3. Tatiyo paricchedo
Cittapavattiparidīpano
116. Cittaṃ visayaggāhaṃ taṃ, pākāpākadato dudhā;
Kusalākusalaṃ pubbaṃ, paramabyākataṃ mataṃ.
117. Kusalaṃ tattha kāmādibhūmito catudhā siyā;
Aṭṭha pañca cattāri ca, cattāri kamato kathaṃ.
118. Somanassamatiyuttamasaṅkhāramanamekaṃ;
Sasaṅkhāramanañcekaṃ, tathā hīnamatidvayaṃ.
119. Tathopekkhāmatiyuttaṃ, matihīnanti aṭṭhadhā;
Kāmāvacarapuññettha, bhijjate vedanādito.
120. Dānaṃ sīlañca bhāvanā, pattidānānumodanā;
Veyyāvaccāpacāyañca, desanā suti diṭṭhiju.
121. Etesvekamayaṃ hutvā, vatthuṃ nissāya vā na vā;
Dvārahīnādiyonīnaṃ, gatiyādippabhedavā.
122. Tikālikaparittādigocaresvekamādiya;
Udeti kālamuttaṃ vā, matihīnaṃ vināmalaṃ.
123. Chagocaresu rūpādipañcakaṃ pañca gocarā;
Sesaṃ rūpamarūpañca, paññatti chaṭṭhagocaro.
124. Ñāṇayuttavaraṃ tattha, datvā sandhiṃ tihetukaṃ;
Pacchā paccati pākānaṃ, pavatte aṭṭhake duve.
125. Tesuyeva nihīnaṃ tu, datvā sandhiṃ duhetukaṃ;
Deti dvādasa pāke ca, pavatte dhīyutaṃ vinā.
126. Evaṃ dhīhīnamukkaṭṭhaṃ, sandhiyañca pavattiyaṃ;
Hīnaṃ panubhayatthāpi, hetuhīneva paccati.
127. Kāmasugatiyaṃyeva, bhavabhogadadaṃ idaṃ;
Rūpāpāye pavatteva, paccate anurūpato.
128. Vitakkacārapītīhi, sukhekaggayutaṃ manaṃ;
Ādi cārādipītādisukhādīhi paraṃ tayaṃ.
129. Upekkhekaggatāyantamāruppañcevamaṅgato;
Pañcadhā rūpapuññaṃ tu, hotārammaṇato pana.
130. Ādissāsubhamantassu-
Pekkhā mettādayo tayo;
Ādo catunnaṃ pañcannaṃ,
Sassāsakasiṇāni tu.
131. Nabhatammanatassuññataccittacatugocare;
Kamenātikkamāruppapuññaṃ hoti catubbidhaṃ.
132. Amalaṃ santimārabbha, hoti taṃ maggayogato;
Catudhā pādakajjhānabhedato puna vīsati.
133. Diṭṭhikaṅkhānudaṃ ādi, kāmadosatanūkaraṃ;
Paraṃ paraṃ taducchedī, antaṃ sesakanāsakaṃ.
134. Evaṃ bhūmittayaṃ puññaṃ, bhāvanāmayamettha hi;
Paṭhamaṃ vatthuṃ nissāya, dutiyaṃ ubhayenapi.
135. Tatiye ādi nissāya,
Sesā nissāya vā na vā;
Honti ādidvayaṃ tattha,
Sādheti sakabhūbhavaṃ.
136. Sādhetānuttaraṃ santiṃ, abhiññā panidheva tu;
Jhānūdayaphalattā na, phaladānāpi sambhavā.
137. Nāññabhūphaladaṃ kammaṃ, rūpapākassa gocaro;
Sakammagocaroyeva, na caññoyamasambhavo.
138. Pāpaṃ kāmikamevekaṃ, hetuto taṃ dvidhā puna;
Mūlato tividhaṃ lobha-dosamohavasā siyā.
