Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa

Khuddakanikāye

Cūḷaniddesapāḷi

Pārāyanavaggo

Vatthugāthā

1. Kosalānaṃ purā rammā, agamā dakkhiṇāpathaṃ;

Ākiñcaññaṃ patthayāno, brāhmaṇo mantapāragū.

2. So assakassa visaye, maḷakassa [aḷakassa (su. ni. 983) muḷakassa (syā.), mūḷhakassa (ka.)] samāsane [samāsanne (ka.)];

Vasi godhāvarīkūle, uñchena ca phalena ca.

3. Tasseva [taṃyeva (ka.) aṭṭhakathā oloketabbā] upanissāya, gāmo ca vipulo ahu;

Tato jātena āyena, mahāyaññamakappayi.

4. Mahāyaññaṃ yajitvāna, puna pāvisi assamaṃ;

Tasmiṃ paṭipaviṭṭhamhi, añño āgañchi brāhmaṇo.

5. Ugghaṭṭapādo tasito [tassito (ka.)], paṅkadanto rajassiro;

So ca naṃ upasaṅkamma, satāni pañca yācati.

6. Tamenaṃ bāvarī disvā, āsanena nimantayi;

Sukhañca kusalaṃ pucchi, idaṃ vacanamabravi [vacanamabruvi (sī.)].

7. ‘‘Yaṃ kho mama deyyadhammaṃ, sabbaṃ visajjitaṃ mayā;

Anujānāhi me brahme, natthi pañcasatāni me’’.

8. ‘‘Sace me yācamānassa, bhavaṃ nānupadassati [padessati (ka.)];

Sattame divase tuyhaṃ, muddhā phalatu sattadhā’’.

9. Abhisaṅkharitvā kuhako, bheravaṃ so akittayi;

Tassa taṃ vacanaṃ sutvā, bāvarī dukkhito ahu.

10. Ussussati anāhāro, sokasallasamappito;

Athopi evaṃ cittassa, jhāne na ramatī mano.

11. Utrastaṃ dukkhitaṃ disvā, devatā atthakāminī;

Bāvariṃ upasaṅkamma, idaṃ vacanamabravi.

12. ‘‘Na so muddhaṃ pajānāti, kuhako so dhanatthiko;

Muddhani muddhapāte [muddhanimmuddhapāte (ka.)] vā, ñāṇaṃ tassa na vijjati’’.

13. ‘‘Bhotī [bhoti (ka.)] carahi jānāti, taṃ me akkhāhi pucchitā;

Muddhaṃ muddhādhipātañca [muddhātipātañca (ka.)], taṃ suṇoma vaco tava’’.

14. ‘‘Ahampetaṃ na jānāmi, ñāṇaṃ mettha na vijjati;

Muddhani muddhādhipāte ca, jinānañhettha [janānañhettha (ka.)] dassanaṃ’’.

15. ‘‘Atha ko carahi [yo carati (ka.)] jānāti, asmiṃ pathavimaṇḍale [puthavimaṇḍale (sī.)];

Muddhaṃ muddhādhipātañca, taṃ me akkhāhi devate’’.

16. ‘‘Purā kapilavatthumhā, nikkhanto lokanāyako;

Apacco okkākarājassa, sakyaputto pabhaṅkaro.

17. ‘‘So hi brāhmaṇa sambuddho, sabbadhammāna pāragū;

Sabbābhiññābalappatto [phalappatto (ka.)], sabbadhammesu cakkhumā;

Sabbakammakkhayaṃ patto, vimutto upadhikkhaye.

18. ‘‘Buddho so bhagavā loke, dhammaṃ deseti cakkhumā;

Taṃ tvaṃ gantvāna pucchassu, so te taṃ byākarissati’’.

19. Sambuddhoti vaco sutvā, udaggo bāvarī ahu;

Sokassa tanuko āsi, pītiñca vipulaṃ labhi.

20. So bāvarī attamano udaggo, taṃ devataṃ pucchati vedajāto;

‘‘Katamamhi gāme nigamamhi vā pana, katamamhi vā janapade lokanātho;

Yattha gantvāna passemu, sambuddhaṃ dvipaduttamaṃ’’.

21. ‘‘Sāvatthiyaṃ kosalamandire jino, pahūtapañño varabhūrimedhaso;

So sakyaputto vidhuro anāsavo, muddhādhipātassa vidū narāsabho’’.

