവചനേഹി പച്ചുപ്പന്നം നിപ്ഫന്നരൂപം ഗയ്ഹതി. പഞ്ച വത്ഥാരമ്മണപുരേജാതാ നാമ വത്ഥാരമ്മണ പുരേജാതോ വത്ഥാരമ്മണപുരേജാതനിസ്സയോ വത്ഥാരമ്മണപുരേ ജാത വിപ്പയുത്തോ വത്ഥാരമ്മണപുരേജാതത്ഥി വത്ഥാരമ്മണപുരേജാത അവിഗതോ.

ചത്താരോ പച്ഛാജാതജാതികാ ഹോന്തി, പച്ഛാജാതോ പച്ഛാജാതവിപ്പയുത്തോ പച്ഛാജാതത്ഥി പച്ഛാജാതഅവിഗതോ.

സത്ത അനന്തരാ ഹോന്തി, അനന്തരോ സമനന്തരോ അനന്തരൂപ നിസ്സയോ ആസേവനം അനന്തരകമ്മം നത്ഥി വിഗതോ. ഏത്ഥ ച അനന്തര കമ്മം നാമ അരിയമഗ്ഗചേതനാ, സാ അത്തനോ അനന്തരേ അരിയഫലം ജനേതി.

പഞ്ച വിസും പച്ചയാ ഹോന്തി, അവസേസം ആരമ്മണം അവസേസോ ആരമ്മണാധിപതി അവസേസോ ആരമ്മണൂപ നിസ്സയോ സബ്ബോ പകതൂപനിസ്സയോ അവസേസം നാനാക്ഖണിക കമ്മം. ഇതി വിത്ഥാരതോ പട്ഠാനപച്ചയാ ചതുപഞ്ഞാസപ്പഭേദാ ഹോന്തീതി.

തത്ഥ സബ്ബേ സഹജാതജാതികാ ച സബ്ബേ പുരേജാത ജാതികാ സബ്ബേ പച്ഛാജാതജാതികാ രൂപാഹാരോ രൂപജീവിതിന്ദ്രിയന്തി ഇമേ പച്ചുപ്പന്നപച്ചയാ നാമ. സബ്ബേ അനന്തരജാതികാ സബ്ബം നാനാക്ഖണിക കമ്മന്തി ഇമേ അതീതപച്ചയാ നാമ. ആരമ്മണം പകതൂപനിസ്സയോതി ഇമേ തേകാലികാ ച നിബ്ബാനപഞ്ഞത്തീനം വസേന കാലവിമുത്താ ച ഹോന്തി.

നിബ്ബാനഞ്ച പഞ്ഞത്തി ചാതി ഇമേ ദ്വേ ധമ്മാ അപ്പച്ചയാ നാമ അസങ്ഖതാ നാമ. കസ്മാ. അജാതികത്താ. യേസഞ്ഹി ജാതി നാമ അത്ഥി, ഉപ്പാദോ നാമ അത്ഥി. തേ സപ്പച്ചയാനാമ സങ്ഖതാ നാമ പടിച്ചസമുപ്പന്നാ നാമ. ഇമേ ദ്വേ ധമ്മാ അജാതികത്താ അനുപ്പാദത്താ അജാതിപച്ചയത്താച അപ്പച്ചയാ നാമ അസങ്ഖതാ നാമാതി.

സപ്പച്ചയേസു ച ധമ്മേസു സങ്ഖതേസു ഏകോപി ധമ്മോ നിച്ചോ ധുവോ സസ്സതോ അവിപരീതധമ്മോ നാമ നത്ഥി. അഥ ഖോ സബ്ബേ തേ ഖയട്ഠേന അനിച്ചാ ഏവ ഹോന്തി. കസ്മാ. സയഞ്ച പച്ചയായത്തവുത്തി കത്താ പച്ചയാനഞ്ച അനിച്ചധമ്മത്താ. നനു നിബ്ബാനഞ്ച പഞ്ഞത്തി ച പച്ചയാ ഹോന്തി. തേ ച നിച്ചാ ധുവാതി. സച്ചം. കേവലേന പന നിബ്ബാനപച്ചയേന വാ പഞ്ഞത്തിപച്ചയേന വാ ഉപ്പന്നോ നാമ നത്ഥി, ബഹൂഹി പച്ചയേഹി ഏവ ഉപ്പന്നോ, തേ പന പച്ചയാ അനിച്ചാ ഏവ അധുവാതി.

യേ ച ധമ്മാ അനിച്ചാ ഹോന്തി, തേ നിച്ചകാലം സത്തേ തിവിധേഹി ദുക്ഖദണ്ഡേഹി പടിപ്പീളേന്തി ബാധേന്തി, തസ്മാ തേ ധമ്മാ ഭയട്ഠേന ദുക്ഖാ ഏവ ഹോന്തി. തത്ഥ തിവിധാ ദുക്ഖദണ്ഡാ നാമ ദുക്ഖദുക്ഖതാ സങ്ഖാര ദുക്ഖതാ വിപരിണാമദുക്ഖതാ.

യേ കേചി അനിച്ചാ ഏവ ഹോന്തി, ഏകസ്മിം ഇരിയാപഥേപി പുനപ്പുനം ഭിജ്ജന്തി, തേ കഥം യാവജീവം നിച്ചസഞ്ഞിതാനം സത്തപുഗ്ഗലാനം അത്താ നാമ ഭവേയ്യും, സാരാ നാമ ഭവേയ്യും. യേ ച ദുക്ഖാ ഏവ ഹോന്തി, തേ കഥം ദുക്ഖപ്പടികുലാനം സുഖകാമാനം സത്താനം അത്താ നാമ ഭവേയ്യും, സാരാ നാമ ഭവേയ്യും. തസ്മാ തേ ധമ്മാ അസാരകട്ഠേന അനത്താ ഏവ ഹോന്തി.

അപി ച യസ്മാ ഇമായ ചതുവീസതിയാ പച്ചയദേസനായ ഇമമത്ഥം ദസ്സേതി. സബ്ബേപി സങ്ഖതധമ്മാ നാമ പച്ചയായത്തവുത്തികാ ഏവ ഹോന്തി, സത്താനം വസായത്തവുത്തികാ ന ഹോന്തി. പച്ചയായത്ത വുത്തികേസു ച തേസു ന ഏകോപി ധമ്മോ അപ്പകേന പച്ചയേന ഉപ്പജ്ജതി. അഥ ഖോ ബഹൂഹി ഏവ പച്ചയേഹി ഉപ്പജ്ജതീതി, തസ്മാ അയം ദേസനാ ധമ്മാനം അനത്തലക്ഖണദീപനേ മത്ഥകപത്താ ഹോതീതി.

പച്ചയസഭാഗസങ്ഗഹോ നിട്ഠിതോ.

പച്ചയഘടനാനയോ

പഞ്ചവിഞ്ഞാണേസു പച്ചയഘടനാനയോ

പച്ചയഘടനാനയോ വുച്ചതേ. ഏകേകസ്മിം പച്ചയുപ്പന്നേ ബഹുന്നം പച്ചയാനം സമോധാനം പച്ചയഘടനാ നാമ. യേന പന ധമ്മാ സപ്പച്ചയാ സങ്ഖതാ പടിച്ചസമുപ്പന്നാതി വുച്ചന്തി, സബ്ബേ തേ ധമ്മാ ഉപ്പാദേ ച ഠിതിയഞ്ച ഇമേഹി ചതുവീസതിയാ പച്ചയേഹി സഹിതത്താ സപ്പച്ചയാ നാമ, സപ്പച്ചയത്താ സങ്ഖതാ നാമ, സങ്ഖതത്താ പടിച്ചസമുപ്പന്നാ നാമ. കതമേ പന തേ ധമ്മാതി. ഏകവീസസതചിത്താനി ച ദ്വിപഞ്ഞാസചേതസികാനി ച അട്ഠവീസതി രൂപാനി ച.

