546. Vidhurajātakaṃ (9)
Dohaḷakaṇḍaṃ
1346. ‘‘Paṇḍu kisiyāsi dubbalā, vaṇṇarūpaṃ [vaṇṇarūpe (ka.)] natavedisaṃ pure;
Vimale akkhāhi pucchitā, kīdisī tuyhaṃ sarīravedanā’’.
1347. ‘‘Dhammo manujesu mātīnaṃ [mātinaṃ (sī. pī.)], dohaḷo nāma janinda vuccati;
Dhammāhataṃ nāgakuñjara, vidhurassa hadayābhipatthaye’’.
1348. ‘‘Candaṃ kho tvaṃ dohaḷāyasi, sūriyaṃ vā atha vāpi mālutaṃ;
Dullabhañhi [dullabhe (sī. pī.)] vidhurassa dassanaṃ [dassane (sī. pī.)], ko vidhuramidha mānayissati’’.
1349. ‘‘Kinnu tāta tuvaṃ pajjhāyasi, padumaṃ hatthagataṃva te mukhaṃ;
Kinnu dummanarūposi issara, mā tvaṃ soci amittatāpana’’.
1350. ‘‘Mātā hi tava irandhati [irandati (sī. syā. pī.)], vidhurassa hadayaṃ dhaniyati;
Dullabhañhi vidhurassa dassanaṃ, ko vidhuramidha mānayissati’’.
1351. ‘‘Tassa bhattupariyesanaṃ [bhattupariyesanaṃ (sī. pī.)] cara, yo vidhuramidha mānayissati’’;
‘‘Pituno ca sā sutvāna vākyaṃ, rattiṃ nikkhamma avassutiṃ cari’’.
1352. ‘‘Ke gandhabbe rakkhase ca nāge, ke kimpurise cāpi mānuse;
Ke paṇḍite sabbakāmadade [sabbakāmade (sī. pī.)], dīgharattaṃ bhattā me bhavissati’’.
1353. ‘‘Assāsa hessāmi te pati, bhattā te hessāmi anindalocane;
Paññā hi mamaṃ tathāvidhā, assāsa hessasi bhariyā mama.
1354. ‘‘Avacāsi puṇṇakaṃ irandhatī [irandatī (sī. pī.)], pubbapathānugatena cetasā;
Ehi gacchāma pitu mamantike [pitu mama santikaṃ (ka.)], esova te etamatthaṃ pavakkhati.
1355. ‘‘Alaṅkatā suvasanā, mālinī candanussadā;
Yakkhaṃ hatthe gahetvāna, pitusantikupāgami’’.
1356. ‘‘Nāgavara vaco suṇohi me, patirūpaṃ paṭipajja suṅkiyaṃ;
Patthemi ahaṃ irandhatiṃ, tāya samaṅgiṃ karohi maṃ tuvaṃ.
1357. ‘‘Sataṃ hatthī sataṃ assā, sataṃ assatarīrathā;
Sataṃ valabhiyo puṇṇā, nānāratnassa kevalā;
Te nāga paṭipajjassu, dhītaraṃ dehirandhatiṃ’’.
1358. ‘‘Yāva āmantaye ñātī, mitte ca suhadajjane [suhadaṃjanaṃ (sī. pī.)];
Anāmanta kataṃ kammaṃ, taṃ pacchā anutappati’’.
1359. Tato so varuṇo nāgo, pavisitvā nivesanaṃ;
Bhariyaṃ āmantayitvāna, idaṃ vacanamabravi.
1360. ‘‘Ayaṃ so puṇṇako yakkho, yācatī maṃ irandhatiṃ;
Bahunā vittalābhena, tassa dema piyaṃ mamaṃ’’.
1361. ‘‘Na dhanena na vittena, labbhā amhaṃ irandhatī;
Sace ca kho hadayaṃ paṇḍitassa, dhammena laddhā idha māhareyya;
Etena vittena kumāri labbhā, nāññaṃ dhanaṃ uttari patthayāma’’.
1362. Tato so varuṇo nāgo, nikkhamitvā nivesanā;
Puṇṇakāmantayitvāna, idaṃ vacanamabravi.
