໖໓. ອຸປສມ຺ປທາວິຘິ

໑໒໕. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຸປສມ຺ປນ຺ນາ ທິສ຺ສນ຺ຕິ ກຸຏ຺ຐິກາປິ ຄຓ຺ຑິກາປິ ກິລາສິກາປິ ໂສສິກາປິ ອປມາຣິກາປິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸປສມ຺ປາເທນ຺ເຕນ ເຕຣສ [ຕສ຺ສ (ກ.)] ອນ຺ຕຣາຍິເກ ຘມ຺ເມ ປຸຈ຺ຉິຕຸໍ. ເອວຎ຺ຈ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ – ‘‘ສນ຺ຕິ ເຕ ເອວຣູປາ ອາພາຘາ – ກຸຏ຺ຐໍ, ຄຓ຺ໂຑ, ກິລາໂສ, ໂສໂສ, ອປມາໂຣ? ມນຸສ຺ໂສສິ? ປຸຣິໂສສິ? ຠຸຊິສ຺ໂສສິ? ອຓໂຓສິ? ນສິ ຣາຊຠໂຏ? ອນຸຎ຺ຎາໂຕສິ ມາຕາປິຕູຫິ? ປຣິປຸຓ຺ຓວີສຕິວສ຺ໂສສິ? ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ເຕ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ? ກິໍນາໂມສິ? ໂກນາໂມ ເຕ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ’’ຕິ?

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂູ ອນນຸສິຏ຺ເຐ ອຸປສມ຺ປທາເປກ຺ເຂ ອນ຺ຕຣາຍິເກ ຘມ຺ເມ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ. ອຸປສມ຺ປທາເປກ຺ຂາ ວິຕ຺ຖາຍນ຺ຕິ, ມງ຺ກູ ໂຫນ຺ຕິ, ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕຸໍ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຐມໍ ອນຸສາສິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ອນ຺ຕຣາຍິເກ ຘມ຺ເມ ປຸຈ຺ຉິຕຸນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ເຖວ ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ອນຸສາສນ຺ຕິ. ອຸປສມ຺ປທາເປກ຺ຂາ ຕເຖວ ວິຕ຺ຖາຍນ຺ຕິ, ມງ຺ກູ ໂຫນ຺ຕິ, ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕຸໍ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກມນ຺ຕໍ ອນຸສາສິຕ຺ວາ ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ອນ຺ຕຣາຍິເກ ຘມ຺ເມ ປຸຈ຺ຉິຕຸໍ. ເອວຎ຺ຈ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນຸສາສິຕພ຺ໂພ –

໑໒໖. ປຐມໍ ອຸປຊ຺ຌໍ ຄາຫາເປຕພ຺ໂພ. ອຸປຊ຺ຌໍ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ອາຈິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ອຍໍ ເຕ ປຕ຺ໂຕ, ອຍໍ ສງ຺ຆາຏິ, ອຍໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ໂຄ, ອຍໍ ອນ຺ຕຣວາສໂກ. ຄຈ຺ຉ, ອມຸມ຺ຫິ ໂອກາເສ ຕິຏ຺ຐາຫີຕິ.

ພາລາ ອພ຺ຍຕ຺ຕາ ອນຸສາສນ຺ຕິ. ທຸຣນຸສິຏ຺ຐາ ອຸປສມ຺ປທາເປກ຺ຂາ ວິຕ຺ຖາຍນ຺ຕິ, ມງ຺ກູ ໂຫນ຺ຕິ, ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕຸໍ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ພາເລນ ອພ຺ຍຕ຺ເຕນ ອນຸສາສິຕພ຺ໂພ. ໂຍ ອນຸສາເສຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ພ຺ຍຕ຺ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ປຏິພເລນ ອນຸສາສິຕຸນ຺ຕິ.

