546. Vidhurajātakaṃ (9)

Dohaḷakaṇḍaṃ

1346. ‘‘Paṇḍu kisiyāsi dubbalā, vaṇṇarūpaṃ [vaṇṇarūpe (ka.)] natavedisaṃ pure;

Vimale akkhāhi pucchitā, kīdisī tuyhaṃ sarīravedanā’’.

1347. ‘‘Dhammo manujesu mātīnaṃ [mātinaṃ (sī. pī.)], dohaḷo nāma janinda vuccati;

Dhammāhataṃ nāgakuñjara, vidhurassa hadayābhipatthaye’’.

1348. ‘‘Candaṃ kho tvaṃ dohaḷāyasi, sūriyaṃ vā atha vāpi mālutaṃ;

Dullabhañhi [dullabhe (sī. pī.)] vidhurassa dassanaṃ [dassane (sī. pī.)], ko vidhuramidha mānayissati’’.

1349. ‘‘Kinnu tāta tuvaṃ pajjhāyasi, padumaṃ hatthagataṃva te mukhaṃ;

Kinnu dummanarūposi issara, mā tvaṃ soci amittatāpana’’.

1350. ‘‘Mātā hi tava irandhati [irandati (sī. syā. pī.)], vidhurassa hadayaṃ dhaniyati;

Dullabhañhi vidhurassa dassanaṃ, ko vidhuramidha mānayissati’’.

1351. ‘‘Tassa bhattupariyesanaṃ [bhattupariyesanaṃ (sī. pī.)] cara, yo vidhuramidha mānayissati’’;

‘‘Pituno ca sā sutvāna vākyaṃ, rattiṃ nikkhamma avassutiṃ cari’’.

1352. ‘‘Ke gandhabbe rakkhase ca nāge, ke kimpurise cāpi mānuse;

Ke paṇḍite sabbakāmadade [sabbakāmade (sī. pī.)], dīgharattaṃ bhattā me bhavissati’’.

1353. ‘‘Assāsa hessāmi te pati, bhattā te hessāmi anindalocane;

Paññā hi mamaṃ tathāvidhā, assāsa hessasi bhariyā mama.

1354. ‘‘Avacāsi puṇṇakaṃ irandhatī [irandatī (sī. pī.)], pubbapathānugatena cetasā;

Ehi gacchāma pitu mamantike [pitu mama santikaṃ (ka.)], esova te etamatthaṃ pavakkhati.

1355. ‘‘Alaṅkatā suvasanā, mālinī candanussadā;

Yakkhaṃ hatthe gahetvāna, pitusantikupāgami’’.

1356. ‘‘Nāgavara vaco suṇohi me, patirūpaṃ paṭipajja suṅkiyaṃ;

Patthemi ahaṃ irandhatiṃ, tāya samaṅgiṃ karohi maṃ tuvaṃ.

1357. ‘‘Sataṃ hatthī sataṃ assā, sataṃ assatarīrathā;

Sataṃ valabhiyo puṇṇā, nānāratnassa kevalā;

Te nāga paṭipajjassu, dhītaraṃ dehirandhatiṃ’’.

1358. ‘‘Yāva āmantaye ñātī, mitte ca suhadajjane [suhadaṃjanaṃ (sī. pī.)];

Anāmanta kataṃ kammaṃ, taṃ pacchā anutappati’’.

1359. Tato so varuṇo nāgo, pavisitvā nivesanaṃ;

Bhariyaṃ āmantayitvāna, idaṃ vacanamabravi.

1360. ‘‘Ayaṃ so puṇṇako yakkho, yācatī maṃ irandhatiṃ;

Bahunā vittalābhena, tassa dema piyaṃ mamaṃ’’.

1361. ‘‘Na dhanena na vittena, labbhā amhaṃ irandhatī;

Sace ca kho hadayaṃ paṇḍitassa, dhammena laddhā idha māhareyya;

Etena vittena kumāri labbhā, nāññaṃ dhanaṃ uttari patthayāma’’.

1362. Tato so varuṇo nāgo, nikkhamitvā nivesanā;

Puṇṇakāmantayitvāna, idaṃ vacanamabravi.

