൧. പിടകത്തയപരിച്ഛേദോ

നമസ്സേത്വാന സമ്ബുദ്ധം, അഗ്ഗവംസവരംവരം;

നത്വാന ധമ്മം ബുദ്ധജം, സങ്ഘഞ്ചാപിനിരങ്ഗണം.

ഗന്ഥവംസമ്പി നിസ്സായ, ഗന്ഥവംസം പകഥിസ്സം;

തിപേടകസമാഹാരം, സാധുനം ജങ്ഘദാസകം.

വിമതിനോദനമാരമ്ഭം, തം മേ സുണാഥ സാധവോ;

സബ്ബമ്പി ബുദ്ധവചനം, വിമുത്തി ച സഹേതുകം.

ഹോതി ഏകവിധംയേവ, തിവിധം പിടകേന ച;

തഞ്ച സബ്ബമ്പി കേവലം, പഞ്ചവിധം നികായതോ.

അങ്ഗതോ ച നവവിധം, ധമ്മക്ഖന്ധഗണനതോ;

ചതുരാസീതി സഹസ്സ, ധമ്മക്ഖന്ധപഭേദനന്തി.

കഥം പിടകതോ പിടകഞ്ഹി തിവിധം ഹോതി?

വിനയപിടകം, അഭിധമ്മപിടകം സുത്തന്തപിടകന്തി. തത്ഥ കതമം വിനയ പിടകം? പാരാജികകണ്ഡം, പാചിത്തിയകണ്ഡം, മഹാവഗ്ഗകണ്ഡം, ചുല്ലവഗ്ഗകണ്ഡം, പരിവാരകണ്ഡന്തി. ഇമാനി കണ്ഡാനി വിനയപിടകം നാമ.

കതമം അഭിധമ്മപിടകം? ധമ്മസങ്ഗണീ-പകരണം, വിഭങ്ഗ-പകരണം, ധാതുകഥാ-പകരണം, പുഗ്ഗലപഞ്ഞത്തി-പകരണം, കഥാവത്ഥു-പകരണം, യമക-പകരണം, പട്ഠാന-പകരണന്തി. ഇമാനി സത്ത പകരണാനി അഭിധമ്മപിടകം നാമ. കതമം സുത്തന്തപിടകം? സീലക്ഖന്ധവഗ്ഗാദികം, അവസേസം ബുദ്ധവചനം സുത്തന്തപിടകം നാമ.

കഥം നികായതോ? നികായാ പഞ്ച വിധാ ഹോന്തി. ദീഘനികായോ, മജ്ഝിമനികായോ, സംയുത്തനികായോ, അങ്ഗുത്തരനികായോ, ഖുദ്ദകനികായോതി.

തത്ഥ കതമോ ദീഘ-നികായോ? സീലക്ഖന്ധവഗ്ഗോ, മഹാവഗ്ഗോ, പാഥികവഗ്ഗോതി, ഇമേ തയോ വഗ്ഗാ ദീഘനികായോ നാമ. ഇമേസു തീസു വഗ്ഗേസു, ചതുതിംസ വഗ്ഗാനി ച ഹോന്തി. [ചതുതിംസേവ സുത്തന്താ, സീലക്ഖന്ധവഗ്ഗാദികാ, യസ്സ ഭവന്തി സോ യേവ ദീഘനികായ നാമ ഹോതി.]

കതമോ മജ്ഝിമനികായോ? മൂലപണ്ണാസോ, മജ്ഝിമപണ്ണാസോ, ഉപരിപണ്ണാസോതി, ഇമേ തയോ പണ്ണാസാ മജ്ഝിമനികായോ നാമ. ഇമേസു തീസു പണ്ണാസേസു ദ്വേപഞ്ഞാസാധിക-സുത്ത-സതാനി ഹോന്തി [ദിയഡ്ഢസതസുത്തന്താ, ദ്വി സുത്തം യസ്സ സന്തിസോ, മജ്ഝിമനികായോ നാമോ മൂലപണ്ണാസമാദി ഹോതി.]

കതമോ സംയുത്തനികായോ? സഗാഥാവഗ്ഗോ, നിദാനവഗ്ഗോ, ഖന്ധകവഗ്ഗോ, സളായതനവഗ്ഗോ, മഹാവഗ്ഗോതി, ഇമേ പഞ്ച വഗ്ഗാ സംയുത്തനികായോ നാമ. ഇമേസു പഞ്ചസു വഗ്ഗേസു ദ്വാസട്ഠിസുത്തസത്തസതാധികസത്ത-സുത്തസഹസ്സാനി ഹോന്തി. [ദ്വാസട്ഠി-സത്ത-സതാനി, സത്തസഹസ്സകാനി ച.] സുത്താനി യസ്സ ഹോന്തി സോ, സഗാഥാദികവഗ്ഗകോ, സംയുത്തനികായോ നാമോ വേദിതബ്ബോ ച വിഞ്ഞൂനാതി.

