ഹത്ഥവനഗല്ലവിഹാര |ഓ൦.൦൦൦൧| വംസോ

നമോ തസ്സ ഭഗവതോ അരഹതോ സമ്മാസമ്ബുദ്ധസ്സ

൧. സ്നേഹുത്തരായ ഹദയാ മലമല്ലികായ,

പജ്ജാലിതോ മതിദസായ ജിനപ്പദീപോ;

മോഹണ്ധകാരമഖിലം മമ നീഹരന്തോ,

നിച്ചം വിഭാവയതു ചാരു പദത്ഥരാസിം.

൨. ലങ്കാഭിസിത്തവസുധാധിപതീസു രാജാ,

യോ ബോധിസത്തഗുണവാ സിരിസങ്ഘബോധി;

തസ്സാതിചാരു ചരിയാ രചനാമുഖേന,

വക്കാമി ഹത്ഥവനഗല്ലവിഹാര വംസം.

൩. ബ്രഹ്മന്വയേനനുഗതത്ഥമനോമദസ്സീ,

ഖ്യാതേന സബ്ബയതിരാജധുരന്ധരേന;

വ്യാപാരിതോഹമിതിഭാനുഗതം കഥഞ്ച,

നിസ്സായ പുബ്ബലിഖിതംവിധ വായമാമി.

൪. അര്ണ്ഥ സുഗതാഗമസുധാപഗാനിദ്ധോതകുദിട്ഠിവിസകലങ്കായ ലംകായ ഭഗവതോ അങ്ഗീരസസ്സമഹാനാഗവനുയ്യാനേ സമിതിസമാഗതയക്ഖ രക്ഖസലോകവിജയാപദാനസ്സ സിദ്ധക്ഖേന്തഭൂതോ സീഹളമഹീമണ്ഡലമണ്ഡനായ മാനോ വിവിധരതനാകരോപലക്ഖമാനമഹഗ്ഘമണി ഭേദോ മണി ഭേദോ നാമ ജനപദോ.

൫. ലദ്ധാന സത്ഥു വരണങ്കമനഞ്ഞലബ്ഭ,

മാനണ്ദിനാ സുമനകൂടസിലുച്ചയേന;

ഉസ്സാപിതാ വിജയകേതുമതല്ലികേവ,

സുദ്ധോരുവാലുകനദീ യമലങ്കരോതി.

൬. ലങ്കായ യക്ഖഗണനീഹരണേ ജിനസ്സ,

ചമ്മാസനുഗ്ഗനഹുനാസനഫസ്സദാഹാ;

സംസാരരക്ഖസവപുബ്ഭവബുബ്ബുലംച,

യസ്മിം വിഹാതി മഹിയങ്ഗണ ഥൂപരാജാ.

൭. |ഓ൦.൦൦൦൨|

സദാമഹോഘായ മഹാപഗായ,

പാനീയപാനായ സമോസടാനം;

സമുച്ചയോ സാരദവാരിദാനം,

നൂനം ഗതോ ഥാവരഥൂപരൂപം.

൮. തസ്സാപഗായ വിമലമ്ബുനി ദിസ്സമാന,

മാലോലവിചിതരലം പടിബിമ്ബരൂപം;

ഭോഗേഹി വേഠിയ നിജം ഭവനം ഫണീഹി,

പൂജത്ഥികേഹി വിയ രാജതി നീയമാനം.

൯. തസ്സ മഹിയങ്ഗണ മഹാ വിഹാരസ്സ പരിയന്തഗാമകേ സേലാഭയോ നാമ ഖത്തിയോ പടിവസന്തോ പുത്തം പടിലഭിത്വാ അങ്ഗലക്ഖണപാഠകാനം ദസ്സേസി തേ തസ്സ കുമാരസ്സ അങ്ഗലക്ഖണാനി ഓലോകേത്വാ ‘‘അയം കുമാരോ ഖമകസത്തോ നഹോതി. ധഞ്ഞപുഞ്ഞലക്ഖണസമ്പന്നോ, സകലമ്പി സീഹളദീപം ഏകച്ഛത്തം കരിത്വാ മഹന്തമഹന്താനി അച്ഛരിയബ്ഭുതാനി മഹാവീരചരിതാനി ദസ്സേസ്സതീ’’തി വ്യാകരിംസു.

൧൦. തതോ സേലാഭയ ഖത്തിയോ പുത്തസ്സ അഭിസേകാദിസമ്പത്തിം സുത്വാ കോടിപ്പത്തപമോദപരവസോപി തസ്മിം കാലേ അനുരാധപുരേ രജ്ജം കാരയതാ ‘‘വോഹാരതിസ്സമഹാരാജതോ കദാചി കേചി ഉപദ്ദവോ ജായിസ്സതീതി. ജാതപരിസങ്കോതം കുമാരമാദായ മഹിയങ്ഗണമഹാവിഹാരേ ബോധി അങ്ഗണേ പരിത്തഗ്ഗേ സന്നിപതിതസ്സ നണ്ദമഹാഥേരപമുഖസ്സ മഹാഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ മജ്ഝേ നിപജ്ജാപേത്വാ ‘‘ഏസോ മേ ഭന്തേ കുമാരോ മഹാസങ്ഘസ്സ ച മഹാ ബോധിപാദസ്സ ച സരണം ഗച്ഛതി തം സബ്ബേപി ഭദന്താ രക്ഖന്തു സങ്ഘബോധി നാമകോ ചായം ഹോതു’’തി മഹാസങ്ഘസ്സ ച ബോധി ദേവതായ ച നിയ്യാദേത്വാ പടിജഗ്ഗന്തോ കുമാരസ്സ സത്തവസ്സിക കാലേ കാലമകാസി.

