നമോ തസ്സ ഭഗവതോ അരഹതോ സമ്മാസമ്ബുദ്ധസ്സ

കവിദപ്പണനീതി

മാതികാ

യഥാധമ്മികരാജൂനം, അമച്ചാ ച പുരോഹിതാ;

നീതിസത്ഥം സുനിസ്സായ, നിച്ഛയന്തി വിനിച്ഛയം.

അങ്ഗാനി വേദാ ചത്താരോ, മീമംസാന്യായ വിത്ഥാരോ;

ധമ്മസത്ഥം പുരാണഞ്ച, വിജ്ജാ ഹേതാ ചതുദ്ദസ.

ആയുബ്ബേദോ മനുബ്ബേദോ, ഗന്ധബ്ബോ ചേതി തേ തയോ;

അത്ഥസത്ഥം ചതുത്ഥഞ്ച, വിജ്ജാഹ്യാട്ഠരസ മതാ.

സുതിസമുതിസങ്ഖ്യാ ച, രോഗാനീതി വിസേസകാ;

ഗന്ധബ്ബാ ഗണികാ ചേവ, ധനുബ്ബേദാ ച പൂരണാ.

തികിച്ഛാ ഇതിഹാസോ ച, ജോതിമായാ ച ഛന്ദതി;

കേതുമന്താ ച സദ്ദാ ച, സിപ്പാട്ഠാരസകാ ഇമേ.

ദമോ ദണ്ഡോ ഇതിഖ്യാതോ, തട്ഠാദണ്ഡോ മഹീപതി;

തസ്സ നീതി ദണ്ഡനീതി, നയനാനീതി വുച്ചതി.

ദണ്ഡേന നീയതേ ചേദം, ദണ്ഡം നയതി വാ പുന;

ദണ്ഡനീതി ഇതിഖ്യാതോ, തിലോകാ നതി വത്തതേ.

നാനാസത്ഥോദ്ധതം വക്ഖേ, രാജനീതി സമുച്ചയം;

സബ്ബബീജമിദും സത്ഥം, ചാണക്യ സാരസങ്ഗഹം.

മൂലസുത്തം പവക്ഖാമി, ചാണക്യേന യഥോദിതം;

യസ്സം വിഞ്ഞാതമത്തേന, മൂള്ഹോ ഭവതി പണ്ഡിതോ.

മിത്തലാഭോ സുഹദഭേദോ, വിഗ്ഗഹോ സന്ധിരേവ ച;

പഞ്ചതന്ദ്രാ തഥാഞ്ഞസ്മാ, ഗന്ഥാ കസ്സിയലിഖ്യതേ.

ലോകനീതിമ്ഹാ –

(൧) പണ്ഡിതകണ്ഡ. (൨) സുജനകണ്ഡ. (൩) ബാലദുജ്ജന കണ്ഡ. (൪) മിത്തകണ്ഡ. (൫) ഇത്ഥികണ്ഡ. (൬) രാജകണ്ഡ. (൭) പകിണ്ണക കണ്ഡ-

ലോകനീതി –

പണ്ഡിതോ സുജനോ കണ്ഡോ, ദുജ്ജനോ മിത്തഇത്ഥീ ച;

രാജപകിണ്ണകോ ചാതി, സത്തകണ്ഡേ വിഭൂസിനോ.

ചക്കിന്ദാഭിസിരിനായം, സോധിതോ കാസികേ സാകേ;

ഛനോത്യം ദുതിയാസള്ഹേ, കാളസത്തമ ആദിഹേ.

ലോകനീതിം പവക്ഖാമി, നാനാസത്ഥസമുദ്ധടം;

മാഗധേനേവ സങ്ഖേപം, വന്ദിത്വാ രതനത്തയം.

നീതി ലോകേ പുരിസസ്സ സാരോ,

മാതാ പിതാ ആചരിയോ മിത്തോ;

തസ്മാ ഹി നീതിം പുരിസോ വിജഞ്ഞാ,

ഞാണീമഹാ ഹോതി ബഹുസ്സുതോ.

മഹാരഹനീതി –

(൧) പണ്ഡിതകഥാ. (൨) സമ്ഭേദകഥാ. (൩) മിത്തകഥാ. (൪) നായക കഥാ. (൫) ഇത്ഥികഥാ

മഹാരഹ രഹംസക്യ-മുനിം നീവരണാ തണ്ഹാ;

മുത്തം മുത്തം സുദസ്സനം, വന്ദേ ബോധിവരം വരം.

നീതിധ ജന്തൂനം സാരോ, മിത്താചരിയാ ച പിതരോ;

നീതിമാ സുബുദ്ധിബ്യത്തോ, സുതവാ അത്ഥദസ്സിമാ.

