2. Dutiyo paricchedo

Lakkhaṇarasupaṭṭhānavibhāgo

67. Sabhāvo lakkhaṇaṃ nāma, kiccasampajjanā raso;

Gayhākāro upaṭṭhānaṃ, padaṭṭhānaṃ tu paccayo.

68. Attupaladdhisaṅkhātā, sampattā ca panatthato;

Lakkhaṇarasupaṭṭhānā, vohārābhogabheditā.

69. Tepaññāsasabhāvesu, tasmā bhedaṃ yathārahaṃ;

Lakkhaṇādippakārehi, pavakkhāmi ito paraṃ.

70. Cintetīti bhave cittaṃ, cintanamattameva vā;

Sampayuttātha vā tena, cintentīti ca gocaraṃ.

71. Phusatīti bhave phasso, phusanaṃ vātha kevalaṃ;

Sampayuttātha vā tena, phusantīti ca gocaraṃ.

72. Evaṃ kattari bhāve ca, karaṇe ca yathārahaṃ;

Tepaññāsasabhāvesu, saddanibbacanaṃ naye.

73. Ālambaṇamanaṃ cittaṃ, taṃvijānanalakkhaṇaṃ;

Sahajādhiṭṭhānarasaṃ, cintākappoti gayhati.

74. Ālambaṇasamodhāno,

Phasso phusanalakkhaṇo;

Saṅghaṭṭanaraso tattha,

Sannipātoti gayhati.

75. Vedanālambaṇarasā, sā vedayitalakkhaṇā;

Gocarānubhavarasā, anubhuttīti gayhati.

76. Ākāragahaṇaṃ saññā, sā sañjānanalakkhaṇā;

Nimittuppādanarasā, upalakkhāti gayhati.

77. Cetanā cittavipphārā, sāyaṃ byāpāralakkhaṇā;

Kammantāyūhanarasā, saṃvidhānanti gayhati.

78. Ekaggatā avikkhepo, sāvisāhāralakkhaṇā;

Sampiṇḍanarasā cittaṃ, samodhānanti gayhati.

79. Yāpanaṃ sahajātāna-manupālanalakkhaṇaṃ;

Jīvitaṃ jīvanarasaṃ, āyubandhoti gayhati.

80. Sāraṇā manasīkāro, samannāhāralakkhaṇo;

Saṃyojanaraso citta-paṭipattīti gayhati.

81. Saṅkappanalakkhaṇo takko, sahajābhiniropano;

Ālambāhananaraso, sannirujjhoti gayhati.

82. Vicāro anusandhāno, anumajjanalakkhaṇo;

Cittānuyojanaraso, anupekkhāti gayhati.

83. Adhimokkho asaṃsappo, susanniṭṭhānalakkhaṇo;

Niccalāpādanaraso, daḷhavuttīti gayhati.

84. Vīriyaṃ pana vāyāmo, mahussāhanalakkhaṇo;

Kiccāsaṃsīdanaraso, upatthambhoti gayhati.

85. Ālambatthikatā chando, kattukāmatalakkhaṇo;

Ālambaṇesanaraso, hatthādānanti gayhati.

86. Sahajātānupharaṇā, sampiyāyanalakkhaṇā;

Sampīnanarasā pīti, pāmojjamiti gayhati.

87. Cetosaddahanaṃ saddhā, bhūtokappanalakkhaṇā;

Hitapakkhandanarasā, adhimuttīti gayhati.

88. Asammosā sabhāvesu, sati dhāraṇalakkhaṇā;

Dhammāpilāpanarasā, appamādoti gayhati.

89. Hirī jegucchā pāpesu, sā harāyanalakkhaṇā;

Hīḷasaṃkocanarasā, pāpalajjāti gayhati.

90. Pāpasārajjamottappaṃ, ubbeguttāsalakkhaṇaṃ;

Bhayasaṅkocanarasaṃ, avissāsoti gayhati.

91. Alobho anabhisaṅgo, apariggahalakkhaṇo;

Muttappavattanaraso, asaṃsaggoti gayhati.

92. Adoso cittasākhalyaṃ, abyāpajjanalakkhaṇo;

Saṇhappavattanaraso, sommabhāvoti gayhati.

93. Amoho khalitābhāvo, paṭivijjhanalakkhaṇo;

Visayobhāsanaraso, paṭibodhoti gayhati.

94. Tatramajjhattatopekkhā, samīkaraṇalakkhaṇā;

Apakkhapātanarasā, samavāhoti gayhati.

95. Passaddhi kāyacittānaṃ, darathābhāvalakkhaṇā;

Aparipphandanarasā, sītibhāvoti gayhati.

