Kaccāyana |O0.0001| dhātu mañjūsā

Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa

Nirutti nikarā’pāra-pāravāra’ntagaṃ muniṃ,

Vanditvā dhātumañjūsaṃ-brūmi pāvacanañjasaṃ.

Sogatāgama mā’gamma-taṃ taṃvyākaraṇāni ca,

Pāṭhe cā’paṭhitāpe’ttha dhātvatthā ca pavuccare.

Chanda’hānitthamo’kāraṃ-dhātvantānaṃ |O0.0002| siyākva ci, yūnaṃ dīgho ca dhātumhā-pubbama’tthapadaṃ api.

1. Bhū sattāyaṃ paca pāke gamusappa gatimhi (ca);

Siloka (dhātu) saṅghāte saki saṅkāya (vattate;).

2. (Atho) kuka-vakā’dāne ke sadde aki lakkhaṇe;

Ku sadde kucchite ṭaṅka dhāraṇe maki maṇḍane.

3. Vaki koṭillayātrāsu sakka-ṭīkadvayaṃ gate;

Kaki lolattane yāte takī (idha) gatādisu.

4. |O0.0003| Vava, lokanavittisu cakkhavutimhi (tu) rukkha (ca) khe thirahiṃsakhaṇe niya, mo’panayiṭṭhi vatādisa muṇḍisu dikkha (’tha) kakkha-kakhā hasane tura, hiṃsanavuddhigatīsu (hi) dakkha’danamhi (tu) jakkha (ca) bhakkha (matā) ana, jāladukhesu (tu) dikkha (ca) dukkha (ca) ikkha disa’ṅka na ko’kha suse.

5. [A] nikkha cumbane’(pi) sikkha vijju’pādu’ pāsānamhi rakkha guttivāraṇe (pi) uñchane (siyā’pi) bhikkha yāvaladdhya’laddhisū (pi) vakkha rosasaṃhatesu mokkha muttiyaṃ caje (pi) cikkha vācabodhanesu.

[Ba] |O0.0004| nakha makha rakha naṅkhāmaṅkharakkhī’khīlaṅkhā lakha vakha ikha iṅkhā uṅkha vaṅkhū’kha gatyaṃ vakhi makhi kakhi kaṅkhe khī khaye ukkha seke khu khutadhanisu (vutto) khe(’tha) khāde supe (ca.)

6. Aggo (tu) gatikoṭille laga saṅge mage’sane;

Agī igī rigī ligī vagī gatya’tthadhātavo.

7. Silāgha katthane jaggha hasane aggha agghane;

Sighī āghāyane (hoti) laghi sosagatīsu (ca;).

8. Vaca byattavace yāca yācane ruca dittiyaṃ;

Suca soke kuca sadde (atho) vica vivecane.

9. |O0.0005|

Añca pūjāgate vañca gamane kiñcā’vamaddane;

Luñcā’panayane nacca naccane maca rocane.

10. Accā’ccane cu vacane saco (tu) samavāyane;

Paca yāte kaci-vacca dittiyaṃ maci dhāraṇe.

11. Puccha sampucchane muccha mohasmiṃ lañcha lakkhaṇe;

Añchā’yāme (bhave) puñcha puñchane uñcha uñchane.

12. Taccho tanukiraye piñcha piñchane rāja dittiyaṃ;

Vajā’jagamane rañja rāge bhañjā’vamaddane.

13. Añju byattigatīkanti makkhaṇesve’ja kampane;

Bhaja saṃsevane sañja saṅge (tu) iñja kampane.

14. |O0.0006|

Yaja devaccane dānasaṅgatīkaraṇesu (ca);

Tijakkhamanisānesu dāne(’pi) caja hāniyaṃ.

15. Sajā’liṅgana vissajja nimmāṇe mujja mujjane;

Majja saṃsuddhiyaṃ lajja lajjane tajja tajjane.

16. Ajja-sajjā’jjane sajja nimmāṇe gajja saddane;

Guja-kuja dvayaṃ sadde akhyatte khajja bhakkhaṇe.