൧൧. അഥ മാതുലോ നണ്ദമഹാഥേരോ കുമാരകം വിഹാരമാനേത്വാ പടിജഗ്ഗന്തോ തേപിടകം ബുദ്ധവചനം ഉഗ്ഗണ്ഹാപേത്വാ ബാഹിരസത്ഥേസു ച പരമകോചിദം കാരേസി. സങ്ഘബോധികുമാരോപി കതാധികാരത്താ തിക്ഖപഞ്ഞത്താ ച ഞാണവിഞ്ഞാണസമ്പന്നോ ഹുത്വാ വയപ്പത്തോ ലോകസ്സ ലോചനേഹിനിപിയമാനായ രൂപസമ്പത്തിയാ സവഞ്ജലിപുടേഹി അസ്സാദിയമാനസദാചാരഗുണ സമ്പത്തിയാ ച പത്ഥ ട യസോഘോസോ അഹോസി.

൧൨. കിമിഹ ബഹുനാ?- കാദമ്ബിനീ കദമ്ബതോ സിനിദ്ധനീലായതഗുണംധമ്മില്ലകലാപേ, പരിപുണ്ണഹരിണങ്കമണ്ഡലതോ ഹിലാദകരപസാദസോമ്മഗുണം മുഖമണ്ഡലേ ചാമീകരപിംജരകമ്ബുവരതോ മേദുരോദാരബണ്ധുരഭാവം ഗീവാവയവേ, കല്യാണസിലുച്ചയതോ സംഹത വിലാസം ഉരത്ഥലേ, സുരസാധിസാഖതോ |ഓ൦.൦൦൦൩| പീവരായതലലിതരൂപം കാമദാനപദാനദ്വ ബാഹുയുഗളേ, സമദഗന്ധസിന്ധുരതോ ഗമനലീള്ഹം കരാകാരദ്വ ഹത്ഥിയുഗളേ, ചാരുതരഥരുചിരോചമാനചാമീകരമുകുരതോ തദാകാരം സജാണുമണ്ഡലേ ജങ്ഘയുഗളേ, നിച്ചാ സീനകമലാ കമലതോ രത്തകോമളദലസിരം ചരണയുഗളേ ആദായ യോജയതാ പാരമിതാധമ്മസിപ്പിതാ നിമ്മിതസ്സ പരമദസ്സനീയഗരൂപവിലാസസ്സ തസ്സ അത്തഭാവസ്സ സംവണ്ണനാഗന്ഥഗാരവമാവഹതി.

൧൩. ദേഹേ സുലക്ഖണയുതേ നവയോബ്ബനഡ്ഢേ,

തസ്സുജ്ജലേ ച പസമാഹരണോദയേന;

കാ വണ്ണനാ കമലരൂപിനി ജാതരൂപേ,

ലോകുത്തരം പരിമലം പരിതോ വഹന്തേ.

൧൪. ദോസാരയോ ഹദയദുഗ്ഗപുരേ വിജിത്വാ,

തത്ഥാഭിസിച്ച സുഹദം വിയ ധമ്മഭൂപം;

അത്ഥാനുസാസനിമിമസ്സ വദം ഗിരായ,

തത്ഥപ്പവത്തയി സുധീ നിജകായകമ്മം.

ഇതി രാജകുമാരുപ്പത്തി പരിച്ഛേദോ പഠമോ.

൧൫. അഥേകദാ മാതുലമഹാഥേരാ വയപ്പത്തം സിരിസങ്ഘബോധി കുമാരം ധമ്മസവനാവസാനേ ആമന്തേത്വാ ഏവമാഹ, ‘‘കുമാര! മഹാഭാഗധേയ്യ! ഇദാനി ത്വമസി അധീതസുഗതാഗമോ, വിദിതസകല ബാഹിരസത്ഥോ. ചതുബ്ബിധപണ്ഡിച്ചകോടിപ്പത്തോ, തഥാപി അഭിമാനധനേ ഖത്തിയകുലേ ജാതി, സബ്ബപത്ഥവ്യാപിതാ യോബ്ബനവിലാസേന സമലങ്കതം സരീരം, അപ്പടിമാ രൂപസിരി, അമാനുസം ബലഞ്ചേതി മഹതീയ ബലവനണ്ഥ പരമ്പരാ’സബ്ബാഅവിനയാന മേകേകമ്പി തേസമായതനം കിമുത സമവായോ?‘‘യേഭുയ്യേന സത്ഥസലില വിക്ഖാലനാതി നിമ്മലാപി കാലുസിയമുപയാനി ബുദ്ധീ, അനുജ്ഝിതധവലതാപി സരാഗാഏവ ഭവതി നവയോബ്ബനഗബ്ബിതാനം ദിട്ഠി, അപഹരതി ച വാതമണ്ഡലി കേവ സുക്ഖപണ്ണം ഉബഭുതരജോ ഭന്തി അതിദൂരമത്തനോ ഇച്ഛായ യോബ്ബനസമയേ പുരിസം പകതി. ഇണ്ദ്രിയഭരിണഭാരിനീ സത്തമതിദുരന്തായ മുപഭോഗമിഗതണഹികാ തസ്മാ അയമേവാനസ്സാദിത വിസയ രസസ്സ തേ കാലോ ഗുരുപദേസസ്സ. മദനസരപ്പഭാരജജ്ജരിതേ ഹദയേ ജലമിവ ഗലതി ഗുരൂനമനുസ്സാനം അകാരണംഛവതി ദുപ്പകതി നോ കുലംവാ സുതം വാ മനയസ്സ വണ്ദനപ്പഭവോനദഹതി കിം ദഹനോ? കിംവാപസമഹേതുനാപി നാതിവണ്ഡതരോ ഭവതി വഡബാനളോ സലിലേന, തസ്മാ ഗാള്ഹതര മനുസാസീതബ്ബോസി.

