໘. ຄາມຓິສໍຍຸຕ຺ຕໍ

໑. ຈຓ຺ຑສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໕໓. ‘‘ເຍນ ມິເຘກຈ຺ໂຈ ຈຓ຺ໂຑ ຈຓ຺ໂຑຕ຺ເວວ ສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ເອວໍ ປຎ຺ຫປຸຈ຺ຉເນນ ຘມ຺ມສງ຺ຄາຫກຕ຺ເຖເຣຫິ ຈຓ຺ໂຑຕິ ຄຫິຕນາໂມ. ປາກຏໍ ກໂຣຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຈຓ຺ຑຠາວໍ.

ຈຓ຺ຑສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ຕາລປຸຏສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໕໔. ວາໂລຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ ຕາໂລ, ຕສ຺ສ ຕາລປຸຏໍ ນາມ. ຍຖາ ອາມລກີຜລສມານກໍ, ໂສ ປນ ຕາລສທິສມຸຂວຓ຺ຓຕ຺ຕາ ຕາລປຸໂຏຕິ ເອວໍນາມໂກ. ເຕນາຫ ‘‘ຕສ຺ສ ກິຣາ’’ຕິອາທິ. ອຠິນີຫາຣສມ຺ປນ຺ໂນ ອເນເກສຸ ກປ຺ເປສຸ ສມ຺ຠຕສາວກໂພຘິສມ຺ຠາໂຣ. ຕຖາ ເຫສ ອສີຕິຍາ ມຫາສາວເກສຸ ອພ຺ຠນ຺ຕໂຣ ຊາໂຕ. ສຫສ຺ສໍ ເທນ຺ຕິ ນຈ຺ຈໍ ປສ຺ສິຕຸກາມາ. ສມຊ຺ຊເວສນ຺ຕິ ເນປຈ຺ຈເວສໍ. ກີຬໍ ກຕ຺ວາຕິ ນຈ຺ຈກີຬິຕໍ ກີຬິຕ຺ວາ, ນຈ຺ຈິຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ປຸພ຺ເພ ຕຖາປວຕ຺ຕວຸຕ຺ຕນ຺ຕທສ຺ສເນ ສຈ຺ເຈນ, ຕພ຺ພິປຣິຍາເຍ ອລິເກນ. ຣາຄປຈ຺ຈຍາຕິ ຣາຄຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ກາຣຓຠູຕາ. ມຸຂໂຕ…ເປ… ທສ຺ສນາທໂຍຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ມຸຂໂຕ ອຄ຺ຄິຊາລນິກ຺ຂມທສ຺ສນາທິເກ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ອຎ຺ເຎ ຈ…ເປ… ອຠິນຍາຕິ ກາມສ຺ສາທສໍຍຸຕ຺ຕານໍ ສິງ຺ຄາຣຫສ຺ສອພ຺ຠຸຕຣສານຎ຺ເຈວ ‘‘ອຎ຺ເຎ ຈາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕສນ຺ຕພີຠຈ຺ຉຣສານຎ຺ຈ ທສ຺ສນກາ ອຠິນຍາ. ໂທສປຈ຺ຈຍາຕິ ໂທສຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ກາຣຓຠູຕາ. ຫຕ຺ຖປາທຈ຺ເຉທາທີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ສງ຺ຄຫິຕານໍ ຣຸທ຺ທວີຣຠຍານກຣສານໍ ທສ຺ສນກາ ອຠິນຍາ. ໂມຫປຈ຺ຈຍາຕິ ໂມຫຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ກາຣຓຠູຕາ. ເອວມາທໂຍຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ສງ຺ຄຫິຕານໍ ກຣຸຓາສນ຺ຕຠຍານກຣສານໍ ທສ຺ສນກາ ອຠິນຍາ. ເຕ ຫິ ຣເສ ສນ຺ຘາຍ ປາຬິຍໍ ‘‘ເຍ ຘມ຺ມາ ຣຊນີຍາ, ເຍ ຘມ຺ມາ ໂທສນີຍາ, ເຍ ຘມ຺ມາ ໂມຫນີຍາ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ.

