522. Sarabhaṅgajātakaṃ (2)
50. ‘‘Alaṅkatā kuṇḍalino suvatthā, veḷuriyamuttātharukhaggabandhā [baddhā (pī.)];
Rathesabhā tiṭṭhatha ke nu tumhe, kathaṃ vo jānanti manussaloke’’.
51. ‘‘Ahamaṭṭhako bhīmaratho panāyaṃ, kāliṅgarājā pana uggatoyaṃ [uggato ayaṃ (pī.), uggatāyaṃ (ka.)];
Susaññatānaṃ isīnaṃ [susaññatānisinaṃ (pī.)] dassanāya, idhāgatā pucchitāyemha pañhe’’.
52. ‘‘Vehāyasaṃ tiṭṭhasi [tiṭṭhati (pī.)] antalikkhe, pathaddhuno pannaraseva cando;
Pucchāmi taṃ yakkha mahānubhāva, kathaṃ taṃ jānanti manussaloke’’.
53. ‘‘Yamāhu devesu sujampatīti, maghavāti taṃ āhu manussaloke;
Sa devarājā idamajja patto, susaññatānaṃ isīnaṃ dassanāya’’.
54. ‘‘Dūre sutā no isayo samāgatā, mahiddhikā iddhiguṇūpapannā;
Vandāmi te ayire pasannacitto, ye jīvalokettha manussaseṭṭhā’’.
55. Gandho isīnaṃ ciradikkhitānaṃ [dakkhitānaṃ (syā. pī.)], kāyā cuto gacchati mālutena;
Ito paṭikkamma sahassanetta, gandho isīnaṃ asuci devarāja’’.
56. ‘‘Gandho isīnaṃ ciradikkhitānaṃ, kāyā cuto gacchatu mālutena;
Vicitrapupphaṃ surabhiṃva mālaṃ, gandhañca etaṃ pāṭikaṅkhāma bhante;
Na hettha devā paṭikkūlasaññino’’.
57. ‘‘Purindado bhūtapatī yasassī, devānamindo sakko [idaṃ padaṃ natthi (sī. syā. pī. potthakesu)] maghavā sujampati;
Sa devarājā asuragaṇappamaddano, okāsamākaṅkhati pañha pucchituṃ.
58. ‘‘Ko nevimesaṃ idha paṇḍitānaṃ, pañhe puṭṭho nipuṇe byākarissati;
Tiṇṇañca raññaṃ manujādhipānaṃ, devānamindassa ca vāsavassa’’.
59. ‘‘Ayaṃ isi [isī (sī. pī.)] sarabhaṅgo tapassī [yasassī (sī.)], yato jāto virato methunasmā;
Āceraputto [ācariyaputto (pī. ka.)] suvinītarūpo, so nesaṃ pañhāni viyākarissati’’.
60. ‘‘Koṇḍañña pañhāni viyākarohi, yācanti taṃ isayo sādhurūpā;
Koṇḍañña eso manujesu dhammo, yaṃ vuddha [vaddha (pī.), buddha (ka.)] māgacchati esa bhāro’’.
61. ‘‘Katāvakāsā pucchantu bhonto, yaṃ kiñci pañhaṃ manasābhipatthitaṃ;
Ahañhi taṃ taṃ vo viyākarissaṃ, ñatvā sayaṃ lokamimaṃ parañca’’.
62. ‘‘Tato ca maghavā sakko, atthadassī purindado;
Apucchi paṭhamaṃ pañhaṃ, yañcāsi abhipatthitaṃ’’.
63. ‘‘Kiṃ sū vadhitvā na kadāci socati, kissappahānaṃ isayo vaṇṇayanti;
Kassīdha vuttaṃ pharusaṃ khametha, akkhāhi me koṇḍañña etamatthaṃ’’.
64. ‘‘Kodhaṃ vadhitvā na kadāci socati, makkhappahānaṃ isayo vaṇṇayanti;
Sabbesaṃ vuttaṃ pharusaṃ khametha, etaṃ khantiṃ uttamamāhu santo’’.
65. ‘‘Sakkā ubhinnaṃ [hi dvinnaṃ (pī.)] vacanaṃ titikkhituṃ, sadisassa vā seṭṭhatarassa [seṭṭhanarassa (pī.)] vāpi;
Kathaṃ nu hīnassa vaco khametha, akkhāhi me koṇḍañña etamatthaṃ’’.