തത്ഥ ഏകവീസസതചിത്താനി ധാതുവസേന സത്തവിധാനി ഭവന്തി, ചക്ഖു വിഞ്ഞാണധാതു സോതവിഞ്ഞാണധാതു ഘാനവിഞ്ഞാണധാതു ജിവ്ഹാ വിഞ്ഞാണധാതു കായവിഞ്ഞാണധാതു മനോധാതു മനോവിഞ്ഞാണ ധാതൂതി. തത്ഥ ചക്ഖുവിഞ്ഞാണദ്വയം ചക്ഖുവിഞ്ഞാണധാതു നാമ. സോതവിഞ്ഞാണദ്വയം സോതവിഞ്ഞാണധാതു നാമ. ഘാനവിഞ്ഞാണദ്വയം ഘാനവിഞ്ഞാണധാതു നാമ. ജിവ്ഹാവിഞ്ഞാണദ്വയം ജിവ്ഹാവിഞ്ഞാണധാതു നാമ. കായവിഞ്ഞാണദ്വയം കായവിഞ്ഞാണധാതു നാമ. പഞ്ചദ്വാരാവജ്ജന ചിത്തഞ്ച സമ്പടിച്ഛനചിത്തദ്വയഞ്ച മനോധാതു നാമ. സേസാനി അട്ഠസതം ചിത്താനി മനോവിഞ്ഞാണധാതു നാമ.

ദ്വിപഞ്ഞാസചേതസികാനി ച രാസിവസേന ചതുബ്ബിധാനി ഭവന്തി, സത്ത സബ്ബചിത്തികാനി ച ഛ പകിണ്ണകാനി ച ചുദ്ദസ പാപാനിച പഞ്ചവീസതി കല്യാണാനി ച.

ചതുവീസതിപച്ചയേസു ച പന്നരസപച്ചയാ സബ്ബചിത്തുപ്പാദ സാധാരണാ ഹോന്തി, ആരമ്മണഞ്ച അനന്തരഞ്ച സമനന്തരഞ്ച സഹ ജാതോ ച അഞ്ഞമഞ്ഞഞ്ച നിസ്സയോ ച ഉപനിസ്സയോ ച കമ്മഞ്ച ആഹാരോ ച ഇന്ദ്രിയഞ്ച സമ്പയുത്തോ ച അത്ഥി ച നത്ഥി ച വിഗതോ ച അവിഗതോ ച. ന ഹി കിഞ്ചി ചിത്തം വാ ചേതസികം വാ ആരമ്മണേന വിനാ ഉപ്പന്നം നാമ അത്ഥി. തഥാ അനന്തരാദീഹി ച. അട്ഠപച്ചയാ കേസഞ്ചി ചിത്തുപ്പാദാനം പച്ചയാ സാധാരണാ ഹോന്തി, ഹേതു ച അധിപതി ച പുരേ ജാതോ ച ആസേവനഞ്ച വിപാകോ ച ഝാനഞ്ച മഗ്ഗോ ച വിപ്പയുത്തോ ച. തത്ഥ ഹേതു സഹേതുകചിത്തുപ്പാദാനം ഏവ സാധാരണാ, അധിപതി ച സാധിപതിജവനാനം ഏവ, പുരേജാതോ ച കേസഞ്ചി ചിത്തുപ്പാദാനം ഏവ, ആസേവനഞ്ച കുസലാകുസലകിരിയജവനാനം ഏവ, വിപാകോ ച വിപാകചിത്തുപ്പാദാനം ഏവ, ഝാനഞ്ച മനോധാതു മനോവിഞ്ഞാണധാതു ചിത്തുപ്പാദാനം ഏവ, മഗ്ഗോ ച സഹേതുകചിത്തുപ്പാദാനം ഏവ, വിപ്പയുത്തോ ച അരൂപലോകേ ചിത്തുപ്പാദാനം നത്ഥി, ഏകോ പച്ഛാജാതോ രൂപധമ്മാനം ഏവ വിസുംഭൂതോ ഹോതി.

തത്രായം ദീപനാ. സത്ത സബ്ബചിത്തികാനി ചേതസികാനി നാമ, ഫസ്സോ വേദനാ സഞ്ഞാ ചേതനാ ഏകഗ്ഗതാ ജീവിതം മനസികാരോ. തത്ഥ ചിത്തം അധിപതിജാതികഞ്ച ആഹാരപച്ചയോ ച ഇന്ദ്രിയപച്ചയോ ച. ഫസ്സോ ആഹാരപച്ചയോ. വേദനാ ഇന്ദ്രിയപച്ചയോ ച ഝാന പച്ചയോ ച. ചേതനാ കമ്മപച്ചയോ ച ആഹാരപച്ചയോ ച. ഏകഗ്ഗതാ ഇന്ദ്രിയപച്ചയോ ച ഝാന പച്ചയോ ച മഗ്ഗപച്ചയോ ച. ജീവിതം ഇന്ദ്രിയപച്ചയോ. സേസാ ദ്വേ ധമ്മാ വിസേസപച്ചയാ ന ഹോന്തി.

ചക്ഖുവിഞ്ഞാണേ സത്ത സബ്ബചിത്തികാനി ചേതസികാനി ലബ്ഭന്തി, വിഞ്ഞാണേന സദ്ധിം അട്ഠ നാമധമ്മാ ഹോന്തി. സബ്ബേ തേ ധമ്മാ സത്തഹി പച്ചയേഹി അഞ്ഞമഞ്ഞസ്സ പച്ചയാ ഹോന്തി ചതൂഹി മഹാസഹജാതേഹി ച വിപ്പയുത്തവജ്ജിതേഹി തീഹി മജ്ഝിമസഹജാതേഹി ച. തേസ്വേവ അട്ഠസു ധമ്മേസു വിഞ്ഞാണം സേസാനം സത്തന്നം ധമ്മാനം ആഹാരപച്ചയേന ച ഇന്ദ്രിയപച്ചയേന ച പച്ചയോ ഹോതി. ഫസ്സോ ആഹാരപച്ചയേന, വേദനാ ഇന്ദ്രിയപച്ചയമത്തേന, ചേതനാ കമ്മപച്ചയേന ച ആഹാര പച്ചയേന ച, ഏകഗ്ഗതാ ഇന്ദ്രിയപച്ചയമത്തേന, ജീവിതം സേസാനം സത്തന്നം ധമ്മാനം ഇന്ദ്രിയപച്ചയേന പച്ചയോ ഹോതി. ചക്ഖുവത്ഥുരൂപം പന തേസം അട്ഠന്നം ധമ്മാനം ഛഹി വത്ഥുപുരേജാതേഹി തസ്മിം ചക്ഖുവത്ഥുമ്ഹി ആപാതമാഗതാനി പച്ചുപ്പന്നാനി രൂപാരമ്മണാനി തേസം ചതൂഹി ആരമ്മണ പുരേജാതേഹി, അനന്തരനിരുദ്ധം പഞ്ചദ്വാരാവജ്ജനചിത്തഞ്ച പഞ്ചഹി അനന്തരേഹി, പുബ്ബേ കതം കുസലകമ്മം വാ അകുസലകമ്മം വാ കുസലവിപാകാനം വാ അകുസലവിപാകാനം വാ തേസം നാനാക്ഖണികകമ്മപച്ചയേന, കമ്മ സഹായഭൂതാനി പുരിമഭവേ അവിജ്ജാതണ്ഹൂപാദാനാനി ച ഇമസ്മിം ഭവേ ആവാസപുഗ്ഗലഉതുഭോജനാദയോ ച തേസം അട്ഠന്നം ധമ്മാനം പകതൂപനിസ്സയപച്ചയേന പച്ചയാ ഹോന്തി. ഇമസ്മിം ചിത്തേ ഹേതു ച അധിപതി ച പച്ഛാജാതോ ച ആസേവനഞ്ച ഝാനഞ്ച മഗ്ഗോചാതി ഛപച്ചയാ ന ലബ്ഭന്തി, അട്ഠാരസപച്ചയാ ലബ്ഭന്തി. യഥാ ച ഇമസ്മിം ചിത്തേ, തഥാ സോതവിഞ്ഞാണാദീസുപി ഛ പച്ചയാ ന ലബ്ഭന്തി, അട്ഠാരസപച്ചയാ ലബ്ഭന്തീതി.