കതമോ അങ്ഗുത്തരനികായോ? ഏക്കനിപാതോ, ദുക്കനിപാതോ, തിക്കനിപാതോ, ചതുക്കനിപാതോ, പഞ്ചകനിപാതോ, ഛക്കനിപാതോ, സത്തകനിപാതോ, അട്ഠകനിപാതോ, നവകനിപാതോ, ദസകനിപാതോ, ഏകാദസനിപാതോതി, ഇമേ ഏകാദസ നിപാതാ അങ്ഗുത്തരനികായോ നാമ. ഇമേസു ഏകാദസ നിപാതേസു സത്ത-പഞ്ഞാസ-പഞ്ച-സതാധികനവ-സുത്ത-സഹസ്സാനി ഹോന്തി. [നവസുത്തസഹസ്സാനി, പഞ്ചസതമത്താനി ച, സത്തപഞ്ഞാസാധികാനി, സുത്താനി യസ്സ ഹോന്തി സോ, അങ്ഗുത്തരനികായോതി, ഏക്കനിപാതകാദികോതി.]

കതമോ ഖുദ്ദകനികായോ? ഖുദ്ദകപാഠോ, ധമ്മപദം, ഉദാനം, ഇതിവുത്തകം, സുത്തനിപാതോ, വിമാനവത്ഥു, പേതവത്ഥു, ഥേരകഥാ, ഥേരീകഥാ, ജാതകം, മഹാനിദ്ദേസോ, പടിസമ്ഭിദാമഗ്ഗോ, അപദാനം, ബുദ്ധവംസോ, ചരിയാപിടകം, വിനയപിടകം, അഭിധമ്മപിടകന്തി. ഇമേസു സത്തരസസു ഗന്ഥേസു അനേകാനി സുത്ത-സഹസ്സാനി ഹോന്തി. [അനേകാനി സുത്ത-സഹസ്സാനി, നിദ്ദിട്ഠാനി മഹേസിനാ, നികായേ പഞ്ചമേ ഇമേ, ഖുദ്ദകേ ഇതി വിസുതേതി.]