ນຏເວສໍ ຄເຫຕ຺ວາວ ປຈ຺ຈນ຺ຕິ ກມ຺ມສຣິກ຺ຂວິປາກວເສນ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍາຕິ ຕໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ນິຣເຍ ປຈ຺ຈນໍ ສນ຺ຘາຍ. ເອຕໍ ‘‘ປຫາໂສ ນາມ ນິຣໂຍ, ຕຕ຺ຖ ອຸປປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຖາ ໂລເກ ອຕ຺ຖວິເສສວເສນ ສກມ຺ມການິປິ ປທານິ ອກມ຺ມການິ ຠວນ຺ຕິ ‘‘ວິມຸຈ຺ຈຕິ ປຸຣິໂສ’’ຕິ, ເອວໍ ອິຘ ອຕ຺ຖວິເສສວເສນ ອກມ຺ມກໍ ສກມ຺ມກໍ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ນາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເອຕໍ ໂຣທາມີ’’ຕິ. ໂກ ປນ ໂສ ອຕ຺ຖວິເສໂສ? ອສຫນໍ ອກ຺ຂມນໍ, ຕສ຺ມາ ນ ໂຣທາມິ ນ ສຫາມິ, ນ ອກ຺ຂມາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂຣທນກາຣຓຎ຺ຫິ ອສຫນ຺ໂຕ ເຕນ ອຠິຠູໂຕ ໂຣທຕິ. ຕເມວສ຺ສ ສກມ຺ມກຠາວສ຺ສ ກາຣຓຠູຕໍ ອຕ຺ຖວິເສສໍ ‘‘ນ ອສ຺ສຸວິໂມຈນມຕ຺ເຕນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ມຕໍ ວາ, ອມ຺ມ, ໂຣທນ຺ຕີຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ມຕໍ ໂຣທນ຺ຕິ, ຕສ຺ສ ມຣຓໍ ນ ສຫນ຺ຕິ, ນກ຺ຂມນ຺ຕີຕິ ປາກໂຏຍມຕ຺ໂຖຕິ.

ຕາລປຸຏສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓-໕. ໂຍຘາຊີວສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ

໓໕໕-໓໕໗. ຍຸຊ຺ຌນໍ ໂຍໂຘ, ໂສ ອາຊີໂວ ເອຕສ຺ສາຕິ ໂຍຘາຊີໂວ. ເຕນາຫ – ‘‘ຍຸທ຺ເຘນ ຊີວິກໍ ກປ຺ປນໂກ’’ຕິ, ອຸສ຺ສາຫໍ ວາຍາມໍ ກໂຣຕີຕິ ຍຸຊ຺ຌນວເສນ ອຸສ຺ສາຫໍ ວາຍາມໍ ກໂຣຕິ. ປຣິຍາປາເທນ຺ຕີຕິ ມຣຓປຣິຍນ຺ຕິກໍ ອາປທໍ ປາເປນ຺ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ມຣຓໍ ປຏິປຊ຺ຊາເປນ຺ຕີ’’ຕິ. ທຸຏ຺ຐຸ ຐປິຕນ຺ຕິ ທຸຏ຺ຐາກາເຣນ ອຕ຺ຕໂນ ປເຣສຎ຺ຈ ອຕ຺ຖາວຫຠາວໍ ນ ຄຕໍ ປຏິປນ຺ນໍ. ປເຣຫິ ສງ຺ຄາເມ ຊິຕາ ຫຕາ ເອຕ຺ຖ ຊາຍນ຺ຕີຕິ ປຣຊິໂຕ ນາມ ນິຣໂຍ. ອສິຘນຸຄທາຍສງ຺ກຸຈກ຺ການິ ປຎ຺ຈາວຸຘານິ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍາຕິ ຕໍ ໂຍຘາຊີວໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ສນ຺ຘາຍ. ເອຕໍ ‘‘ໂຍ ໂສ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຈຕຸຕ຺ຖປຎ຺ຈເມສູຕິ ຫຕ຺ຖາໂຣຫອສ຺ສາໂຣຫສຸຕ຺ເຕສຸ. ເອເສວ ນໂຍຕິ ເອໂສ ຕຕິເຍ ວຸຕ຺ໂຕ ເອວ ອຕ຺ຖໂຕ ວິເສສາຠາວໂຕ.

ໂຍຘາຊີວສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ອສິພນ຺ຘກປຸຕ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໕໘. ປຈ຺ຉາຠູມິວາສິໂນຕິ ອປຣເທສວາສິໂນ. ອຸທກສຸທ຺ຘິກຠາວຊານນຕ຺ຖາຍາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອຸທກສຸທ຺ຘິກຠາວໍ ຊານນຕ຺ຖຎ຺ເຈວ ໂລກສ຺ສ ຈ ອຸທເກນ ສຸທ຺ຘິ ໂຫຕີຕິ ອິມສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ຊານນຕ຺ຖຎ຺ຈ. ອຸປຣິ ຍາເປນ຺ຕີຕິ ອຸປຣິ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກໍ ຍາເປນ຺ຕິ. ສມ຺ມາ ຎາເປນ຺ຕີຕິ ສມ຺ມາ ອຸຊຸກໍເຍວ ສຄ຺ຄໍ ໂລກໍ ຄເມນ຺ຕິ. ເຕນາຫ – ‘‘ສຄ຺ຄໍ ນາມ ໂອກ຺ກາເມນ຺ຕີ’’ຕິ, ອວກ຺ກາເມນ຺ຕິ ໂອຄາຫາເປນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນຸປຣິຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາຕິ ອນຸປຣິໂຕ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ.

ອສິພນ຺ຘກປຸຕ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໗. ເຂຕ຺ຕູປມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໕໙. ຖທ຺ຘນ຺ຕິ ກຖິນໍ ລູຂໍ. ອູສຣນ຺ຕິ ອູສຊາຕໍ. ຈຕູຫິປິ ໂອເຆຫິ ອນຠິຠວນີຍຕາຍ ອຫໍ ທີໂປ. ສພ຺ພປຣິສ຺ສເຍຫິ ອນຠິຠວນີຍຕາຍ ອຫໍ ເລໂຓ. ສພ຺ພທຸກ຺ຂປຣິຕ຺ຕາສນໂຕ ຕາຍນຏ຺ເຐນ ອຫໍ ຕາຓໍ. ສພ຺ພຠຍຫິໍສນໂຕ ອຫໍ ສຣຓນ຺ຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ.

ອຸທກມຓິໂກຕິ ມຫນ຺ຕໍ ອຸທກຠາຊນໍ. ພຫິ ວິສ຺ສນ຺ທນວເສນ ອຸທກໍ ນ ຫຣຕີຕິ ອຫາຣີ, ປຣິໂຕ ນ ປຄ຺ຆຣຕີຕິ ອປຣິຫາຣີ. ສກ຺ກຈ຺ຈເມວ ເທເສນ຺ຕິ ສທ຺ຘມ຺ມຄາຣວສ຺ສ ສພ຺ພສຕ຺ເຕສຸ ມຫາກຣຸຓາຍ ຈ ພຸທ຺ຘານໍ ສມານຣສຕ຺ຕາ. ຈຕສ຺ໂສ ປນ ປຣິສາ ສຕ຺ຖຸຄາຣເວນ ອຕ຺ຕໂນ ຈ ສທ຺ຘາສມ຺ປນ຺ນຕາຍ ສທ຺ທຫິຕ຺ວາ ໂອກປ຺ເປຕ຺ວາ ສຸຓນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຕາ ເທສນາຜເລນ ຍຸຊ຺ຊນ຺ຕິ. ກິຈ຺ຈສິທ຺ຘິຍາ ສຕ຺ຖຸ ເທສນາ ຕຕ຺ຖ ສກ຺ກຈ຺ຈເທສນາ ນາມ ຊາຕາ.

