2. Dutiyo paricchedo
Lakkhaṇarasupaṭṭhānavibhāgo
67. Sabhāvo lakkhaṇaṃ nāma, kiccasampajjanā raso;
Gayhākāro upaṭṭhānaṃ, padaṭṭhānaṃ tu paccayo.
68. Attupaladdhisaṅkhātā, sampattā ca panatthato;
Lakkhaṇarasupaṭṭhānā, vohārābhogabheditā.
69. Tepaññāsasabhāvesu, tasmā bhedaṃ yathārahaṃ;
Lakkhaṇādippakārehi, pavakkhāmi ito paraṃ.
70. Cintetīti bhave cittaṃ, cintanamattameva vā;
Sampayuttātha vā tena, cintentīti ca gocaraṃ.
71. Phusatīti bhave phasso, phusanaṃ vātha kevalaṃ;
Sampayuttātha vā tena, phusantīti ca gocaraṃ.
72. Evaṃ kattari bhāve ca, karaṇe ca yathārahaṃ;
Tepaññāsasabhāvesu, saddanibbacanaṃ naye.
73. Ālambaṇamanaṃ cittaṃ, taṃvijānanalakkhaṇaṃ;
Sahajādhiṭṭhānarasaṃ, cintākappoti gayhati.
74. Ālambaṇasamodhāno,
Phasso phusanalakkhaṇo;
Saṅghaṭṭanaraso tattha,
Sannipātoti gayhati.
75. Vedanālambaṇarasā, sā vedayitalakkhaṇā;
Gocarānubhavarasā, anubhuttīti gayhati.
76. Ākāragahaṇaṃ saññā, sā sañjānanalakkhaṇā;
Nimittuppādanarasā, upalakkhāti gayhati.
77. Cetanā cittavipphārā, sāyaṃ byāpāralakkhaṇā;
Kammantāyūhanarasā, saṃvidhānanti gayhati.
78. Ekaggatā avikkhepo, sāvisāhāralakkhaṇā;
Sampiṇḍanarasā cittaṃ, samodhānanti gayhati.
79. Yāpanaṃ sahajātāna-manupālanalakkhaṇaṃ;
Jīvitaṃ jīvanarasaṃ, āyubandhoti gayhati.
80. Sāraṇā manasīkāro, samannāhāralakkhaṇo;
Saṃyojanaraso citta-paṭipattīti gayhati.
81. Saṅkappanalakkhaṇo takko, sahajābhiniropano;
Ālambāhananaraso, sannirujjhoti gayhati.
82. Vicāro anusandhāno, anumajjanalakkhaṇo;
Cittānuyojanaraso, anupekkhāti gayhati.
83. Adhimokkho asaṃsappo, susanniṭṭhānalakkhaṇo;
Niccalāpādanaraso, daḷhavuttīti gayhati.
84. Vīriyaṃ pana vāyāmo, mahussāhanalakkhaṇo;
Kiccāsaṃsīdanaraso, upatthambhoti gayhati.
85. Ālambatthikatā chando, kattukāmatalakkhaṇo;
Ālambaṇesanaraso, hatthādānanti gayhati.
86. Sahajātānupharaṇā, sampiyāyanalakkhaṇā;
Sampīnanarasā pīti, pāmojjamiti gayhati.
87. Cetosaddahanaṃ saddhā, bhūtokappanalakkhaṇā;
Hitapakkhandanarasā, adhimuttīti gayhati.
88. Asammosā sabhāvesu, sati dhāraṇalakkhaṇā;
Dhammāpilāpanarasā, appamādoti gayhati.
89. Hirī jegucchā pāpesu, sā harāyanalakkhaṇā;
Hīḷasaṃkocanarasā, pāpalajjāti gayhati.
90. Pāpasārajjamottappaṃ, ubbeguttāsalakkhaṇaṃ;
Bhayasaṅkocanarasaṃ, avissāsoti gayhati.
91. Alobho anabhisaṅgo, apariggahalakkhaṇo;
Muttappavattanaraso, asaṃsaggoti gayhati.
92. Adoso cittasākhalyaṃ, abyāpajjanalakkhaṇo;
Saṇhappavattanaraso, sommabhāvoti gayhati.
93. Amoho khalitābhāvo, paṭivijjhanalakkhaṇo;
Visayobhāsanaraso, paṭibodhoti gayhati.
94. Tatramajjhattatopekkhā, samīkaraṇalakkhaṇā;
Apakkhapātanarasā, samavāhoti gayhati.
95. Passaddhi kāyacittānaṃ, darathābhāvalakkhaṇā;
Aparipphandanarasā, sītibhāvoti gayhati.