1363. ‘‘Na dhanena na vittena, labbhā amhaṃ irandhatī;

Sace tuvaṃ hadayaṃ paṇḍitassa, dhammena laddhā idha māharesi;

Etena vittena kumāri labbhā, nāññaṃ dhanaṃ uttari patthayāma’’.

1364. ‘‘Yaṃ paṇḍitotyeke vadanti loke, tameva bāloti punāhu aññe;

Akkhāhi me vippavadanti ettha, kaṃ paṇḍitaṃ nāga tuvaṃ vadesi’’.

1365. ‘‘Korabyarājassa dhanañcayassa [dhanañjayassa (sī. syā. pī.)], yadi te suto vidhuro nāma kattā;

Ānehi taṃ paṇḍitaṃ dhammaladdhā, irandhatī padacarā [paddhacarā (sī. pī.), paṭṭhacarā (syā. ka.)] te hotu.

1366. ‘‘Idañca sutvā varuṇassa vākyaṃ, uṭṭhāya yakkho paramappatīto;

Tattheva santo purisaṃ asaṃsi, ānehi ājaññamidheva yuttaṃ.

1367. ‘‘Jātarūpamayā kaṇṇā, kācamhicamayā [kācamhamayā (sī.), kācambhamayā (pī.)] khurā;

Jambonadassa pākassa, suvaṇṇassa uracchado’’.

1368. ‘‘Devavāhavahaṃ yānaṃ, assamāruyha puṇṇako;

Alaṅkato kappitakesamassu, pakkāmi vehāyasamantalikkhe [antalikkhaṃ (ka.)].

1369. ‘‘So puṇṇako kāmarāgena [kāmavegena (sī. pī.)] giddho, irandhatiṃ nāgakaññaṃ jigīsaṃ [jigiṃsaṃ (sī. syā. pī.)];

Gantvāna taṃ bhūtapatiṃ yasassiṃ, iccabravī vessavaṇaṃ kuveraṃ.

1370. ‘‘Bhogavatī nāma mandire, vāsā hiraññavatīti vuccati;

Nagare nimmite kañcanamaye, maṇḍalassa uragassa niṭṭhitaṃ.

1371. ‘‘Aṭṭālakā oṭṭhagīviyo, lohitaṅkassa masāragallino;

Pāsādettha silāmayā, sovaṇṇaratanehi chāditā.

1372. ‘‘Ambā tilakā ca jambuyo, sattapaṇṇā mucalindaketakā;

Piyaṅgu [piyakā (sī. pī.), piyaṅgukā (syā.)] uddālakā sahā, uparibhaddakā sinduvārakā [bhinduvāritā (syā. pī.), bhindhavāritā (ka.)].

1373. ‘‘Campeyyakā nāgamallikā, bhaginīmālā atha mettha koliyā;

Ete dumā pariṇāmitā, sobhayanti uragassa mandiraṃ [mandire (syā. ka.)].

1374. ‘‘Khajjurettha silāmayā, sovaṇṇadhuvapupphitā bahū;

Yattha vasato papātiko, nāgarājā varuṇo mahiddhiko.

1375. ‘‘Tassa komārikā bhariyā, vimalā kañcanavelliviggahā;

Kālā taruṇāva uggatā, pucimandatthanī cārudassanā.

1376. ‘‘Lākhārasarattasucchavī, kaṇikārāva nivātapupphitā [kaṇikārova nivātapupphito (sī. pī.)];

Tidivokacarāva accharā, vijjuvabbhaghanā vinissaṭā.

1377. ‘‘Sā dohaḷinī suvimhitā, vidhurassa hadayaṃ dhaniyati;

Taṃ tesaṃ demi issara, tena te denti irandhatiṃ mamaṃ’’.

1378. ‘‘So puṇṇako bhūtapatiṃ yasassiṃ, āmantaya vessavaṇaṃ kuveraṃ;

Tattheva santo [santaṃ (pī.)] purisaṃ asaṃsi, ānehi ājaññamidheva yuttaṃ.

1379. ‘‘Jātarūpamayā kaṇṇā, kācamhicamayā khurā;

Jambonadassa pākassa, suvaṇṇassa uracchado.

1380. ‘‘Devavāhavahaṃ yānaṃ, assamāruyha puṇṇako;

Alaṅkato kappitakesamassu, pakkāmi vehāyasamantalikkhe’’.