66. ‘‘Bhayā hi seṭṭhassa vaco khametha, sārambhahetū pana sādisassa;
Yo cīdha hīnassa vaco khametha, etaṃ khantiṃ uttamamāhu santo’’.
67. ‘‘Kathaṃ vijaññā catupattharūpaṃ [catumaṭṭharūpaṃ (syā. pī.)], seṭṭhaṃ sarikkhaṃ athavāpi hīnaṃ;
Virūparūpena caranti santo, tasmā hi sabbesaṃ vaco khametha’’.
68. ‘‘Na hetamatthaṃ mahatīpi senā, sarājikā yujjhamānā labhetha;
Yaṃ khantimā sappuriso labhetha, khantī balassūpasamanti verā’’.
69. ‘‘Subhāsitaṃ te anumodiyāna, aññaṃ taṃ pucchāmi tadiṅgha brūhi;
Yathā ahuṃ [ahū (sī. syā. pī.)] daṇḍakī nāḷikero [nāḷikīro (sī. syā. pī.)], athajjuno kalābu cāpi rājā;
Tesaṃ gatiṃ brūhi supāpakamminaṃ, katthūpapannā isinaṃ viheṭhakā’’.
70. ‘‘Kisañhi [kisaṃpi (pī.)] vacchaṃ avakiriya daṇḍakī, ucchinnamūlo sajano saraṭṭho;
Kukkuḷanāme nirayamhi paccati, tassa phuliṅgāni patanti kāye.
71. ‘‘Yo saññate pabbajite aheṭhayi [avañcasi (pī.)], dhammaṃ bhaṇante samaṇe adūsake;
Taṃ nāḷikeraṃ sunakhā parattha, saṅgamma khādanti viphandamānaṃ.
72. ‘‘Athajjuno niraye sattisūle, avaṃsiro patito uddhaṃpādo [uddhapādo (syā.), addhapādo (pī.)];
Aṅgīrasaṃ gotamaṃ heṭhayitvā, khantiṃ tapassiṃ cirabrahmacāriṃ.
73. ‘‘Yo khaṇḍaso pabbajitaṃ achedayi, khantiṃ vadantaṃ samaṇaṃ adūsakaṃ;
Kalābuvīciṃ upapajja paccati, mahāpatāpaṃ [mahābhitāpaṃ (pī.)] kaṭukaṃ bhayānakaṃ.
74. ‘‘Etāni sutvā nirayāni paṇḍito, aññāni pāpiṭṭhatarāni cettha;
Dhammaṃ care samaṇabrāhmaṇesu, evaṅkaro saggamupeti ṭhānaṃ’’.
75. ‘‘Subhāsitaṃ te anumodiyāna, aññaṃ taṃ pucchāmi tadiṅgha brūhi;
Kathaṃvidhaṃ sīlavantaṃ vadanti, kathaṃvidhaṃ paññavantaṃ vadanti;
Kathaṃvidhaṃ sappurisaṃ vadanti, kathaṃvidhaṃ no siri no jahāti’’.
76. ‘‘Kāyena vācāya ca yo’dha [yo ca (pī.)] saññato, manasā ca kiñci na karoti pāpaṃ;
Na attahetū alikaṃ bhaṇeti [bhaṇāti (sī. syā. pī.)], tathāvidhaṃ sīlavantaṃ vadanti.
77. ‘‘Gambhīrapañhaṃ manasābhicintayaṃ [manasā vicintayaṃ (sī.)], nāccāhitaṃ kamma karoti luddaṃ;
Kālāgataṃ [kālābhataṃ (pī.)] atthapadaṃ na riñcati, tathāvidhaṃ paññavantaṃ vadanti.
78. ‘‘Yo ve kataññū katavedi dhīro, kalyāṇamitto daḷhabhatti ca hoti;
Dukhitassa sakkacca karoti kiccaṃ, tathāvidhaṃ sappurisaṃ vadanti.
79. ‘‘Etehi sabbehi guṇehupeto, saddho mudū saṃvibhāgī vadaññū;
Saṅgāhakaṃ sakhilaṃ saṇhavācaṃ, tathāvidhaṃ no siri no jahāti’’.
