5. Pañcamo paricchedo
Nibbānapaññattiparidīpano
304. Rāgādīnaṃ khayaṃ vuttaṃ, nibbānaṃ santilakkhaṇaṃ;
Saṃsāradukkhasantāpatattassālaṃ sametave.
305. Khayamattaṃ na nibbānaṃ, sagambhīrādivācato;
Abhāvassa hi kummānaṃ, lomasseva na vācatā.
306. Khayoti vuccate maggo, tappāpattā idaṃ khayaṃ;
Arahattaṃ viyuppāda-vayābhāvā dhuvañca taṃ.
307. Saṅkhataṃ sammutiñcāpi, ñāṇamālamba neva hi;
Chinde male tato vatthu, icchitabbamasaṅkhataṃ.
308. Pattukāmena taṃ santiṃ, chabbisuddhiṃ samādiya;
Ñāṇadassanasuddhī tu, sādhetabbā hitatthinā.
309. Cetanādividhā sīla-suddhi tattha catubbidhā;
Sopacārasamādhī tu, cittasuddhīti vuccate.
310. Sampādetvādidvesuddhiṃ, namanā nāmaṃ tu ruppa-
To rūpaṃ natthi attādivatthūti ca vavatthape.
311. Maṇindhanātape aggi, asantopi samāgame;
Yathā hoti tathā cittaṃ, vatthālambādisaṅgame.
312. Paṅgulandhā yathā gantuṃ, paccekamasamatthakā;
Yanti yuttā yathā evaṃ, nāmarūpavhayā kriyā.
313. Na nāmarūpato añño, attādi iti dassanaṃ;
Sodhanattā hi duddiṭṭhiṃ, diṭṭhisuddhīti vuccati.
314. Avijjātaṇhupādāna-kammenādimhi taṃ dvayaṃ;
Rūpaṃ kammādito nāmaṃ, vatthādīhi pavattiyaṃ.
315. Sadā sabbattha sabbesaṃ, sadisaṃ na yato tato;
Nāhetunāñño attādiniccahetūti passati.
316. Evaṃ tīrayate kaṅkhā, yāya paññāya paccaye;
Diṭṭhattā suddhi sā kaṅkhātaraṇaṃ iti vuccati.
317. Pattaññātapariñño so, atraṭṭho yatateyati;
Tīraṇavhapariññāya, visuddhatthaṃ sadādaro.
318. Tikālādivasā khandhe, samāsetvā kalāpato;
Aniccā dukkhānattāti, ādo evaṃ vipassati.
319. Khandhāniccā khayaṭṭhena, bhayaṭṭhena dukhāva te;
Anattāsārakaṭṭhena, iti passe punappunaṃ.
320. Ākārehi aniccādicattālīsehi sammase;
Lakkhaṇānaṃ vibhūtatthaṃ, khandhānaṃ pana sabbaso.
321. Evañcāpi asijjhante, navadhā nisitindriyo;
Sattakadvayato sammā, rūpārūpe vipassaye.
322. Rūpamādānanikkhepā, vayovuddhattagāmito;
Sammasevannajādīhi, dhammatārūpatopi ca.
323. Nāmaṃ kalāpayamato, khaṇato kamatopi ca;
Diṭṭhimānanikantīnaṃ, passe ugghāṭanādito.
324. Avijjātaṇhākammanna-hetuto rūpaṃ ubbhave;
Vināhāraṃ saphassehi, vedanādittayaṃ bhave.
325. Tehiyeva vinā phassaṃ,
Nāmarūpādhikehi tu;
Cittaṃ hetukkhayā so so,
Veti ve tassa tassa tu.
326. Hetutodayanāsevaṃ, khaṇodayavayenapi;
Iti paññāsākārehi, passe punūdayabbayaṃ.
327. Yogissevaṃ samāraddhaudayabbayadassino;
Pātubhonti upaklesā, sabhāvā hetutopi ca.
328. Te obhāsamatussāhapassaddhisukhupekkhanā;
Sati pītādhimokkho ca, nikanti ca dasīritā.
329. Taṇhādiṭṭhunnatiggāhavatthuto tiṃsadhā te ca;
Taduppanne cale bālo, amagge maggadassako.
330. Vipassanā pathokkantā, tadāsi matimādhunā;
Na maggo gāhavatthuttā, tesaṃ iti vipassati.
331. Upaklese aniccādi-vasage sodayabbaye;
Passato vīthinokkantadassanaṃ vuccate patho.
332. Maggāmagge vavatthetvā, yā paññā evamuṭṭhitā;
Maggāmaggikkhasaṅkhātā, suddhi sā pañcamī bhave.
333. Pahānavhapariññāya, ādito suddhisiddhiyā;
Tīraṇavhapariññāya, antago yatatedhunā.
334. Jāyate navañāṇī sā, visuddhi kamatodaya-
Bbayādī ghaṭamānassa, nava honti panettha hi.
335. Santatīriyato ceva, ghanenāpi ca channato;
Lakkhaṇāni na khāyante, saṃkiliṭṭhā vipassanā.
336. Tatotra sammase bhiyyo, punadevudayabbayaṃ;
Tenāniccādisampassaṃ, paṭutaṃ paramaṃ vaje.
337. Āvaṭṭetvā yaduppādaṭṭhitiādīhi passato;
Bhaṅgeva tiṭṭhate ñāṇaṃ, tadā bhaṅgamatī siyā.
338. Evaṃ passayato bhaṅgaṃ, tibhavo khāyate yadā;
Sīhādiva bhayaṃ hutvā, siyā laddhā bhayikkhaṇā.
339. Sādīnavā patiṭṭhante, khandhādittagharaṃ viya;
Yadā tadā siyā laddhā, ādīnavānupassanā.
