522. Sarabhaṅgajātakaṃ (2)

50. ‘‘Alaṅkatā kuṇḍalino suvatthā, veḷuriyamuttātharukhaggabandhā [baddhā (pī.)];

Rathesabhā tiṭṭhatha ke nu tumhe, kathaṃ vo jānanti manussaloke’’.

51. ‘‘Ahamaṭṭhako bhīmaratho panāyaṃ, kāliṅgarājā pana uggatoyaṃ [uggato ayaṃ (pī.), uggatāyaṃ (ka.)];

Susaññatānaṃ isīnaṃ [susaññatānisinaṃ (pī.)] dassanāya, idhāgatā pucchitāyemha pañhe’’.

52. ‘‘Vehāyasaṃ tiṭṭhasi [tiṭṭhati (pī.)] antalikkhe, pathaddhuno pannaraseva cando;

Pucchāmi taṃ yakkha mahānubhāva, kathaṃ taṃ jānanti manussaloke’’.

53. ‘‘Yamāhu devesu sujampatīti, maghavāti taṃ āhu manussaloke;

Sa devarājā idamajja patto, susaññatānaṃ isīnaṃ dassanāya’’.

54. ‘‘Dūre sutā no isayo samāgatā, mahiddhikā iddhiguṇūpapannā;

Vandāmi te ayire pasannacitto, ye jīvalokettha manussaseṭṭhā’’.

55. Gandho isīnaṃ ciradikkhitānaṃ [dakkhitānaṃ (syā. pī.)], kāyā cuto gacchati mālutena;

Ito paṭikkamma sahassanetta, gandho isīnaṃ asuci devarāja’’.

56. ‘‘Gandho isīnaṃ ciradikkhitānaṃ, kāyā cuto gacchatu mālutena;

Vicitrapupphaṃ surabhiṃva mālaṃ, gandhañca etaṃ pāṭikaṅkhāma bhante;

Na hettha devā paṭikkūlasaññino’’.

57. ‘‘Purindado bhūtapatī yasassī, devānamindo sakko [idaṃ padaṃ natthi (sī. syā. pī. potthakesu)] maghavā sujampati;

Sa devarājā asuragaṇappamaddano, okāsamākaṅkhati pañha pucchituṃ.

58. ‘‘Ko nevimesaṃ idha paṇḍitānaṃ, pañhe puṭṭho nipuṇe byākarissati;

Tiṇṇañca raññaṃ manujādhipānaṃ, devānamindassa ca vāsavassa’’.

59. ‘‘Ayaṃ isi [isī (sī. pī.)] sarabhaṅgo tapassī [yasassī (sī.)], yato jāto virato methunasmā;

Āceraputto [ācariyaputto (pī. ka.)] suvinītarūpo, so nesaṃ pañhāni viyākarissati’’.

60. ‘‘Koṇḍañña pañhāni viyākarohi, yācanti taṃ isayo sādhurūpā;

Koṇḍañña eso manujesu dhammo, yaṃ vuddha [vaddha (pī.), buddha (ka.)] māgacchati esa bhāro’’.

61. ‘‘Katāvakāsā pucchantu bhonto, yaṃ kiñci pañhaṃ manasābhipatthitaṃ;

Ahañhi taṃ taṃ vo viyākarissaṃ, ñatvā sayaṃ lokamimaṃ parañca’’.

62. ‘‘Tato ca maghavā sakko, atthadassī purindado;

Apucchi paṭhamaṃ pañhaṃ, yañcāsi abhipatthitaṃ’’.

63. ‘‘Kiṃ sū vadhitvā na kadāci socati, kissappahānaṃ isayo vaṇṇayanti;

Kassīdha vuttaṃ pharusaṃ khametha, akkhāhi me koṇḍañña etamatthaṃ’’.

64. ‘‘Kodhaṃ vadhitvā na kadāci socati, makkhappahānaṃ isayo vaṇṇayanti;

Sabbesaṃ vuttaṃ pharusaṃ khametha, etaṃ khantiṃ uttamamāhu santo’’.

65. ‘‘Sakkā ubhinnaṃ [hi dvinnaṃ (pī.)] vacanaṃ titikkhituṃ, sadisassa vā seṭṭhatarassa [seṭṭhanarassa (pī.)] vāpi;

Kathaṃ nu hīnassa vaco khametha, akkhāhi me koṇḍañña etamatthaṃ’’.