17. Bhajja pāke viji bhayacalane vīja vījane;

Khajī gamanavekalle jī jaye ju jave (siyā;).

18. Jhe cintāyujjha ussagge gamane aṭa-paṭa dvayaṃ;

Naṭa nacce raṭa paribhāsane vaṭa veṭhane.

19. |O0.0007|

Vaṭṭa āvattane vaṇṭa vaṇṭatthe kaṭa maddane;

Phuṭo visaraṇādīsu kaṭa saṃvaraṇe gate.

20. Ghuṭa ghose patighāte viṭa’kkose (ca) pesane;

Bhaṭa bhatyaṃ kuṭa-koṭṭacchedane luṭa loṭane.

21. Jaṭa-jhaṭa-piṭa saṅghāte ciṭu’ttāse ghaṭī’hane;

Ghaṭi saṅghaṭṭane taṭṭa cchedane muṭa maddane.

22. Paṭha byattavace heṭha bādhāyaṃ veṭha veṭhane;

Suṭhī-kuṭhī dvayaṃ sose pīṭha hiṃsanadhāraṇe.

23. Kaṭha sosanapākesu vaṭha thulattane (bhave);

Kaṭhi sose ruṭha-luṭho’paghāte saṭha ketave.

24. |O0.0008|

(Siyā haṭha balakkāre kaḍibhede kaḍicchide;

Maṇḍa vibhūsane caṇḍa caṇḍikke bhaḍi bhaṅḍane.

25. Paḍi uppaṇḍane liṅgavekalle muḍi khaṇḍane,

Gaḍi vatte’kadesamhi gaḍi sannivaye(’pica;);

26. Raḍi-eraḍi hiṃsāyaṃ piḍi saṅghātaādisu,

Kuḍi dāhe paḍi gate hiḍi āhiṇḍane (siyā;);

27. Karaṇḍa bhājana’tthamhi (atho) laḍi jigucchane,

(Vattate) meḍikoṭille saḍi gumbatthamīraṇe;

28. (Atho’pi) aḍi aṇḍatthe (dissate) tuḍi toḍane,

Vaḍḍha saṃvaḍḍhane kaḍḍha kaḍḍhaṇe bhaṇa bhāsane;

29. |O0.0009|

Soṇa vaṇṇe guṇa’bhyāse iṇa-pheṇa dvayaṃ gate,

Paṇa vohārathomesu (vattate) kaṇa milane;

30. Aṇa-raṇa-kaṇa-muṇa-kvaṇa-kuṇa sadde,

Yata patiyatane juta dittimhi;

Ata-pata gamane cita saññāṇe,

Kita vāsā’do vatu vattumhi.

31. (Bhave) kattha silāghāyaṃ matha-mattha viloḷane,

Nātha yācanasantāpa isserā’siṃsanesu (ca;)

32. Putha (ce) puthu vitthāre byatha bhīticalesu (ca),

Gotthu vaṃse patha-pantha gate nanda samiddhiyaṃ;

33. Vandā’bhivādathomesu gada byattavace’(pica),

(Atho) ninda garahāyaṃ khadi pakkhandanādisu;

34. |O0.0010|

Edī (tu) kiñcicalena cadi kantihiḷādane,

Kilidī paridevādo udissavakiledane;

35. Idī (tu) paramissariye adiandu (ca) bandhane,

Bhaganda sevane (hoti) bhadda kalyāṇakammani;

36. Sida siṅgārapākesu sadduharitasosane,

Madi balye muda-madā santose madda maddane;

37. Sandu passavanādīsu kanda’vhāne (ca’) rodane,

Vida lābhe dada dāne rudi assuvimocane;

38. Sado visaraṇā’dānagamane (cā’)vasādane,

Hiḷāda (tu) sukhe sūdakkharaṇe rada vilekhaṇe;

39. Sāda assādanādīsu gada byattavace’(pica),

Nada abyattasadde (tu) radā’dā-khāda-bhakkhaṇe;

40. |O0.0011|

Adda yācanayātrādisva (tho) mida sinehane,

(Siyā) khuda jigacchāyaṃ daḷidda duggaccaṃ (hi tu;)