൧൬. അപഗതമലേ ഹി മനസി ഏലികമണിമ്ഹി വിയ രജനികരമയുഖാപവിസന്തി, സുഖമുപദേസഗുണാ, ഗുരുവചനമമലമ്പി സലിലമിവ മഹന്തം ജാനിമുപജനയതി സവനഹതം സൂലമിവ അഭബ്ബസ്സ, ഭബ്ബസ്സതു |ഓ൦.൦൦൦൪| കരിനോ വിയ സബ്ബാഭരണമാനനസോഭാസമുദയമധികതര മുപവഹതി, അനാദിസിദ്ധ തണ്ഹാകസായിതിണ്ദ്രിയാനുചരഞ്ഹി ചിത്തം നാവഹതി കന്നാമാനത്ഥം, തസ്മാ രാജ കുമാരാനഞ്ച യതീനഞ്ച സതിബലേന ഇണ്ദ്രിയവിജയോ ദിട്ഠധമ്മികസമ്പരായികമ്ബിലം കല്യാണജാതമുപജനയതി, ഇണ്ദ്രിയവിജയോ ച സമ്ഭവതി ഗുരുവുദ്ധോപസേവായ തബ്ബവനമവിരാധേത്വാ പടിപജ്ജതോ, തസ്മാ തയാ ആപാണപരിയന്തം വത്ഥുത്തയസരണപരായണതാ ന പഹാതബ്ബാ.

ന രാഗാപസ്മാരവിബോധനം വിസയദഹനസലില സംസേവനം കാതബ്ബം, പസ്സതൂ ഹി കല്യാണാഭിനിവേസി ചക്ഖൂണ്ദ്രിയലാളന പരവസസ്സ സലഭസ്സ സമുജ്ജലിത ദീപസിഖാപതനം സോതിണ്ദ്രിയ സുഖാനുയുത്തസ്സ തരുണ ഹരീണസ്സ ഉസു പാതസമ്മുഖീഭവനം ഘാണിണ്ദ്രിയ പരവസസ്സ മധുകരസ്സ മദവാരണകണ്ണതാലഭന്നം രസനിണ്ദ്രിയതപ്പണവ്യസനിനോ പുഥുലോമസ്സ ബലിസാഘാസവ്യസനം ഫസ്സീണ്ദ്രിയാനുഭവനലാലസസ്സമതങ്ഗജസ്സവാരിണി ബണ്ധനാപായം ഇമേഹി ഇണ്ദ്രിയേഹി മിലിതേഹി ഏകസ്സ കാമിനോ സദിദേവ പഞ്ചന്നം, വിസയരസാനമുപസേവായ പത്തബ്ബം മഹന്തം ദുക്ഖജാലം കഥമുപവണ്ണയാമ? ഇമാനി ച സുഭാസിതാനി പച്ചവേക്ഖതു അനുക്ഖണം വിചക്ഖണോ.

൧൭. നാഗാരികം സുഖമുദിക്ഖതി കിഞ്ചി ധീരോ,

ജാനാതി ദേഹപടിജഗ്ഗനമത്ഥതോവേ;

സംസേവതോപി യുവതിം രതിമോഹിതസ്സ,

കണ്ഡുയനേ വിയ ബനസ്സ സുഖാഭിമാനോ.

൧൮. കോ സേവേയ്യ പരം പോസോ അവമാനം സഹേയ്യവവ,

ന വേ കലത്തനിഗളം യദി ദുക്ഖനിബണ്ധനം.

൧൯. ആകഡ്ഢമാനാ ചിസിഖാ സ്മിപം,

പരമ്മുഖായേവ സദാ പവത്താ;

ദൂരമ്പി ഗച്ഛന്തി ഗുണം വിഹായ,

പവത്തനം താദിസമേവ ഥീന.

൨൦. അസന്ഥുതം താ പുരിസമ്പി അന്തോ,

കരോന്തി ആദായകതാവ ഭിത്തി;

നേത്തിം സവല്ലീ വിയ ഹണ്ഥഗാപി,

ദസാസു സബ്ബാസു ച സങ്കനീയാ.

൨൧. അന്തോരുദ്ധാ ബഹിദ്ധാപി നിസ്സാസാ വിയ നാരിയോ,

കരോന്തി നാസമേവസ്സ കോധീമാതാസു വിസ്സസേ.

൨൨. മാനസ പാപസംനിന്നം അപായാ വിവടാ നനാ,

സമന്താ പാപമിത്താവ മോക്ഖോ സബ്ബഭയാകഥം.

