Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa
Subodhālaṅkāro
1. Dosāvabodha-paṭhamapariccheda
Ratanattayappaṇāma
1. Munindavadanambhoja, gabbhasambhavasundarī;
Saraṇaṃ pāṇinaṃ vāṇī, mayhaṃ pīṇayataṃ manaṃ.
Nimitta
2. Rāma, sammā’dya’laṅkārā, santi santo purātanā;
Tathāpi tu vaḷañjenti, suddhamāgadhikā na te.
Abhidhānādikaṃ
3. Tenā’pi nāma toseyya, mete laṅkāravajjite;
Anurūpenā’laṅkāre, ne’sa meso parissamo.
4. Yesaṃ na sañcitā paññā, nekasatthantaro’citā;
Sammoha’bbhāhatā ve’te, nāvabujjhanti kiñcipi.
5. Kiṃ tehi pādasussūsā, yesaṃ natthi garūni’ha;
Ye tappādarajokiṇṇā, te’va sādhū vivekino.
6. Kabba, nāṭakanikkhitta, nettacittā kavijjanā;
Yaṃkiñci racayante’taṃ, na vimhayakaraṃ paraṃ.
7. Teye’va paṭibhāvento, so’va bandho savimhayo;
Yena tosenti viññū ye, tattha pya’vihitā’darā.
8. Bandho ca nāma sadda,tthā, sahitā dosavajjitā;
Pajja gajja vimissānaṃ, bhedenā’yaṃ tidhā bhave.
9. Nibandho cā’nibandho ca, puna dvidhā niruppate;
Taṃ tu pāpentya’laṅkārā, vindanīyatarattanaṃ.
10. Anavajjaṃ mukhambhoja [‘‘ambhoja’’nti padaṃ pāḷiyaṃ natthi, vārijavācakaṃ, sakkaṭaganthato anītaṃ], manavajjā ca bhāratī;
Alaṅkatā’va sobhante, kiṃ nu te nira’laṅkatā?
11. Vinā garūpadesaṃ taṃ, bālo’laṅkattu micchati;
Sampāpuṇe na viññūhi, hassabhāvaṃ kathaṃ nu so?
12. Ganthopi kavivācāna, malaṅkāra’ppakāsako;
Yāti tabbacanīyattaṃ, ta’bbohārū’pacārato.
13. Dvippakārā alaṅkārā, tattha sadda, tthabhedato;
Saddatthā bandhanāmā’va, taṃsajjita tadāvali.
14. Guṇālaṅkārasaṃyuttā, api dosalava’ṅkitā;
Pasaṃsiyā na viññūhi, sā kaññā viya tādisī.
15. Tena dosanirāso’va, mahussāhena sādhiyo;
Niddosā sabbathā sā’yaṃ, saguṇā na bhaveyya kiṃ?
16. Sā’laṅkāraviyuttā’pi, guṇayuttā manoharā;
Niddosā dosarahitā, guṇayuttā vadhū viya.
17. Pade vākye tadatthe ca, dosā ye vividhā matā;
So’dāharaṇa metesaṃ, lakkhaṇaṃ kathayāmya’haṃ.
Padadosa uddesa
18. Viruddhatthantarā, jhattha, kiliṭṭhāni, virodhi ca;
Neyyaṃ, visesanāpekkhaṃ, hīnatthaka manatthakaṃ.
Vākyadosa uddesa
19. Dosā padāna vākyāna, mekatthaṃ bhaggarītikaṃ;
Tathā byākiṇṇa gāmmāni, yatihīnaṃ kamaccutaṃ;
Ativutta mapetatthaṃ, sabandhapharusaṃ tathā.
Vākyatthadosauddesa
20. Apakkamo’, cityahīnaṃ, bhaggarīti, sasaṃsayaṃ;
Gāmmaṃ duṭṭhālaṅkatīti, dosā vākyatthanissitā.