ເຂຕ຺ຕູປມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໘. ສງ຺ຂຘມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໖໐. ‘‘ໂຍ ໂກຈິ ປຸຣິໂສ ປາຓາຕິປາຕີ ມຸສາວາທີ, ສພ຺ໂພ ໂສ ອາປາຍິໂກ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຸນ ‘‘ຍໍພຫຸລໍ ຍໍພຫຸລໍ ກໂຣຕິ, ເຕນ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ວທນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕນາວ ອຕ຺ຕໂນ ວາທໍ ຠິນ຺ທຕິ. ເອວໍ ສນ຺ເຕຕິ ຍທິ ພຫຸໂສ ກເຕນ ປາປກມ຺ເມນ ອາປາຍິໂກ, ‘‘ໂຍ ໂກຈິ ປາຓມຕິປາເຕຕີ’’ຕິອາທິວຈນໍ ມິຈ຺ຉາຕິ. ຈຕ຺ຕາຣິ ປທານີຕິ ‘‘ໂຍ ໂກຈິ ປາຓມຕິປາເຕຕີ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ວຸຕ຺ຕາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອຕ຺ຖໂກຏ຺ຐາສາ. ທິຏ຺ຐິຍາ ປຈ຺ຈຍາ ໂຫນ຺ຕິ ‘‘ອຕ຺ຖິ ໂຂ ປນ ມຍາ’’ຕິອາທິນາ ອໂຍນິໂສ ອຸມ຺ມຸຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ. ພລສມ຺ປນ຺ໂນຕິ ສມຕ຺ໂຖ. ສງ຺ຂຘມໂກຕິ ສງ຺ຂສ຺ສ ຘມນກິຈ຺ເຈ ເຉໂກ. ອທຸກ຺ເຂນາຕິ ສຸເຂນ. ອຸປຈາໂຣປິ ອປ຺ປນາປິ ວຏ຺ຏຕິ ອຸຠິນ຺ນໍ ສາມຎ຺ຎວຈນຠາວໂຕ. ອປ຺ປມາຓກຕຠາໂວ ລພ຺ຠເຕວ. ຕຖາ ຫິ ຕໍ ກິເລສານໍ ວິກ຺ຂມ຺ຠນສມຕ຺ຖຕາຍ ທີຆສນ຺ຕານຕາຍ ວິປຸລຜລຕາຍ ຈ ‘‘ມຫຄ຺ຄຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ນ ໂອຫີຍຕີຕິ ຍສ຺ມິໍ ສນ຺ຕາເນ ກາມາວຈຣກມ຺ມໍ, ມຫຄ຺ຄຕກມ຺ມຎ຺ຈ ກຕູປຈິຕໍ ວິປາກທາເນ ລທ຺ຘາວສຣໍ ຫຸຕ຺ວາ ຐິຕໍ, ເຕສຸ ກາມາວຈຣກມ຺ມໍ ອິຕຣໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ສຍໍ ຕຕ຺ຖ ໂອຫີຍິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວິປາກໍ ທາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ມຫຄ຺ຄຕກມ຺ມເມວ ປນ ອິຕຣໍ ປຏິພາຫິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວິປາກໍ ທາຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ ຄຣຸຠາວໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ຕໍ ກາມາວຈຣກມ຺ມ’’ນ຺ຕິອາທິ. ກິເລສວເສນາຕິ ປາປກມ຺ມສ຺ສ ມູລຠູຕກິເລສວເສນ. ປາຓາຕິປາຕາທໂຍ ຫິ ໂທສໂມຫໂລຠາທິມູລກິເລສສມຸຏ຺ຐານາ. ກິເລສວເສນາຕິ ວາ ກມ຺ມກິເລສວເສນ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ – ‘‘ປາຓາຕິປາໂຕ ໂຂ, ຄຫປຕິປຸຕ຺ຕ, ກມ຺ມກິເລໂສ’’ຕິອາທິ (ທີ. ນິ. ໓.໒໔໕). ຍຖານຸສນ຺ຘິນາວ ຄຕນ຺ຕິ ຍຖານຸສນ຺ຘິສງ຺ຂາຕອນຸສນ຺ຘິນາ ໂອສານໍ ຄຕໍ ສໍກິເລສສມ຺ມຸເຂນ ອຸຏ຺ຐິຕາຍ ໂວທານຘມ຺ມວເສນ ນິຏ຺ຐາປິຕຕ຺ຕາ.

ສງ຺ຂຘມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໙. ກຸລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໖໑. ເອວໍ ປວຕ຺ຕອີຫິຕິກາຕິ ເອວໍ ທ຺ວິຘາ ປວຕ຺ຕອີຫິຕິກາ. ທ຺ວີຫິຕິກາ ທຸກ຺ກຣຊີວິກປໂຍຄາ. ສລາກມຕ຺ຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ ເອຕ຺ຖາຕິ ສລາກາ ວຸຕ຺ຕາ, ປຸຣິມປເທ ອຸຕ຺ຕຣປທໂລໂປ. ອຸຠໂຕໂກຏິກນ຺ຕິ ຍທິ ‘‘ກຸລານຸທຍໍ ນ ວຓ຺ເຓມີ’’ຕິ ວທຕິ, ‘‘ຠູຕາ ນິກ຺ກຣຸຓາ ສມຓ ຕຸມ຺ເຫ’’ຕິ ວາທໍ ອາໂຣເປຫິ. ອຖ ສພ຺ພທາປິ ‘‘ກຸລານຸທຍໍ ວຓ຺ເຓມີ’’ຕິ ວທຕິ. ເອວໍ ສນ຺ເຕ ‘‘ກສ຺ມາ ເອວໍ ທຸພ຺ຠິກ຺ເຂ ກາເລ ມຫຕິຍາ ປຣິສາຍ ປຣິວຸໂຕ ຊນປທຈາຣິກໍ ຈຣນ຺ຕາ ກຸລູປຈ຺ເຉທາຍ ປຏິປຊ຺ຊຖາ’’ຕິ ເອວໍ ອຸຠໂຕໂກຏິກໍ ວາທໍ ອາໂຣເປຫີຕິ ຄາມຓິໍ ອຸຍ຺ໂຍເຊສິ.