പഞ്ചവിഞ്ഞാണേസു പച്ചയഘടനാനയോ നിട്ഠിതോ.

അഹേതുക ചിത്തുപ്പാദേസു പച്ചയഘടനാനയോ

ഛ പകിണ്ണകാനി ചേതസികാനി നാമ, വിതക്കോ വിചാരോ അധിമോക്ഖോ വീരിയം പീതി ഛന്ദോ. തത്ഥ വിതക്കോ ഝാനപച്ചയോ ച മഗ്ഗപച്ചയോ ച. വിചാരോ ഝാനപച്ചയോ. വീരിയം അധിപതിജാതികഞ്ച ഇന്ദ്രിയപച്ചയോ ച മഗ്ഗപച്ചയോ ച. പീതി ഝാനപച്ചയോ. ഛന്ദോ അധിപതിജാതികോ. അധിമോക്ഖോ പന വിസേസപച്ചയോ ന ഹോതി.

പഞ്ചദ്വാരാവജ്ജനചിത്തഞ്ച സമ്പടിച്ഛനചിത്തദ്വയഞ്ച ഉപേക്ഖാസന്തീരണ ദ്വയഞ്ചാതി പഞ്ചസു ചിത്തേസു ദസ ചേതസികാനി ലബ്ഭന്തി, സത്ത സബ്ബ ചിത്തികാനി ച പകിണ്ണകേസു വിതക്കോ ച വിചാരോ ച അധിമോക്ഖോ ച. വിഞ്ഞാണേന സദ്ധിം പച്ചേകം ഏകാദസ നാമധമ്മാ ഹോന്തി. ഇമേസു ചിത്തേസു ഝാനകിച്ചം ലബ്ഭതി. വേദനാ ച ഏകഗ്ഗതാ ച വിതക്കോ ച വിചാരോ ച ഝാനപച്ചയം സാധേന്തി. പഞ്ചദ്വാരാവജ്ജനചിത്തം പന കിരിയചിത്തം ഹോതി, വിപാകപച്ചയോ നത്ഥി. നാനാക്ഖണികകമ്മഞ്ച ഉപനിസ്സയട്ഠാനേ തിട്ഠതി. വിപാകപച്ചയേന സദ്ധിം ഛ പച്ചയാ ന ലബ്ഭന്തി. ഝാനപച്ചയേന സദ്ധിം അട്ഠാരസപച്ചയാ ലബ്ഭന്തി. സേസേസു ചതൂസു വിപാകചിത്തേസു പഞ്ച പച്ചയാ ന ലബ്ഭന്തി. വിപാകപച്ചയേന ച ഝാനപച്ചയേന ച സദ്ധിം ഏകൂനവീസതി പച്ചയാ ലബ്ഭന്തി.

സോമനസ്സസന്തീരണേ പീതിയാ സദ്ധിം ഏകാദസചേതസികാ യുജ്ജന്തി, മനോദ്വാരാവജ്ജനചിത്തേ ച വീരിയേന സദ്ധിം ഏകാദസാതി വിഞ്ഞാണേന സദ്ധിം ദ്വാദസ നാമധമ്മാ ഹോന്തി. ഹസിതുപ്പാദചിത്തേ പന പീതിയാ ച വീരിയേന ച സദ്ധിം ദ്വാദസ ചേതസികാനി യുജ്ജന്തി. വിഞ്ഞാണേന സദ്ധിം തേരസ നാമധമ്മാ ഹോന്തി. തത്ഥ സോമനസ്സസന്തീരണേ ഝാനങ്ഗേസു പീതിമത്തം അധികം ഹോതി, പുബ്ബേ ഉപേക്ഖാസന്തീരണദ്വയേ വിയ പഞ്ചപച്ചയാ ന ലബ്ഭന്തി. ഏകൂനവീസതിപച്ചയാ ലബ്ഭന്തി. മനോദ്വാരാ വജ്ജനചിത്തേ ച വീരിയമത്തം അധികം ഹോതി, തഞ്ച ഇന്ദ്രിയകിച്ച ഝാന കിച്ചാനിസാധേതി. അധിപതികിച്ചഞ്ച മഗ്ഗകിച്ചഞ്ച ന സാധേതി. കിരിയ ചിത്തത്താവിപാകപച്ചയോ ച നത്ഥി. പുബ്ബേ പഞ്ചദ്വാരാവജ്ജനചിത്തേ വിയ വിപാക പച്ചയേന സദ്ധിം ഛ പച്ചയാ ന ലബ്ഭന്തി. ഝാനപച്ചയേന സദ്ധിം അട്ഠരസ പച്ചയാ ലബ്ഭന്തി. ഹസിതുപ്പാദചിത്തേപി കിരിയചിത്തത്താ വിപാകപച്ചയോ നത്ഥി, ജവനചിത്തത്താ പന ആസേവനം അത്ഥി, വിപാകപച്ചയേന സദ്ധിം പഞ്ച പച്ചയാ ന ലബ്ഭന്തി. ആസേവനപച്ചയേന സദ്ധിം ഏകൂനവീസതി പച്ചയാ ലബ്ഭന്തി.

അഹേതുകചിത്തുപ്പാദേസു പച്ചയഘടനാനയോ നിട്ഠിതോ.

അകുസലചിത്തുപ്പാദേസു പച്ചയഘടനാനയോ

ദ്വാദസ അകുസലചിത്താനി, ദ്വേ മോഹമൂലികാനി അട്ഠ ലോഭ മൂലികാനി ദ്വേ ദോസമൂലികാനി. ചുദ്ദസ പാപചേതസികാനി നാമ മോഹോ അഹിരികം അനോത്തപ്പം ഉദ്ധച്ചന്തി ഇദം മോഹചതുക്കം നാമ. ലോഭോ ദിട്ഠി മാനോതി ഇദം ലോഭതിക്കം നാമ. ദോസോ ഇസ്സാ മച്ഛരിയം കുക്കുച്ചന്തി ഇദം ദോസചതുക്കം നാമ. ഥിനം മിദ്ധം വിചികിച്ഛാതി ഇദം വിസും തിക്കം നാമ.

തത്ഥ ലോഭോ ദോസോ മോഹോതി തയോ മൂലധമ്മാ ഹേതുപച്ചയാ, ദിട്ഠി മഗ്ഗപച്ചയോ, സേസാ ദസധമ്മാ വിസേസപച്ചയാ ന ഹോന്തി.