66. ‘‘Bhayā hi seṭṭhassa vaco khametha, sārambhahetū pana sādisassa;

Yo cīdha hīnassa vaco khametha, etaṃ khantiṃ uttamamāhu santo’’.

67. ‘‘Kathaṃ vijaññā catupattharūpaṃ [catumaṭṭharūpaṃ (syā. pī.)], seṭṭhaṃ sarikkhaṃ athavāpi hīnaṃ;

Virūparūpena caranti santo, tasmā hi sabbesaṃ vaco khametha’’.

68. ‘‘Na hetamatthaṃ mahatīpi senā, sarājikā yujjhamānā labhetha;

Yaṃ khantimā sappuriso labhetha, khantī balassūpasamanti verā’’.

69. ‘‘Subhāsitaṃ te anumodiyāna, aññaṃ taṃ pucchāmi tadiṅgha brūhi;

Yathā ahuṃ [ahū (sī. syā. pī.)] daṇḍakī nāḷikero [nāḷikīro (sī. syā. pī.)], athajjuno kalābu cāpi rājā;

Tesaṃ gatiṃ brūhi supāpakamminaṃ, katthūpapannā isinaṃ viheṭhakā’’.

70. ‘‘Kisañhi [kisaṃpi (pī.)] vacchaṃ avakiriya daṇḍakī, ucchinnamūlo sajano saraṭṭho;

Kukkuḷanāme nirayamhi paccati, tassa phuliṅgāni patanti kāye.

71. ‘‘Yo saññate pabbajite aheṭhayi [avañcasi (pī.)], dhammaṃ bhaṇante samaṇe adūsake;

Taṃ nāḷikeraṃ sunakhā parattha, saṅgamma khādanti viphandamānaṃ.

72. ‘‘Athajjuno niraye sattisūle, avaṃsiro patito uddhaṃpādo [uddhapādo (syā.), addhapādo (pī.)];

Aṅgīrasaṃ gotamaṃ heṭhayitvā, khantiṃ tapassiṃ cirabrahmacāriṃ.

73. ‘‘Yo khaṇḍaso pabbajitaṃ achedayi, khantiṃ vadantaṃ samaṇaṃ adūsakaṃ;

Kalābuvīciṃ upapajja paccati, mahāpatāpaṃ [mahābhitāpaṃ (pī.)] kaṭukaṃ bhayānakaṃ.

74. ‘‘Etāni sutvā nirayāni paṇḍito, aññāni pāpiṭṭhatarāni cettha;

Dhammaṃ care samaṇabrāhmaṇesu, evaṅkaro saggamupeti ṭhānaṃ’’.

75. ‘‘Subhāsitaṃ te anumodiyāna, aññaṃ taṃ pucchāmi tadiṅgha brūhi;

Kathaṃvidhaṃ sīlavantaṃ vadanti, kathaṃvidhaṃ paññavantaṃ vadanti;

Kathaṃvidhaṃ sappurisaṃ vadanti, kathaṃvidhaṃ no siri no jahāti’’.

76. ‘‘Kāyena vācāya ca yo’dha [yo ca (pī.)] saññato, manasā ca kiñci na karoti pāpaṃ;

Na attahetū alikaṃ bhaṇeti [bhaṇāti (sī. syā. pī.)], tathāvidhaṃ sīlavantaṃ vadanti.

77. ‘‘Gambhīrapañhaṃ manasābhicintayaṃ [manasā vicintayaṃ (sī.)], nāccāhitaṃ kamma karoti luddaṃ;

Kālāgataṃ [kālābhataṃ (pī.)] atthapadaṃ na riñcati, tathāvidhaṃ paññavantaṃ vadanti.

78. ‘‘Yo ve kataññū katavedi dhīro, kalyāṇamitto daḷhabhatti ca hoti;

Dukhitassa sakkacca karoti kiccaṃ, tathāvidhaṃ sappurisaṃ vadanti.

79. ‘‘Etehi sabbehi guṇehupeto, saddho mudū saṃvibhāgī vadaññū;

Saṅgāhakaṃ sakhilaṃ saṇhavācaṃ, tathāvidhaṃ no siri no jahāti’’.

80. ‘‘Subhāsitaṃ te anumodiyāna, aññaṃ taṃ pucchāmi tadiṅgha brūhi;

Sīlaṃ siriñcāpi satañca dhammaṃ, paññañca kaṃ seṭṭhataraṃ vadanti’’.

81. ‘‘Paññā hi seṭṭhā kusalā vadanti, nakkhattarājāriva tārakānaṃ;

Sīlaṃ sīrī cāpi satañca dhammo [dhammā (pī.)], anvāyikā paññavato bhavanti’’.

82. ‘‘Subhāsitaṃ te anumodiyāna, aññaṃ taṃ pucchāmi tadiṅgha brūhi;

Kathaṃkaro kintikaro kimācaraṃ, kiṃ sevamāno labhatīdha paññaṃ;

Paññāya dānippaṭipaṃ [dāni paṭipadaṃ (sī. syā. pī.)] vadehi, kathaṃkaro paññavā hoti macco’’.

83. ‘‘Sevetha vuddhe nipuṇe bahussute, uggāhako ca paripucchako siyā;

Suṇeyya sakkacca subhāsitāni, evaṃkaro paññavā hoti macco.

84. ‘‘ Paññavā kāmaguṇe avekkhati, aniccato dukkhato rogato ca;

Evaṃ vipassī pajahāti chandaṃ, dukkhesu kāmesu mahabbhayesu.

85. ‘‘Sa vītarāgo pavineyya dosaṃ, mettaṃ [metta (syā. ka.)] cittaṃ bhāvaye [bhāveyya (sī. syā. ka.)] appamāṇaṃ;

Sabbesu bhūtesu nidhāya daṇḍaṃ, anindito brahmamupeti ṭhānaṃ’’.

86. ‘‘Mahatthiyaṃ [mahiddhiyaṃ (sī. syā. pī.)] āgamanaṃ ahosi, tavamaṭṭhakā [maṭṭhaka (sī. syā. ka.)] bhīmarathassa cāpi;

Kāliṅgarājassa ca uggatassa, sabbesa vo kāmarāgo pahīno’’.

87. ‘‘Evametaṃ paracittavedi, sabbesa no kāmarāgo pahīno;

Karohi okāsamanuggahāya, yathā gatiṃ te abhisambhavema’’.

88. ‘‘Karomi okāsamanuggahāya, tathā hi vo kāmarāgo pahīno;

Pharātha kāyaṃ vipulāya pītiyā, yathā gatiṃ me abhisambhavetha’’.

89. ‘‘Sabbaṃ karissāma tavānusāsaniṃ, yaṃ yaṃ tuvaṃ vakkhasi bhūripañña;

Pharāma kāyaṃ vipulāya pītiyā, yathā gatiṃ te abhisambhavema’’.

90. ‘‘Katāya [katāyaṃ (sī. pī.)] vacchassa kisassa pūjā, gacchantu bhonto isayo sādhurūpā;

Jhāne ratā hotha sadā samāhitā, esā ratī pabbajitassa seṭṭhā’’.

91. ‘‘Sutvāna gāthā paramatthasaṃhitā, subhāsitā isinā paṇḍitena;

Te vedajātā anumodamānā, pakkāmu [pakkamu (ka.)] devā devapuraṃ yasassino.

92. ‘‘Gāthā imā atthavatī subyañjanā, subhāsitā isinā paṇḍitena;

Yo kocimā aṭṭhikatvā [aṭṭhiṃ katvā (ka.)] suṇeyya, labhetha pubbāpariyaṃ visesaṃ;

Laddhāna pubbāpariyaṃ visesaṃ, adassanaṃ maccurājassa gacche’’.

93. ‘‘Sālissaro sāriputto, meṇḍissaro ca kassapo;

Pabbato anuruddho ca, kaccāyano ca devalo [devilo (syā. ka.)].

94. ‘‘Anusisso ca ānando, kisavaccho ca kolito;

Nārado udāyī thero [nārado puṇṇo mantānīputto (sī.)], parisā buddhaparisā;

Sarabhaṅgo lokanātho, evaṃ dhāretha jātaka’’nti.

Sarabhaṅgajātakaṃ dutiyaṃ.