1363. ‘‘Na dhanena na vittena, labbhā amhaṃ irandhatī;
Sace tuvaṃ hadayaṃ paṇḍitassa, dhammena laddhā idha māharesi;
Etena vittena kumāri labbhā, nāññaṃ dhanaṃ uttari patthayāma’’.
1364. ‘‘Yaṃ paṇḍitotyeke vadanti loke, tameva bāloti punāhu aññe;
Akkhāhi me vippavadanti ettha, kaṃ paṇḍitaṃ nāga tuvaṃ vadesi’’.
1365. ‘‘Korabyarājassa dhanañcayassa [dhanañjayassa (sī. syā. pī.)], yadi te suto vidhuro nāma kattā;
Ānehi taṃ paṇḍitaṃ dhammaladdhā, irandhatī padacarā [paddhacarā (sī. pī.), paṭṭhacarā (syā. ka.)] te hotu.
1366. ‘‘Idañca sutvā varuṇassa vākyaṃ, uṭṭhāya yakkho paramappatīto;
Tattheva santo purisaṃ asaṃsi, ānehi ājaññamidheva yuttaṃ.
1367. ‘‘Jātarūpamayā kaṇṇā, kācamhicamayā [kācamhamayā (sī.), kācambhamayā (pī.)] khurā;
Jambonadassa pākassa, suvaṇṇassa uracchado’’.
1368. ‘‘Devavāhavahaṃ yānaṃ, assamāruyha puṇṇako;
Alaṅkato kappitakesamassu, pakkāmi vehāyasamantalikkhe [antalikkhaṃ (ka.)].
1369. ‘‘So puṇṇako kāmarāgena [kāmavegena (sī. pī.)] giddho, irandhatiṃ nāgakaññaṃ jigīsaṃ [jigiṃsaṃ (sī. syā. pī.)];
Gantvāna taṃ bhūtapatiṃ yasassiṃ, iccabravī vessavaṇaṃ kuveraṃ.
1370. ‘‘Bhogavatī nāma mandire, vāsā hiraññavatīti vuccati;
Nagare nimmite kañcanamaye, maṇḍalassa uragassa niṭṭhitaṃ.
1371. ‘‘Aṭṭālakā oṭṭhagīviyo, lohitaṅkassa masāragallino;
Pāsādettha silāmayā, sovaṇṇaratanehi chāditā.
1372. ‘‘Ambā tilakā ca jambuyo, sattapaṇṇā mucalindaketakā;
Piyaṅgu [piyakā (sī. pī.), piyaṅgukā (syā.)] uddālakā sahā, uparibhaddakā sinduvārakā [bhinduvāritā (syā. pī.), bhindhavāritā (ka.)].
1373. ‘‘Campeyyakā nāgamallikā, bhaginīmālā atha mettha koliyā;
Ete dumā pariṇāmitā, sobhayanti uragassa mandiraṃ [mandire (syā. ka.)].
1374. ‘‘Khajjurettha silāmayā, sovaṇṇadhuvapupphitā bahū;
Yattha vasato papātiko, nāgarājā varuṇo mahiddhiko.
1375. ‘‘Tassa komārikā bhariyā, vimalā kañcanavelliviggahā;
Kālā taruṇāva uggatā, pucimandatthanī cārudassanā.
1376. ‘‘Lākhārasarattasucchavī, kaṇikārāva nivātapupphitā [kaṇikārova nivātapupphito (sī. pī.)];
Tidivokacarāva accharā, vijjuvabbhaghanā vinissaṭā.
1377. ‘‘Sā dohaḷinī suvimhitā, vidhurassa hadayaṃ dhaniyati;
Taṃ tesaṃ demi issara, tena te denti irandhatiṃ mamaṃ’’.
1378. ‘‘So puṇṇako bhūtapatiṃ yasassiṃ, āmantaya vessavaṇaṃ kuveraṃ;
Tattheva santo [santaṃ (pī.)] purisaṃ asaṃsi, ānehi ājaññamidheva yuttaṃ.
1379. ‘‘Jātarūpamayā kaṇṇā, kācamhicamayā khurā;
Jambonadassa pākassa, suvaṇṇassa uracchado.
1380. ‘‘Devavāhavahaṃ yānaṃ, assamāruyha puṇṇako;
Alaṅkato kappitakesamassu, pakkāmi vehāyasamantalikkhe’’.
