2. Bhūkaṇḍa

2. Puravagga

198. Puraṃ nagara mitthī vā, ṭhānīyaṃ puṭabhedanaṃ;

Thiyaṃ tu rājadhānī [rājaṭhānī (ṭī.)] ca, khandhāvāro bhave tha ca.

199. Sākhānagara maññatra, yaṃ taṃ mūlapurā puraṃ;

Bārāṇasī ca sāvatthi, vesālī mithilā, ḷavī.

200. Kosambu, jjeniyo takka, silā campā ca sāgalaṃ;

Susumāragiraṃ [saṃsumāra (ṭīkā)] rāja, gahaṃ kapilavatthu ca.

201. Sāketa, mindapatthañco, kkaṭṭhā pāṭaliputtakaṃ;

Jetuttarañca saṅkassaṃ, kusinārādayo purī.

202. Racchā ca visikhā vuttā, rathikā vīthi cāpyatha;

Byūho racchā anibbiddhā, nibbiddhā tu pathaddhi ca.

203. Catukkaṃ caccare magga, sandhi siṅghāṭakaṃ bhave;

Pākāro varaṇo cātha, udāpo [uddāpa, uddāpa] upakārikā.

204. Kuṭṭaṃ tu bhitti nārī tha, gopuraṃ dvārakoṭṭhako;

Esikā indakhīlo ca, aṭṭo tvaṭṭālako bhave.

205. Toraṇaṃ tu bahidvāraṃ, parikhātu ca dīghikā;

Mandiraṃ sadanā, gāraṃ, nikāyo nilayā, layo.

206. Āvāso bhavanaṃ vesmaṃ, niketanaṃ nivesanaṃ;

Gharaṃ gahañcā, vasatho, saraṇañca patissayo.

207. Okaṃ sālā khayo vāso, thiyaṃ kuṭi vasatya’pi;

Gehañcā, nitthi sadumaṃ, cetiyā, yatanāni tu.

208. Pāsādo ceva yūpo tha, muṇḍacchado ca hammiyaṃ;

Yūpotu gajakumbhamhi, hatthinakho patiṭṭhito.

209. Supaṇṇavaṅkacchadana, maḍḍhayogo siyā tha ca;

Ekakūṭayuto māḷo,

Pāsādo caturassako.

210. Sabhāyañca sabhā cātha, maṇḍapaṃ vā janālayo;

Atho āsanasālāyaṃ, paṭikkamana mīritaṃ.

211. Jinassa vāsabhavana, mitthī gandhakuṭi pyatha;

Thiyaṃ rasavatī pāka, ṭṭhānañceva mahānasaṃ.

212. Āvesanaṃ sippasālā, soṇḍā tu pānamandiraṃ;

Vaccaṭṭhānaṃ vaccakuṭi, munīnaṃ ṭhāna massamo.

213. Paṇyavikkayasālā ku, āpaṇo paṇyavīthikā;

Udosito bhaṇḍasālā, caṅkamanaṃ tu caṅkamo.

214. Jantāgharaṃ tvaggisālā, papā pānīyasālikā;

Gabbho ovarako vāsā, gāraṃ tu sayaniggahaṃ.

215. Itthāgāraṃ tu orodho, suddhanto’ ntepurampi ca;

Asabbavisayaṭṭhānaṃ, raññaṃ kacchantaraṃ mataṃ.

216. Sopāno vā’rohaṇañca,

Nisseṇī sā, dhirohiṇī;

Vātapānaṃ gavakkho ca, jālañca sīhapañjaraṃ.

217. Ālokasandhi vutto tha, laṅgī’tthī paligho bhave;

Kapisīso, ggalatthambho, nibbaṃ tu chaddakoṭiyaṃ.

218. Chadanaṃ paṭalaṃ chadda, majiraṃ caccaro, ṅgaṇaṃ;

Paghāno paghanā, lindo, pamukhaṃ dvārabandhanaṃ.