ທ຺ເວ ອນ຺ເຕຕິ ອຸໂຠ ໂກຏິໂຍ. ພຫິ ນີຫຣິຕຸນ຺ຕິ ນ ວຓ຺ເຓມິ ວຓ຺ເຓມີຕິ ທ຺ເວ ອນ຺ເຕ ໂມເຈນ຺ໂຕ ຕໍ ປຸຈ຺ຉິຕມຕ຺ຖໍ ພຫິ ນີຫຣຕິ ນາມ. ຕຕ຺ຖ ໂທສໍ ທຕ຺ວາ ໂຈເທນ຺ໂຕ ຕໍ ອປຸຈ຺ຉໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ຄິລິຕ຺ວາ ວິຍ ອນ຺ໂຕ ປເວເສຕິ ນາມ.

ອິໂຕ ໂສ ຄາມຓີຕິອາທິ ອຕ຺ຕໂນ ຠິກ຺ຂູນໍ ອຎ຺ເຎສຎ຺ຈ ອຕ຺ຖກາມານໍ ຠິກ຺ຂປ຺ປທາເນນ ອນິຏ຺ຐປ຺ປຕ຺ຕິອຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ອາຣທ຺ຘໍ. ທາເນນ ສມ຺ຠູຕານີຕິ ທານມເຍນ ປຸຎ຺ຎກິຣິຍວຕ຺ຖຸນາ ສມ຺ມເທວ ຠູຕິໍ ວຑ຺ຒິໍ ປຕ຺ຕານິ. ສຈ຺ເຈນ ອຣິຍໂວຫາເຣນ ສມ຺ມເທວ ຠູຕານິ ອຸປ຺ປນ຺ນານິ ສຈ຺ຈສມ຺ຠູຕານີຕິ ອາຫ ‘‘ສຈ຺ຈໍ ນາມ ສຈ຺ຈວາທິຕາ’’ຕິ. ເສສສີລນ຺ຕິ ອຏ຺ຐວິຘອຣິຍໂວຫາຣໂຕ ອຎ຺ຎສີລໍ. ນິຫິຕນ຺ຕິ ຕສ຺ມິໍ ກຸເລ ປຸພ຺ພປຸຣິເສຫິ ນິຘານຠາເວນ ນິຫິຕໍ. ທຸປ຺ປຍຸຕ຺ຕາຕິ ກສິວາຓິຊ຺ຊາທິວເສນ ທຸຏ຺ຐຸ ປຍຸຕ຺ຕາ ກມ຺ມນ຺ຕາ. ວິປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ນສ຺ສນ຺ຕິ. ກຸລງ຺ຄາໂຣຕິ ກຸລສ຺ສ ອງ຺ຄາຣສທິໂສ ວິນາສກປຸຄ຺ຄໂລ. ອນິຈ຺ຈຕາຕິ ມຣຓໍ. ຕສ຺ມິໍ ກຸເລ ປຘານປຸຣິສານໍ ໂຠຄານໍ ວາ ສພ຺ພໂສ ວິນາໂສ. ເຕນາຫ ‘‘ຫຸຕ຺ວາ ອຠາໂວ’’ຕິອາທິ.

ກຸລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໐. ມຓິຈູຬກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໖໒. ຕໍ ປຣິສນ຺ຕິ ຕໍ ຣາຊນ຺ເຕປຸເຣ ນິສິນ຺ນໍ ຣາຊປຣິສໍ. ນຍຄ຺ຄາເຫຕິ ກຸໂຕຈິປິ ອສຸຕ຺ວາ ເກວລໍ ອຕ຺ຕໂນ ເອວ ມຕິຍາ ນຍຄ຺ຄຫເຓ ຐຕ຺ວາ.

ກາເຣຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ ສຕິ ສມ຺ຠເວ ປຏິສງ຺ຂາຣສ຺ສ, ເສນາສນວິນາໂສ ນ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂິຕພ຺ໂພຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອຕ຺ຕໂນ ເອຕ຺ຖ ກິຈ຺ຈາວສາເນ ຍໍ ຄິຫີນໍເຍວ ສນ຺ຕກໍ ຕາວກາລິກໍ, ຕໍ ຄິຫິວິກຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຄິຫິວິກຕໍ ກຕ຺ວາ’’ຕິ. ນ ວທາມິ ປພ຺ພຊ຺ຊິຕາສາຣຸປ຺ປໂຕ.

ມຓິຈູຬກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໑. ຠທ຺ຣກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໖໓. ເອວໍນາມເກຕິ ມລ຺ລາ ນາມ ຊານປທິໂນ ຣາຊກຸມາຣາ, ເນສໍ ນິວາສຕາຍ ‘‘ມລ຺ລາ’’ອິຈ຺ເຈວ ພຫຸວຈນວເສນ ລທ຺ຘນາມຕ຺ຕາ ເອວໍນາມເກ ຊນປເທ. ນຕ຺ຖິ ເອຕສ຺ສ ປຕ຺ຕິຍາ ກາລນ຺ຕຣສຎ຺ຎິໂຕ ກາໂລຕິ ອກາໂລ, ໂສ ເອວ ອກາລິໂກ. ເຕນາຫ – ‘‘ກາລໍ ອນຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ປຕ຺ເຕນາ’’ຕິ. ໂສ ປນ ‘‘ຍໍກິຎ຺ຈິ ທຸກ຺ຂໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ຉນ຺ທມູລກ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ໂຕ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ຉນ຺ທມູລຠາໂວ, ເອວໍ ຉນ຺ທມູລກສ຺ສ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ກຖິຕຕ຺ຕາ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂໍ ກຖິຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຠທ຺ຣກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໒. ຣາສິຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໖໔. ຣາສິໍ ກຕ຺ວາ ມາຣປາສວເສນ, ຕຕ຺ຣາປິ ອນ຺ຕຣເຠເທນ ວິຠຊິຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພປຎ຺ເຫ ເອກໂຕ ຣາສິໍ ກຕ຺ວາ. ຕປນໍ ອຕ຺ຕປຣິຕາປນໍ ຕໂປ, ໂສ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ຕປສ຺ສີ, ຕໍ ຕປສ຺ສິໍ. ໂສ ປນ ຕໍ ຕປໍ ນິສ຺ສາຍ ຐິໂຕ ນາມ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕປນິສ຺ສິຕກ’’ນ຺ຕິ. ໂສ ປນ ອເນກາກາຣເຠເທນ ລູຂໍ ຜຣຸສໍ ຊີວນສີລຕ຺ຕາ ລູຂຊີວີ ນາມ. ເຕນາຫ ‘‘ລູຂຊີວິກ’’ນ຺ຕິ. ມຊ຺ຌິມາຍ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ອຸປ຺ປຖຠາເວນ ອວນິຍາ ຄນ຺ຘພ຺ພາຕິ ອນ຺ຕາ, ຕໂຕ ເອວ ລາມກຕ຺ຕາ ອນ຺ຕາ. ລາມກມ຺ປິ ‘‘ອນ຺ໂຕ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ ‘‘ອນ຺ຕມິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຊີວິການໍ (ອິຕິວຸ. ໙໑; ສໍ. ນິ. ໓.໘໐), ເອໂກ ອນ຺ໂຕ’’ຕິ ເອວມາທີສຸ (ສໍ. ນິ. ໒.໑໕; ໓.໙໐). ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎອາຘາຣຠາວໍ ອຸຣີກຕ຺ວາ ‘‘ໂກຏ຺ຐາສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຫີໂນ ຄາໂມຕິ ປາຬິ. ຄາມ-ສທ຺ໂທ ຫີນປຣິຍາໂຍຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນາຫ ‘‘ຄາມ຺ໂມ’’ຕິ. ຄາເມ ຠໂວຕິ ຄາມ຺ໂມ. ຄາມ-ສທ຺ໂທ ເຈຕ຺ຖ ຄາມວາສິວິສໂຍ ‘‘ຄາໂມ ອາຄໂຕ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ‘‘ຄາມວາສີນໍ ຘມ຺ໂມ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ເຕສໍ ຈາຣິຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຕ຺ຕ-ສທ຺ໂທ ອິຘ ສຣີຣປຣິຍາໂຍ ‘‘ອຕ຺ຕນ຺ຕໂປ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍາຕິ ອາຫ ‘‘ສຣີຣທຸກ຺ຂກຣຓນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ.