ອສມ຺ມຕາ ອນຸສາສນ຺ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອສມ຺ມເຕນ ອນຸສາສິຕພ຺ໂພ. ໂຍ ອນຸສາເສຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມ຺ມເຕນ ອນຸສາສິຕຸໍ. ເອວຎ຺ຈ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມ຺ມນ຺ນິຕພ຺ໂພ [ສມ຺ມນິຕພ຺ໂພ (ກ.)] – ອຕ຺ຕນາ ວາ [ອຕ຺ຕນາວ (ສ຺ຍາ.)] ອຕ຺ຕານໍ ສມ຺ມນ຺ນິຕພ຺ພໍ, ປເຣນ ວາ ປໂຣ ສມ຺ມນ຺ນິຕພ຺ໂພ.

ກຖຎ຺ຈ ອຕ຺ຕນາວ ອຕ຺ຕານໍ ສມ຺ມນ຺ນິຕພ຺ພໍ? ພ຺ຍຕ຺ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ປຏິພເລນ ສງ຺ໂຆ ຎາເປຕພ຺ໂພ – ‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ. ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ອາຍສ຺ມໂຕ ອຸປສມ຺ປທາເປກ຺ໂຂ. ຍທິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ, ອຫໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ອນຸສາເສຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ເອວໍ ອຕ຺ຕນາວ ອຕ຺ຕານໍ ສມ຺ມນ຺ນິຕພ຺ພໍ.

ກຖຎ຺ຈ ປນ ປເຣນ ປໂຣ ສມ຺ມນ຺ນິຕພ຺ໂພ? ພ຺ຍຕ຺ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ປຏິພເລນ ສງ຺ໂຆ ຎາເປຕພ຺ໂພ – ‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ. ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ອາຍສ຺ມໂຕ ອຸປສມ຺ປທາເປກ຺ໂຂ. ຍທິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ, ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ອນຸສາເສຍ຺ຍາ’’ຕິ. ເອວໍ ປເຣນ ປໂຣ ສມ຺ມນ຺ນິຕພ຺ໂພ.

ເຕນ ສມ຺ມເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ອຸປສມ຺ປທາເປກ຺ໂຂ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອວມສ຺ສ ວຈນີໂຍ – ‘‘ສຸຓສິ, ອິຕ຺ຖນ຺ນາມ, ອຍໍ ເຕ ສຈ຺ຈກາໂລ ຠູຕກາໂລ. ຍໍ ຊາຕໍ ຕໍ ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ປຸຈ຺ຉນ຺ເຕ ສນ຺ຕໍ ອຕ຺ຖີຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ອສນ຺ຕໍ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ມາ ໂຂ ວິຕ຺ຖາຍິ, ມາ ໂຂ ມງ຺ກຸ ອໂຫສິ. ເອວໍ ຕໍ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສນ຺ຕິ – ‘‘ສນ຺ຕິ ເຕ ເອວຣູປາ ອາພາຘາ – ກຸຏ຺ຐໍ, ຄຓ຺ໂຑ, ກິລາໂສ, ໂສໂສ, ອປມາໂຣ? ມນຸສ຺ໂສສິ? ປຸຣິໂສສິ? ຠຸຊິສ຺ໂສສິ? ອຓໂຓສິ? ນສິ ຣາຊຠໂຏ? ອນຸຎ຺ຎາໂຕສິ ມາຕາປິຕູຫິ? ປຣິປຸຓ຺ຓວີສຕິວສ຺ໂສສິ? ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ເຕ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ? ກິໍນາໂມສິ? ໂກນາໂມ ເຕ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ’’ຕິ?

ເອກໂຕ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກໂຕ ອາຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ອນຸສາສເກນ ປຐມຕຣໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ສງ຺ໂຆ ຎາເປຕພ຺ໂພ – ‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ. ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ອາຍສ຺ມໂຕ ອຸປສມ຺ປທາເປກ຺ໂຂ. ອນຸສິຏ຺ໂຐ ໂສ ມຍາ. ຍທິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ, ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາ’’ຕິ. ອາຄຈ຺ຉາຫີຕິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ.

ເອກໍສໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ກາຣາເປຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູນໍ ປາເທ ວນ຺ທາເປຕ຺ວາ ອຸກ຺ກຸຏິກໍ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄຓ຺ຫາເປຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປທໍ ຍາຈາເປຕພ຺ໂພ – ‘‘ສງ຺ຆໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຸປສມ຺ປທໍ ຍາຈາມິ. ອຸລ຺ລຸມ຺ປຕຸ ມໍ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ ອນຸກມ຺ປໍ ອຸປາທາຍ. ທຸຕິຍມ຺ປິ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ຆໍ ອຸປສມ຺ປທໍ ຍາຈາມິ. ອຸລ຺ລຸມ຺ປຕຸ ມໍ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ ອນຸກມ຺ປໍ ອຸປາທາຍ. ຕຕິຍມ຺ປິ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ຆໍ ອຸປສມ຺ປທໍ ຍາຈາມິ. ອຸລ຺ລຸມ຺ປຕຸ ມໍ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ ອນຸກມ຺ປໍ ອຸປາທາຍາ’’ຕິ. ພ຺ຍຕ຺ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ປຏິພເລນ ສງ຺ໂຆ ຎາເປຕພ຺ໂພ –

‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ. ອຍໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ອາຍສ຺ມໂຕ ອຸປສມ຺ປທາເປກ຺ໂຂ. ຍທິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ, ອຫໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ອນ຺ຕຣາຍິເກ ຘມ຺ເມ ປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ? ສຸຓສິ, ອິຕ຺ຖນ຺ນາມ, ອຍໍ ເຕ ສຈ຺ຈກາໂລ ຠູຕກາໂລ. ຍໍ ຊາຕໍ ຕໍ ປຸຈ຺ຉາມິ. ສນ຺ຕໍ ອຕ຺ຖີຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ອສນ຺ຕໍ ນຕ຺ຖີຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ສນ຺ຕິ ເຕ ເອວຣູປາ ອາພາຘາ – ກຸຏ຺ຐໍ ຄຓ຺ໂຑ ກິເລໂສ ໂສໂສ ອປມາໂຣ, ມນຸສ຺ໂສສິ, ປຸຣິໂສສິ, ຠຸຊິສ຺ໂສສິ, ອຓໂຓສິ, ນສິ ຣາຊຠໂຏ, ອນຸຎ຺ຎາໂຕສິ ມາຕາປິຕູຫິ, ປຣິປຸຓ຺ຓວີສຕິວສ຺ໂສສິ, ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ເຕ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ, ກິໍນາໂມສິ, ໂກນາໂມ ເຕ ອຸປຊ຺ຌາໂຍຕິ? ພ຺ຍຕ຺ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ປຏິພເລນ ສງ຺ໂຆ ຎາເປຕພ຺ໂພ –

໑໒໗. ‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ. ອຍໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ອາຍສ຺ມໂຕ ອຸປສມ຺ປທາເປກ຺ໂຂ, ປຣິສຸທ຺ໂຘ ອນ຺ຕຣາຍິເກຫິ ຘມ຺ເມຫິ, ປຣິປຸຓ຺ຓສ຺ສ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ. ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ ສງ຺ຆໍ ອຸປສມ຺ປທໍ ຍາຈຕິ ອິຕ຺ຖນ຺ນາເມນ ອຸປຊ຺ຌາເຍນ. ຍທິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ, ສງ຺ໂຆ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ອຸປສມ຺ປາເທຍ຺ຍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາເມນ ອຸປຊ຺ຌາເຍນ. ເອສາ ຎຕ຺ຕິ.

‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ. ອຍໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ອາຍສ຺ມໂຕ ອຸປສມ຺ປທາເປກ຺ໂຂ, ປຣິສຸທ຺ໂຘ ອນ຺ຕຣາຍິເກຫິ ຘມ຺ເມຫິ, ປຣິປຸຓ຺ຓສ຺ສ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ. ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ ສງ຺ຆໍ ອຸປສມ຺ປທໍ ຍາຈຕິ ອິຕ຺ຖນ຺ນາເມນ ອຸປຊ຺ຌາເຍນ. ສງ຺ໂຆ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ອຸປສມ຺ປາເທຕິ ອິຕ຺ຖນ຺ນາເມນ ອຸປຊ຺ຌາເຍນ. ຍສ຺ສາຍສ຺ມໂຕ ຂມຕິ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ອຸປສມ຺ປທາ ອິຕ຺ຖນ຺ນາເມນ ອຸປຊ຺ຌາເຍນ, ໂສ ຕຸຓ຺ຫສ຺ສ; ຍສ຺ສ ນກ຺ຂມຕິ, ໂສ ຠາເສຍ຺ຍ.

‘‘ທຸຕິຍມ຺ປິ ເອຕມຕ຺ຖໍ ວທາມິ – ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ. ອຍໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ອາຍສ຺ມໂຕ ອຸປສມ຺ປທາເປກ຺ໂຂ, ປຣິສຸທ຺ໂຘ ອນ຺ຕຣາຍິເກຫິ ຘມ຺ເມຫິ, ປຣິປຸຓ຺ຓສ຺ສ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ. ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ ສງ຺ຆໍ ອຸປສມ຺ປທໍ ຍາຈຕິ ອິຕ຺ຖນ຺ນາເມນ ອຸປຊ຺ຌາເຍນ. ສງ຺ໂຆ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ອຸປສມ຺ປາເທຕິ ອິຕ຺ຖນ຺ນາເມນ ອຸປຊ຺ຌາເຍນ. ຍສ຺ສາຍສ຺ມໂຕ ຂມຕິ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ອຸປສມ຺ປທາ ອິຕ຺ຖນ຺ນາເມນ ອຸປຊ຺ຌາເຍນ, ໂສ ຕຸຓ຺ຫສ຺ສ; ຍສ຺ສ ນກ຺ຂມຕິ, ໂສ ຠາເສຍ຺ຍ.

‘‘ຕຕິຍມ຺ປິ ເອຕມຕ຺ຖໍ ວທາມິ – ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ. ອຍໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ອາຍສ຺ມໂຕ ອຸປສມ຺ປທາເປກ຺ໂຂ, ປຣິສຸທ຺ໂຘ ອນ຺ຕຣາຍິເກຫິ ຘມ຺ເມຫິ, ປຣິປຸຓ຺ຓສ຺ສ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ. ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ ສງ຺ຆໍ ອຸປສມ຺ປທໍ ຍາຈຕິ ອິຕ຺ຖນ຺ນາເມນ ອຸປຊ຺ຌາເຍນ. ສງ຺ໂຆ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ອຸປສມ຺ປາເທຕິ ອິຕ຺ຖນ຺ນາເມນ ອຸປຊ຺ຌາເຍນ. ຍສ຺ສາຍສ຺ມໂຕ ຂມຕິ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ອຸປສມ຺ປທາ ອິຕ຺ຖນ຺ນາເມນ ອຸປຊ຺ຌາເຍນ, ໂສ ຕຸຓ຺ຫສ຺ສ; ຍສ຺ສ ນກ຺ຂມຕິ, ໂສ ຠາເສຍ຺ຍ.

‘‘ອຸປສມ຺ປນ຺ໂນ ສງ຺ເຆນ ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ ອິຕ຺ຖນ຺ນາເມນ ອຸປຊ຺ຌາເຍນ. ຂມຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ, ຕສ຺ມາ ຕຸຓ຺ຫີ, ເອວເມຕໍ ຘາຣຍາມີ’’ຕິ.

ອຸປສມ຺ປທາກມ຺ມໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ.