14. Cuddasamanayo vippayuttenasaṅgahitāsaṅgahitapadavaṇṇanā
456. Idāni vippayuttenasaṅgahitāsaṅgahitapadaṃ bhājetuṃ rūpakkhandhenātiādi āraddhaṃ. Tattha yesaṃ padānaṃ vippayogo na ruhati, tāni imasmiṃ vāre na gahitāni. Kāni pana tānīti? Dhammāyatanādīni. Dhammāyatanassa hi khandhādīsu ekenāpi vippayogo na ruhati. Dhammadhātuādīsupi eseva nayo. Tesaṃ idamuddānaṃ –
‘‘Dhammāyatanaṃ dhammadhātu, jīvitindriyameva ca;
Nāmarūpapadañceva, saḷāyatanameva ca.
‘‘Jātiādittayaṃ ekaṃ, padaṃ vīsatime tike;
Tikāvasānikaṃ ekaṃ, satta cūḷantare padā.
‘‘Daseva gocchake honti, mahantaramhi cuddasa;
Cha padāni tato uddhaṃ sabbānipi samāsato;
Padāni ca na labbhanti, cattālīsañca satta cā’’ti.
Pariyosāne ca – dhammāyatanaṃ dhammadhātūti gāthāpi imamevatthaṃ dīpetuṃ vuttā. Imāni pana ṭhapetvā sesāni sabbānipi labbhanti. Tesu khandhādivibhāgo vuttanayānusāreneva veditabboti.
Vippayuttenasaṅgahitāsaṅgahitapadavaṇṇanā.
Nigamanakathā
Ettāvatā ca –
Dhātuppabhedakusalo, yaṃ dhātukathaṃ tathāgato āha;
Tassā nayamukhabheda-ppakāsanaṃ niṭṭhitaṃ hoti.
Iminā nayamukhabheda-ppakāsanena hi vibhāvinā sakkā;
Ñātuṃ sabbepi nayā, saṅkhepakathāva iti vuttā.
Ekekassa pana sace, padassa vitthārameva bhāseyyaṃ;
Vacanañca ativiya bahuṃ, bhaveyya attho ca aviseso.
Iti ūnabhāṇavāradvayāya, yaṃ tantiyā mayā etaṃ;
Kurunā pattaṃ puññaṃ, sukhāya taṃ hotu lokassāti.
Dhātukathā-aṭṭhakathā niṭṭhitā.
Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa