22. Bāvīsatimo paricchedo

Ñāṇadassanavisuddhiniddeso

1319. Ito paraṃ tu bhikkhussa, hoti gotrabhumānasaṃ;

Āvajjaniyaṭhānattā, maggacittassa taṃ pana.

1320. Na cappaṭipadāñāṇa-dassanaṃ vā tatheva ca;

Ñāṇadassanasuddhiṃ vā, bhajate na kudācanaṃ.

1321. Ubhinnamantarā etaṃ, abbohārikameva taṃ;

Vipassanāya sotasmiṃ, patitattā vipassanā.

1322. Pothujjanikagottaṃ vā, abhibhuyya pavattito;

Gottaṃ vuccati nibbānaṃ, tato bhavati gotrabhu.

1323. Ñāṇaṃ catūsu maggesu, ñāṇadassanasuddhikaṃ;

Tattha taṃ paṭhamaṃ maggaṃ, sampādetuṃ panicchatā.

1324. Aññaṃ kiñcipi kātabbaṃ, bhikkhunā tena natthi taṃ;

Yañhi tena ca kātabbaṃ, siyā taṃ katameva tu.

1325. Anulomāvasānañhi, sūraṃ tikkhaṃ vipassanaṃ;

Uppādentena taṃ sabbaṃ, katameva ca yoginā.

1326. Tassānulomañāṇassa, ante tu animittakaṃ;

Visaṅkhāraṃ nirodhañca, nibbānaṃ amataṃ padaṃ.

1327. Gocaraṃ kurumānaṃ taṃ, nibbānārammaṇe pana;

Paṭhamāvajjanañceva, paṭhamābhogatāpi ca.

1328. Maggassānantarādīhi, paccayehi panacchahi;

Tassa paccayabhāvañca, sādhayantaṃ tato pana.

1329. Vipassanāya muddhañhi, sikhāpattāya tāya taṃ;

Uppajjati anāvattaṃ-rammaṇaṃ tassa gotrabhu.

1330. Ekenāvajjaneneva, ekissāyeva vīthiyā;

Nānārammaṇatā cānu-lomagotrabhucetasaṃ.

1331. Ṭhatvā āvajjanaṭṭhāne, tamanāvajjanampi ca;

Maggassa pana taṃ saññaṃ, datvā viya nirujjhati.

1332. Maggopi tena taṃ dinnaṃ, amuñcitvāva sañhitaṃ;

Taṃ ñāṇamanubandhanto, jāyate tadanantaraṃ.

1333. Kadācipi anibbiddhapubbaṃ maggo panesa hi;

Lobhaṃ dosañca mohañca, viddhaṃsantova jāyati.

1334. Na kevalamayaṃ maggo, dosanāsanameva ca;

Karoti atha khopāyadvārānipi pidheti ca.

1335. Anāmataggasaṃsāravaṭṭadukkhamahodadhiṃ;

Apāramatighorañca, soseti ca asesato.

1336. Micchāmaggaṃ panaṭṭhaṅgaṃ, jāyamāno ca ujjhati;

Sabbaverabhayānettha, niccaṃ vūpasameti ca.

1337. Buddhassorasaputtattaṃ, upaneti nayaṃ pana;

Ānisaṃse anekepi, pavattayati yogino.

1338. Dāyakenānisaṃsānaṃ, anekesamanena ca;

Ādimaggena saṃyuttaṃ, ñāṇanti ñāṇadassanaṃ.

Paṭhamamaggañāṇaṃ.

1339. Tassevānantaraṃ tassa, vipākā dvepi tīṇi vā;

Phalacittāni jāyante, na jāyante tato paraṃ.

1340. Keci ekañca dve tīṇi, cattārīti vadanti tu;

Na panetaṃ gahetabbaṃ, ajānitvā vadanti te.

1341. Ekassāsevanaṃ natthi, tasmā dve anulomakā;

Tehi āsevanaṃ laddhā, tatiyaṃ hoti gotrabhu.

1342. Catutthaṃ maggacittaṃ tu,

Tasmā tīṇi phalāni hi;

Anulomā tayo honti,

Catutthaṃ hoti gotrabhu.

1343. Pañcamaṃ maggacittañca, phalāni dve tato pana;

Sattacittaparamāva, ekāvajjanavīthi hi.

1344. Ettāvatā paneso hi, sotāpannoti vuccati;

Phalassa pariyosāne, bhavaṅgottaraṇaṃ siyā.

1345. Tato bhavaṅgaṃ chinditvā, maggapekkhanahetukaṃ;

Uppajjati manodvāre, āvajjanamano pana.

1346. Tasmiṃ niruddhe maggassa, paccavekkhaṇasaññitā;

Javanāni hi jāyante, satteva paṭipāṭiyā.

1347. Eseva ca nayo ñeyyo, phalādīnampi pekkhane;

Paccavekkhaṇañāṇāni, bhavantekūnavīsati.