96. Lahutā kāyacittānaṃ, adandhākāralakkhaṇā;
Avitthārarasā sallahukavuttīti gayhati.
97. Mudutā kāyacittānaṃ, kakkhaḷābhāvalakkhaṇā;
Kiccāvirodhanarasā, anukulyanti gayhati.
98. Kammaññatā ubhinnampi, alaṃkiccassa lakkhaṇā;
Pavattisampattirasā, yogabhāvoti gayhati.
99. Tathā pāguññatā dvinnaṃ, visadākāralakkhaṇā;
Sukhappavattanarasā, seribhāvoti gayhati.
100. Ujutā kāyacittānaṃ, kuṭilābhāvalakkhaṇā;
Jimhanimmadanarasā, ujuvuttīti gayhati.
101. Sammāvācā vacīsuddhi, vācāsaṃyamalakkhaṇā;
Micchāvācoramarasā, vacīvelāti gayhati.
102. Sammākammaṃ kriyāsuddhaṃ, sammākaraṇalakkhaṇaṃ;
Micchākammoramarasaṃ, kriyāvelāti gayhati.
103. Sammājīvo visuddheṭṭhi, alliṭṭhājīvalakkhaṇo;
Micchājīvoramaraso, sammāvuttīti gayhati.
104. Karuṇā dīnasattesu, dukkhāpanayalakkhaṇā;
Sotthitāpatthanarasā, anukampāti gayhati.
105. Sukhaṭṭhitesu muditā, anumodanalakkhaṇā;
Cetovikāsanarasā, avirodhoti gayhati.
106. Cetosārajjanā lobho, apariccāgalakkhaṇo;
Ālambagijjhanaraso, abhilaggoti gayhati.
107. Cetobyāpajjanaṃ doso, sampadussanalakkhaṇo;
Ālambaṇaghātaraso, caṇḍikkamiti gayhati.
108. Cetosammuyhanaṃ moho,
So sammuyhanalakkhaṇo;
Sabhāvacchādanaraso,
Andhabhāvoti gayhati.
109. Pāpājigucchāhirikaṃ, nillajjākāralakkhaṇaṃ;
Pāpopalāpanarasaṃ, malaggāhoti gayhati.
110. Asārajjanamanottappamanuttāsanalakkhaṇaṃ;
Pāpapakkhandanarasaṃ, pāgabbhamiti gayhati.
111. Diṭṭhi daḷhavipallāso, sā parāmāsalakkhaṇā;
Tucchābhinivesanarasā, micchāgāhoti gayhati.
112. ‘‘Ahasmī’’ti maññamāno, so samunnatilakkhaṇo;
Ketusampaggaharaso, ahaṃkāroti gayhati.
113. Parasampattīsu issā, akkhamākāralakkhaṇā;
Cetovikucanarasā, vimukhattanti gayhati.
114. Pariggahesu maccheraṃ, sannigūhanalakkhaṇaṃ;
Sāmaññāsahanarasaṃ, vevicchamiti gayhati.
115. Cetopahananaṃ thīnaṃ, taṃ saṃsīdanalakkhaṇaṃ;
Ussāhabhañjanarasaṃ, saṃkhittattanti gayhati.
116. Vighāto sahajātānaṃ, middhaṃ mohanalakkhaṇaṃ;
Sattisaṃbhañjanarasaṃ, āturattanti gayhati.
117. Uddhaccaṃ cittavikkhepo, avūpasamalakkhaṇaṃ;
Cetonavaṭṭhānarasaṃ, bhantattamiti gayhati.
118. Vippaṭisāro kukkuccamanusocanalakkhaṇaṃ;
Attānusocanarasaṃ, pacchātāpoti gayhati.
119. Kaṅkhāyanā vicikicchā, asanniṭṭhānalakkhaṇā;
Anekagāhanarasā, appatiṭṭhāti gayhati.
120. Iccevaṃ lakkhaṇādīhi, vibhāveyya vicakkhaṇo;
Tepaññāsasabhāvesu, sabhāvākāralakkhaṇaṃ.
121. Lakkhaṇatthakusalā salakkhaṇe,
Lakkhaṇatthaparamepi kevalaṃ;
Lakkhaṇuggahasukhāya vaṇṇayuṃ,
Lakkhaṇādimukhato salakkhaṇaṃ.
122. Atthaṃ tamevamanugamma mayettha vutta-
Matthānamatthanayanatthamanekadhāpi;
Pattheyya mettha vacanatthanayehi ñāṇa-
Matthesu buddhavacanatthanayatthikehi.
Iti nāmarūpaparicchede lakkhaṇarasupaṭṭhānavibhāgo nāma
Dutiyo paricchedo.