൨൩. |ഓ൦.൦൦൦൫| അപി ച ഹദയതരുകോടര കുടീരോ കോധ കുണ്ഡലീന കദാചി ബഹി കാതബ്ബോ. അപി തു’തിതിക്ഖാമന്തേന അചിപ്ഫണ്ദന്തം ഉപനേതബ്ബോ.

൨൪. സതം തിതിക്ഖാകവചേ വിഗുണ്ഠിതാ,

സിയും ദുരാലാപഖഗാ ഖലാനം;

സഭാപസംസാകുസുമത്ത മേതാ,

നിബജ്ഝരേ താ ഗുണ മാലികായ.

൨൫. ലോകാധിപച്ചം വിപുലേധനേ ച,

മനോനുകൂലേ തനയേ ച ദാരേ;

ലദ്ധാപി യായേതി ന ജാതു തിതതിം,

ബാധേതു സാതം ന പപഞ്ച തണ്ഹാ.

൨൬. വണ്ണപ്പസാദാ യസ്സാ സുഖാവ,

ധനാ ച ഹായന്തുപ ജീവികാച;

യേനാഭിഭൂതാരിപുനേവ സത്താ,

ദോസഗ്ഗി സോ തേ ഹദയം ജഹാതു.

൨൭. ഖേദോ വിപത്തീസു പടികിരയാ ന,

തസ്മാ ന ദീനപ്പ കതിം ഭജേയ്യ;

പഞ്ഞാനുയാതം വീരിയം വദന്തി,

സബ്ബത്ഥ സിദ്ധിഗ്ഗഹണഗ്ഗഹണ്ഥം.

൨൮. വ്യാപാരാ സബ്ബഭൂതാനം സുഖത്ഥായ വിധീയരേ;

സുഖഞ്ച ന വിനാ ധമ്മം തസ്മാ ധമ്മപരോ ഭവാ’തി.

൨൯. ഏവമാദികം സപ്പുരിസനീതിപഥം ആദിസന്തേ മഹാഥേരേ തേന കല്യാണധമ്മേന അസോതബ്ബതാനാദരിയരചിതഭുകൂടിക മുഖേന വാ ദിസാചിക്ഖിത്തചക്ഖുനാ ച അഹങ്കാരപരവസേന ഗജനിമിലിതമുബ്ഭാവയതാ വാ അത്തനോ പഞ്ഞാധിക്ഖേപമിവച അചിന്തയതാ ചുളാവിനിഹിതകോമളഞ്ജലിപുടേന തന്നിന്നേന, തപ്പോണേന സിരസാ ച പീതി സമുദിത സാധുവാദവികസിതകപോലേനമുഖേന ച. സകലാവയവചിത്ഥടരോമഞ്ച കഞ്ചുകിതേന ദേഹേന ച ഭൂമിയം നിപജ്ജിത്വാ ദീഘപ്പമാണ പമാണ മാവരത്താമഗ്ഗഫലലാഭതോവിയ വിസിട്ഠതരം പമുദിതമാവികതമാസി.

ഇതി അനുസാസന പരിച്ഛേദോ ദുതിയോ.

൩൦. തതോ പട്ഠായ യഥാവുത്തപടിപദം അവിരാധേത്വാ സമാവരണേന സന്തുട്ഠോ തസ്സ സങ്ഘബോധി സമഞ്ഞം ഗോപേതുകാമോ മാതുലമഹാഥേരോ ധമ്മികോതി വോഹാരം പട്ഠപേസി.

൩൧. ലക്ഖണപാഠകാനം വചനം സദ്ദഹന്തോ ഭാഗിനേയ്യം പബ്ബജിതുകാമമ്പി |ഓ൦.൦൦൦൬| അപബ്ബാജേത്വാ ‘‘ഇധ വാസതോ അനുരാധപുരേ വാസോയേവ കുമാരസ്സ യോഗക്ഖേമാവഹോ, പുഞ്ഞാനുരൂപേന ജായമാനസ്സ വിപാകസ്സ ച ഠാനം ഹോതി, മഹാചേതിയസ്സ വത്തപടിവത്തസമാചരണേനച മഹന്തോ പുഞ്ഞക്ഖണ്ധോ സമ്പജിസ്സതി’’തി മഞ്ഞമാനോ തം കുമാരമാദായ ഗച്ഛന്തോ അനുരാധപുരം ഗന്തുകാമോ നിക്ഖമി. സങ്ഘതിസ്സോഗോഠാഭയോതി ച ലമ്ബകണ്ണാ രാജ കുമാരാ അപരേപി ദുചേ തസ്സ പംസുകീളനതോ പട്ഠായ സഹായാതേന കുമാരേന സദ്ധിം നിക്ഖമിംസു തേ തയോ കുമാരേ ആദായ ഗച്ഛന്തോ മഹാഥേരോ പുരേതരമേവ അനുരാധപുരം പാവിസി. മഹാഥേരമനുഗച്ഛന്തേസു തേസു കുമാരേസു ജേട്ഠോ സങ്ഘതിസ്സോ മജ്ഝിമോ സങ്ഘബോധി കനിട്ഠോ ഗോഠാഭയോതി തേ ഥേരം പച്ഛതോ അനുഗച്ഛന്താ തയോപി പടിപാടി യാ തിസ്സവാപിയാ സേതുമത്ഥകേന ഗച്ഛന്തി.