1348. Maggo phalaṃ pahīnā ca, kilesā avasiṭṭhakā;

Nibbānañceti pañcete, paccavekkhaṇabhūmiyo.

1349. Evaṃ so paccavekkhitvā, sotāpannopapattiyā;

Yogamārabhate dhīro, dutiyāya ca bhūmiyā.

1350. Khandhapañcakasaṅkhātaṃ, taṃ saṅkhāragataṃ puna;

Aniccaṃ dukkhamanattāti, ñāṇena parimajjati.

1351. Tato vipassanāvīthi-mogāhati ca tāvade;

Tassevaṃ paṭipannassa, heṭṭhā vuttanayena tu.

1352. Tato saṅkhārupekkhāya, avasāne tatheva ca;

Ekāvajjanavārasmiṃ, gotrabhussa anantaraṃ.

1353. Byāpādakāmarāgānaṃ, tanubhāvaṃ tu sādhayaṃ;

Sakadāgāmimaggoyaṃ, jāyate dutiyo pana.

Dutiyamaggañāṇaṃ.

1354. Imassāpi ca ñāṇassa, heṭṭhā vuttanayenidha;

Phalacittāni ñeyyāni, viññunā dvepi tīṇi vā.

1355. Ettāvatā paneso hi, sakadāgāmi nāmayaṃ;

Sakideva imaṃ lokaṃ, āgantvāntakaro bhave.

1356. Heṭṭhā vuttanayeneva, pañcadhā paccavekkhaṇaṃ;

Evaṃ so paccavekkhitvā, sakadāgāmipattiyā.

1357. Yogamārabhate dhīro, tatiyāya ca bhūmiyā;

Byāpādakāmarāgānaṃ, pahānāya ca paṇḍito.

1358. Khandhapañcakasaṅkhātaṃ, taṃ saṅkhāragataṃ pana;

Aniccaṃ dukkhamanattāti, ñāṇena parimajjati.

1359. Tato vipassanāvīthi-mogāhati ca tāvade;

Tassevaṃ paṭipannassa, heṭṭhā vuttanayena tu.

1360. Tato saṅkhārupekkhāya, avasāne tatheva ca;

Ekāvajjanavīthimhi, gotrabhussa anantaraṃ.

1361. Byāpādakāmarāgānaṃ, mūlaghātaṃ tu sādhayaṃ;

Tassānāgāmimaggoyaṃ, jāyate tatiyo pana.

Tatiyamaggañāṇaṃ.

1362. Imassāpi ca ñāṇassa, heṭṭhā vuttanayenidha;

Pavatti phalacittānaṃ, veditabbā vibhāvinā.

1363. Ettāvatā panesopi, hotināgāmi nāmayaṃ;

Tattheva parinibbāyī, anāvattisabhāvato.

1364. Heṭṭhā vuttanayeneva, pañcadhā paccavekkhaṇaṃ;

Evaṃ so paccavekkhitvā, anāgāmiriyasāvako.

1365. Yogamārabhate dhīro, catutthāya ca bhūmiyā;

Pattiyārūparāgādi-pahānāya ca paṇḍito.

1366. Tatheva saṅkhāragataṃ, aniccādivasena so;

Parivattati ñāṇena, tatheva parimajjati.

1367. Tato vipassanāvīthi-mogāhati ca tāvade;

Tassevaṃ paṭipannassa, heṭṭhā vuttanayena tu.

1368. Tato saṅkhārupekkhāya, avasāne tatheva ca;

Ekāvajjanavārasmiṃ, gotrabhussa anantaraṃ.

1369. Tassārahattamaggoyaṃ,

Jāyate tu tato paraṃ;

Rūparāgādidosānaṃ,

Viddhaṃsāya karo pana.

Catutthamaggañāṇaṃ.

1370. Imassāpi ca ñāṇassa, heṭṭhā vuttanayenidha;

Pavatti phalacittānaṃ, veditabbā vibhāvinā.

1371. Ettāvatā paneso hi,

Arahā nāma aṭṭhamo;

Ariyo puggalo hoti,

Mahākhīṇāsavo ayaṃ.

1372. Anuppattasadattho ca,

Khīṇasaṃyojano muni;

Sadevakassa lokassa,

Dakkhiṇeyyo anuttaro.

1373. Ettāvatā catassopi, ñāṇadassanasuddhiyo;

Hitatthāya ca bhikkhūnaṃ, saṅkhepeneva dassitā.

1374. Saddhena sammā pana bhāvanīyā,

Ariyāya paññāya ca bhāvanāya;

Visuddhikāmena tapodhanena,

Bhavakkhayaṃ patthayatā budhena.

Iti abhidhammāvatāre ñāṇadassanavisuddhiniddeso nāma

Bāvīsatimo paricchedo.