തത്ഥ ദ്വേ മോഹമൂലികാനി നാമ വിചികിച്ഛാസമ്പയുത്തചിത്തം ഉദ്ധച്ച സമ്പയുത്തചിത്തം. തത്ഥ വിചികിച്ഛാസമ്പയുത്തചിത്തേ പന്നരസ ചേതസികാനി ഉപ്പജ്ജന്തി സത്ത സബ്ബചിത്തികാനി ച വിതക്കോ വിചാരോ വീരിയന്തി തീണി പകിണ്ണകാനി ച പാപചേതസികേസു മോഹചതുക്കഞ്ച വിചികിച്ഛാ ചാതി, ചിത്തേന സദ്ധിം സോളസ നാമധമ്മാ ഹോന്തി. ഇമസ്മിം ചിത്തേ ഹേതു പച്ചയോപി മഗ്ഗപച്ചയോപി ലബ്ഭന്തി. തത്ഥ മോഹോ ഹേതുപച്ചയോ, വിതക്കോ ച വീരിയഞ്ച മഗ്ഗപച്ചയോ, ഏകഗ്ഗതാ പന വിചികിച്ഛായ ദുട്ഠത്താ ഇമസ്മിം ചിത്തേ ഇന്ദ്രിയകിച്ചഞ്ച മഗ്ഗകിച്ചഞ്ച ന സാധേതി, ഝാനകിച്ചമത്തം സാധേതി. അധിപതി ച പച്ഛാജാതോ വിപാകോ ചാതി തയോ പച്ചയാന ലബ്ഭന്തി, സേസാ ഏകവീസതിപച്ചയാ ലബ്ഭന്തി. ഉദ്ധച്ചസമ്പയുത്തചിത്തേപി വിചികിച്ഛം പഹായ അധിമോക്ഖേന സദ്ധിം പന്നരസേവ ചേതസികാനി, സോളസേവ നാമധമ്മാ ഹോന്തി. ഇമസ്മിം ചിത്തേ ഏകഗ്ഗതാ ഇന്ദ്രിയ കിച്ചഞ്ച ഝാനകിച്ചഞ്ച മഗ്ഗകിച്ചഞ്ച സാധേതി, തയോ പച്ചയാ ന ലബ്ഭന്തി, ഏകവീസതി പച്ചയാ ലബ്ഭന്തി.

അട്ഠസു ലോഭമൂലികചിത്തേസു പന സത്ത സബ്ബചിത്തികാനി ച ഛ പകിണ്ണകാനി ച പാപേസു മോഹചതുക്കഞ്ച ലോഭതിക്കഞ്ച ഥിനമിദ്ധഞ്ചാതി ദ്വാവീസതി ചേതസികാനി ഉപ്പജ്ജന്തി. തേസു ലോഭോ ച മോഹോചാതി ദ്വേ മൂലാനി ഹേതുപച്ചയോ. ഛന്ദോ ച ചിത്തഞ്ച വീരിയഞ്ചാതി തയോ അധിപതിജാതികാ കദാചി അധിപതികിച്ചം സാധേന്തി, ആരമ്മണാധിപതിപി ഏത്ഥ ലബ്ഭതി. ചേതനാ കമ്മപച്ചയോ. തയോ ആഹാരാ ആഹാരപച്ചയോ. ചിത്തഞ്ച വേദനാ ച ഏകഗ്ഗതാ ച ജീവിതഞ്ച വീരിയഞ്ചാതി പഞ്ച ഇന്ദ്രിയധമ്മാ ഇന്ദ്രിയപച്ചയോ. വിതക്കോ ച വിചാരോ ച പീതി ച വേദനാ ച ഏകഗ്ഗതാചാതി പഞ്ച ഝാനങ്ഗാനി ഝാനപച്ചയോ. വിതക്കോ ച ഏകഗ്ഗതാ ച ദിട്ഠി ച വീരിയഞ്ചാതി ചത്താരി മഗ്ഗങ്ഗാനി മഗ്ഗപച്ചയോ. പച്ഛാജാതോ ച വിപാകോ ചാതി ദ്വേ പച്ചയാ ന ലബ്ഭന്തി. സേസാ ദ്വാവീസതി പച്ചയാ ലബ്ഭന്തി.

ദ്വീസു ദോസമൂലികചിത്തേസു പീതിഞ്ച ലോഭതിക്കഞ്ച പഹായ ദോസചതുക്കേന സദ്ധിം ദ്വാവീസതി ഏവ ചേതസികാനി, ദോസോ ച മോഹോ ച ദ്വേ മൂലാനി, തയോ അധിപതി ജാതികാ, തയോ ആഹാരാ, പഞ്ച ഇന്ദ്രിയാനി, ചത്താരി ഝാനങ്ഗാനി, തീണി മഗ്ഗങ്ഗാനി. ഏത്ഥാപി ദ്വേ പച്ചയാ ന ലബ്ഭന്തി, ദ്വാവീസതി പച്ചയാ ലബ്ഭന്തി.

അകുസലചിത്തുപ്പാദേസു പച്ചയഘടനാനയോ നിട്ഠിതോ.

ചിത്തുപ്പാദേസു പച്ചയഘടനാനയോ

ഏകനവുതി സോഭണചിത്താനി നാമ, ചതുവീസതി കാമ സോഭണചിത്താനി പന്നരസ രൂപചിത്താനി ദ്വാദസ അരൂപചിത്താനി ചത്താലീസ ലോകുത്തരചിത്താനി. തത്ഥ ചതുവീസതി കാമസോഭണ ചിത്താനി നാമ അട്ഠ കാമകുസലചിത്താനി അട്ഠ കാമസോഭണവിപാക ചിത്താനി അട്ഠ കാമസോഭണകിരിയചിത്താനി.

പഞ്ച വീസതി കല്യാണചേതസികാനി നാമ, അലോഭോ അദോസോ അമോഹോചേതി തീണി കല്യാണമൂലികാനി ച സദ്ധാ ച സതി ച ഹിരീ ച ഓത്തപ്പഞ്ച തത്രമജ്ഝത്തതാ ച കായപസ്സദ്ധി ച ചിത്ത പസ്സദ്ധി ച കായലഹുതാ ച ചിത്തലഹുതാ ച കായമുദുതാ ച ചിത്ത മുദുതാ ച കായകമ്മഞ്ഞതാ ച ചിത്ത കമ്മഞ്ഞതാ ച കായപാഗുഞ്ഞതാ ച ചിത്തപാഗുഞ്ഞതാ ച കായുജുകതാ ച ചിത്തുജുകതാ ച സമ്മാവാചാ സമ്മാകമ്മന്തോ സമ്മാആജീവോതി തിസ്സോ വിരതിയോ ച കരുണാ മുദിതാതി ദ്വേ അപ്പമഞ്ഞായോ ച.

തത്ഥ തീണി കല്യാണമൂലാനി ഹേതുപച്ചയോ, അമോഹോ പന അധിപതിപച്ചയേ വീമംസാധിപതിനാമ, ഇന്ദ്രിയപച്ചയേ പഞ്ഞിന്ദ്രിയം നാമ, മഗ്ഗപച്ചയേ സമ്മാദിട്ഠി നാമ. സദ്ധാ ഇന്ദ്രിയപച്ചയേ സദ്ധിന്ദ്രിയം നാമ. സതി ഇന്ദ്രിയപച്ചയേ സതിന്ദ്രിയം നാമ, മഗ്ഗപച്ചയേ സമ്മാസതി നാമ. തിസ്സോ വിരതിയോ മഗ്ഗപച്ചയോ, സേസാ സത്തരസ ധമ്മാ വിസേസപച്ചയാ ന ഹോന്തി.

അട്ഠസു കാമകുസലചിത്തേസു അട്ഠതിംസ ചേതസികാനി സങ്ഗയ്ഹന്തി, സത്ത സബ്ബചിത്തികാനി ഛ പകിണ്ണകാനി പഞ്ചവീസതി കല്യാണാനി. തേസു ച പീതി ചതൂസു സോമനസ്സികേസു ഏവ, അമോഹോ ചതൂസു ഞാണസമ്പയുത്തേസു ഏവ, തിസ്സോ വിരതിയോ സിക്ഖാപദസീലപൂരണ കാലേ ഏവ, ദ്വേ അപ്പമഞ്ഞായോ സത്തേസു കാരുഞ്ഞമോദനാകാരേസു ഏവാതി. ഇമേസുപി അട്ഠസു ചിത്തേസു ദ്വേ വാ തീണി വാ കല്യാണമൂലാനി ഹേതുപച്ചയോ, ഛന്ദോ ച ചിത്തഞ്ച വീരിയഞ്ച വീമംസാചാതി ചതൂസു അധിപതിജാതികേസു ഏകമേകോവ കദാചി അധിപതിപച്ചയോ. ചേതനാ കമ്മപച്ചയോ. തയോ ആഹാരാ ആഹാരപച്ചയോ. ചിത്തഞ്ച വേദനാ ച ഏകഗ്ഗതാ ച ജീവിതഞ്ച സദ്ധാ ച സതി ച വീരിയഞ്ച പഞ്ഞാചാതി അട്ഠ ഇന്ദ്രിയാനി ഇന്ദ്രിയപച്ചയോ. വിതക്കോ ച വിചാരോ ച പീതി ച വേദനാ ച ഏകഗ്ഗതാചാതി പഞ്ചഝാനങ്ഗാനി ഝാനപച്ചയോ. പഞ്ഞാ ച വിതക്കോ ച തിസ്സോ വിരതിയോ ച സതി ച വീരിയഞ്ച ഏകഗ്ഗതാചാതി അട്ഠ മഗ്ഗങ്ഗാനി മഗ്ഗപച്ചയോ. ഇമേസുപി അട്ഠസു ചിത്തേസു പച്ഛാജാതോ ച വിപാകോചാതി ദ്വേ പച്ചയാ ന ലബ്ഭന്തി, സേസാ ദ്വാവീസതിപച്ചയാ ലബ്ഭന്തി.

അട്ഠസു കാമസോഭണകിരിയചിത്തേസു തിസ്സോ വിരതിയോ ന ലബ്ഭന്തി, കുസലേസു വിയ ദ്വേ പച്ചയാ ന ലബ്ഭന്തി, ദ്വാവീസതി പച്ചയാ ലബ്ഭന്തി.

അട്ഠസു കാമസോഭണവിപാകേസു തിസ്സോ വിരതിയോ ച ദ്വേ അപ്പമഞ്ഞായോ ച ന ലബ്ഭന്തി. അധിപതിപച്ചയോ ച പച്ഛാജാതോ ച ആസേവനഞ്ചാതി തയോ പച്ചയാ ന ലബ്ഭന്തി, ഏകവീസതി പച്ചയാ ലബ്ഭന്തി.

ഉപരി രൂപാരൂപലോകുത്തരചിത്തേസുപി ദ്വാവീസതിപച്ചയതോ അതിരേകം നത്ഥി. തസ്മാ ചതൂസു ഞാണസമ്പയുത്തകാമകുസല ചിത്തേസു വിയ ഇമേസു പച്ചയഘടനാ വേദിതബ്ബാ.

ഏവം സന്തേ കസ്മാ താനി ചിത്താനി കാമചിത്തതോ മഹന്ത തരാനി ച പണീതതരാനി ച ഹോന്തീതി. ആസേവനമഹന്തത്താ. താനി ഹി ചിത്താനി ഭാവനാകമ്മവിസേസേഹി സിദ്ധാനി ഹോന്തി, തസ്മാ തേസു ആസേവനപച്ചയോ മഹന്തോ ഹോതി. ആസേവന മഹന്തത്താ ച ഇന്ദ്രിയപച്ചയോപി ഝാനപച്ചയോപി മഗ്ഗപച്ചയോപി അഞ്ഞേപി വാ തേസം പച്ചയാ മഹന്താ ഹോന്തി. പച്ചയാനം ഉപരൂപരി മഹന്തത്താ താനി ചിത്താനി ഉപരൂപരി ച കാമചിത്തതോ മഹന്തതരാനി ച പണീതതരാനി ച ഹോന്തീതി.

ചിത്തുപ്പാദേസു പച്ചയഘടനാനയോ നിട്ഠിതോ.

രൂപകലാപേസു പച്ചയഘടനാനയോ

രൂപകലാപേസു പച്ചയഘടനാനയോ വുച്ചതേ. അട്ഠവീസതി രൂപാനി നാമ, ചത്താരി മഹാഭൂതാനി പഥവീ ആപോ തേജോ വായോ. പഞ്ച പസാദരൂപാനി ചക്ഖു സോതം ഘാനം ജിവ്ഹാ കായോ. പഞ്ച ഗോചരരൂപാനി രൂപം സദ്ദോ ഗന്ധോ രസോ ഫോട്ഠബ്ബം. തത്ഥ ഫോട്ഠബ്ബം തിവിധം പഥവീഫോട്ഠബ്ബം തേജോഫോട്ഠബ്ബം വായോഫോട്ഠബ്ബം. ദ്വേ ഭാവരൂപാനി ഇത്ഥിഭാവരൂപം പുമ്ഭാവരൂപം. ഏകം ജീവിതരൂപം, ഏകം ഹദയരൂപം. ഏകം ആഹാരരൂപം. ഏകം ആകാസധാതുരൂപം. ദ്വേ വിഞ്ഞത്തിരൂപാനി കായവിഞ്ഞത്തിരൂപം വചീവിഞ്ഞത്തി രൂപം. തീണി വികാരരൂപാനി ലഹുതാ മുദുതാ കമ്മഞ്ഞതാ. ചത്താരി ലക്ഖണരൂപാനി ഉപചയോ സന്തതി ജരതാ അനിച്ചതാ.

തത്ഥ ഛ രൂപധമ്മാ രൂപധമ്മാനം പച്ചയാ ഹോന്തി ചത്താരി മഹാഭൂതാനി ച ജീവിതരൂപഞ്ച ആഹാരരൂപഞ്ച. തത്ഥ ചത്താരി മഹാ ഭൂതാനി അഞ്ഞമഞ്ഞസ്സ പഞ്ചഹി പച്ചയേഹി പച്ചയാ ഹോന്തി സഹജാതേന ച അഞ്ഞമഞ്ഞേന ച നിസ്സയേന ച അത്ഥിയാ ച അവിഗതേനച. സഹജാതാനം ഉപാദാരൂപാനം അഞ്ഞമഞ്ഞവജ്ജിതേഹി ചതൂഹി പച്ചയേഹി പച്ചയാ ഹോന്തി. ജീവിതരൂപം സഹജാതാനം കമ്മജരൂപാനം ഇന്ദ്രിയപച്ചയേന പച്ചയോ. ആഹാരരൂപം സഹജാതാനഞ്ച അസഹജാതാനഞ്ച സബ്ബേസം അജ്ഝത്തരൂപധമ്മാനം ആഹാരപച്ചയേന പച്ചയോ.