ധമ്മനീതി –

(൧) ആചരിയകഥാ (൨) സിപ്പകഥാ (൩) പഞ്ഞാകഥാ (൪) സുതകഥാ (൫) കഥാനകഥാ (൬) ധനകഥാ (൭) ദേസകഥാ (൮) നിസ്സയകഥാ (൯) മിത്തകഥാ (൧൦) ദുജ്ജനകഥാ (൧൧) സുജനകഥാ (൧൨) ബലകഥാ (൧൩) ഇത്ഥികഥാ (൧൪) യുത്തകഥാ (൧൫) ദാസകഥാ (൧൬) ഘരാവാസകഥാ (൧൭) കാതബ്ബകഥാ (൧൮) അകാതബ്ബകഥാ (൧൯) ഞാതബ്ബകഥാ (൨൦) അലങ്കാരകഥാ (൨൧) രാജധമ്മകഥാ (൨൨) ഉപസേവകകഥാ (൨൩) ദുക്ഖാദിമിസ്സകകഥാ (൨൪) പകിണ്ണകകഥാ

ചക്കാതിചക്കചക്കിന്ദോ, ദേവാതിദേവാദേവിന്ദോ,

ബ്രഹ്മാതി ബ്രഹ്മബ്രഹ്മിന്ദോ, ജിനോ പൂരേതു മേ ഭാവം.

ചിരം തിട്ഠതു ലോകമ്ഹി, ധംസകം സബ്ബപാണിനം;

മഹാമോഹതമം ജയം, ജോതന്തം ജിനസാസനം.

വന്ദിത്വാ രതനം സേട്ഠം, നിസ്സായ പുബ്ബകേ ഗരു;

നീതിധമ്മം പവക്ഖാമി, സബ്ബലോക സുഖാവഹം.

ആചരിയോ ച സിപ്പഞ്ച, പഞ്ഞാസുതകഥാധനം;

ദേസഞ്ച നിസ്സയോ മിത്തം, ദുജ്ജനോ സുജനോ ബലം.

ഇത്ഥീ പുത്തോ ച ദാസോ ച, ഘരാവാസോ കതാകതോ;

ഞാതബ്ബോ ച അലങ്കാരോ, രാജധമ്മാ പസേവകോ;

ദുക്ഖാദിമിസ്സകോ ചേവ, പകിണ്ണകാതി മാതികാ.

രാജനീതി –

സീഹാ ഏകം ബകാ ഏകം, സിക്ഖേ ചത്താരി കുക്കുടാ;

പഞ്ച കാകാ രാജാ നാമ, ഛ സുനക്ഖാ തീണി ഗദ്രഭാ.

൧. മഹാകമ്മം ഖുദ്ദകം വാ, യം കമ്മം കാതുമിച്ഛതി;

സബ്ബാരമ്ഭേന കാതബ്ബം, സീഹാ ഏകം തദാ ഭവേ.

൨. ഇന്ദ്രിയാനി സുസംയമ, ബകോവ പണ്ഡിതോ ഭവേ;

ദേസക ലോമപന്നാനി, സബ്ബകമ്മാനി സാധയേ.

൩. പുബ്ബട്ഠാനഞ്ച യുദ്ധഞ്ച, സംവിഭാഗഞ്ച ബന്ധു ഹി;

ഥിയാ അക്കമ്മ ഭുത്തഞ്ച, സിക്ഖേ ചത്താരി കുക്കുടോ.

൪. ഗുയ്ഹേ മേഥുനം പേക്ഖിത്വാ, ഭോജനം ഞാതിസങ്ഗഹോ;

വിലോകാ പേക്ഖനാലസ്യം, പഞ്ച സിക്ഖേയ്യ വായസാ.

൫. അനാലസ്സംതിസവന്താസോ, സുനിദ്ധാ സുപ്പബോധനാ;

ദള്ഹഭത്തി ച സൂരഞ്ച, ഛ ഏതേസ്വാനതോ ഗുണോ.

൬. ഖിന്നോവ വഹതേ ഭാരം, സീതുണ്ഹഞ്ച ന ചിന്തയീ;

സന്തുട്ഠോ ച ഭവേ നിച്ചം, തീണി സിക്ഖേയ്യ ഗദ്രഭാ.

൭. വീസതി താനി ഗുണാനി, ചരേയ്യ ഇഹ പണ്ഡിതോ;

വിജേയ്യ രിപൂ സബ്ബേപി, തേജസ്സീ സോ ഭവിസ്സതി.