൩൨. തത്ഥ സേതുസാലായ നിസിന്നോ കോചി അണ്ധോവിചക്ഖണോ തേസം തിണ്ണന്തം കുമാരാനം പദവിഞ്ഞാസദ്ദം സുത്വാ ലക്ഖണാനുസാരേന ഉപപരിക്ഖിപിത്വാ ‘‘ഏതേ തയോപി സീഹളദീപേ പഥവിസ്സരാ ഭവിസ്സന്തീ’’തി തത്ഥ നിസിന്നാനം വ്യാകാസി. തംവചനം പച്ഛാ ഗച്ഛന്തോ ഗോഠാഭയോ സുത്വാ ഇതരേസം ഗച്ഛന്താനം അനിവേദയിത്വാ പച്ചാഗമ്മ ‘‘കതമോ ചിരം രജ്ജം കാരേസ്സതി? ചംസട്ഠിതിഞ്ച കരോതി’’തി? പുച്ഛിത്വാ പച്ഛിമോതി വുത്തേ ഹട്ഠപഹട്ഠോ ഉദഗ്ഗുദഗ്ഗോ സീഘതരം ആഗമ്മ തേഹി സദ്ധിം ഗച്ഛന്തോ തിഖിണ മന്തിതായ ഗമ്ഭീരഭാവതോ ച കഞ്ചി അജാനാപേത്വാ അന്തോപുരം പാവിസി. തേ തയോപി പതിരൂപേ നിവാസേ വാസം ഗണ്ഹിംസു.

൩൩. അഥ കനിട്ഠോ ‘‘ഏതേ ദ്വേപി അപ്പായുകത്താ രജ്ജേ പതിട്ഠിതാപി ന ചിരം ജീവന്തി കിര അഹമേവ തേസം രജ്ജം ദുപേസ്സാമി’’തി തദനുരൂപേന ഉപായേനപടിജ്ജന്തോ തേസം രജ്ജലാഭായ ഉപായം ദസ്സേന്തോ അഭിണ്ഹം മത്തേതി. ജേട്ഠോപി തസ്മിം അതിപിയാസമാനോ തേനോപദിട്ഠമേവ സമാചരന്തോരാജാനം ദിസ്വാ ലദ്ധ സമ്മാനോ സബ്ബേസു രാജകിച്ചേസു പുബ്ബങ്ഗമോ ഹുത്വാ ന ചിരസ്സേവ രാജവല്ലഭോ അഹോസി? തസ്മിം കാലേ രജ്ജം കാരേന്തോ വിജയ രാജാ നാമ ഖത്തിയോ തസ്മിം പസന്നോ സബ്ബേസു രാജകിച്ചേസു തമമേവ പധാനഭൂതം കത്വാ സേനാപതിം അകാസി.

൩൪. ധമ്മികോ പന രജ്ജേന അനത്ഥികതായ രജ്ജലാഭായ ചിത്തമ്പി അനുപ്പാദേത്വാ കേവലം മഹാഥേരസ്സ അനുസാസനമത്തേനേവ രാജുപട്ഠാനവേലായം അനുചരണമത്തമാചരന്തോ രാജഗേഹം പവിസിത്വാ തതോ തേഹി സദ്ധിം നിക്ഖമ്മ സായം മഹാ ഥേരസ്സ വിഹാരേയേവ വസന്തോ അത്തനോ ധമ്മികാനുട്ഠാനം അഹാപേത്വാ മഹാചേതിയോ പട്ഠാനഗിലാനുപട്ഠാനാദികം |ഓ൦.൦൦൦൭| അനവജ്ജ ധമ്മംചരന്തോ കാലം വീതിനാമേതി.

തദാ സങ്ഘതിസ്സോ സകലരജ്ജഞ്ച പുരഞ്ച അത്തനോഹത്ഥഗതം കത്വാ ഏകസ്മിം ദിനേ ലദ്ധോകാസോ രാജാനം അന്തോഭവനേയേവ ഗോഠാഭയേന മാരാപേത്വാ സയം രജ്ജേ പതിട്ഠതി.

ഇതി അനുരാധപുരപ്പവേസപരിച്ഛേദോ തതിയോ.

൩൫. അഥ ഗോഠാഭയോ ധമ്മികം അനിച്ഛാമാനമ്പി സേനാപതിട്ഠാനേ ഠപേത്വാ ആയതിം അപേക്ഖമാനോ സയം ഭണ്ഡാഗാരികോ അഹോസി. അഥ സങ്ഘതിസ്സോ രാജാ ബഹും പുഞ്ഞ്ച അപുഞ്ഞ്ച പസവന്തോ ജമ്ബുഫലപാകകാലേ സസേനോ സാമച്ചോ സഭോരോധോ അഭിണ്ഹം പാചീന ദേസം ഗന്ത്വാ ജമ്ബുഫലാനി ഖാദതി. രഞ്ഞോ യേഭുയ്യേന ഗമനാ ഗമനേന ഉപദ്ദുതാ രട്ഠവാസിനോ രാജുപഭോഗാരഹേസു ജമ്ബുഫലേസു വിസം യോജേസും. അഥ സോ സങ്ഘതിസ്സോ രാജാ തേന വിസേന തത്ഥേവ കാലമകാസി.