Padadosaniddesa
21. Viruddhatthantaraṃ tañhi, yassa’ññattho virujjhati;
Adhippete yathā megho, visado sukhaye janaṃ.
22. Visesya madhikaṃ yenā, jhattha metaṃ bhave yathā;
Obhāsitā’sesadiso, khajjoto’yaṃ virājate.
23. Yassa’tthā’vagamo dukkho, pakatyā’divibhāgato;
Kiliṭṭhaṃ taṃ yathā tāya, so’ya māliṅgyate piyā.
24. Yaṃ kiliṭṭhapadaṃ mandā, bhidheyyaṃ yamakādikaṃ;
Kiliṭṭhapadadose’va, tampi anto karīyati.
25. Patītasaddaracitaṃ, siliṭṭhapadasandhikaṃ;
Pasādaguṇasaṃyuttaṃ, yamakaṃ mata medisaṃ.
26. Abyapetaṃ byapeta’ñña, māvuttā’nekavaṇṇajaṃ;
Yamakaṃ tañca pādāna, mādi, majjha, nta, gocaraṃ.
Abyapeta paṭhamapādādi yamakaṃ
27. Sujanā’sujanā sabbe, guṇenāpi vivekino;
Vivekaṃ na samāyanti, avivekijanantike.
Abyapeta paṭhama dutiya pādādi yamakaṃ
28. Kusalā’kusalā sabbe, pabalā’pabalā thavā;
No yātā yāva’hosittaṃ, sukhadukkhappadā siyuṃ;
Abyapeta paṭhama dutiya tatiyapādādi yamakaṃ.
29. Sādaraṃ sā daraṃ hantu, vihitā vihitā mayā;
Vandanā vandanāmāna, bhājane ratanattaye.
Abyapeta catukkapādādi yamakaṃ
30. Kamalaṃ ka’malaṃ kattuṃ, vanado vanado’mbaraṃ;
Sugato sugato lokaṃ, sahitaṃ sa hitaṃ karaṃ.
31. Abyapetādiyamaka, sseso leso nidassito;
Ñeyyāni’māyeva disā, ya’ññāni yamakānipi.
32. Accantabahavo tesaṃ, bhedā sambhedayoniyo;
Tathāpi keci sukarā, keci accantadukkarā.
33. Yamakaṃ taṃ pahelī [paheḷi (ka.)] ca, nekantamadhurāni’ti;
Upekkhiyanti sabbāni, sissakhedabhayā mayā.
34. Desakālakalāloka, ñāyāgamavirodhi yaṃ;
Taṃ virodhipadaṃ ce’ta, mudāharaṇato phuṭaṃ.
35. Ya dappatīta mānīya, vattabbaṃ neyya māhu taṃ;
Yathā sabbāpi dhavalā, disā rocanti rattiyaṃ.
36. Nedisaṃ bahu maññanti, sabbe sabbattha viññuno;
Dullabhā’vagatī sadda, sāmatthiyavilaṅghinī.
37. Siyā visesanāpekkhaṃ, yaṃ taṃ patvā visesanaṃ;
Sātthakaṃ taṃ yathā taṃ so, bhiyyo passati cakkhunā.
38. Hīnaṃ kare visesyaṃ yaṃ, taṃ hīnatthaṃ bhave yathā;
Nippabhī kata khajjoto, samudeti divākaro.
39. Pādapūraṇamattaṃ yaṃ, anatthamiti taṃ mataṃ;
Yathā hi vande buddhassa, pādapaṅkeruhaṃ pi ca.
Vākyadosa niddesa
40. Saddato atthato vuttaṃ, yattha bhiyyopi vuccati;
Ta mekatthaṃ yathā’bhāti, vārido vārido ayaṃ.
Yathā ca
41. Titthiyaṅkurabījāni, jahaṃ diṭṭhigatāni’ha;
Pasādeti pasanne’so, mahāmuni mahājane.