തത്ഥേവ തേരസ രൂപധമ്മാ നാമധമ്മാനം വിസേസപച്ചയാ ഹോന്തി, പഞ്ചപസാദരൂപാനി ച സത്ത ഗോചരരൂപാനി ച ഹദയവത്ഥുരൂപഞ്ച. തത്ഥ പഞ്ച പസാദരൂപാനി പഞ്ചന്നം വിഞ്ഞാണധാതൂനം മാതരോ വിയ പുത്തകാനം വത്ഥുപുരേജാതേന ച വത്ഥുപുരേജാതിന്ദ്രിയേന ച വത്ഥു പുരേജാതവിപ്പയുത്തേന ച പച്ചയാ ഹോന്തി. സത്ത ഗോചരരൂപാനി പഞ്ചന്നം വിഞ്ഞാണധാതൂനം തിസ്സന്നം മനോധാതൂനഞ്ച പിതരോ വിയ പുത്തകാനം ആരമ്മണപുരേജാതേന പച്ചയാ ഹോന്തി. ഹദയവത്ഥുരൂപം ദ്വിന്നം മനോധാതു മനോവിഞ്ഞാണധാതൂനം രുക്ഖോ വിയ രുക്ഖദേവതാനം യഥാരഹം പടിസന്ധിക്ഖണേ സഹജാതനിസ്സയേന പവത്തികാലേ വത്ഥുപുരേജാതേന ച വത്ഥുപുരേജാതവിപ്പയുത്തേന ച പച്ചയോ ഹോതി.

തേവീസതി രൂപകലാപാ. തത്ഥ ഏകായ രജ്ജുയാ ബന്ധിതാനം കേസാനം കേസകലാപോ വിയ തിണാനം തിണകലാപോ വിയ ഏകേന ജാതിരൂപേന ബന്ധിതാനം രൂപധമ്മാനം കലാപോ പരിപിണ്ഡിരൂപ കലാപോ നാമ.

തത്ഥ ചത്താരി മഹാഭൂതാനി വണ്ണോ ഗന്ധോ രസോ ഓജാതി ഇമേ അട്ഠ ധമ്മാ ഏകോ സബ്ബമൂലകലാപോ നാമ, സബ്ബമൂലട്ഠകന്തി ച വുച്ചതി.

നവ കമ്മജരൂപകലാപാ, – ജീവിതനവകം വത്ഥുദസകം കായ ദസകം ഇത്ഥിഭാവദസകം പുമ്ഭാവദസകം ചക്ഖുദസകം സോതദസകം ഘാനദസകം ജിവ്ഹാദസകം. തത്ഥ സബ്ബമൂലട്ഠകമേവജീവിതരൂപേന സഹ ജീവിതനവകം നാമ. ഏതദേവ കമ്മജകലാപേസു മൂലനവകം ഹോതി. മൂലനവകമേവ യഥാക്കമം ഹദയവത്ഥുരൂപാദീഹി അട്ഠരൂപേഹി സഹ വത്ഥുദസകാദീനി അട്ഠദസകാനി ഭവതി. തത്ഥ ജീവിതനവകഞ്ച കായദസകഞ്ച ഭാവദസകാനിചാതി ചത്താരോ കലാപാ സകല കായേ പവത്തന്തി. തത്ഥ ജീവിതനവകന്തി പാചകഗ്ഗി ച കായഗ്ഗി ച വുച്ചതി. പാചകഗ്ഗി നാമ പാചകതേജോ കോട്ഠാസോ, സോ ആമാസയേ പവത്തിത്വാ അസിതപീതഖായിതസായിതാനി പരിപാചേതി. കായഗ്ഗി നാമ സകലകായബ്യാപകോ ഉസ്മാതേജോ കോട്ഠാസോ, സോ സകല കായേ പവത്തിത്വാ പിത്തസേമ്ഹലോഹിതാനി അപൂതീനി വിപ്പസന്നാനി കരോതി. തേസം ദ്വിന്നം വിസമവുത്തിയാ സതി സത്താ ബഹ്വാബാധാ ഹോന്തി, സമവുത്തിയാ സതി അപ്പാബാധാ. തദുഭയം ജീവിതനവകം സത്താനം ആയും സമ്പാദേതി. വണ്ണം സമ്പാദേതി. കായദസകം സകലകായേ സുഖസമ്ഫസ്സ ദുക്ഖസമ്ഫസ്സാനി സമ്പാദേതി. ഭാവ ദസകാനി ഇത്ഥീനം സബ്ബേ ഇത്ഥാകാരേ സമ്പാദേതി. പുരിസാനം സബ്ബേ പുരിസാകാരേ സമ്പാദേഹി. സേസാനി വത്ഥുദസകാദീനി പഞ്ചദസകാനി പദേസദസകാനി നാമ. തത്ഥ വത്ഥുദസകം ഹദയകോസബ്ഭന്തരേ പവത്തിത്വാ സത്താനം നാനാപകാരാനി സുചിന്തിതദുചിന്തിതാനി സമ്പാദേതി. ചക്ഖുദസകാദീനി ചത്താരി ദസകാനി ചക്ഖുഗുള കണ്ണബില നാസബില ജിവ്ഹാതലേസു പവത്തിത്വാ ദസ്സന സവന ഘായന സായനാനി സമ്പാദേതി.

അട്ഠ ചിത്തജരൂപകലാപാ, സബ്ബമൂലട്ഠകം സദ്ദനവകം കായ വിഞ്ഞത്തിനവകം സദ്ദവചീവിഞ്ഞത്തിദസകന്തി ചത്താരോ മൂലകലാപാ ച തേയേവ ലഹുതാ മുദുതാ കമ്മഞ്ഞതാസങ്ഖാതേഹി തീഹി വികാര രൂപേഹി സഹ ചത്താരോ സവികാരകലാപാ ച.

തത്ഥ സരീരധാതൂനം വിസമപ്പവത്തികാലേ ഗിലാനസ്സ മൂല കലാപാനി ഏവ പവത്തന്തി. തദാ ഹി തസ്സ സരീരരൂപാനി ഗരൂനി വാ ഥദ്ധാനി വാ അകമ്മഞ്ഞാനി വാ ഹോന്തി, യഥാരുചി ഇരിയപഥംപി പവത്തേതും അങ്ഗ പച്ചങ്ഗാനിപി ചാലേതും വചനംപി കഥേതും ദുക്ഖോ ഹോതി. സരീരധാതൂനം സമപ്പവത്തികാലേ പന അഗിലാനസ്സ ഗരുഥദ്ധാദീനം സരീരദോസാനം അഭാവതോ സവികാരാ പവത്തന്തി. തേസു ച ചിത്തങ്ഗവസേന കായങ്ഗ ചലനേ ദ്വേ കായവിഞ്ഞത്തികലാപാ പവത്തന്തി. ചിത്തവസേനേവ മുഖതോ വചനസദ്ദപ്പവത്തികാലേ ദ്വേ വചീവിഞ്ഞത്തികലാപാ, ചിത്തവസേനേവ അക്ഖരവണ്ണരഹിതാനം ഹസനരോദനാദീനം അവചനസദ്ദാനം മുഖതോ പവത്തികാലേ ദ്വേ സദ്ദകലാപാ, സേസകാലേസു ദ്വേ ആദി കലാപാ പവത്തന്തി.