96. Lahutā kāyacittānaṃ, adandhākāralakkhaṇā;

Avitthārarasā sallahukavuttīti gayhati.

97. Mudutā kāyacittānaṃ, kakkhaḷābhāvalakkhaṇā;

Kiccāvirodhanarasā, anukulyanti gayhati.

98. Kammaññatā ubhinnampi, alaṃkiccassa lakkhaṇā;

Pavattisampattirasā, yogabhāvoti gayhati.

99. Tathā pāguññatā dvinnaṃ, visadākāralakkhaṇā;

Sukhappavattanarasā, seribhāvoti gayhati.

100. Ujutā kāyacittānaṃ, kuṭilābhāvalakkhaṇā;

Jimhanimmadanarasā, ujuvuttīti gayhati.

101. Sammāvācā vacīsuddhi, vācāsaṃyamalakkhaṇā;

Micchāvācoramarasā, vacīvelāti gayhati.

102. Sammākammaṃ kriyāsuddhaṃ, sammākaraṇalakkhaṇaṃ;

Micchākammoramarasaṃ, kriyāvelāti gayhati.

103. Sammājīvo visuddheṭṭhi, alliṭṭhājīvalakkhaṇo;

Micchājīvoramaraso, sammāvuttīti gayhati.

104. Karuṇā dīnasattesu, dukkhāpanayalakkhaṇā;

Sotthitāpatthanarasā, anukampāti gayhati.

105. Sukhaṭṭhitesu muditā, anumodanalakkhaṇā;

Cetovikāsanarasā, avirodhoti gayhati.

106. Cetosārajjanā lobho, apariccāgalakkhaṇo;

Ālambagijjhanaraso, abhilaggoti gayhati.

107. Cetobyāpajjanaṃ doso, sampadussanalakkhaṇo;

Ālambaṇaghātaraso, caṇḍikkamiti gayhati.

108. Cetosammuyhanaṃ moho,

So sammuyhanalakkhaṇo;

Sabhāvacchādanaraso,

Andhabhāvoti gayhati.

109. Pāpājigucchāhirikaṃ, nillajjākāralakkhaṇaṃ;

Pāpopalāpanarasaṃ, malaggāhoti gayhati.

110. Asārajjanamanottappamanuttāsanalakkhaṇaṃ;

Pāpapakkhandanarasaṃ, pāgabbhamiti gayhati.

111. Diṭṭhi daḷhavipallāso, sā parāmāsalakkhaṇā;

Tucchābhinivesanarasā, micchāgāhoti gayhati.

112. ‘‘Ahasmī’’ti maññamāno, so samunnatilakkhaṇo;

Ketusampaggaharaso, ahaṃkāroti gayhati.

113. Parasampattīsu issā, akkhamākāralakkhaṇā;

Cetovikucanarasā, vimukhattanti gayhati.

114. Pariggahesu maccheraṃ, sannigūhanalakkhaṇaṃ;

Sāmaññāsahanarasaṃ, vevicchamiti gayhati.

115. Cetopahananaṃ thīnaṃ, taṃ saṃsīdanalakkhaṇaṃ;

Ussāhabhañjanarasaṃ, saṃkhittattanti gayhati.

116. Vighāto sahajātānaṃ, middhaṃ mohanalakkhaṇaṃ;

Sattisaṃbhañjanarasaṃ, āturattanti gayhati.

117. Uddhaccaṃ cittavikkhepo, avūpasamalakkhaṇaṃ;

Cetonavaṭṭhānarasaṃ, bhantattamiti gayhati.

118. Vippaṭisāro kukkuccamanusocanalakkhaṇaṃ;

Attānusocanarasaṃ, pacchātāpoti gayhati.

119. Kaṅkhāyanā vicikicchā, asanniṭṭhānalakkhaṇā;

Anekagāhanarasā, appatiṭṭhāti gayhati.

120. Iccevaṃ lakkhaṇādīhi, vibhāveyya vicakkhaṇo;

Tepaññāsasabhāvesu, sabhāvākāralakkhaṇaṃ.

121. Lakkhaṇatthakusalā salakkhaṇe,

Lakkhaṇatthaparamepi kevalaṃ;

Lakkhaṇuggahasukhāya vaṇṇayuṃ,

Lakkhaṇādimukhato salakkhaṇaṃ.

122. Atthaṃ tamevamanugamma mayettha vutta-

Matthānamatthanayanatthamanekadhāpi;

Pattheyya mettha vacanatthanayehi ñāṇa-

Matthesu buddhavacanatthanayatthikehi.

Iti nāmarūpaparicchede lakkhaṇarasupaṭṭhānavibhāgo nāma

Dutiyo paricchedo.