219. Piṭṭhasaṅghāṭakaṃ dvāra, bāhā kūṭaṃ tu kaṇṇikā;

Dvārañca paṭihāro tha, ummāro dehanī, tthiyaṃ.

220. Eḷako indakhīlo tha, thambho thūṇo pumitthiyaṃ;

Pāṭikā, ḍḍhendupāsāṇe, giñjakā tu ca iṭṭhakā.

221. Valabhicchādidārumhi, vaṅke gopānasī, tthiyaṃ;

Kapotapālikāyaṃ tu, viṭaṅko nitthiyaṃ bhave.

222. Kuñcikāvivaraṃ tāḷa, cchiggalo pyatha kuñcikā;

Tāḷo’vāpuraṇaṃ cātha, vedikā vedi kathyate.

223. Saṅghāto pakkhapāso ca, mandiraṅgā tulā api;

Thiyaṃ sammujjanī ceva, sammajjanī ca sodhanī.

224. Saṅkaṭīraṃ tu saṅkāra, ṭṭhānaṃ saṅkārakūṭakaṃ;

Atho kacavaro, klāpo, saṅkāro ca kasambupi.

225. Gharādibhūmi taṃ vatthu, gāmo saṃvasatho tha so;

Pākaṭo nigamo bhoga, maccādibhyo dhi tūdito [‘adhibhū’ti īrito kathito (ṭī.)].

226. Sīmā ca mariyādā tha,

Ghoso gopālagāmakoti.

Puravaggo niṭṭhito.

3. Naravagga

227. Manusso mānuso macco, mānavo manujo naro;

Poso pumā ca puriso,

Poriso pyatha paṇḍito.

228. Budho vidvā vibhāvī ca, santo sappañña kovidā;

Dhīmā sudhī kavi byatto, vicakkhaṇo visārado.

229. Medhāvī matimā pañño, viññū ca vidūro vidū;

Dhīro vipassī dosaññū, buddho ca dabba viddasu.

230. Itthī sīmantinī nārī, thī vadhū vanitā, ṅganā;

Pamadā sundarī kantā, ramaṇī dayitā, balā.

231. Mātugāmo ca mahilā, lalanā bhīru kāminī;

Kumārikā tu kaññā tha, yuvatī taruṇī bhave.

232. Mahesī sābhisekāññā,

Bhoginī rājanāriyo;

Dhavatthinī tu saṅketaṃ, yāti yā sā, bhisārikā.

233. Gaṇikā vesiyā vaṇṇa, dāsī nagarasobhinī;

Rūpūpajīvinī vesī, kulaṭā tu ca bandhakī.

234. Varāroho, ttamā matta, kāsinī varavaṇṇinī;

Patibbatā tvapi satī, kulitthī kulapālikā.

235. Vidhavā patisuññā tha, patimbarā sayambarā;

Vijātā tu pasūtā ca, jātāpaccā pasūtikā.

236. Dūtī sañcārikā dāsī, tu ceṭī kuṭadhārikā;

Vāruṇī, kkhaṇikā tulyā, khattiyānī tu khattiyā.

237. Dāro jāyā kalattañca, gharaṇī bhariyā piyā,

Pajāpatī ca dutiyā, sā pādaparicārikā.

238. Sakhī tvā’lī vayassā tha, jārī cevā’ticārinī;

Pume tū’tu rajo pupphaṃ, utunī tu rajassalā.

239. Pupphavatī garugabbhā, pannasattā ca gabbhinī;

Gabbhāsayo jalābupi, kalalaṃ punnapuṃsake.

240. Dhavotu sāmiko bhattā, kanto pati varo piyo;

Atho papati jāro thā,

Paccaṃ putto’trajo suto.

241. Tanujo tanayo sūnu, puttādī dhītari’tthiyaṃ;

Nāriyaṃ duhitā dhītā,

Sajāto tvo’raso suto.