൩൬. അഥ ഗോഠാഭയോ അണ്ധവിചക്ഖണസ്സ വചനം അനുസ്സരന്തോ അനുക്കമേന രജ്ജം ദാപേത്വാ പച്ഛാ അഹം സുപ്പതിട്ഠോ ഭവിസ്സാമി’തി മഞ്ഞമാനോ സാമച്ചോ സസേനോ സങ്ഘബോധികുമാരം രജ്ജേന നിമന്തേസി. സോ തേമിയ മഹാബോധിസത്തേന ദിട്ഠാദീനവത്താ രജ്ജസുഖാപരിച്ചാഗാനുഭൂതം മഹന്തം ദുക്ഖജാലം അനുസ്സരിത്വാ പുനപ്പുനം യാചിയമാനോപി പടിക്ഖിപിയേവ അഭയോ ഗാമനിഗമരാജധാനീസു സബ്ബേപി മനുസ്സേ സന്നിപാതേത്വാ തേഹി സദ്ധിം നാനാപ്പകാരം യാചമാനോപി സമ്പടിച്ഛാപേതും നാസക്ഖി. അഥ സബ്ബേപി രട്ഠവാസിനോ സാമച്ചാമഹാവിഹാരം ഗന്ത്വാ മഹാ സങ്ഘം സന്നിപാതേത്വാ സങ്ഘ മജ്ഝേ സങ്ഘബോധികുമാരോ മഹാ സങ്ഘം ഭൂമിയം നിപജ്ജ നമസ്സിത്വാ ലദ്ധോകാസോ ഏകമന്തം നിസീദിത്വാ ഏവം വത്തുമാരഭീ.

൩൭. അയഞ്ഹി രാജലക്ഖീനാമ യഥാ യഥാ ദിപ്പതേ, തഥാ തഥാ കപ്പുരദീപസിഖേവ കജ്ജിലംമലിനമേവ കമ്മജാതം കേവലമുബ്ബമതി. തഥാഹി അയം സംവധനവാരിധാരാ തണ്ഹാവിസവല്ലീനം, നേനാദ മധുരഭീതികാ അയം ഇണ്ദ്രിയമിഗാനം, പരാമാസധുമലേഖാ സുചരിത ചിത്തകമ്മസ്സ വിബ്ഭമസേയ്യാ മോഹനിദ്ദാനം തിമിരുഗ്ഗതി പഞ്ഞാദിട്ഠീനം, പുരസ്സരപതാകാ അവിനയമഹാസേനായ, ഉപ്പത്തിനിന്നനാ കോധവേഗ കുമ്ഭിലാനം, ആപാനഭൂമി മിച്ഛാദിട്ഠിവദനം. സംഗീതി സാലാ ഇസ്സരിയ വികാരനാടകാനം ആവാസദരീദോസാസിവിസാനം, ഉസ്സാരണവേത്തലതാ സപ്പുരിസവോഹാരാനം, അകാലജദാഗമോ സുചരിത ഹംസാനം, പത്ഥാവനാ കപടനാടകാനം, കദലികാ കാമകരിനോ വജ്ഝവാലാ സാധുഭാവസ്സ, രാഹുമുഖം ധമ്മചണ്ദ |ഓ൦.൦൦൦൮| മണ്ഡലസ്സ, നഹി തം പസ്സാമി യോഹി അപരിചിതായാപി ഏതായ നിബ്ഭരമുപഗുല്ഹോ ന വിപ്പലദ്ധോ, അപിച, അഭിസേകസമയേ രാജഞ്ഞാനം മങ്ഗലകലസജലേഹി വിയ വിക്ഖാലനമുപയാതി ദക്ഖിഞ്ഞം അഗ്ഗിഹുതതധുമേനേവ മലിനീഭവതി ഹദയം പുരോഹിത കുസഗ്ഗ സമജ്ജതേന വിയ അപനിയതേ തിതിക്ഖാ, ഉണ്ഹീസ പട്ട ബണ്ധനേന വിയ ഛാദീയതീ ജരാഗമദസ്സനം, ആതപത്ത മണ്ഡലേന വിയ തിരോകരീയതി പരലോകാപേക്ഖണം, ചാമരപവനേന വിയ ദുരമുദ്ധുയതേ സച്ചാദിതാ വേത്തലതാപ്പഹാരേന വിയ ദുരമപയന്തി സഗ്ഗുണാ ഏകേ രജ്ജസിരി മദിരാ മദമത്താ സകത്ഥനിപ്ഫാദനപരേഹി ധനപിസിതാഘാസഗിജ്ഝേഹി സഹാനലീനീബകേഹി ദൂതം വിനോദനന്തി, പരദാരാഭിഗമനം വിദ്ധതാതി, മീഗവന പരിസ്സമോതി, സുരാപാനം വിലാസോതി, നിച്ചപ്പമത്തതാ, സുരഭാവോതി സദാരപ്പിച്ചാഗം അവ്യസനിതാനി, ഗുരുവചനാവധീരണം അപരപ്പനേയത്തമിതി അജിതഹച്ചതം സുഖോപസേവത്തമീതി, നച്ചഗീത ഗണാകാനുസത്തി രസികതേഹി പരിഭവസഹത്തം ഖമേതി, സേരീഭാവം പണ്ഡിച്ചാമിതി വണ്ദിജന നവചനം യസേംഘോസോതി തരലതാ ഉസ്സാഹോതി. അവിസേസഞ്ഞുത്തം അപക്ഖപാതിത്തമിതി? ഏവ ദോസഗണമ്പി ഗുണപക്ഖേ അജ്ഝാരോപയന്തേഹി സയമ്പി അന്തോ ഹ സന്തേഹി പതാരണകുസലേഹി ധുത്തേഹി അമാനുസോചിതാഹി ഥോമാനാഹി പതാരിയമാനാ, ചിത്തമദമത്ത ചിത്താ നിച്ചേത ന തായ തഥേതി അത്തനി അജ്ഝാരോപയന്താ അലികാഭിമാനം മച്ചധമ്മസമാനാപി ദിബ്ബം സാവതിണ്ണമിവ അമാനുസമിവ അത്താന മഞ്ഞമാനാ ആരധദിബ്ബോചിതകിരയാനു ഭാവാ സബ്ബജനോ പഭസനീയ ഭാവമുപയന്തി. അത്ത മിലമ്ബനഞ്ച അനു ജീവിജനേന കരീയമാനം അഭിനണ്ദന്തി.