80. ‘‘Subhāsitaṃ te anumodiyāna, aññaṃ taṃ pucchāmi tadiṅgha brūhi;
Sīlaṃ siriñcāpi satañca dhammaṃ, paññañca kaṃ seṭṭhataraṃ vadanti’’.
81. ‘‘Paññā hi seṭṭhā kusalā vadanti, nakkhattarājāriva tārakānaṃ;
Sīlaṃ sīrī cāpi satañca dhammo [dhammā (pī.)], anvāyikā paññavato bhavanti’’.
82. ‘‘Subhāsitaṃ te anumodiyāna, aññaṃ taṃ pucchāmi tadiṅgha brūhi;
Kathaṃkaro kintikaro kimācaraṃ, kiṃ sevamāno labhatīdha paññaṃ;
Paññāya dānippaṭipaṃ [dāni paṭipadaṃ (sī. syā. pī.)] vadehi, kathaṃkaro paññavā hoti macco’’.
83. ‘‘Sevetha vuddhe nipuṇe bahussute, uggāhako ca paripucchako siyā;
Suṇeyya sakkacca subhāsitāni, evaṃkaro paññavā hoti macco.
84. ‘‘ Paññavā kāmaguṇe avekkhati, aniccato dukkhato rogato ca;
Evaṃ vipassī pajahāti chandaṃ, dukkhesu kāmesu mahabbhayesu.
85. ‘‘Sa vītarāgo pavineyya dosaṃ, mettaṃ [metta (syā. ka.)] cittaṃ bhāvaye [bhāveyya (sī. syā. ka.)] appamāṇaṃ;
Sabbesu bhūtesu nidhāya daṇḍaṃ, anindito brahmamupeti ṭhānaṃ’’.
86. ‘‘Mahatthiyaṃ [mahiddhiyaṃ (sī. syā. pī.)] āgamanaṃ ahosi, tavamaṭṭhakā [maṭṭhaka (sī. syā. ka.)] bhīmarathassa cāpi;
Kāliṅgarājassa ca uggatassa, sabbesa vo kāmarāgo pahīno’’.
87. ‘‘Evametaṃ paracittavedi, sabbesa no kāmarāgo pahīno;
Karohi okāsamanuggahāya, yathā gatiṃ te abhisambhavema’’.
88. ‘‘Karomi okāsamanuggahāya, tathā hi vo kāmarāgo pahīno;
Pharātha kāyaṃ vipulāya pītiyā, yathā gatiṃ me abhisambhavetha’’.
89. ‘‘Sabbaṃ karissāma tavānusāsaniṃ, yaṃ yaṃ tuvaṃ vakkhasi bhūripañña;
Pharāma kāyaṃ vipulāya pītiyā, yathā gatiṃ te abhisambhavema’’.
90. ‘‘Katāya [katāyaṃ (sī. pī.)] vacchassa kisassa pūjā, gacchantu bhonto isayo sādhurūpā;
Jhāne ratā hotha sadā samāhitā, esā ratī pabbajitassa seṭṭhā’’.
91. ‘‘Sutvāna gāthā paramatthasaṃhitā, subhāsitā isinā paṇḍitena;
Te vedajātā anumodamānā, pakkāmu [pakkamu (ka.)] devā devapuraṃ yasassino.
92. ‘‘Gāthā imā atthavatī subyañjanā, subhāsitā isinā paṇḍitena;
Yo kocimā aṭṭhikatvā [aṭṭhiṃ katvā (ka.)] suṇeyya, labhetha pubbāpariyaṃ visesaṃ;
Laddhāna pubbāpariyaṃ visesaṃ, adassanaṃ maccurājassa gacche’’.
93. ‘‘Sālissaro sāriputto, meṇḍissaro ca kassapo;
Pabbato anuruddho ca, kaccāyano ca devalo [devilo (syā. ka.)].
94. ‘‘Anusisso ca ānando, kisavaccho ca kolito;
Nārado udāyī thero [nārado puṇṇo mantānīputto (sī.)], parisā buddhaparisā;
Sarabhaṅgo lokanātho, evaṃ dhāretha jātaka’’nti.
Sarabhaṅgajātakaṃ dutiyaṃ.