17. Sattarasamo paricchedo
Abhiññārammaṇaniddeso
1104. Anāgataṃsañāṇañca, yathākammupagampi ca;
Pañca iddhividhādīni, sattābhiññā imā pana.
1105. Etāsaṃ pana sattannaṃ, abhiññānamito paraṃ;
Pavakkhāmi samāsena, ārammaṇavinicchayaṃ.
1106. Ārammaṇattikā vuttā, ye cattāro mahesinā;
Sattannamettha ñāṇānaṃ, sampavattiṃ suṇātha me.
1107. Tattha iddhividhañāṇaṃ, parittādīsu sattasu;
Ārammaṇavibhāgesu, pavattati kathaṃ pana.
1108. Kāyenādissamānena, gantukāmo yadābhave;
Cittasannissitaṃ katvā, kāyaṃ cittavasena taṃ.
1109. Mahaggate ca cittasmiṃ, samāropeti so tadā;
Kāyārammaṇato ñāṇaṃ, parittārammaṇaṃ siyā.
1110. Dissamānena kāyena, gantukāmo yadā bhave;
Kāyasannissitaṃ katvā, cittaṃ kāyavasena taṃ.
1111. Pādakajjhānacittaṃ taṃ, kāye ropeti so tadā;
Jhānārammaṇato ñāṇaṃ, taṃ mahaggatagocaraṃ.
1112. Anāgatamatītañca, karoti visayaṃ yadā;
Atītārammaṇaṃ hoti, tadānāgatagocaraṃ.
1113. Kāyena dissamānena, gamane pana bhikkhuno;
Paccuppanno bhave tassa, gocaroti viniddise.
1114. Kāyaṃ cittavasenāpi, cittaṃ kāyavasena vā;
Pariṇāmanakālasmiṃ, ajjhattārammaṇaṃ siyā.
1115. Bahiddhārammaṇaṃ hoti, bahiddhārūpadassane;
Evamiddhividhaṃ ñāṇaṃ, sampavattati sattasu.
1116. Paccuppanne paritte ca, bahiddhajjhattikesupi;
Catūsvetesu dhammesu, dibbasotaṃ pavattati.
1117. Paccuppanno paritto ca, saddo ārammaṇaṃ yato;
Parittārammaṇaṃ paccu-ppannārammaṇataṃ gataṃ.
1118. Attano kucchisaddassa, savanepi parassa ca;
Ajjhattārammaṇañceva, bahiddhārammaṇampi ca.
1119. Cetopariyañāṇampi, parittādīsu aṭṭhasu;
Ārammaṇavibhāgesu, pavattati kathaṃ pana.
1120. Parittārammaṇaṃ hoti, parittānaṃ pajānane;
Jānane majjhimānaṃ tu, taṃ mahaggatagocaraṃ.
1121. Jānane pana maggassa, phalassāpi pajānane;
Tadā panassa ñāṇassa, appamāṇova gocaro.
1122. Taṃ maggārammaṇaṃ hoti, maggacittassa jānane;
Pariyāyenevetassa, maggārammaṇatā matā.
1123. Atīte sattadivasa-bbhantare ca yadā pana;
Anāgate tathā satta-divasabbhantarepi ca.
1124. Paresaṃ pana cittassa, jānane samudīritaṃ;
Atītārammaṇañceva, tadānāgatagocaraṃ.
1125. Kathañca pana taṃ paccuppannagocarataṃ gataṃ;
Paccuppannaṃ tidhā vuttaṃ, khaṇasantatiaddhato.
1126. Tattha tikkhaṇasampattaṃ, paccuppannakhaṇādikaṃ;
Ekadvesantativārapariyāpannamidaṃ pana.
1127. Santatipaccuppannanti, āhu santatikovidā;
Ekabbhavaparicchinnaṃ, paccuppannanti pacchimaṃ.
1128. Khaṇādikattayaṃ paccu-ppannaṃ tamāhu kecidha;
Cetopariyañāṇassa, hoti ārammaṇaṃ iti.
1129. Yathā ca pupphamuṭṭhimhi, ukkhitte gagane pana;
Avassaṃ ekamekassa, vaṇṭaṃ vaṇṭena vijjhati.
1130. Evaṃ mahājanassāpi, citte āvajjite pana;
Ekassa cittamekena, avassaṃ pana vijjhati.
1131. Yenāvajjati cittena, yena jānāti cetasā;
Tesaṃ dvinnaṃ sahaṭṭhānā-bhāvato taṃ na yujjati.
1132. Javanāvajjanānaṃ tu, nānārammaṇapattito;
Aniṭṭhe pana hi ṭhāne, ayuttanti pakāsitaṃ.
1133. Tasmā santatiaddhāna-paccuppannānameva tu;
Vasena paccuppannaṃ taṃ, hoti ārammaṇaṃ idaṃ.
1134. Paccuppannampi addhākhyaṃ, idaṃ javanavārato;
Dīpetabbanti niddiṭṭhaṃ, tatrāyaṃ dīpanānayo.
1135. Yadā parassa cittañhi, ñātumāvajjatiddhimā;
Āvajjanamano tassa, paccuppannakhaṇavhayaṃ.
1136. Ārammaṇaṃ tadā katvā, tena saddhiṃ nirujjhati;
Javanāni hi jāyante, tassa cattāri pañca vā.