139. Somanassakudiṭṭhīhi, yuttamekamasaṅkharaṃ;
Sasaṅkhāramanañcekaṃ, hīnadiṭṭhidvayaṃ tathā.
140. Upekkhādiṭṭhiyuttampi, tathā diṭṭhiviyuttakaṃ;
Vedanādiṭṭhiādīhi, lobhamūlevamaṭṭhadhā.
141. Sadukkhadosāsaṅkhāraṃ, itaraṃ dosamūlakaṃ;
Mohamūlampi sopekkhaṃ, kaṅkhuddhaccayutaṃ dvidhā.
142. Tattha dosadvayaṃ vatthuṃ, nissāyevitare pana;
Nissāya vā na vā honti, vadhādisahitā kathaṃ.
143. Pharussavadhabyāpādā, sadosena salobhato;
Kudiṭṭhimethunābhijjhā, sesā kammapathā dvibhi.
144. Sandhiṃ catūsvapāyesu, deti sabbattha vuttiyaṃ;
Paccate gocaraṃ tassa, sakalaṃ amalaṃ vinā.
145. Abyākataṃ dvidhā pāka-kriyā tatthādi bhūmito;
Catudhā kāmapākettha, puññapākādito dudhā.
146. Puññapākā dvidhāhetu-sahetūti dviraṭṭhakā;
Ahetū pañca ñāṇāni, gahaṇaṃ tīraṇā ubho.
147. Kāyañāṇaṃ sukhī tattha, somanassādi tīraṇaṃ;
Sopekkhāni cha sesāni, sapuññaṃva sahetukaṃ.
148. Kevalaṃ sandhibhavaṅga-tadālambacutibbasā;
Jāyate sesametassa, pubbe vuttanayā naye.
149. Manussavinipātīnaṃ, sandhādi antatīraṇaṃ;
Hoti aññena kammena, sahetupi ahetunaṃ.
150. Pāpajā puññajāhetu-samā tīraṃ vinādikaṃ;
Sadukkhaṃ kāyaviññāṇaṃ, aniṭṭhārammaṇā ime.
151. Te sātagocarā tesu, dviṭṭhānaṃ āditīraṇaṃ;
Pañcaṭṭhānāparā dve te, parittavisayākhilā.
152. Sampaṭicchadvipañcannaṃ, pañca rūpādayo tahiṃ;
Paccuppannāva sesānaṃ, pākānaṃ cha tikālikā.
153. Rūpārūpavipākānaṃ, sabbaso sadisaṃ vade;
Sakapuññena sandhādi-sakiccattayataṃ vinā.
154. Samānuttarapākāpi, sakapuññena sabbaso;
Hitvā mokkhamukhaṃ taṃ hi, dvidhā magge tidhā phale.
155. Kriyā tidhāmalābhāvā,
Bhūmito tattha kāmikā;
Dvidhā hetusahetūti,
Tidhāhetu tahiṃ kathaṃ.
156. Āvajjahasitāvajjā, sopekkhasukhupekkhavā;
Pañcachakāmāvacarā, sakalārammaṇā ca te.
157. Saheturūparūpā ca, sakapaññaṃvārahato;
Vuttiyā na phale pupphaṃ, yathā chinnalatā phalaṃ.
158. Anāsevanayāvajja-dvayaṃ puthujjanassa hi;
Na phale vattamānampi, moghapupphaṃ phalaṃ yathā.
159. Tisatta dvicha chattiṃsa, catupañca yathākkamaṃ;
Puññaṃ pāpaṃ phalaṃ kriyā, ekūnanavutīvidhaṃ.
160. Sandhi bhavaṅgamāvajjaṃ, dassanādikapañcakaṃ;
Gahatīraṇavoṭṭhabba-javataggocaraṃ cuti.
161. Iti esaṃ dvisattannaṃ, kiccavuttivasādhunā;
Cittappavatti chadvāre, saṅkhepā vuccate kathaṃ.
162. Kāme sarāginaṃ kamma-nimittādi cutikkhaṇe;
Khāyate manasoyeva, sesānaṃ kammagocaro.
