22. Bāvīsatimo paricchedo
Ñāṇadassanavisuddhiniddeso
1319. Ito paraṃ tu bhikkhussa, hoti gotrabhumānasaṃ;
Āvajjaniyaṭhānattā, maggacittassa taṃ pana.
1320. Na cappaṭipadāñāṇa-dassanaṃ vā tatheva ca;
Ñāṇadassanasuddhiṃ vā, bhajate na kudācanaṃ.
1321. Ubhinnamantarā etaṃ, abbohārikameva taṃ;
Vipassanāya sotasmiṃ, patitattā vipassanā.
1322. Pothujjanikagottaṃ vā, abhibhuyya pavattito;
Gottaṃ vuccati nibbānaṃ, tato bhavati gotrabhu.
1323. Ñāṇaṃ catūsu maggesu, ñāṇadassanasuddhikaṃ;
Tattha taṃ paṭhamaṃ maggaṃ, sampādetuṃ panicchatā.
1324. Aññaṃ kiñcipi kātabbaṃ, bhikkhunā tena natthi taṃ;
Yañhi tena ca kātabbaṃ, siyā taṃ katameva tu.
1325. Anulomāvasānañhi, sūraṃ tikkhaṃ vipassanaṃ;
Uppādentena taṃ sabbaṃ, katameva ca yoginā.
1326. Tassānulomañāṇassa, ante tu animittakaṃ;
Visaṅkhāraṃ nirodhañca, nibbānaṃ amataṃ padaṃ.
1327. Gocaraṃ kurumānaṃ taṃ, nibbānārammaṇe pana;
Paṭhamāvajjanañceva, paṭhamābhogatāpi ca.
1328. Maggassānantarādīhi, paccayehi panacchahi;
Tassa paccayabhāvañca, sādhayantaṃ tato pana.
1329. Vipassanāya muddhañhi, sikhāpattāya tāya taṃ;
Uppajjati anāvattaṃ-rammaṇaṃ tassa gotrabhu.
1330. Ekenāvajjaneneva, ekissāyeva vīthiyā;
Nānārammaṇatā cānu-lomagotrabhucetasaṃ.
1331. Ṭhatvā āvajjanaṭṭhāne, tamanāvajjanampi ca;
Maggassa pana taṃ saññaṃ, datvā viya nirujjhati.
1332. Maggopi tena taṃ dinnaṃ, amuñcitvāva sañhitaṃ;
Taṃ ñāṇamanubandhanto, jāyate tadanantaraṃ.
1333. Kadācipi anibbiddhapubbaṃ maggo panesa hi;
Lobhaṃ dosañca mohañca, viddhaṃsantova jāyati.
1334. Na kevalamayaṃ maggo, dosanāsanameva ca;
Karoti atha khopāyadvārānipi pidheti ca.
1335. Anāmataggasaṃsāravaṭṭadukkhamahodadhiṃ;
Apāramatighorañca, soseti ca asesato.
1336. Micchāmaggaṃ panaṭṭhaṅgaṃ, jāyamāno ca ujjhati;
Sabbaverabhayānettha, niccaṃ vūpasameti ca.
1337. Buddhassorasaputtattaṃ, upaneti nayaṃ pana;
Ānisaṃse anekepi, pavattayati yogino.
1338. Dāyakenānisaṃsānaṃ, anekesamanena ca;
Ādimaggena saṃyuttaṃ, ñāṇanti ñāṇadassanaṃ.
Paṭhamamaggañāṇaṃ.
1339. Tassevānantaraṃ tassa, vipākā dvepi tīṇi vā;
Phalacittāni jāyante, na jāyante tato paraṃ.
1340. Keci ekañca dve tīṇi, cattārīti vadanti tu;
Na panetaṃ gahetabbaṃ, ajānitvā vadanti te.
1341. Ekassāsevanaṃ natthi, tasmā dve anulomakā;
Tehi āsevanaṃ laddhā, tatiyaṃ hoti gotrabhu.
1342. Catutthaṃ maggacittaṃ tu,
Tasmā tīṇi phalāni hi;
Anulomā tayo honti,
Catutthaṃ hoti gotrabhu.
1343. Pañcamaṃ maggacittañca, phalāni dve tato pana;
Sattacittaparamāva, ekāvajjanavīthi hi.
1344. Ettāvatā paneso hi, sotāpannoti vuccati;
Phalassa pariyosāne, bhavaṅgottaraṇaṃ siyā.
1345. Tato bhavaṅgaṃ chinditvā, maggapekkhanahetukaṃ;
Uppajjati manodvāre, āvajjanamano pana.
1346. Tasmiṃ niruddhe maggassa, paccavekkhaṇasaññitā;
Javanāni hi jāyante, satteva paṭipāṭiyā.
1347. Eseva ca nayo ñeyyo, phalādīnampi pekkhane;
Paccavekkhaṇañāṇāni, bhavantekūnavīsati.
1348. Maggo phalaṃ pahīnā ca, kilesā avasiṭṭhakā;
Nibbānañceti pañcete, paccavekkhaṇabhūmiyo.
1349. Evaṃ so paccavekkhitvā, sotāpannopapattiyā;
Yogamārabhate dhīro, dutiyāya ca bhūmiyā.
1350. Khandhapañcakasaṅkhātaṃ, taṃ saṅkhāragataṃ puna;
Aniccaṃ dukkhamanattāti, ñāṇena parimajjati.
1351. Tato vipassanāvīthi-mogāhati ca tāvade;
Tassevaṃ paṭipannassa, heṭṭhā vuttanayena tu.
1352. Tato saṅkhārupekkhāya, avasāne tatheva ca;
Ekāvajjanavārasmiṃ, gotrabhussa anantaraṃ.
1353. Byāpādakāmarāgānaṃ, tanubhāvaṃ tu sādhayaṃ;
Sakadāgāmimaggoyaṃ, jāyate dutiyo pana.
Dutiyamaggañāṇaṃ.
1354. Imassāpi ca ñāṇassa, heṭṭhā vuttanayenidha;
Phalacittāni ñeyyāni, viññunā dvepi tīṇi vā.
1355. Ettāvatā paneso hi, sakadāgāmi nāmayaṃ;
Sakideva imaṃ lokaṃ, āgantvāntakaro bhave.
1356. Heṭṭhā vuttanayeneva, pañcadhā paccavekkhaṇaṃ;
Evaṃ so paccavekkhitvā, sakadāgāmipattiyā.
1357. Yogamārabhate dhīro, tatiyāya ca bhūmiyā;
Byāpādakāmarāgānaṃ, pahānāya ca paṇḍito.
1358. Khandhapañcakasaṅkhātaṃ, taṃ saṅkhāragataṃ pana;
Aniccaṃ dukkhamanattāti, ñāṇena parimajjati.
1359. Tato vipassanāvīthi-mogāhati ca tāvade;
Tassevaṃ paṭipannassa, heṭṭhā vuttanayena tu.
1360. Tato saṅkhārupekkhāya, avasāne tatheva ca;
Ekāvajjanavīthimhi, gotrabhussa anantaraṃ.
1361. Byāpādakāmarāgānaṃ, mūlaghātaṃ tu sādhayaṃ;
Tassānāgāmimaggoyaṃ, jāyate tatiyo pana.
Tatiyamaggañāṇaṃ.
1362. Imassāpi ca ñāṇassa, heṭṭhā vuttanayenidha;
Pavatti phalacittānaṃ, veditabbā vibhāvinā.
1363. Ettāvatā panesopi, hotināgāmi nāmayaṃ;
Tattheva parinibbāyī, anāvattisabhāvato.
1364. Heṭṭhā vuttanayeneva, pañcadhā paccavekkhaṇaṃ;
Evaṃ so paccavekkhitvā, anāgāmiriyasāvako.
1365. Yogamārabhate dhīro, catutthāya ca bhūmiyā;
Pattiyārūparāgādi-pahānāya ca paṇḍito.
1366. Tatheva saṅkhāragataṃ, aniccādivasena so;
Parivattati ñāṇena, tatheva parimajjati.
1367. Tato vipassanāvīthi-mogāhati ca tāvade;
Tassevaṃ paṭipannassa, heṭṭhā vuttanayena tu.
1368. Tato saṅkhārupekkhāya, avasāne tatheva ca;
Ekāvajjanavārasmiṃ, gotrabhussa anantaraṃ.
1369. Tassārahattamaggoyaṃ,
Jāyate tu tato paraṃ;
Rūparāgādidosānaṃ,
Viddhaṃsāya karo pana.
Catutthamaggañāṇaṃ.
1370. Imassāpi ca ñāṇassa, heṭṭhā vuttanayenidha;
Pavatti phalacittānaṃ, veditabbā vibhāvinā.
1371. Ettāvatā paneso hi,
Arahā nāma aṭṭhamo;
Ariyo puggalo hoti,
Mahākhīṇāsavo ayaṃ.
1372. Anuppattasadattho ca,
Khīṇasaṃyojano muni;
Sadevakassa lokassa,
Dakkhiṇeyyo anuttaro.
1373. Ettāvatā catassopi, ñāṇadassanasuddhiyo;
Hitatthāya ca bhikkhūnaṃ, saṅkhepeneva dassitā.
1374. Saddhena sammā pana bhāvanīyā,
Ariyāya paññāya ca bhāvanāya;
Visuddhikāmena tapodhanena,
Bhavakkhayaṃ patthayatā budhena.
Iti abhidhammāvatāre ñāṇadassanavisuddhiniddeso nāma
Bāvīsatimo paricchedo.