340. Saṅkhārādīnavaṃ disvā, ramate na bhavādisu;
Mati yadā tadā laddhā, siyā nibbidapassanā.
341. Ñāṇaṃ muccitukāmaṃ te, sabbabhūsaṅkhate yadā;
Jālādīhi ca macchādī, tadā laddhā cajjamati.
342. Saṅkhāre asubhāniccadukkhatonattato mati;
Passantī cattumussukkā, paṭisaṅkhānupassanā.
343. Vuttātra paṭubhāvāya, sabbañāṇapavattiyā;
Mīnasaññāya sappassa, gāhaluddasamopamā.
344. Attattaniyato suññaṃ, dvidhā ‘‘nāhaṃ kvacā’’dinā;
Catudhā chabbidhā cāpi, bahudhā passato bhusaṃ.
345. Āvaṭṭatiggimāsajja,
Nhārūva mati saṅkhataṃ;
Cattabhariyo yathā dose,
Tathā taṃ samupekkhate.
346. Tāva sādīnavānampi, lakkhaṇe tiṭṭhate mati;
Na passe yāva sā tīraṃ, sāmuddasakuṇī yathā.
347. Saṅkhārupekkhāñāṇāyaṃ, sikhāpattā vipassanā;
Vuṭṭhānagāminīti ca, sānulomāti vuccati.
348. Patvā mokkhamukhaṃ satta, sādhetiriyapuggale;
Jhānaṅgādippabhede ca, pādakādivasena sā.
349. Aniccato hi vuṭṭhānaṃ, yadi yassāsi yogino;
Sodhimokkhassa bāhullā, tikkhasaddhindriyo bhave.
350. Dukkhatonattato tañce, siyā honti kamena te;
Passaddhivedabāhullā, tikkhekaggamatindriyā.
351. Paññādhurattamuddiṭṭhaṃ, vuṭṭhānaṃ yadinattato;
Saddhādhurattaṃ sesehi, taṃ viyābhinivesato.
352. Dve tikkhasaddhasamathā, siyuṃ saddhānusārino;
Ādo majjhesu ṭhānesu, chasu saddhāvimuttakā.
353. Itaro dhammānusārīdo, diṭṭhippatto anantake;
Paññāmuttobhayatthante, ajhānijhānikā ca te.
354. Tikkhasaddhassa cantepi, saddhāmuttattamīritaṃ;
Visuddhimagge majjhassa, kāyasakkhittamaṭṭhasu.
355. Vuttaṃ mokkhakathāyaṃ yaṃ, tikkhapaññārahassa tu;
Diṭṭhipattattaṃ hetañca, tañca natthābhidhammike.
356. Te sabbe aṭṭhamokkhānaṃ, lābhī ce chasu majjhasu;
Kāyasakkhī siyuṃ ante, ubhatobhāgamuttakā.
357. Anulomāni cattāri, tīṇi dve vā bhavanti hi;
Maggassa vīthiyaṃ mandamajjhatikkhamatibbasā.
358. Visuddhimagge cattāri, paṭisiddhāni sabbathā;
Evamaṭṭhasāliniyā, vuttattā evamīritaṃ.
359. Bhavaṅgāsannadosopi, nappanāya thirattato;
Suddhiṃ paṭipadāñāṇadassanevaṃ labhe yati.
360. Āvajjaṃ viya maggassa, chaṭṭhasattamasuddhinaṃ;
Antarā santimārabbha, tehi gotrabhu jāyate.
361. Saṃyojanattayacchedī, maggo uppajjate tato;
Phalāni ekaṃ dve tīṇi, tato vuttamatikkamā.
362. Tathā bhāvayato hoti, rāgadosatanūkaraṃ;
Dutiyo tapphalaṃ tamhā, sakadāgāmi tapphalī.
363. Evaṃ bhāvayato rāgadosanāsakarubbhave;
Tatiyo tapphalaṃ tamhā, tapphalaṭṭhonāgāmiko.
364. Evaṃ bhāvayato sesadosanāsakarubbhave;
Catuttho tapphalaṃ tamhā, arahā tapphalaṭṭhako.
365. Katakicco bhavacchedo, dakkhiṇeyyopadhikkhayā;
Nibbutiṃ yāti dīpova, sabbadukkhantasaññitaṃ.
366. Evaṃ siddhā siyā suddhi, ñāṇadassanasaññitā;
Vuttaṃ ettāvatā saccaṃ, paramatthaṃ samāsato.
367. Saccaṃ sammuti sattādiavatthu vuccate yato;
Na labbhālātacakkaṃva, taṃ hi rūpādayo vinā.
368. Tena tena pakārena, rūpādiṃ na vihāya tu;
Tathā tathābhidhānañca, gāhañca vattate tato.
369. Labbhate parikappena, yato taṃ na musā tato;
Avuttālambamiccāhu, parittādīsvavācato.
370. Pāpakalyāṇamittoyaṃ, sattoti khandhasantati;
Ekattena gahetvāna, voharantīdha paṇḍitā.
371. Pathavādi viyekopi, puggalo na yato tato;
Kudiṭṭhivatthubhāvena, puggalaggahaṇaṃ bhave.
372. Etaṃ visayato katvā, saṅkhādīhi padehi tu;
Avijjamānapaññatti, iti taññūhi bhāsitā.
373. Paññatti vijjamānassa, rūpādivisayattato;
Kāyaṃ paññatti ce suṭṭhu, vadato suṇa saccato.
374. Saviññattivikāro hi, saddo saccadvayassa tu;
Paññāpanattā paññatti, iti taññūhi bhāsitā.
375. Paccuppannādiālambaṃ, niruttipaṭisambhidā-
Ñāṇassāti idañcevaṃ, sati yujjati nāññathā.