ചത്താരോ ഉതുജരൂപകലാപാ, സബ്ബമൂലട്ഠകം സദ്ദനവകന്തി ദ്വേ മൂലകലാപാ ച ദ്വേ സവികാരകലാപാ ച. തത്ഥ അയം കായോ യാവജീവം ഇരിയാപഥസോതം അനുഗച്ഛന്തോ യാപേതി, തസ്മാ ഇരിയാപഥനാനത്തം പടിച്ച ഇമസ്മിം കായേ ഖണേ ഖണേ ധാതൂനം സമപ്പവത്തിവിസമപ്പവത്തിയോ പഞ്ഞായന്തി. തഥാ ഉതുനാനത്തം പടിച്ച ആഹാരനാനത്തം പടിച്ച വാതാതപസപ്ഫസ്സനാനത്തം പടിച്ച കായങ്ഗ പരിഹാരനാനത്തം പടിച്ച അത്തൂപക്കമപരൂപക്കമനാനത്തം പടിച്ച. തത്ഥ വിസമപ്പവത്തികാലേ ദ്വേ മൂലകലാപാ ഏവ പവത്തന്തി, സമപ്പവത്തികാലേ ദ്വേ സവികാരാ. തേസു ച ദ്വേ സദ്ദകലാപാ ചിത്തജസദ്ദതോ പരമ്പരസദ്ദേസു ച അഞ്ഞേസു ലോകേ നാനപ്പകാരസദ്ദേസു ച പവത്തന്തി.

ദ്വേ ആഹാരജരൂപകലാപാ, – സബ്ബമൂലട്ഠകം സവികാരന്തി. ഇമേ ദ്വേ കലാപാ സപ്പായേന വാ അസപ്പായേന വാ ആഹാരേന ജാതാനം സമരൂപവിസമരൂപാനം വസേന വേദിതബ്ബാ.

ആകാസധാതു ച ലക്ഖണരൂപാനിചാതി പഞ്ചരൂപാനി കലാപ മുത്താനി ഹോന്തി. തേസു ആകാസധാതു കലാപാനം അന്തരാ പരിച്ഛേദ മത്തത്താ കലാപമുത്താ ഹോതി. ലക്ഖണരൂപാനി സങ്ഖതഭൂതാനം രൂപ കലാപാനം സങ്ഖതഭാവജാനനത്ഥായ ലക്ഖണമത്തത്താ കലാപ മുത്താനി.

ഇമേ തേവീസതി കലാപാ അജ്ഝത്തസന്താനേ ലബ്ഭന്തി. ബഹിദ്ധാ സന്താനേ പന ദ്വേ ഉതുജമൂലകലാപാ ഏവ ലബ്ഭന്തി. തത്ഥ ദ്വേ രൂപ സന്താനാനി അജ്ഝത്തസന്താനഞ്ച ബഹിദ്ധാസന്താനഞ്ച. തത്ഥ അജ്ഝത്തസന്താനം നാമ സത്തസന്താനം വുച്ചതി. ബഹിദ്ധാസന്താനം നാമ പഥവീപബ്ബതനദീസമുദ്ദ രുക്ഖതിണാദീനി വുച്ചതി. തത്ഥ അജ്ഝത്തസന്താനേ അട്ഠവീസതി രൂപാനി തേവീസതി രൂപകലാപാനി ലബ്ഭന്തി.

തത്ഥ പടിസന്ധിനാമധമ്മാ പടിസന്ധിക്ഖണേ കമ്മജരൂപകലാപാനം ഛധാ പച്ചയാ ഹോന്തി ചതൂഹി മഹാസഹജാതേഹി ച വിപാകേന ച വിപ്പയുത്തേന ച. ഹദയവത്ഥുരൂപസ്സ പന അഞ്ഞമഞ്ഞേന സഹ സത്തധാ പച്ചയാ ഹോന്തി. തേസ്വേവ നാമധമ്മേസു ഹേതുധമ്മാ ഹേതുഭാവേന, ചേതനാ കമ്മഭാവേന, ആഹാരധമ്മാ ആഹാരഭാവേന, ഇന്ദ്രിയ ധമ്മാ ഇന്ദ്രിയഭാവേന, ഝാനധമ്മാ ഝാന ഭാവേന, മഗ്ഗധമ്മാ മഗ്ഗ ഭാവേനാതി യഥാരഹം ഛധാ പച്ചയാ ഹോന്തി. അതീതാനി പന കുസലാകുസലകമ്മാനി ഏകധാവ പച്ചയാ ഹോന്തി കമ്മപച്ചയേന, പഠമഭവങ്ഗാദികാ പച്ഛാജാതാ പവത്തനാമധമ്മാ പുരേജാതാനം കമ്മജരൂപ കലാപാനം ഏകധാ പച്ചയാ ഹോന്തി പച്ഛാജാതേന. ഏത്ഥ ച പച്ഛാജാത വചനേന ചത്താരോ പച്ഛാജാതജാതികാ പച്ചയാ ഗഹിതാ ഹോന്തി. അതീതാനി ച കമ്മാനി ഏകധാവ പച്ചയാ ഹോന്തി. ഏവം നാമധമ്മാ കമ്മജരൂപകലാപാനം യഥാരഹം ചുദ്ദസഹി പച്ചയേഹി പച്ചയാ ഹോന്തി. ഇധ ദസപച്ചയാ ന ലബ്ഭന്തി ആരമ്മണഞ്ച അധിപതി ച അനന്തരഞ്ച സമനന്തരഞ്ച ഉപനിസ്സയോ ച പുരേജാതോ ച ആസേവനഞ്ച സമ്പയുത്തോ ച നത്ഥി ച വിഗതോ ച.

പവത്തികാലേ രൂപജനകാ നാമധമ്മാ അത്തനാ സഹജാതാനം ചിത്തജരൂപകലാപാനം പഞ്ചധാ പച്ചയാ ഹോന്തി ചതൂഹി മഹാസഹ ജാതേഹി ച വിപ്പയുത്തേന ച. തേസ്വേവ നാമധമ്മേസു ഹേതുധമ്മാ ഹേതുഭാവേന, അധിപതിധമ്മാ അധിപതിഭാവേന, ചേതനാ കമ്മഭാവേന, വിപാകധമ്മാ വിപാകഭാവേന, ആഹാരധമ്മാ ആഹാര ഭാവേന, ഇന്ദ്രിയധമ്മാ ഇന്ദ്രിയഭാവേന, ഝാനധമ്മാ ഝാനഭാവേന, മഗ്ഗധമ്മാ മഗ്ഗഭാവേനാതി യഥാരഹം അട്ഠധാ പച്ചയാ ഹോന്തി. പച്ഛാജാതാ സബ്ബേ നാമധമ്മാ പുരേജാതാനം ചിത്തജരൂപകലാപാനം ഏകധാ പച്ചയാ ഹോന്തി പച്ഛാജാതേന. ഏവം നാമധമ്മാ ചിത്തജരൂപ കലാപാനം യഥാരഹം ചുദ്ദസഹി പച്ചയേഹി പച്ചയാ ഹോന്തി. ഇധപി ദസ പച്ചയാ ന ലബ്ഭന്തി ആരമ്മണഞ്ച അനന്തരഞ്ച സമനന്തരഞ്ച അഞ്ഞമഞ്ഞഞ്ച ഉപനിസ്സയോ ച പുരേജാതോ ച ആസേവനഞ്ച സമ്പയുത്തോ ച നത്ഥി ച വിഗതോ ച.