കഥം അങ്ഗതോ അങ്ഗഹി നവ വിധം ഹോതി? സുത്തം, ഗേയ്യം, വേയ്യാകരണം, ഗാഥാ, ഉദാനം, ഇതിവുത്തകം, ജാതകം, അബ്ഭുതധമ്മം, വേദല്ലന്തി, നവപ്പഭേദം ഹോതി. തത്ഥ ഉഭതോ വിഭങ്ഗനിദ്ദേസഖന്ധകപരിവാരാ, സുത്തനിപാതേ, മങ്ഗലസുത്ത, രതനസുത്ത, തുവട്ടകസുത്താനി. അഞ്ഞമ്പി സുത്തനാമകം തഥാഗതവചനം, സുത്തന്തി വേദിതബ്ബം. സബ്ബം സഗാഥകം ഗേയ്യന്തി വേദിതബ്ബം. വിസേസനസംയുത്തകേ സകലോപി സഗാഥകവഗ്ഗോ, സകലം അഭിധമ്മപിടകം നിഗാഥകഞ്ച സുത്തയഞ്ച അഞ്ഞമ്പി അട്ഠഹി അങ്ഗേഹി അസങ്ഗഹിതം ബുദ്ധവചനം തം വേയ്യാകരണന്തി വേദിതബ്ബം. ധമ്മപദം, ഥേരകഥാ, ഥേരീകഥാ, സുത്തനിപാതേ, നോ സുത്തനാമികാ സുദ്ധികഗാഥാ, ഗാഥാതി വേദിതബ്ബാ. സോമനസ്സ ഞാണമയികഗാഥാ പടിക-സംയുത്താ ദ്വേ അസീതിസുത്തന്താ ഉദാനന്തി വേദിതബ്ബാ. വുത്തഞ്ഹേതം ഭഗവതാതിആദിനയപ്പവത്താ ദസുത്തരസതസുത്തന്താ, ഇതിവുത്തകന്തി വേദിതബ്ബാ. അപണ്ണകജാതകാദീനി പഞ്ഞാസാദികാനി. പഞ്ചജാതകസതാനി, ജാതകന്തി വേദിതബ്ബം. ചത്താരോ മേ ഭിക്ഖവേ അച്ഛരിയാ അഭൂതധമ്മാ, ആനന്ദേതിആദിനയപ്പവത്താ സബ്ബേപി അച്ഛരിയ അഭൂതധമ്മപടിസംയുത്താ സുത്തന്താ അഭൂതധമ്മന്തി വേദിതബ്ബാ. ചുല്ലവേദല്ല, മഹാവേദല്ല, സമ്മാദിട്ഠി, സക്കപഞ്ഹ, സങ്ഖാരഭാജനിയ, മഹാപുണ്ണമസുത്തന്താദയോ സബ്ബേപി വേദഞ്ച തുട്ഠിഞ്ച ലദ്ധാ [പുച്ഛ] ലദ്ധാ പുച്ഛിതസുത്തന്താ, വേദല്ലന്തി വേദിതബ്ബാ. കതമാനി ചതുരാസീതി ധമ്മക്ഖന്ധസഹസ്സാനി ദുജാനാനി, ചതുരാസീതി ധമ്മക്ഖന്ധസഹസ്സാനി സചേ വിത്ഥാരേന കഥിസ്സം അതിപപഞ്ചോ ഭവിസ്സതി. തസ്മാ നയ വസേന കഥിസ്സാമി. ഏകം വത്ഥു, ഏകോ ധമ്മക്ഖന്ധോ, ഏകം നിദാനം ഏകോ ധമ്മക്ഖന്ധോ, ഏകം പഞ്ഹാ പുച്ഛന്തം ഏകോ ധമ്മക്ഖന്ധോ, ഏകം പഞ്ഹാ വിസജ്ജനം ഏകോ ധമ്മക്ഖന്ധോ, ചതുരാസീതി ധമ്മക്ഖന്ധസഹസ്സാനി കേന ഭാസിതാനി, കത്ഥ ഭാസിതാനി, കദാ ഭാസിതാനി, കമാരബ്ഭ ഭാസിതാനി, കിമത്ഥം ഭാസിതാനി, കേന ധാരിതാനി, കേനാഭതാനി, കിമത്ഥം പരിയാപുണിതബ്ബാനി. തത്രായം വിസജ്ജനാ, കേന ഭാസിതാനീതി? ബുദ്ധാനു ബുദ്ധേഹി ഭാസിതാനി. കത്ഥ ഭാസിതാനീതി? ദേവേസു ച മാനുസ്സേസു ച, ഭാസിതാനി. കദാ ഭാസിതാനീതി? ഭഗവതോ ധരമാനകാലേ ചേവ പച്ഛിമകാലേ ച ഭാസിതാനി. കതമാരബ്ഭ ഭാസിതാനീതി? പഞ്ചവഗ്ഗിയാദികേ വേനേയ്യ ബന്ധവേ ആരബ്ഭ ഭാസിതാനീതി. കിമത്ഥം ഭാസിതാനീതി? തിവജ്ജഞ്ച അവജ്ജഞ്ച ഞത്വാ വജ്ജം പഹായ അവജ്ജേ പടിപത്തിത്വാ നിബ്ബാനപരിയന്തേ. ദിട്ഠ-ധമ്മികസമ്പരായികത്ഥേ സമ്പാപുണിതും.

കേന ധാരിതാനീതി? അനുബുദ്ധേഹി ചേവ സിസ്സാനുസിസ്സേഹി ച ധാരിതാനി. കേനാ ഭതാനീതി? ആചരിയ പരംപരേഹി ആഭതാനി. കിമത്ഥം പരിയാപുണിതബ്ബാനീതി? വജ്ജഞ്ച അവജ്ജഞ്ച ഞത്വാ വജ്ജം പഹായ അവജ്ജേ പടിപത്തിത്വാ നിബ്ബാനപരിയന്തേ ദിട്ഠധമ്മികസമ്പരായികത്ഥേ, സംപാപുണിതും, യദേവം തായ നിബ്ബാനപരിയന്തേ ദിട്ഠധമ്മികസമ്പരായികത്ഥേ സാധികാനി ഹോന്തി. തേവ തത്ഥ കേഹി അപ്പമത്തേന പരിയാപുണിതബ്ബാനി ധാരേതബ്ബാനി ധാരേതബ്ബാനി വാചേതബ്ബാനി സജ്ഝായം കാതബ്ബാനീതി [ഇതി ചുല്ലഗന്ഥവംസേ പിടകത്തയ ദീപകോ നാമ പഠമോ പരിച്ഛേദോ.]