163. Upaṭṭhitaṃ tamārabbha, pañcavāraṃ javo bhave;
Tadālambaṃ tato tamhā, cuti hoti javehi vā.
164. Avijjātaṇhāsaṅkhāra-sahajehi apāyinaṃ;
Visayādīnavacchādi-namanakkhipakehi tu.
165. Appahīnehi sesānaṃ, chādanaṃ namanampi ca;
Khipakā pana saṅkhārā, kusalāva bhavantiha.
166. Kiccattaye kate evaṃ, kammadīpitagocare;
Tajjaṃ vatthuṃ sahuppannaṃ, nissāya vā na vā tahiṃ.
167. Tajjā sandhi siyā hitvā, antarattaṃ bhavantare;
Antarattaṃ vinā dūre, paṭisandhi kathaṃ bhave.
168. Iheva kammataṇhādi-hetuto pubbacittato;
Cittaṃ dūre siyā dīpa-paṭighosādikaṃ yathā.
169. Nāsaññā cavamānassa, nimittaṃ na cutī ca yaṃ;
Uddhaṃ sandhinimittaṃ kiṃ, paccayopi kanantaro.
170. Pubbabhave cuti dāni, kāme jāyanasandhiyā;
Aññacittantarābhāvā, hotānantarakāraṇaṃ.
171. Bhavantarakataṃ kammaṃ, yamokāsaṃ labhe tato;
Hoti sā sandhi teneva, upaṭṭhāpitagocare.
172. Yasmā cittavirāgattaṃ, kātuṃ nāsakkhi sabbaso;
Tasmā sānusayasseva, punuppatti siyā bhave.
173. Pañcadvāre siyā sandhi, vinā kammaṃ dvigocare;
Bhavasandhānato sandhi, bhavaṅgaṃ taṃ tadaṅgato.
174. Tamevante cuti tasmiṃ, gocare cavanena tu;
Ekasantatiyā evaṃ, uppattiṭṭhitibhedakā.
175. Athaññārammaṇāpātha-gate cittantarassa hi;
Hetusaṅkhyaṃ bhavaṅgassa, dvikkhattuṃ calanaṃ bhave.
176. Ghaṭṭite aññavatthumhi, aññanissitakampanaṃ;
Ekābaddhena hotīti, sakkharopamayā vade.
177. Manodhātukriyāvajjaṃ, tato hoti sakiṃ bhave;
Dassanādi sakadvāra-gocaro gahaṇaṃ tato.
178. Santīraṇaṃ tato tamhā, voṭṭhabbañca sakiṃ tato;
Sattakkhattuṃ javo kāme, tamhā tadanurūpato.
179. Tadālambadvikaṃ tamhā, bhavaṅgaṃtimahantari;
Javā mahante voṭṭhabbā, paritte nitare manaṃ.
180. Voṭṭhabbassa paritte tu, dvattikkhattuṃ javo viya;
Vadanti vuttiṃ taṃ pāṭhe, anāsevanato na hi.
181. Niyamopidha cittassa, kammādiniyamo viya;
Ñeyyo ambopamādīhi, dassetvā taṃ sudīpaye.
182. Manodvāretarāvajjaṃ, bhavaṅgamhā siyā tato;
Javokāme vibhūte tu, kāmavhe visaye tato.
183. Kāmīnaṃ tu tadālambaṃ, bhavaṅgaṃ tu tato siyā;
Avibhūte paritte ca, bhavaṅgaṃ javato bhave.
184. Avibhūte vibhūte ca, paritte aparittake;
Javāyeva bhavaṅgaṃ tu, brahmānaṃ catugocare.
185. Mahaggataṃ panārabbha, javite dosasaṃyute;
Viruddhattā bhavaṅgaṃ na, kiṃ siyā sukhasandhino.
186. Upekkhātīraṇaṃ hoti, parittenāvajjaṃ kathaṃ.
Niyamo na vināvajjaṃ, maggato phalasambhavā.