22. Tato āmantayī sisse, brāhmaṇe mantapāragū [pārage (syā.)];

‘‘Etha māṇavā akkhissaṃ, suṇātha vacanaṃ mama.

23. ‘‘Yasseso dullabho loke, pātubhāvo abhiṇhaso;

Svājja lokamhi uppanno, sambuddho iti vissuto;

Khippaṃ gantvāna sāvatthiṃ, passavho dvipaduttamaṃ’’.

24. ‘‘Kathaṃ carahi jānemu, disvā buddhoti brāhmaṇa;

Ajānataṃ no pabrūhi, yathā jānemu taṃ mayaṃ’’.

25. ‘‘Āgatāni hi mantesu, mahāpurisalakkhaṇā;

Dvattiṃsāni ca byākkhātā, samattā anupubbaso.

26. ‘‘Yassete honti gattesu, mahāpurisalakkhaṇā;

Dveyeva tassa gatiyo, tatiyā hi na vijjati.

27. ‘‘Sace agāraṃ āvasati, vijeyya pathaviṃ imaṃ;

Adaṇḍena asatthena, dhammena anusāsati.

28. ‘‘Sace ca so pabbajati, agārā anagāriyaṃ;

Vivaṭṭacchado [vivattacchaddo (sī.)] sambuddho, arahā bhavati anuttaro.

29. ‘‘Jātiṃ gottañca lakkhaṇaṃ, mante sisse punāpare;

Muddhaṃ muddhādhipātañca, manasāyeva pucchatha.

30. ‘‘Anāvaraṇadassāvī, yadi buddho bhavissati;

Manasā pucchite pañhe, vācāya visajjissati’’ [vissajissati (ka.)].

31. Bāvarissa vaco sutvā, sissā soḷasa brāhmaṇā;

Ajito tissametteyyo, puṇṇako atha mettagū.

32. Dhotako upasīvo ca, nando ca atha hemako;

Todeyya-kappā dubhayo, jatukaṇṇī ca paṇḍito.

33. Bhadrāvudho udayo ca, posālo cāpi brāhmaṇo;

Mogharājā ca medhāvī, piṅgiyo ca mahāisi.

34. Paccekagaṇino sabbe, sabbalokassa vissutā;

Jhāyī jhānaratā dhīrā, pubbavāsanavāsitā.

35. Bāvariṃ abhivādetvā, katvā ca naṃ padakkhiṇaṃ;

Jaṭājinadharā sabbe, pakkāmuṃ uttarāmukhā.

36. Maḷakassa patiṭṭhānaṃ, puramāhissatiṃ [puramāhiyati (ka.)] tadā [sadā (ka.)];

Ujjeniñcāpi gonaddhaṃ, vedisaṃ vanasavhayaṃ.

37. Kosambiñcāpi sāketaṃ, sāvatthiñca puruttamaṃ;

Setabyaṃ kapilavatthuṃ, kusinārañca mandiraṃ.

38. Pāvañca bhoganagaraṃ, vesāliṃ māgadhaṃ puraṃ;

Pāsāṇakaṃ cetiyañca, ramaṇīyaṃ manoramaṃ.

39. Tasitovudakaṃ sītaṃ, mahālābhaṃva vāṇijo;

Chāyaṃ ghammābhitattova turitā pabbatamāruhuṃ.

40. Bhagavā tamhi samaye, bhikkhusaṅghapurakkhato;

Bhikkhūnaṃ dhammaṃ deseti, sīhova nadatī vane.

41. Ajito addasa buddhaṃ, pītaraṃsiṃva [jitaraṃsiṃ sītaraṃsiṃ (ka.), vītaraṃsiṃ (sī. syā.)] bhāṇumaṃ;

Candaṃ yathā pannarase, paripūraṃ [pāripūriṃ (sī. syā.)] upāgataṃ.

42. Athassa gatte disvāna, paripūrañca byañjanaṃ;

Ekamantaṃ ṭhito haṭṭho, manopañhe apucchatha.

43. ‘‘Ādissa jammanaṃ brūhi, gottaṃ brūhi salakkhaṇaṃ;

Mantesu pāramiṃ brūhi, kati vāceti brāhmaṇo’’.

44. ‘‘Vīsaṃ vassasataṃ āyu, so ca gottena bāvarī;

Tīṇissa lakkhaṇā gatte, tiṇṇaṃ vedāna pāragū.

45. ‘‘Lakkhaṇe itihāse ca, sanighaṇḍusakeṭubhe;

Pañcasatāni vāceti, sadhamme pāramiṃ gato’’.

