൧൪. വിപാകപച്ചയോ

ഛത്തിംസവിധാ വിപാകഭൂതാ സഹജാതചിത്തചേതസികാ ധമ്മാ വിപാക പച്ചയോ. തേയേവ അഞ്ഞമഞ്ഞഞ്ച പടിസന്ധിക്ഖണേ കമ്മജരൂപാനി ച പവത്തിക്ഖണേ വിപാക ചിത്തജാതാനി ചിത്തജരൂപാനി ച വിപാകപച്ചയുപ്പന്നാ.

കേനട്ഠേന വിപാകോതി. വിപച്ചനട്ഠേന വിപാകോ. വിപച്ചനം നാമ മുദുതരുണഭാവം അതിക്കമ്മ വിപക്കഭാവം ആപജ്ജനം. കസ്സ പന ധമ്മസ്സ മുദുതരുണഭാവോ, കസ്സ വിപക്കഭാവോതി. നാനാക്ഖണികകമ്മപച്ചയ സങ്ഖാതസ്സ അതീതകമ്മസ്സ മുദുതരുണഭാവോ, തസ്സേവ കമ്മസ്സ വിപക്കഭാവോ.

തത്ഥ ഏകസ്സ കമ്മസ്സ ചതസ്സോ അവത്ഥായോ ഹോന്തി ചേതനാ വത്ഥാ കമ്മാവത്ഥാ നിമിത്താവത്ഥാ വിപാകാവത്ഥാതി.

തത്ഥ തായ ചേതനായ നിരുദ്ധായപി തസ്സാ കിരിയാ വിസേസോ ന നിരുജ്ഝതി, തം ചിത്തസന്താനം അനുഗച്ഛതിയേവ. അയം കമ്മാവത്ഥാ നാമ.

നിമിത്താവത്ഥാതി തം കമ്മം യദാ വിപച്ചിതും ഓകാസം ലഭതി, തദാ മരണാസന്നകാലേ തസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ തമേവ കമ്മം വാ പച്ചുപട്ഠാതി, സോ പുഗ്ഗലോ തദാ ദാനം ദേന്തോ വിയ സീലം രക്ഖന്തോ വിയ പാണഘാതം വാ കരോന്തോ വിയ ഹോതി. കമ്മനിമിത്തം വാ പച്ചുപട്ഠാതി, ദാന വത്ഥുആദികം വാ സത്ഥാദികം വാ അഞ്ഞം വാപി പുബ്ബേ തസ്സ കമ്മസ്സ ഉപകരണഭൂതം ആരമ്മണം തദാ തസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ ഹത്ഥഗതം വിയ ഹോതി. ഗതിനിമിത്തം വാ പച്ചുപട്ഠാതി, ദിബ്ബവിമാനാദികം വാ നിരയഗ്ഗിജാലാദികം വാ ഉപ്പജ്ജമാനഭവേ ഉപലഭിതബ്ബം വാ അനുഭവിതബ്ബം വാ ആരമ്മണം തദാ ദിസ്സമാനം ഹോതി. അയം നിമിത്താ വത്ഥാ നാമ.

വിപാകാവത്ഥാതി സചേ സോ പുഗ്ഗലോ തഥാ പച്ചുപട്ഠിതം തം കമ്മം വാ കമ്മനിമിത്തം വാ ഗതിനിമിത്തം വാ ഏകം ആരമ്മണം അമുഞ്ചമാനോ മരതി, തദാ തം കമ്മം തസ്മിംഭവേ വിപച്ചതി, തം കമ്മം തസ്മിംഭവേ ഏകോ അത്തഭാവോ ഹുത്വാ പാതുഭവതി. തത്ഥ പുരിമാസു തീസു അവത്ഥാസു തം കമ്മം മുദുതരുണഭൂതം ഹോതി, പച്ഛിമം പന വിപാകാവത്ഥം പത്വാ വിപക്കഭൂതം ഹോതി. തേന വുത്തം വിപച്ചനം നാമ മുദുതരുണഭാവം അതിക്കമ്മ വിപക്കഭാവം ആപജ്ജനന്തി. ഏവം വിപക്കഭാവം ആപന്നോ ചിത്ത ചേതസികധമ്മസമൂഹോ വിപാകോ നാമ.

തത്ഥ യഥാ അമ്ബപ്ഫലാനി നാമ യദാ വിപക്കഭാവം ആപജ്ജന്തി, തദാ സബ്ബസോ സിനിദ്ധരൂപാനി ഹോന്തി. ഏവമേവം വിപാകധമ്മാ നാമ നിരുസ്സാഹാ നിബ്യാപാരാ ഹുത്വാ സബ്ബസോ സന്തരൂപാ ഹോന്തി. തേസം സന്തരൂപത്തായേവ ഭവങ്ഗചിത്താനം ആരമ്മണം അവിഭൂതം ഹോതി, ഭവങ്ഗതോ വുട്ഠാനകാലേ തം ആരമ്മണം ന ജാനാതി. തഥാഹി രത്തിയം നിദ്ദായന്തസ്സ പുരിമഭവേ മരണാസന്നകാലേ യഥാഗഹിതം കമ്മാദികം ആരമ്മണം ആരബ്ഭ ഭവങ്ഗസോതം പവത്തമാനംപി തസ്സ ഭവങ്ഗസോതസ്സ തം ആരമ്മണം ആരബ്ഭ ഇദം നാമ മേ പുരിമഭവേ ആരമ്മണം ദിട്ഠന്തി കസ്സചി ജാനനവീഥിചിത്തസ്സ ഉപ്പത്തിയാ പച്ചയോ ന ഹോതി. സോ പുഗ്ഗലോ നിദ്ദായനകാലേപി ഉട്ഠാനകാലേപി പുരിമഭവസിദ്ധം തം നിമിത്തം ന ജാനാതി. ഏവം നിരുസ്സാഹനിബ്യാപാരസന്തരൂപ ഭാവേന ഉപകാരകതാ വിപാകപച്ചയതാ നാമാതി. വിപാക പച്ചയദീപനാ നിട്ഠിതാ.