242. Jāyāpatī janipatī, jayampatī tu dampatī [dampatīti padaṃ pulliṅga bahuvacanantaṃ ikārantaṃ, tudampati (ṭī.)];

Atha vassavaro vutto, paṇḍako ca napuṃsakaṃ.

243. Bandhavo bandhu sajano, sagotto ñāti ñātako;

Sālohito sapiṇḍo ca,

Tāto tu janako pitā.

244. Amma, mbā jananī mātā, janetti janikā bhave;

Upamātā tu dhāti’tthī,

Sālo jāyāya bhātiko.

245. Nanandā sāmibhaginī, mātāmahī tu ayyikā;

Mātulo mātubhātā,ssa, mātulānī pajāpati.

246. Jāyāpatīnaṃ jananī, sassu vuttātha tappitā;

Sasuro bhāgineyyotu, putto bhaginiyā bhave.

247. Nattā vutto paputto tha, sāmibhātā tu devaro;

Dhītupati tu jāmātā,

Ayyako tu pitāmaho.

248. Mātucchā mātubhaginī, pitucchā bhaginī pitu;

Papitāmaho payyako,

Suṇhā tu suṇisā husā.

249. Sodariyo sagabbho ca, sodaro sahajo pyatha;

Mātāpitū te pitaro, puttā tu puttadhītaro.

250. Sasurā sassusasurā, bhātubhaginī bhātaro;

Bālattaṃ bālatā bālyaṃ, yobbaññaṃtu ca yobbanaṃ.

251. Sukkā tu palitaṃ kesā, dayo tha jaratā jarā;

Puthuko pillako chāpo, kumāro bāla potakā.

252. Athu’ ttānasayu’ttāna, seyyakā thanapopi ca;

253. Taruṇo ca vayaṭṭho ca, daharo ca yuvā susu;

Māṇavodārakocātha, sukumāro sukhedhito.

254. Mahallako ca vuddho ca, thero jiṇṇo ca jiṇṇako;

Aggajo pubbajo jeṭṭho, kaniyo kaniṭṭho nujo.

255. Valittaco tu valino; Tīsu’ttānasayādayo;

256. Sīso’ttamaṅgāni siro, muddhā ca matthako bhave;

Keso tu kuntalo vālo, ttamaṅgaruha muddhajā.

257. Dhammillo saṃyatā kesā,

Kākapakkho sikhaṇḍako;

Pāso hattho kesacaye;

Tāpasānaṃ tahiṃ jaṭā.

258. Thiyaṃ veṇī paveṇī ca;

Atho cūḷā sikhā siyā;

Sīmanto tu mato nāri, kesamajjhamhi paddhati.

259. Lomaṃ tanuruhaṃ romaṃ, pamhaṃ pakhuma makkhigaṃ;

Massu vuttaṃ pumamukhe, bhū tvitthī bhamuko bhamu.

260. Bappo [khappo (ṭī.)] nettajala’ssūni, nettatārā kanīnikā;

Vadanaṃ tu mukhaṃ tuṇḍaṃ, vattaṃ lapana mānanaṃ.

261. Dvijo lapanajo danto, dasano radano rado;

Dāṭhā tudantabhedasmiṃ, apāṅgo tvakkhikoṭisu.

262. Dantāvaraṇa moṭṭho cā, pya’dharo dasanacchado;

Gaṇḍo kapolo hanvitthī [gaṇḍatthī (ṭī.) hanvatthī=hanu+itthī; hana+u (ṇvādi)],

Cubukaṃ tva’ dharā adho.

263. Galo ca kaṇṭho gīvā ca, kandharā ca sirodharā;

Kambugīvā tu yā gīvā, suvaṇṇāliṅgasannibhā;

Aṅkitā tīhi lekhāhi, kambugīvā thavā matā.

264. Aṃso nitthī bhujasiro, khandho tassandhi jattu taṃ;