(൧) പണ്ഡിതകണ്ഡ (൨) സുജനകണ്ഡ (൩) ബാലദുജ്ജനകണ്ഡ (൪) മിത്തകണ്ഡ (൫) രാജകണ്ഡ (൬) നായകകണ്ഡ (൭) പുത്തകണ്ഡ (൮) വേജ്ജാചരിയകണ്ഡ (൯) ദാസകകണ്ഡ (൧൦) ഇത്ഥികണ്ഡ (൧൧) പകിണ്ണകകണ്ഡ

കവിദപ്പണനീതിംയോ, വാചുഗ്ഗതം കരോതി ചേ;

ഭുവനമജ്ഝേ ഏസോ ഹി, വിഞ്ഞൂ പണ്ഡിതജാതികോ.

കവിദപ്പണനീതി

നമോ തസ്സ ഭഗവതോ അരഹതോ സമ്മാസമ്ബുദ്ധസ്സ

രതനത്തയപണാമ

൧. മഹാകവിവരം ബുദ്ധം, ധമ്മഞ്ച തേന സേവിതം;

സങ്ഘം നിരങ്ഗണഞ്ചാപി, വന്ദാമി സിരസാ ദരം.

൨. കരിസ്സാമി സമാസേന, നാനാസത്ഥ സമുദ്ധടം;

ഹിതായ കവിനം നീതിം, കവിദപ്പണനാമകം.

പണ്ഡിതകണ്ഡ

൩. നീതി സാരോ മനുസ്സാനം, മിത്തോ ആചരിയോപി ച;

മാതാ പിതാ ച നീതിമാ, സുതവാ ഗന്ഥകാരകോ.

൪. അലസസ്സ കുതോ സിപ്പം, അസിപ്പസ്സ കുതോ ധനം;

അധനസ്സ കുതോ മിത്തം, അമിത്തസ്സ കുതോ സുഖം;

അസുഖസ്സ കുതോ പുഞ്ഞം, അപുഞ്ഞസ്സ കുതോ വരം.

൫. സുചിന്തിതചിന്തീ ചേവ, സുഭാസിതഭാസീപി ച;

സുകതകമ്മകാരീ ച, പണ്ഡിതോ സാധുമാനുസോ.

൬. കവിഹേരഞ്ഞകാ കത്വാ, ഉത്തത്തം സത്ഥകഞ്ചനം;

ഭൂസനം ഗജ്ജപജ്ജാദിം, കരോന്തി ച മനോഹരം.

൭. ബഹും ലഹുഞ്ച ഗഹണം, സമ്മൂപധാരണമ്പി ച;

ഗഹിത അസമ്മുസ്സനം, ഏതം സുവിഞ്ഞുലക്ഖണം.

൮. അജരാമരംവ പഞ്ഞോ, വിജ്ജമത്ഥഞ്ച ചിന്തയേ;

ഗഹിതോ ഇവ കേസേസു, മച്ചുനാ ധമ്മമാചരേ.

൯. സിപ്പസമം ധനം നത്ഥി, സിപ്പം ചോരാ ന ഗണ്ഹരേ;

ഇധ ലോകേ സിപ്പം മിത്തം, പരലോകേ സുഖാവഹം.

൧൦. ഭുഞ്ജനത്ഥം കഥനത്ഥം, മുഖം ഹോതീതി നോ വദേ;

യം വാതം വാ മുഖാരുള്ഹം, വചനം പണ്ഡിതോ നരോ.

൧൧. ദുമ്മേധേഹി പസംസാ ച, വിഞ്ഞൂഹി ഗരഹാ ച യാ;

ഗരഹാവ സേയ്യോ വിഞ്ഞൂഹി, യഞ്ചേ ബാലപ്പസംസനാ.

൧൨. അചിന്തിയേ സാട്ഠകഥേ, പണ്ഡിതോ ജിനഭാസിതേ;

ഉപദേസം സദാ ഗണ്ഹേ, ഗരും സമ്മാ ഉപട്ഠഹം.

തസ്മാ സാട്ഠകഥേ ധീരോ, ഗമ്ഭീരേ ജിനഭാസിതേ;

ഉപദേസം സദാ ഗണ്ഹേ, ഗരും സമ്മാ ഉപട്ഠഹം.

൧൩. ഗരൂപദേസഹീനോ ഹി, അത്ഥസാരം ന വിന്ദതി;

അത്ഥസാരവിഹീനോ സോ, സദ്ധമ്മാ പരിഹായതി.

൧൪. ഗരൂപദേസലാഭീ ച, അത്ഥസാരസമായുതോ;

സദ്ധമ്മം പരിപാലേന്തോ, സദ്ധമ്മസ്മാ ന ഹായതി.

൧൫. സബ്ബദബ്ബേസു വിജ്ജേവ, ദബ്ബമാഹു അനുത്തരം;

അഹാരത്താ അനഗ്ഘത്താ, അക്ഖയത്താ ച സബ്ബദാ.