പടിസന്ധിചിത്തസ്സ ഠിതികാലതോ പട്ഠായ പവത്തികാലേ സബ്ബേപി നാമധമ്മാ സബ്ബേസം ഉതുജരൂപകലാപാനഞ്ച ആഹാരജരൂപ കലാപാനഞ്ച ഏകധാ പച്ചയാ ഹോന്തി പച്ഛാജാതവസേന. ഏത്ഥപി പച്ഛാജാതവചനേന ചത്താരോ പച്ഛാജാതജാതികാ ഗഹിതാ ഹോന്തി, സേസാ വീസതി പച്ചയാ ന ലബ്ഭന്തി.

സബ്ബേസു പന തേവീസതിയാ രൂപകലാപേസുചത്താരോമഹാ ഭൂതാ അഞ്ഞമഞ്ഞസ്സ പഞ്ചധാ പച്ചയാ ഹോന്തി ചതൂഹി മഹാസഹ ജാതേഹി ച അഞ്ഞമഞ്ഞേന ച, സഹജാതാനം ഉപാദാരൂപാനം ചതുധാ പച്ചയാ ഹോന്തി ചതൂഹി മഹാസഹജാതേഹി. ആഹാരരൂപം സഹജാതാനഞ്ച അസഹജാതാനഞ്ച സബ്ബേസം അജ്ഝത്തരൂപകലാപാനം ആഹാര പച്ചയേന പച്ചയോ ഹോതി. നവസു കമ്മജരൂപകലാപേസു ജീവിതരൂപം സഹജാതാനമേവ രൂപാനം ഇന്ദ്രിയപച്ചയേന പച്ചയോ ഹോതി. ഏവം അജ്ഝത്തരൂപധമ്മാ അജ്ഝത്തരൂപധമ്മാനം സത്തധാ പച്ചയാ ഹോന്തി. ബഹിദ്ധാ രൂപധമ്മാ പന ബഹിദ്ധാഭൂതാനം ദ്വിന്നം ഉതുജരൂപകലാപാനം പഞ്ചധാ പച്ചയാ ഹോന്തീതി.

രൂപകലാപേസു പച്ചയഘടനാനയോ നിട്ഠിതോ.

ഏത്ഥ ച പട്ഠാനസദ്ദസ്സ അത്ഥോ വത്തബ്ബോ. പധാനം ഠാനന്തി പട്ഠാനം. തത്ഥ പധാനന്തി പമുഖം, ഠാനന്തി പച്ചയോ, പമുഖപച്ചയോ മുഖ്യപച്ചയോ ഏകന്തപച്ചയോതി വുത്തം ഹോതി. സോ ച ഏകന്ത പച്ചയോ ഏകന്തപച്ചയുപ്പന്നം പടിച്ച വത്തബ്ബോ.

ദുവിധഞ്ഹി പച്ചയുപ്പന്നം മുഖ്യപച്ചയുപ്പന്നം നിസ്സന്ദപച്ചയുപ്പന്നന്തി. തത്ഥ മുഖ്യപച്ചയുപ്പന്നം നാമ മൂലപച്ചയുപ്പന്നം, നിസ്സന്ദപച്ചയുപ്പന്നം നാമ പരമ്പര പച്ചയുപ്പന്നം. തത്ഥ മൂലപച്ചയുപ്പന്നമേവ ഏകന്തപച്ചയുപ്പന്നം നാമ. തഞ്ഹി അത്തനോ പച്ചയേ സതി ഏകന്തേന ഉപ്പജ്ജതിയേവ, നോ നുപ്പജ്ജതി. പരമ്പരപച്ചയുപ്പന്നം പന അനേകന്തപച്ചയുപ്പന്നംനാമ, തഞ്ഹി തസ്മിം പച്ചയേ സതിപി ഉപ്പജ്ജതി വാ, ന വാ ഉപ്പജ്ജതി. തത്ഥ ഏകന്തപച്ചയുപ്പന്നം പടിച്ച സോ പച്ചയോ ഏകന്തപച്ചയോ നാമ. സോ ഏവ ഇമസ്മിം മഹാപകരണേ വുത്തോ. തതോ ഏവ അയം ചതുവീസതിപച്ചയഗണോ ച ഇമം മഹാ പകരണഞ്ച പട്ഠാനന്തി വുച്ചതി.

തത്ഥ ഏകസ്സ പുരിസസ്സ ധനധഞ്ഞത്ഥായ ലോഭോ ഉപ്പജ്ജതി. സോ ലോഭവസേന ഉട്ഠായ അരഞ്ഞം ഗന്ത്വാ ഏകസ്മിം പദേസേ ഖേത്താനി കരോതി, വത്ഥൂനി കരോതി, ഉയ്യാനാനി കരോതി. തേസു സമ്പജ്ജമാനേസു സോ പുരിസോ ബഹൂനി ധനധഞ്ഞാനി ലഭിത്വാ അത്തനാ ച പരിഭുഞ്ജതി, പുത്തദാരേ ച പോസേതി, പുഞ്ഞാനി ച കരോതി, പുഞ്ഞഫലാനി ച ആയതിം പച്ചനുഭവിസ്സതി. തത്ഥ ലോഭസഹ ജാതാനി നാമരൂപാനി മുഖ്യപച്ചയുപ്പന്നാനി നാമ. തതോ പരം യാവ ആയതിം ഭവേസു പുഞ്ഞഫലാനി പച്ചനുഭോതി, താവ ഉപ്പന്നാനി പരമ്പരഫലാനി തസ്സ ലോഭസ്സ നിസ്സന്ദപച്ചയുപ്പന്നാനി നാമ. തേസു ദ്വീസു പച്ചയുപ്പന്നേസു മുഖ്യപച്ചയുപ്പന്നമേവ പട്ഠാനേ വുത്തം. നിസ്സന്ദപച്ചയുപ്പന്നം പന സുത്തന്തനയേന കഥേതബ്ബം. തത്ഥ സുത്തന്തനയോ നാമ ഇമസ്മിം സതി ഇദം ഹോതി, ഇമസ്സ ഉപ്പാദാ ഇദം ഉപ്പജ്ജതീതി ഏവരൂപോ പച്ചയനയോ. അപി ച ലോഭോ ദോസോ മോഹോതി തയോ ധമ്മാ സകലസ്സ സത്തലോകസ്സപി സങ്ഖാരലോകസ്സപി ഓകാസ ലോകസ്സപി വിപത്തിയാ മൂലട്ഠേന ഹേതൂ നാമ. അലോഭോ അദോസോ അമോഹോതി തയോ ധമ്മാ സമ്പത്തിയാ മൂലട്ഠേന ഹേതൂനാമാതി കഥേതബ്ബം. ഏസ നയോ സബ്ബേസു പട്ഠാനപച്ചയേസു യഥാരഹം വേദിതബ്ബോ. ഏവഞ്ച സതി ലോകേ സബ്ബാ ലോകപ്പവത്തിയോ ഇമേസം ചതുവീസതിയാ പച്ചയാനം മുഖ്യ പച്ചയുപ്പന്നേന സദ്ധിം നിസ്സന്ദപച്ചയുപ്പന്നാ ഏവ ഹോന്തീതി വേദിതബ്ബോതി.

ഏത്താവതാ പച്ചയാനം അത്ഥദീപനാ പച്ചയാനം സഭാഗസങ്ഗഹോ പച്ചയാനം ഘടനാനയോതി തീഹി കണ്ഡേഹി പരിച്ഛിന്നാ പട്ഠാനുദ്ദേസ ദീപനീ നിട്ഠിതാ ഹോതി.

മ്രമ്മരട്ഠേ മ്ौംജ്വാനഗരേ ലേഡീതീഅരഞ്ഞവിഹാരവാസിനാ മഹാ ഥേരേന കതായം പച്ചയുദ്ദേസദീപനീ.