1381. ‘‘So aggamā rājagahaṃ surammaṃ, aṅgassa rañño nagaraṃ durāyutaṃ [durāsadaṃ (syā.)];

Pahūtabhakkhaṃ bahuannapānaṃ, masakkasāraṃ viya vāsavassa.

1382. ‘‘Mayūrakoñcāgaṇasampaghuṭṭhaṃ, dijābhighuṭṭhaṃ dijasaṅghasevitaṃ;

Nānāsakuntābhirudaṃ suvaṅgaṇaṃ [subhaṅgaṇaṃ (sī. pī.)], pupphābhikiṇṇaṃ himavaṃva pabbataṃ.

1383. ‘‘So puṇṇako vepulamābhirūhi [vepullamābhirucchi (sī. pī.)], siluccayaṃ kimpurisānuciṇṇaṃ;

Anvesamāno maṇiratanaṃ uḷāraṃ, tamaddasā pabbatakūṭamajjhe.

1384. ‘‘Disvā maṇiṃ pabhassaraṃ jātimantaṃ [jātivantaṃ (sī. syā.)], manoharaṃ [dhanāharaṃ (sī. pī. ka.)] maṇiratanaṃ uḷāraṃ;

Daddallamānaṃ yasasā yasassinaṃ, obhāsatī vijjurivantalikkhe.

1385. ‘‘Tamaggahī veḷuriyaṃ mahagghaṃ, manoharaṃ nāma mahānubhāvaṃ;

Ājaññamāruyha manomavaṇṇo, pakkāmi vehāyasamantalikkhe.

1386. ‘‘So aggamā [agamā (syā. pī. ka.)] nagaramindapatthaṃ, oruyhupāgacchi sabhaṃ kurūnaṃ;

Samāgate ekasataṃ samagge, avhettha yakkho avikampamāno.

1387. ‘‘Ko nīdha raññaṃ varamābhijeti, kamābhijeyyāma varaddhanena [varaṃdhanena (sī. pī.)];

Kamanuttaraṃ ratanavaraṃ jināma, ko vāpi no jeti varaddhanena’’.

1388. ‘‘Kuhiṃ nu raṭṭhe tava jātibhūmi, na korabyasseva vaco tavedaṃ;

Abhītosi [abhibhosi (sī. pī.)] no vaṇṇanibhāya sabbe, akkhāhi me nāmañca bandhave ca’’.

1389. ‘‘Kaccāyano māṇavakosmi rāja, anūnanāmo iti mavhayanti;

Aṅgesu me ñātayo bandhavā ca, akkhena devasmi idhānupatto’’.

1390. ‘‘Kiṃ māṇavassa ratanāni atthi, ye taṃ jinanto hare akkhadhutto;

Bahūni rañño ratanāni atthi, te tvaṃ daliddo kathamavhayesi’’.

1391. ‘‘Manoharo nāma maṇī mamāyaṃ, manoharaṃ maṇiratanaṃ uḷāraṃ;

Imañca ājaññamamittatāpanaṃ, etaṃ me jinitvā hare akkhadhutto’’.

1392. ‘‘Eko maṇī māṇava kiṃ karissati, ājāniyeko pana kiṃ karissati;

Bahūni rañño maṇiratanāni atthi, ājāniyā vātajavā anappakā’’.

Dohaḷakaṇḍaṃ nāma.

Maṇikaṇḍaṃ

1393. ‘‘Idañca me maṇiratanaṃ, passa tvaṃ dvipaduttama;

Itthīnaṃ viggahā cettha, purisānañca viggahā.

1394. ‘‘Migānaṃ viggahā cettha, sakuṇānañca viggahā;

Nāgarājā supaṇṇā ca [nāgarāje supaṇṇe ca (sī. syā. pī.)], maṇimhi passa nimmitaṃ.

1395. ‘‘Hatthānīkaṃ rathānīkaṃ, asse pattī ca vammine [dhajāni ca (pī.)];

Caturaṅginimaṃ senaṃ, maṇimhi passa nimmitaṃ.

1396. ‘‘Hatthārohe anīkaṭṭhe, rathike pattikārake;

Balaggāni viyūḷhāni [viyūhāni (syā. ka.)], maṇimhi passa nimmitaṃ.