1137. Etesaṃ pacchimaṃ cittaṃ, iddhicittamudīritaṃ;
Kāmāvacaracittāni, sesānīti viniddise.
1138. Etesaṃ pana sabbesaṃ, niruddhaṃ tu tadeva ca;
Cittaṃ ārammaṇaṃ hoti, tasmā sabbāni tānipi.
1139. Ekārammaṇataṃ yanti, na nānārammaṇāni hi;
Addhāvasā bhave paccu-ppannārammaṇato pana.
1140. Ekārammaṇabhāvepi, iddhimānasameva ca;
Parassa cittaṃ jānāti, netarāni yathā pana.
1141. Cakkhudvāre tu viññāṇaṃ, rūpaṃ passati netaraṃ;
Evameva ca taṃ iddhi-cittameva ca jānāti.
1142. Paracittārammaṇattā, bahiddhārammaṇaṃ siyā;
Cetopariyañāṇampi, aṭṭhasveva pavattati.
1143. Pubbenivāsañāṇampi, parittādīsu aṭṭhasu;
Ārammaṇavibhāgesu, pavattati kathaṃ pana.
1144. Kāmāvacarakhandhānaṃ, samanussaraṇe pana;
Parittārammaṇaṃyeva, hotīti paridīpaye.
1145. Rūpāvacarikāruppakhandhānussaraṇe pana;
Bhavatīti hi ñātabbaṃ, taṃ mahaggatagocaraṃ.
1146. Atīte attanā maggaṃ, bhāvitaṃ tu phalampi vā;
Samanussarato eva-ppamāṇārammaṇaṃ siyā.
1147. Samanussarato maggaṃ, maggārammaṇameva taṃ;
Atītārammaṇaṃyeva, hoti ekantato idaṃ.
1148. Cetopariyañāṇampi, yathākammupagampi ca;
Atītārammaṇā honti, kiñcāpi atha kho pana.
1149. Cetopariyañāṇassa, sattaddivasabbhantaraṃ;
Atītaṃ cittamevassa, ārammaṇamudīritaṃ.
1150. Atīte cetanāmattaṃ, yathākammupagassapi;
Pubbenivāsañāṇassa, natthi kiñci agocaraṃ.
1151. Ajjhattārammaṇaṃ atta-khandhānussaraṇe siyā;
Bahiddhārammaṇaṃ añña-khandhānussaraṇe bhave.
1152. Saraṇe nāmagottassa, taṃ navattabbagocaraṃ;
Pubbenivāsañāṇampi, aṭṭhasveva pavattati.
1153. Paccuppanne paritte ca, bahiddhajjhattikesupi;
Catūsvetesu dhammesu, dibbacakkhu pavattati.
1154. Dibbasotasamaṃ dibba-cakkhuārammaṇakkame;
Rūpaṃ saddoti dvinnaṃ tu, ayameva visesatā.
1155. Anāgataṃsañāṇampi, parittādīsu aṭṭhasu;
Ārammaṇavibhāgesu, pavattati kathaṃ pana.
1156. Nibbattissati yaṃ kāmā-vacareti pajānato;
Parittārammaṇaṃ hoti, rūpārūpesvanāgate.
1157. Nibbattissati yañcāpi, siyā mahaggatagocaraṃ;
Bhāvessati ayaṃ maggaṃ, phalaṃ sacchikarissati.
1158. Evaṃ pajānane appa-māṇārammaṇataṃ bhave;
Maggaṃ bhāvessaticceva, jānane maggagocaraṃ.
1159. Ekantena idaṃ ñāṇaṃ, hotānāgatagocaraṃ;
Cetopariyaṃ tu kiñcāpi, hotānāgatagocaraṃ.
1160. Atha kho pana taṃ satta-divasabbhantaraṃ pana;
Cittameva ca jānāti, na hi taṃ aññagocaraṃ.
1161. Anāgataṃsañāṇassa, anāgataṃsagocaraṃ;
‘‘Ahaṃ devo bhavissāmi’’-ccevamajjhattagocaraṃ.
1162. ‘‘Tisso phusso amutrāyaṃ,
Nibbattissatināgate’’;
Iccevaṃ jānane tassa,
Bahiddhārammaṇaṃ siyā.
1163. Jānane nāmagottassa, yassa kassacināgate;
Pubbenivāsañāṇaṃva, taṃ navattabbagocaraṃ.
1164. Yathākammupagañāṇaṃ, parittādīsu pañcasu;
Ārammaṇavibhāgesu, pavattati kathaṃ pana.
1165. Jānane kāmakammassa, parittārammaṇaṃ siyā;
Tathā mahaggatakammassa, taṃ mahaggatagocaraṃ.
1166. Atītameva jānāti, tasmā cātītagocaraṃ;
Ajjhattārammaṇaṃ hoti, attano kammajānane.
1167. Bahiddhārammaṇaṃ hoti, parakammapajānane;
Evaṃ pavatti ñātabbā, yathākammupagassapi.
1168. Sattannampi abhiññānaṃ, vutto ārammaṇakkamo;
Ettha vuttanayeneva, veditabbo vibhāvinā.
1169. Vividhatthavaṇṇapadehi sampannaṃ,
Madhuratthamatinīharaṃ ganthaṃ;
Sotujanassa hadayapītikaraṃ,
Suṇeyya koci manujo sacetano.
Iti abhidhammāvatāre abhiññārammaṇaniddeso nāma
Sattarasamo paricchedo.