46. ‘‘Lakkhaṇānaṃ pavicayaṃ, bāvarissa naruttama;

Taṇhacchida [kaṅkhacchida (ka.)] pakāsehi, mā no kaṅkhāyitaṃ ahu’’.

47. ‘‘Mukhaṃ jivhāya chādeti, uṇṇassa bhamukantare;

Kosohitaṃ vatthaguyhaṃ, evaṃ jānāhi māṇava’’.

48. Pucchañhi kiñci asuṇanto, sutvā pañhe viyākate;

Vicinteti jano sabbo, vedajāto katañjalī.

49. ‘‘Ko nu devo vā brahmā vā, indo vāpi sujampati;

Manasā pucchite pañhe, kametaṃ paṭibhāsati.

50. ‘‘Muddhaṃ muddhādhipātañca, bāvarī paripucchati;

Taṃ byākarohi bhagavā, kaṅkhaṃ vinaya no ise’’.

51. ‘‘Avijjā muddhāti jānāhi, vijjā muddhādhipātinī;

Saddhāsatisamādhīhi, chandavīriyena saṃyutā’’.

52. Tato vedena mahatā, santhambhetvāna māṇavo;

Ekaṃsaṃ ajinaṃ katvā, pādesu sirasā pati.

53. ‘‘Bāvarī brāhmaṇo bhoto, saha sissehi mārisa;

Udaggacitto sumano, pāde vandati cakkhuma’’.

54. ‘‘Sukhito bāvarī hotu, saha sissehi brāhmaṇo;

Tvañcāpi sukhito hohi, ciraṃ jīvāhi māṇava.

55. ‘‘Bāvarissa ca tuyhaṃ vā, sabbesaṃ sabbasaṃsayaṃ;

Katāvakāsā pucchavho, yaṃ kiñci manasicchatha’’.

56. Sambuddhena katokāso, nisīditvāna pañjalī;

Ajito paṭhamaṃ pañhaṃ, tattha pucchi tathāgataṃ.

Vatthugāthā niṭṭhitā.

1. Ajitamāṇavapucchā

57. ‘‘Kenassu nivuto loko, [iccāyasmā ajito]

Kenassu nappakāsati;

Kissābhilepanaṃ brūsi, kiṃsu tassa mahabbhayaṃ’’.

58. ‘‘Avijjāya nivuto loko, [ajitāti bhagavā]

Vevicchā pamādā nappakāsati;

Jappābhilepanaṃ brūmi, dukkhamassa mahabbhayaṃ’’.

59. ‘‘Savanti sabbadhi sotā, [iccāyasmā ajito]

Sotānaṃ kiṃ nivāraṇaṃ;

Sotānaṃ saṃvaraṃ brūhi, kena sotā pidhiyyare’’.

60. ‘‘Yāni sotāni lokasmiṃ, [ajitāti bhagavā]

Sati tesaṃ nivāraṇaṃ;

Sotānaṃ saṃvaraṃ brūmi, paññāyete pidhiyyare’’.

61. ‘‘Paññā ceva sati cāpi [satī ceva (sī.)], [iccāyasmā ajito]

Nāmarūpañca mārisa;

Etaṃ me puṭṭho pabrūhi, katthetaṃ uparujjhati’’.

62. ‘‘Yametaṃ pañhaṃ apucchi, ajita taṃ vadāmi te;

Yattha nāmañca rūpañca, asesaṃ uparujjhati;

Viññāṇassa nirodhena, etthetaṃ uparujjhati’’.

63. ‘‘Ye ca saṅkhātadhammāse, ye ca sekhā [sekkhā (ka.)] puthū idha;

Tesaṃ me nipako iriyaṃ, puṭṭho pabrūhi mārisa’’.

64. ‘‘Kāmesu nābhigijjheyya, manasānāvilo siyā;

Kusalo sabbadhammānaṃ, sato bhikkhu paribbaje’’ti.

Ajitamāṇavapucchā paṭhamā.

2. Tissametteyyamāṇavapucchā

65. ‘‘Kodha santusito loke, [iccāyasmā tissametteyyo]

Kassa no santi iñjitā;

Ko ubhantamabhiññāya, majjhe mantā na lippati [na pimpati (bahūsu)];

Kaṃ brūsi mahāpurisoti, ko idha sibbinimaccagā’’ti [sibbanimaccagā (sī. syā.)].