42. Āraddhakkamavicchedā, bhaggarīti bhave yathā;
Kāpi paññā, kopi paguṇo, pakatīpi aho tava.
43. Padānaṃ dubbinikkhepā, byāmoho yattha jāyati;
Taṃ byākiṇṇanti viññeyyaṃ, tadudāharaṇaṃ yathā.
44. Bahuguṇe paṇamati, dujjanānaṃ pyayaṃ jano;
Hitaṃ pamudito niccaṃ, sugataṃ samanussaraṃ.
45. Visiṭṭhavacanā’petaṃ, gāmmaṃ’tya’bhimataṃ yathā;
Kaññe kāmayamānaṃ maṃ, na kāmayasi kiṃnvi’daṃ?
46. Padasandhānato kiñci, duppatītikaraṃ bhave;
Tampi gāmmaṃ tya’bhimataṃ, yathā yābhavato piyā.
47. Vuttesu sūcite ṭṭhāne, padacchedo bhave yati;
Yaṃ tāya hīnaṃ taṃ vuttaṃ, yatihīnanti sā pana.
48. Yati sabbatthapādante, vuttaḍḍhe ca visesato;
Pubbāparānekavaṇṇa, padamajjhepi katthaci.
Tatthodāharaṇapaccudāharaṇāni yathā
49. Taṃ name sirasā cāmi, karavaṇṇaṃ tathāgataṃ;
Sakalāpi disā siñca, tiva soṇṇarasehi yo.
50. Saro sandhimhi pubbanto, viya lope vibhattiyā;
Aññathā tva’ññathā tattha, yā’desādi parā’di’va.
51. Cādī pubbapadantā’va, niccaṃ pubbapadassitā;
Pādayo niccasambandhā, parādīva parena tu.
Sabbatthodāharaṇāni yathā
52. Name taṃ sirasā sabbo, pamā’tītaṃ tathāgataṃ;
Yassa lokaggataṃ patta, sso’pamā na hi yujjati.
53. Munindaṃ taṃ sadā vandā, mya’nantamati muttamaṃ;
Yassa paññā ca mettā ca, nissīmāti vijambhati.
Cādipādīsu paccudāharaṇāni yathā
54. Mahāmettā mahāpaññā, ca yattha paramodayā;
Paṇamāmi jinaṃ taṃ pa, varaṃ varaguṇā’layaṃ.
55. Padatthakkamato muttaṃ, kamaccuta midaṃ yathā;
Khettaṃ vā dehi gāmaṃ vā, desaṃ vā mama sobhanaṃ.
56. Lokiyattha matikkantaṃ, ativuttaṃ mataṃ yathā;
Atisambādha mākāsa, metissā thanajambhane.
57. Samudāyatthato’petaṃ, taṃ apetatthakaṃ yathā;
Gāviputto balibaddho, tiṇaṃ khādī pivī jalaṃ.
58. Bandhe pharusatā yattha, taṃ bandhapharusaṃ yathā;
Kharā khilā parikkhīṇā, khette khittaṃ phalatya’laṃ.
Vākyatthadosa niddesa
59. Ñeyyaṃ lakkhaṇa manvattha, vasenā’pakkamādinaṃ;
Udāharaṇa metesaṃ, dāni sandassayāmya’haṃ.
Tatthā’pakkamaṃ yathā
60. Bhāvanā, dāna, sīlāni, sammā sampāditāni’ha;
Bhoga, saggādi, nibbāna, sādhanāni na saṃsayo.
Ocityahīnaṃ yathā
61. Pūjanīyataro loke, aha meko nirantaraṃ;
Mayekasmiṃ guṇā sabbe, yato samuditā ahuṃ.
Yathā ca
62. Yācito’haṃ kathaṃ nāma, na dajjāmya’pi jīvitaṃ;
Tathāpi puttadānena, vedhate hadayaṃ mama.
Bhaggarīti yathā
63. Itthīnaṃ dujjanānañca, vissāso nopapajjate;