1381. ‘‘So aggamā rājagahaṃ surammaṃ, aṅgassa rañño nagaraṃ durāyutaṃ [durāsadaṃ (syā.)];
Pahūtabhakkhaṃ bahuannapānaṃ, masakkasāraṃ viya vāsavassa.
1382. ‘‘Mayūrakoñcāgaṇasampaghuṭṭhaṃ, dijābhighuṭṭhaṃ dijasaṅghasevitaṃ;
Nānāsakuntābhirudaṃ suvaṅgaṇaṃ [subhaṅgaṇaṃ (sī. pī.)], pupphābhikiṇṇaṃ himavaṃva pabbataṃ.
1383. ‘‘So puṇṇako vepulamābhirūhi [vepullamābhirucchi (sī. pī.)], siluccayaṃ kimpurisānuciṇṇaṃ;
Anvesamāno maṇiratanaṃ uḷāraṃ, tamaddasā pabbatakūṭamajjhe.
1384. ‘‘Disvā maṇiṃ pabhassaraṃ jātimantaṃ [jātivantaṃ (sī. syā.)], manoharaṃ [dhanāharaṃ (sī. pī. ka.)] maṇiratanaṃ uḷāraṃ;
Daddallamānaṃ yasasā yasassinaṃ, obhāsatī vijjurivantalikkhe.
1385. ‘‘Tamaggahī veḷuriyaṃ mahagghaṃ, manoharaṃ nāma mahānubhāvaṃ;
Ājaññamāruyha manomavaṇṇo, pakkāmi vehāyasamantalikkhe.
1386. ‘‘So aggamā [agamā (syā. pī. ka.)] nagaramindapatthaṃ, oruyhupāgacchi sabhaṃ kurūnaṃ;
Samāgate ekasataṃ samagge, avhettha yakkho avikampamāno.
1387. ‘‘Ko nīdha raññaṃ varamābhijeti, kamābhijeyyāma varaddhanena [varaṃdhanena (sī. pī.)];
Kamanuttaraṃ ratanavaraṃ jināma, ko vāpi no jeti varaddhanena’’.
1388. ‘‘Kuhiṃ nu raṭṭhe tava jātibhūmi, na korabyasseva vaco tavedaṃ;
Abhītosi [abhibhosi (sī. pī.)] no vaṇṇanibhāya sabbe, akkhāhi me nāmañca bandhave ca’’.
1389. ‘‘Kaccāyano māṇavakosmi rāja, anūnanāmo iti mavhayanti;
Aṅgesu me ñātayo bandhavā ca, akkhena devasmi idhānupatto’’.
1390. ‘‘Kiṃ māṇavassa ratanāni atthi, ye taṃ jinanto hare akkhadhutto;
Bahūni rañño ratanāni atthi, te tvaṃ daliddo kathamavhayesi’’.
1391. ‘‘Manoharo nāma maṇī mamāyaṃ, manoharaṃ maṇiratanaṃ uḷāraṃ;
Imañca ājaññamamittatāpanaṃ, etaṃ me jinitvā hare akkhadhutto’’.
1392. ‘‘Eko maṇī māṇava kiṃ karissati, ājāniyeko pana kiṃ karissati;
Bahūni rañño maṇiratanāni atthi, ājāniyā vātajavā anappakā’’.
Dohaḷakaṇḍaṃ nāma.
Maṇikaṇḍaṃ
1393. ‘‘Idañca me maṇiratanaṃ, passa tvaṃ dvipaduttama;
Itthīnaṃ viggahā cettha, purisānañca viggahā.
1394. ‘‘Migānaṃ viggahā cettha, sakuṇānañca viggahā;
Nāgarājā supaṇṇā ca [nāgarāje supaṇṇe ca (sī. syā. pī.)], maṇimhi passa nimmitaṃ.
1395. ‘‘Hatthānīkaṃ rathānīkaṃ, asse pattī ca vammine [dhajāni ca (pī.)];
Caturaṅginimaṃ senaṃ, maṇimhi passa nimmitaṃ.
1396. ‘‘Hatthārohe anīkaṭṭhe, rathike pattikārake;
Balaggāni viyūḷhāni [viyūhāni (syā. ka.)], maṇimhi passa nimmitaṃ.