ເອຕ຺ຖາຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ຕປນິສ຺ສິຕຄຣຫິຕພ຺ພປເທ ກສ຺ມາ ອນ຺ຕທ຺ວຍມຊ຺ຌິມປຏິປທາຄຫຓໍ? ອຕ຺ຕກິລມຖານຸໂຍໂຄ ຕາວ ຄຍ຺ຫຕຸ ອິທມຕ຺ຖິຕາຍາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ກາມໂຠຄີຕປນິສ຺ສິຕກນິຊ຺ຊຣວຕ຺ຖູນໍ ທສ຺ສເນ ຍຖາຘິປ຺ເປຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ວິຠຊິຕ຺ວາ ກຖນໍ ສມ຺ຠວຕີຕິ ເຕ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ໂຖ ກຖິໂຕ.

ຕມຕ຺ຖນ຺ຕິ ໂຍ ‘‘ກາມໂຠຄີຕປນິສ຺ສິຕເກສຸ ຄຣຫິຕພ຺ເພເຍວ ຄຣຫຕິ, ປສໍສິຕພ຺ເພເຍວ ຈ ປສໍສຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ອຕ຺ໂຖ, ຕມຕ຺ຖໍ ປກາເສນ຺ໂຕ. ສາຫສິກກມ຺ເມນາຕິ ອຍຸຕ຺ເຕນ ກມ຺ເມນ. ຘມ຺ເມນ ຈ ອຘມ຺ເມນ ຈາຕິ ຘມ຺ມິເກນ ອຘມ຺ມິເກນ ຈ. ອໂຍນິໂສ ປວຕ຺ຕໍ ພາຫິຣກໍ ສນ຺ຘາຍ ໂຈທໂກ ‘‘ກຖ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ອິຕໂຣ ນຍິທໍ ຕາທິສໍ ອຕ຺ຕປຣິຕາປນໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ, ອຖ ໂຂ ໂຍນິໂສ ປວຕ຺ຕໍ ສາສນິກເມວາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຈຕຸຣງ຺ຄວີຣິຍວເສນ ຈາ’’ຕິ ອາຫ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ກາມໍ ຕໂຈ ຈ ນ຺ຫາຣຸ ຈ ອຏ຺ຐິ ຈ ອວສິສ຺ສຕູ’’ຕິອາທິນາ (ມ. ນິ. ໒.໑໘໔; ສໍ. ນິ. ໒.໒໒.໒໓໗; ອ. ນິ. ໒.໕) ນເຍນ ວຸຕ຺ຕາ ສຣີເຣນິຣເປກ຺ຂວິປສ຺ສນາຍ ອຸສ຺ສຸກ຺ກາປນວເສນ ປວຕ຺ຕາ ວີຣິຍຠາວນາ ‘‘ຈຕຸຣງ຺ຄວີຣິຍວເສນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ຕຖາ ອພ຺ໂຠກາສິກເນສຊ຺ຊິກຕປາທິນິສ຺ສິຕາວ ກິເລສນິມ຺ມຖນໂຍຄ຺ຍາ ວີຣິຍຠາວນາ ‘‘ຘຸຕງ຺ຄວເສນ ຈາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາຕິ. ອຣິຍມຄ຺ເຄນ ນິສ຺ເສສກິເລສານໍ ປຊຫນາ ນິຊ຺ຊຣາ. ສາ ຈ ອຕ຺ຕປຈ຺ຈກ຺ຂຕາຍ ສນ຺ທິຏ຺ຐິກາ ຕິຓ຺ຓໍ ມູລກິເລສານໍ ປຊຫເນນ ‘‘ຕິສ຺ໂສ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ເອໂກປີ’’ຕິອາທິ.

ຣາສິຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໓. ປາຏລິຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໖໕. ‘‘ມາຍຎ຺ຈາຫໍ ປຊານາມີ’’ຕິ ວຈນໍ ກາມໍ ເຕສໍ ມາຍາວີຠາວທສ຺ສນປຣໍ, ຠຄວໂຕ ປນ ມາຍາສາເຐຍ຺ຍາທິກສ຺ສ ສພ຺ພສ຺ສ ປາປຘມ຺ມສ຺ສ ໂພຘິມູເລ ເອວ ເສຕຸຆາໂຕ, ຕສ຺ມາ ສພ຺ພໂສ ປຫີນມາໂຍ, ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕາຍ ມາຍໍ ອຎ຺ເຎ ຈ ເຎຍ຺ເຍ ສພ຺ພໂສ ຊານາຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ມາຍຎ຺ຈາຫໍ, ຄາມຓິ, ປຊານາມີ’’ຕິອາທິ. ມາຍຎ຺ຈ ປຊານາມີຕິ ນ ເກວລມຫໍ ມາຍໍ ເອວ ຊານາມິ, ອຖ ໂຂ ອຎ຺ຎມ຺ປິ ອິທຎ຺ຈິທຎ຺ຈ ຊານາມີຕິ.

ອິຕ຺ຖິກາເມຫີຕິ ອິຕ຺ຖີຫິ ເຈວ ຕທຎ຺ຎກາເມຫິ ຈ. ເອກສ຺ມິໍ ຐາເນຕິ ເອກສ຺ມິໍ ປເທເສ. ເອເກກສ຺ເສວ ອາຄນ຺ຕຸກສ຺ສ ຄຫຏ຺ຐສ຺ສ ວາ ປພ຺ພຊິຕສ຺ສ ວາ. ສຕ຺ຕິອນຸຣູເປນາຕິ ວິຠວສຕ຺ຕິອນຸຣູເປນ. ພລານຸຣູເປນາຕິ ປຣິວາຣພລານຸຣູເປນ. ສຕ຺ຕິອນຸຣູເປນາຕິ ວາ ສທ຺ຘາສຕ຺ຕິອນຸຣູເປນ. ພລານຸຣູເປນາຕິ ວິຠວພລານຸຣູເປນ. ຘມ຺ເມສຸ ສມາຘິ ທສກຸສລຘມ຺ເມສຸ ສມາຘານໍ. ອຄ຺ຄຫິຕຈິຕ຺ຕຕາ ປຣິຍຸຏ຺ຐກາຣິຕາ. ເຕນ ໂລກິຍສີລວິສຸທ຺ຘິ ທິຏ຺ຐິວິສຸທ຺ຘິ ຈ ວຸຕ຺ຕາ. ຕຖາ ຈາຫ – ‘‘ໂກ ຈາທິ ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ, ສີລຎ຺ຈ ສຸວິສຸທ຺ຘໍ ທິຏ຺ຐິ ຈ ອຸຊຸກາ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໓໖໙). ຕຕ຺ຖ ປຕິຏ຺ຐິຕສ຺ສ ອຸປຣິ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຘມ຺ມສມາຘິສ຺ມິໍ ຐິໂຕ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຍໍ ປຏິປທາຕິ ຕສ຺ສ ກມ຺ມຜລວາທິໂນ ສຕ຺ຖຸ ວຈນໍ ສພ຺ເພສຎ຺ຈ ອຍໍ ມຍ຺ຫໍ ສີລສໍວຣພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣຠາວນາສງ຺ຂາຕາປຏິປທາ ອນປຣາຘກຕາຍ ເອວ ສໍວຕ຺ຕຕິ. ຊຍຄ຺ຄາໂຫຕິ ອຸຠຍຖາປິ ມຍ຺ຫໍ ກາຈິ ຊານິ ນຕ຺ຖິ.

ປຎ຺ຈ ຘມ຺ມາ ຘມ຺ມສມາຘິ ນາມ, ວິປສ຺ສນາມຄ຺ຄຜລຘມ຺ມມຕ຺ຕໍ ວາ. ຕຕິຍວິກປ຺ເປ ສີລາທິວິສຸທ຺ຘິຍາ ສທ຺ຘິໍ ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣາ ຍຖາວຸຕ຺ຕຕິວິຘຘມ຺ມາວຫຕ຺ຕາ ເອວ ຘມ຺ມສມາຘິ ນາມ. ປູເຣນ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາຕິ ວຸຕ຺ຕຂຓິກຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາ. ສາປິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ສມາຘານໂຕ ‘‘ຈິຕ຺ຕສມາຘີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ຕສ຺ສ ປຏິປກ຺ຂໍ ວິກ຺ຂມ຺ຠນ຺ຕີ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທນ຺ຕີ ຈ ຫຸຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕາ ຍຖາວຸຕ຺ຕສມາຘິ ເອວ ວິເສເສນ ຈິຕ຺ຕສມາຘິ ນາມ.

ປາຏລິຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຄາມຓິສໍຍຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.