൩൮. മാനസാ ദേവതാജ്ഝാരോപണപ്പതാരണ സമ്ഭൂത സമ്ഭാവനോ പഹതഞ്ച അന്തോ പവിട്ഠ അപരഭുജയുഗം വിയ അത്തനോ ബാഹുയുഗം സമ്ഭാവയന്തി. തചന്തരിത ലോചനംസകലലാട മാസംകന്തി, അലികസമ്ഭാവനാഭിമാനഭരിതാ ന നമസ്സന്തി ദേവതായോ ന പൂജയന്തി സമണ ബ്രാഹ്മണേ ന മാനയന്തീ മാനനീയേ, ന ഉപതിട്ഠന്തി ഗുരുദസ്സനേപി അനത്ഥകായാ സാന്തരീത, വിസയോ പഭോഗസുഖാതി അപഹസന്തി യതിനോ? ജരാഭി ഭവപലപിമിതി ന സുണന്തി വുദ്ധജനുപദേസം, അത്തനോ പഞ്ഞാ പരിഭവോതി ഉസുസന്തി സചിവോ പഹേസസ്സ,കുഞ്ജന്തി ഏകന്ത ഹിതവാദിനം ഏവമാദിനാ കാകണേന ബഹുന്നം ദോസാനം മാകര ഭൂതംരജ്ജീവിഭവം അയം ന ഇച്ഛാമീ’തി അവോച.

൩൯. അഥ മഹാജനേന സാദര മജ്ഝേസിതോ മഹാസങ്ഘോ കുമാരഭിമുഖോ ഹുത്വാ ‘‘മഹാഭാഗധേയ്യ! ഥനചുചുകേ ലഗ്ഗിതാജലുക തിക്ഖഡസനേനതത്ഥ വേദനുപ്പാദയന്തി ലോഹിതമേവ ആകഡ്ഢതി, ദാരകോ പന കോമലേന മുഖപുടേനമാതു സുഖസഞ്ഞം ഉപ്പാദയന്തോ ഖീരമേവ അവ്ഹേതി.

൪൦. |ഓ൦.൦൦൦൯| ഏവമേവ രജ്ജവിഭവം പത്തോ അധീരോ ബാലോ ബഹും അപുഞ്ഞമേവ സഞ്ചിണാനി, മേധാവി ധിരപുരിസോ പന ആയുസങ്ഖാരസ്സ ദുബ്ബലത്തഞ്ച ധനസഞ്ചയസ്സ നിസ്സാരത്തഞ്ച പഞ്ഞായ ഉപ പരിക്ഖിത്വാ ദസ കുസലകമ്മാനി പൂരേന്തോ താദിസേന മഹതാ ഭോഗക്ഖണ്ധേന മഹന്തം കുസലരാസിം ഉപചിണാതി, ത്വമസികതാധി കാരോ മഹാസത്തധുരണ്ധരോ, ഏതാദിസം പുഞ്ഞായതനട്ഠാനം ലദ്ധാ ധമ്മേന സമേന ലോകം പരിപാലേന്തോ സുഗതസാസനം പഗ്ഗണ്ഹന്തോ ദാനപാരമികോടിപ്പത്തം കത്വാ പച്ഛാ അഭിനിക്ഖമണഞ്ച കരോന്തോ ബോധിപക്ഖിയധമ്മേ പരിപാചേഹീ’’തി അനുസാസി.

൪൧. അഥ സോ മഹജ്ഝാസയോ പുരിസവരോ മഹാസങ്ഘസ്സ അനുസാസനിം മദ്ദിതു മസമണ്ഥോ അധിവാസേസീ. അനന്തരഞ്ച മഹാജനകായോ സങ്ഘസ്സ അനുഞ്ഞായ സകലം സീലദീപം ഏകച്ഛത്തം കത്വാ അഭിസിഞ്ചിയ ധമ്മിക സിരിസങ്ഘബോധിരാജാതി വോഹാരം പട്ഠപേസി ഗോഠാഭയഞ്ച സേനാപതിട്ഠാനേ ഠപേസി.

൪൨. ദാനം അദാ ധാരയി നിച്ചസീലം,

വഹീ തിതിക്ഖം ഭജി അപ്പമാദം;

പജാ ഹിതജ്ഝാസയ സോമ്മരൂപോ,

ധമ്മോ ച സോ വിഗ്ഗഭവാ വിരോചീ.

൪൩. വിഞ്ഞായ ലോകസ്സ ഹി സോ സഭാവം,

പധാനവത്താനു ഗതിപ്പധാനം;

നിധാതുകാമോ ജന്താസു ധമ്മം,

സയമ്പി ധമ്മാ വരണമ്ഹി സത്തോ.

ഇതി രജ്ജാഭിസേക പരിച്ഛേദോ ചതുത്ഥോ.

൪൪. സോ രാജാ മഹാ വിഹാരേ മഹഗ്ഘ മഹാവിസാലം സലാകഗ്ഗം കാരാപേത്വാ അനേകസഹസ്സാനം ഭിക്ഖൂനം നിച്ചം സലാക ഭത്തം പട്ഠപേസി. മാതുലമഹാഥേരസ്സംച സകനാമ ധേയ്യേന മഹന്തം പരിവേണ വിഹാരം കാരാപേത്വാ അനേകേഹി കപ്പിയഭണ്ഡേഹി സദ്ധിം സപരിവാര വേണാ കാനി ഗാമക്ഖേത്താനി സങസപരിഭോഗാരഹാനി കത്വാ ദാപേസി സത്തമേവ നിസീഥകാലേ രഹോഗതോ മഹാബോധിസത്തസ്സ ദുക്കരചരിതാനി സല്ലക്ഖേന്തോ താദിസാപദാനം അത്തനി സമ്പാദേതുമാസിംസി. തഥാ ഹി

൪൫. ദേഹീതി വത്ഥുമസുകം ഗദിതോത്ഥികേഹി,

നാലം കഥേതുമ്ഹ നത്ഥി ന ദേമിചാതി;

ചിത്തേ മഹാകരുണായ പഹടാവകാസാവ,

ദുരംജഗാമ വിയ തസ്സ ഭവത്ഥു തണ്ഹാ.

ഏവമമ്ഹാകം |ഓ൦.൦൦൧൦| ബോധിസത്തസ്സ വിയ ബാഹിര വത്ഥുപരിച്ചാഗമഹുസ്സവോ കദാ മേ ഭവിസ്സതിതി ച,

൪൬. ആനീയതേ നിസിത സത്ഥനിപാതനേന,

നിക്കഡ്ഢതേ ച മുഹു ദാന്ഹവായരത്യാ;

ഏവം പുനപ്പുന ഗതാഗതവേഗഖിന്നം,

ദുക്ഖം ന തസ്സ ഹദയം വത പീളയിത്ഥ.

ഏവം കിരസ്സ മഹാസത്തസ്സ മംസ ലോഹിതാദി അജ്ഝത്തികവത്ഥുദാനസമയേ ദുക്ഖവേദനാ മനം ന സമ്ബാധേസി. മമാപി ഈദിസം അജ്ഝത്തിക ദാനമഹാമങ്ഗലം കദാ ഭവിസ്സതീതി ച.

൪൭. സോ സംഖപാലഭൂജഗോ വിസവേഗവാപി,

സീലസ്സ ഭേദനഭയേന അകുപ്പമാനോ;

ഇച്ഛം സദേഹഹരവാഭിജനേ ദയായ,

ഗന്തും സയം അപദതായ സുസോചനൂനം.

ഏവം സീല രക്ഖനാപദാനസിരിം കദാ വിന്ദാമീതി ച,

൪൮. പിവേയ്യ ഥഞ്ഞം അമതഞ്ച ബാലോ,

വുദ്ധിം ഗതോ സോവ ജിഗുച്ഛിതേ തം;

സ ജാതു ഏവം അനുഭൂയ രജ്ജം,

ഞാണസ്സ പാകേ സതതം ജഹാതി.

ഏവം മയാപി അചിരസ്സേവ അവസ്സം അഭിനിക്ഖമനം കാതബ്ബന്തി ച,

൪൯. സോ സേനകോ ദ്വിജപസിബ്ബകസായിസപ്പം,

അഞ്ഞാസി ദോസകലുസായ ധിയാബ്ഭുതംതം;

കാ വണ്ണനാസ്സ ഖലു ദോസവിനിഗ്ഗതായ,

സബ്ബഞ്ഞുതായ ദസപാരമിസാധിതായ.

ഏവംവിധാ കല്യാനഞാണസമ്പത്തി കദാ മേ സമിജ്ഝിസ്സതീതി ച,

൫൦. വാലേന സോ കിസകലണ്ദകജാതിയമ്പി,

ഉസ്സിഞ്ചിതും സലിലമുസ്സഹി സാഗരസ്സ;

തം മുദ്ധതായ ന ഭവേ മതിയാ മഹന്യാ,

സമ്പാദനായ ഭിമതസ്സ സമത്ഥതായ.

ഏവം വിധായ വീരിയപാരമിയാ കദാ ഭാജനം ഭവിസ്സാമിതി ച

൫൧. കലാബുരാജേന ഹി ഖന്തിവാദി,

വധം വിധായാപി അതിത്തകേന;

ഹതേ പദേനോരസി ഖന്തിസോധേ,

സോ കൂടസണ്ധിഗ്ഗഹണം ബുബോധ.

ഏവം വിധായ ഖത്തിപാരമിയാ അത്താനം കദാ അലംകരിസ്സാമിതി ച

൫൨. |ഓ൦.൦൦൧൧|

മിച്ഛാഭിയോഗം ന സഹിംസു തസ്സ,

രാമാഭിധാനസ്സപി പാദുകായോ;

സച്ചഞ്ചയാ നാഞ്ഞമഭാസിധീരോ,