1397. ‘‘Puraṃ uddhāpasampannaṃ [uddāpasampannaṃ (sī. pī.), aṭṭālasampannaṃ (syā.)], bahupākāratoraṇaṃ;
Siṅghāṭakesu bhūmiyo, maṇimhi passa nimmitaṃ.
1398. ‘‘Esikā parikhāyo ca, palikhaṃ aggaḷāni ca;
Aṭṭālake ca dvāre ca, maṇimhi passa nimmitaṃ.
1399. ‘‘Passa toraṇamaggesu, nānādijā gaṇā bahū;
Haṃsā koñcā mayūrā ca, cakkavākā ca kukkuhā.
1400. ‘‘Kuṇālakā bahū citrā, sikhaṇḍī jīvajīvakā;
Nānādijagaṇākiṇṇaṃ, maṇimhi passa nimmitaṃ.
1401. ‘‘Passa nagaraṃ supākāraṃ, abbhutaṃ lomahaṃsanaṃ;
Samussitadhajaṃ rammaṃ, soṇṇavālukasanthataṃ.
1402. ‘‘Passettha [passa tvaṃ (sī. pī.)] paṇṇasālāyo, vibhattā bhāgaso mitā;
Nivesane nivese ca, sandhibyūhe pathaddhiyo.
1403. ‘‘Pānāgāre ca soṇḍe ca, sūnā [sūṇā (sī. pī.), suddā (syā. ka.)] odaniyā gharā;
Vesī ca gaṇikāyo ca, maṇimhi passa nimmitaṃ.
1404. ‘‘Mālākāre ca rajake, gandhike atha dussike;
Suvaṇṇakāre maṇikāre, maṇimhi passa nimmitaṃ.
1405. ‘‘Āḷārike ca sūde ca, naṭanāṭakagāyino;
Pāṇissare kumbhathūnike, maṇimhi passa nimmitaṃ.
1406. ‘‘Passa bherī mudiṅgā ca, saṅkhā paṇavadindimā;
Sabbañca tāḷāvacaraṃ, maṇimhi passa nimmitaṃ.
1407. ‘‘Sammatālañca vīṇañca, naccagītaṃ suvāditaṃ;
Tūriyatāḷitasaṅghuṭṭhaṃ, maṇimhi passa nimmitaṃ.
1408. ‘‘Laṅghikā muṭṭhikā cettha, māyākārā ca sobhiyā;
Vetālike [vettalike (ka.)] ca jalle ca, maṇimhi passa nimmitaṃ.
1409. ‘‘Samajjā cettha vattanti, ākiṇṇā naranāribhi;
Mañcātimañce bhūmiyo, maṇimhi passa nimmitaṃ.
1410. ‘‘Passa malle samajjasmiṃ, phoṭente [pāṭhente (sī. syā. pī.)] diguṇaṃ bhujaṃ;
Nihate nihatamāne ca, maṇimhi passa nimmitaṃ.
1411. ‘‘Passa pabbatapādesu, nānāmigagaṇā bahū;
Sīhā byagghā varāhā ca, acchakokataracchayo.
1412. ‘‘Palāsādā gavajā ca, mahiṃsā rohitā rurū;
Eṇeyyā ca varāhā [sarabhā (syā.)] ca, gaṇino nīka [niṅka (sī. syā. pī.)] sūkarā.
1413. ‘‘Kadalimigā bahū citrā, biḷārā sasakaṇṭakā;
Nānāmigagaṇākiṇṇaṃ, maṇimhi passa nimmitaṃ.
1414. ‘‘Najjāyo supatitthāyo, soṇṇavālukasanthatā;
Acchā savanti ambūni, macchagumbanisevitā.
1415. ‘‘Kumbhīlā makarā cettha, susumārā ca kacchapā;
Pāṭhīnā pāvusā macchā, balajā [valajā (sī.), vālajā (pī.)] muñjarohitā.
1416. ‘‘Nānādijagaṇākiṇṇā, nānādumagaṇāyutā;
Veḷuriyaka-rodāyo [veḷuriyaphalakarodāyo (sī.)], maṇimhi passa nimmitaṃ.
1417. ‘‘Passettha pokkharaṇiyo, suvibhattā catuddisā;