41. Dā dave du gatīvuddhayaṃ dā dāne vida jānane,

Tadi ālasiye bādha bādhāyaṃ gudha kīḷane;

42. (Atho) gādha patiṭṭhāyaṃ vuṭhu-edha (ca) vuddhiyaṃ,

Dhā (hoti) dhāraṇe (ceva) cintāyaṃ budha bodhane;

43. Sidhu gatimhi yudha sampahāre vidha vedhane,

Rādha hiṃsāyasaṃrādhe badha-bandha (ca) bandhane;

44. Sidha-sādha (ca) siddhimhi dhe pāne indha dittiyaṃ,

Māna pūjāya vana-sana sambhave ana pāṇane;

Kana dittigatīkantyaṃ khana-khanva’vadāraṇe.

45. |O0.0012|

Gupa gopanake gupa saṃvaraṇe tapa santāpe tapa issariye,

Cupa mandagate tapuubbege rapa-lapa vākye sapa akkose;

46. Japa-jappa vace’byatte tappa santappane (siyā),

Kapi kiñcicale kappa sāmatthe vepu kampane;

47. Tappa santagatecchede takke hiṃsādisu’(ccate),

Vapa bījavinikkhepe dhūpa santapane’(pi ca);

48. Capa sāntve pu pavane jhapa dāhe supo saye,

Puppha vikasane (hoti) ramba’lambavasaṃsane;

49. Cumba vadanasaṃyoge kamba saṃvaraṇe (mato),

Amba sadde (ca) assāde tāyane sabi maṇḍane;

50. |O0.0013|

Gabba dappe’bba-sabbā’(pi) gamane pubba pūraṇe,

Gumba’bbagumbane cabba adane ubba dhāraṇe;

51. Labha lābhe jambha gattavināme subha sobhane,

Bhī bhaye rabha rābhasse (cā)’rambhe khubha sañcale;

52. Thambha-khambha patibandhe gabbha pāgabbhiye vadhe,

Sumbha saṃsumbhane sambha vissāse yabha methune;

53. Dubha jīgiṃsane dabbha ganthane udrabhā’dane,

Kamū (tu) padavikkhepe khamū (tu) sahaṇe (siyā;)

54. Bhamu anavaṭṭhāne (ca) vamu uggiraṇādisu,

Kilamu-klamū gelaññe ramu kīḷā’ya (mīrito;)

55. Damo dame nama name (atho) sama parissame,

Yamu uparame nāse ama yāte mu bandhane;

56. |O0.0014|

Dhamo pumo (ca) dhamane tama saṅkāvibhūsane,

Dhuma-thīma (ca) saṅghāte tama sāntva’vasādiye;

57. Ayo vayo paya-mayo nayo rayagatimhi (ca)

Daya dānagatīrakkhā hiṃsādisu yu missane;

Cāya sampūjane tāya santāne pāya vuddhiyaṃ,

(Atho) usūya dosā’vikaraṇe sāya sāyane;

58. Tara taraṇasmiṃ thara santharaṇe bhara bharaṇasmiṃ phara sampharaṇe,

Sara gati cintā hiṃsā sadde phura calanādo hara haraṇasmiṃ;

59. Ri santatismiṃ ri gate ru sadde khuracchidasmiṃ dhara dhāraṇamhi,

Jara jīraṇatthe marapāṇacāge khara sekanāse ghara sevanamhi;

60. |O0.0015|

Garo nigareṇa seke dara ḍāhe vidāraṇe,

Cara gatibhakkhaṇesu vara saṃvaraṇādisu;

61. Caracchede aranāse gate (ca) pūra pūraṇe,

Kura kkose nara naye jāgara supinakkhaye;

62. Pīlu-palū-sala-hulā gatya’tthā cala kampane,

Khala sañcalane phulla vikāse jala dittiyaṃ;

63. Phala nipphattiyaṃ (hoti) dala dittividāraṇe,

Dala duggatiyaṃ nīla vaṇṇe mīla nimīlane;

64. Sila samādhimhi kīla bandhe gala-gilā’dane,

Kūla āvaraṇe sūla rujāyaṃ balapāṇane;