1397. ‘‘Puraṃ uddhāpasampannaṃ [uddāpasampannaṃ (sī. pī.), aṭṭālasampannaṃ (syā.)], bahupākāratoraṇaṃ;

Siṅghāṭakesu bhūmiyo, maṇimhi passa nimmitaṃ.

1398. ‘‘Esikā parikhāyo ca, palikhaṃ aggaḷāni ca;

Aṭṭālake ca dvāre ca, maṇimhi passa nimmitaṃ.

1399. ‘‘Passa toraṇamaggesu, nānādijā gaṇā bahū;

Haṃsā koñcā mayūrā ca, cakkavākā ca kukkuhā.

1400. ‘‘Kuṇālakā bahū citrā, sikhaṇḍī jīvajīvakā;

Nānādijagaṇākiṇṇaṃ, maṇimhi passa nimmitaṃ.

1401. ‘‘Passa nagaraṃ supākāraṃ, abbhutaṃ lomahaṃsanaṃ;

Samussitadhajaṃ rammaṃ, soṇṇavālukasanthataṃ.

1402. ‘‘Passettha [passa tvaṃ (sī. pī.)] paṇṇasālāyo, vibhattā bhāgaso mitā;

Nivesane nivese ca, sandhibyūhe pathaddhiyo.

1403. ‘‘Pānāgāre ca soṇḍe ca, sūnā [sūṇā (sī. pī.), suddā (syā. ka.)] odaniyā gharā;

Vesī ca gaṇikāyo ca, maṇimhi passa nimmitaṃ.

1404. ‘‘Mālākāre ca rajake, gandhike atha dussike;

Suvaṇṇakāre maṇikāre, maṇimhi passa nimmitaṃ.

1405. ‘‘Āḷārike ca sūde ca, naṭanāṭakagāyino;

Pāṇissare kumbhathūnike, maṇimhi passa nimmitaṃ.

1406. ‘‘Passa bherī mudiṅgā ca, saṅkhā paṇavadindimā;

Sabbañca tāḷāvacaraṃ, maṇimhi passa nimmitaṃ.

1407. ‘‘Sammatālañca vīṇañca, naccagītaṃ suvāditaṃ;

Tūriyatāḷitasaṅghuṭṭhaṃ, maṇimhi passa nimmitaṃ.

1408. ‘‘Laṅghikā muṭṭhikā cettha, māyākārā ca sobhiyā;

Vetālike [vettalike (ka.)] ca jalle ca, maṇimhi passa nimmitaṃ.

1409. ‘‘Samajjā cettha vattanti, ākiṇṇā naranāribhi;

Mañcātimañce bhūmiyo, maṇimhi passa nimmitaṃ.

1410. ‘‘Passa malle samajjasmiṃ, phoṭente [pāṭhente (sī. syā. pī.)] diguṇaṃ bhujaṃ;

Nihate nihatamāne ca, maṇimhi passa nimmitaṃ.

1411. ‘‘Passa pabbatapādesu, nānāmigagaṇā bahū;

Sīhā byagghā varāhā ca, acchakokataracchayo.

1412. ‘‘Palāsādā gavajā ca, mahiṃsā rohitā rurū;

Eṇeyyā ca varāhā [sarabhā (syā.)] ca, gaṇino nīka [niṅka (sī. syā. pī.)] sūkarā.

1413. ‘‘Kadalimigā bahū citrā, biḷārā sasakaṇṭakā;

Nānāmigagaṇākiṇṇaṃ, maṇimhi passa nimmitaṃ.

1414. ‘‘Najjāyo supatitthāyo, soṇṇavālukasanthatā;

Acchā savanti ambūni, macchagumbanisevitā.

1415. ‘‘Kumbhīlā makarā cettha, susumārā ca kacchapā;

Pāṭhīnā pāvusā macchā, balajā [valajā (sī.), vālajā (pī.)] muñjarohitā.

1416. ‘‘Nānādijagaṇākiṇṇā, nānādumagaṇāyutā;

Veḷuriyaka-rodāyo [veḷuriyaphalakarodāyo (sī.)], maṇimhi passa nimmitaṃ.

1417. ‘‘Passettha pokkharaṇiyo, suvibhattā catuddisā;