൧൬. അപ്പകേനപി മേധാവീ, പാഭതേന വിചക്ഖണോ;

സമുട്ഠാപേതി അത്താനം, അണും അഗ്ഗിംവ സന്ധമം.

൧൭. പണ്ഡിതേ ച ഗുണാ സബ്ബേ, മൂള്ഹേ ദോസാ ഹി കേവലം;

തസ്മാ മൂള്ഹസഹസ്സേസു, പഞ്ഞോ ഏകോ വിസേസിയതേ.

൧൮. ബാലാ ഇസ്സന്തി ദുമ്മേധാ, ഗുണീ നിദ്ദോസകാരിനോ;

ഗരുകോ പണ്ഡിതോ ഏതസ-മിസ്സം തേഹ്യവിദ്വാ സമോ.

൧൯. മനുഞ്ഞമേവ ഭാസേയ്യ, നാമനുഞ്ഞം കുദാചനം;

മനുഞ്ഞം ഭാസമാനസ്സ, ഗരും ഭാരം ഉദദ്ധരി;

ധനഞ്ച നം അലാഭേസി, തേന ചത്തമനോ അഹു.

൨൦. വിജ്ജാ ദദാതി വിനയം, വിനയാ യാതി പത്തതം;

പത്തത്താ ധനം പപ്പോതി, ധനാ ധമ്മം തതോ സുഖം.

൨൧. യേ വുഡ്ഢമപചയന്തി, നരാ ധമ്മസ്സ കോവിദാ;

ദിട്ഠേവ ധമ്മേ പാസംസാ, സമ്പരായേ ച സുഗ്ഗതിം.

൨൨. മാതരിവ പരദാരേസു, പരദബ്ബേസു ലേദ്ദുംവ;

അത്തനീവ സബ്ബഭൂതേസു, യോ പസ്സതി സോ പണ്ഡിതോ.

൨൩. ആസീസേഥേവ പുരിസോ, ന നിബ്ബിന്ദേയ്യ പണ്ഡിതോ;

അനവജ്ജേസു കമ്മേസു, പസംസിതേസു സാധുഭി.

ആസീസേഥേവ പുരിസോ, ന നിബ്ബിന്ദേയ്യ പണ്ഡിതോ;

പസ്സാമി വോഹം അത്താനം, യഥാ ഇച്ഛിം തഥാ അഹു.

൨൪. വായമേഥേവ പുരിസോ, ന നിബ്ബിന്ദേയ്യ പണ്ഡിതോ;

പുഞ്ഞക്രിയവത്ഥൂസു, പസംസിതേസു വിഞ്ഞുഭി.

൨൫. ലോകേ ഉസ്സാഹവന്താനം, ജനാനം കിമസാധിയം;

സാഗരേപി മഹാസേതും, കപിയൂഥേഹി ബന്ധതി.

൨൬. കിം കുലേന വിസാലേന, ഗുണഹീനോ തു യോ നരോ;

അകുലിനോപി സത്ഥഞ്ഞോ, ദേവതാഹിപി പുജ്ജതേ.

൨൭. ഉക്കട്ഠേ സൂരമിച്ഛന്തി, മന്തീസു അകുതൂഹലം;

പിയഞ്ച അന്നപാനമ്ഹി, അത്ഥേ ജാതേ ച പണ്ഡിതം.

൨൮. രൂപയോബ്ബന്നസമ്പന്നാ, വിസാലകുലസമ്ഭവാ;

വിജ്ജാഹീനാ ന സോഭന്തേ, നിഗ്ഗന്ധാ ഇവ കിം സുകാ.

൨൯. വുത്യം വിസദഞാണസ്സ, ഞാതോ അത്ഥോ തരസ്സന;

സൂരപ്പഭായ ആദാസോ, ഛായം ദിസ്സേ ന മാകരേ.

൩൦. അവേയ്യാകരണോ ത്വന്ധോ, ബധിരോ കോസവജ്ജിതോ;

സാഹിച്ചരഹിതോ പങ്ഗു, മൂഗോ തക്കവിവജ്ജിതോ.

൩൧. ധീരോ ച വിവിധാനഞ്ഞൂ, പരേസം വിവരാനുഗൂ;

സബ്ബാമിത്തേ വസീകത്വാ, കോസിയോവ സുഖീ സിയാ.

൩൨. മഹാതേജോപി തേജോയം, മത്തികം ന മുദും കരേ;

ആപോ ആപേസി മുദുകം, സാധുവാചാവ കക്ഖളം.

൩൩. കോത്ഥോ പുത്തേന ജാതേന, യോ ന വിദൂ ന ധമ്മികോ;