ວິວຏ຺ຏກຖາທິວຓ຺ຓນາ

໑໔໕. ‘‘ເວທນານໍ ສມຸທຍ’’ນ຺ຕິອາທິປາຬິ ເວທນາກມ຺ມຏ຺ຐານນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ຕນ຺ຕິ ‘‘ຜສ຺ສສມຸທຍາ ຜສ຺ສນິໂຣຘາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຜສ຺ສຏ຺ຐານໍ. ອາຫາໂຣຕິ ກພຬີກາໂຣ ອາຫາໂຣ ເວທິຕພ຺ໂພ. ໂສ ຫິ ‘‘ກພຬີກາໂຣ ອາຫາໂຣ ອິມສ຺ສ ກາຍສ຺ສ ອາຫາຣປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໑.ປຈ຺ຈຍນິທ຺ເທສ ໔໒໙) ວຈນໂຕ ກມ຺ມສມຸຏ຺ຐານານມ຺ປິ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠກປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິເຍວ. ຍທິປິ ໂສຕາປນ຺ນາທໂຍ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານນ຺ຕິ, ອຸກ຺ກໍສຄຕິວິຊານນວເສນ ປນ ເທສນາ ອຣຫຕ຺ຕນິກູເຏນ ນິຏ຺ຐາປິຕາ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ຍໂຕ ໂຂ ຠິກ຺ຂເວ ຠິກ຺ຂຸ…ເປ… ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕີ’’ຕິ ເອເຕນ ຘມ຺ມສ຺ສ ນິຍ຺ຍານິກຠາເວນ ສທ຺ຘິໍ ສງ຺ຆສ຺ສ ສຸປ຺ປຏິປຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສຕິ. ເຕເນວ ຫິ ອຏ຺ຐກຖາຍເມຕ຺ຖ ‘‘ໂກ ເອວໍ ຊານາຕີຕິ? ຂີຓາສໂວ ຊານາຕິ, ຍາວ ອາຣທ຺ຘວິປສ຺ສໂກ ຊານາຕີ’’ຕິ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ທສ຺ສິໂຕ, ເຕນ ຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆວເສນປິ ທີເປຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ, (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໘) ຕໍ ຍຖາຣຸຕວເສເນວ ທີປິຕໍ ໂຫຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

໑໔໖. ອນ຺ໂຕ ຊາລສ຺ສາຕິ ອນ຺ໂຕຊາລໍ, ອນ຺ໂຕຊາເລ ກຕາຕິ ອນ຺ໂຕຊາລີກຕາ. ອປາຍູປປຕ຺ຕິວເສນ ອໂຘ ໂອສີທນໍ, ສມ຺ປຕ຺ຕິຠວວເສນ ອຸທ຺ຘໍ ອຸຄ຺ຄມນໍ. ຕຖາ ປຣິຕ຺ຕຠູມິມຫຄ຺ຄຕຠູມິວເສນ, ໂອລີນຕາ’ຕິຘາວນວເສນ, ປຸພ຺ພນ຺ຕານຸທິຏ຺ຐິອປຣນ຺ຕານຸທິຏ຺ຐິວເສນ ຈ ຍຖາກ຺ກມໍ ອໂຘ ໂອສີທນໍ ອຸທ຺ຘໍ ອຸຄ຺ຄມນໍ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ‘‘ທສສຫສ຺ສິໂລກຘາຕູ’’ຕິ ຊາຕິເຂຕ຺ຕໍ ສນ຺ຘາຍາຫ.

໑໔໗. ອປຓ຺ຓຕ຺ຕິກຠາວນ຺ຕິ ຘຣມານກປຓ຺ຓຕ຺ຕິຍາ ອປຓ຺ຓຕ຺ຕິກຠາວໍ. ອຕີຕຠາເວນ ປນ ຕຖາ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິ ຍາວ ສາສນນ຺ຕຣຘານາ, ຕໂຕ ອຸທ຺ຘມ຺ປິ ອຎ຺ຎພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທສຸ ວຕ຺ຕຕິ ເອວ. ຕຖາ ຫິ ວກ຺ຂຕິ ‘‘ໂວຫາຣມຕ຺ຕເມວ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑໔໗). ກາໂຍຕິ ອຕ຺ຕຠາໂວ, ໂຍ ຣູປາຣູປຘມ຺ມສມູໂຫ. ເອວໍ ຫິສ຺ສ ອມ຺ພຣຸກ຺ຂສທິສຕາ, ຕທວຍວານຎ຺ຈ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘຈກ຺ຂາທີນໍ ອມ຺ພປກ຺ກສທິສຕາ ຍຸຊ຺ຊຕີຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ວຓ຺ຏຈ຺ເຉເທ ວຓ຺ຏູປນິພນ຺ຘານໍ ອມ຺ພປກ຺ການໍ ອມ຺ພຣຸກ຺ຂໂຕ ວິຈ຺ເຉໂທ ວິຍ ຠວເນຕ຺ຕິເຉເທ ຕທຸປນິພນ຺ຘານໍ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘາທີນໍ ສນ຺ຕານໂຕ ວິຈ຺ເຉໂທຕິ ເອຕ຺ຕາວຕາ ໂອປມ຺ມໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

໑໔໘. ຘມ຺ມປຣິຍາເຍຕິ ປາຬິຍໍ. ອິຘຕ຺ໂຖຕິ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມຫິຕໍ. ປຣຕ຺ໂຖຕິ ສມ຺ປຣາຍຫິຕໍ. ສງ຺ຄາມໍ ວິຊິນາຕິ ເອເຕນາຕິ ສງ຺ຄາມວິຊໂຍ. ອຕ຺ຖສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອຕ຺ຖຊາລໍ. ພ຺ຍຎ຺ຊນສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ, ສີລາທິອນວຊ຺ຊຘມ຺ມນິທ຺ເທສໂຕ ຈ ຘມ຺ມຊາລໍ. ເສຏ຺ຐຏ຺ເຐນ ພ຺ຣຫ຺ມຠູຕານໍ ມຄ຺ຄຜລນິພ຺ພານານໍ ວິຠຕ຺ຕຕ຺ຕາ ພ຺ຣຫ຺ມຊາລໍ. ທິຏ຺ຐິວິເວຈນມຸເຂນ ສຸຎ຺ຎຕາປກາສເນນ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິຍາ ວິຠາວິຕຕ຺ຕາ ທິຏ຺ຐິຊາລໍ. ຕິຕ຺ຖິຍວາທນິມ຺ມທ຺ທນູປາຍຕ຺ຕາ ອນຸຕ຺ຕໂຣ ສງ຺ຄາມວິຊໂຍຕິ ເອວມ຺ເປຕ຺ຖ ໂຍຊນາ ເວທິຕພ຺ພາ.

໑໔໙. ອຕ຺ຕມນາຕິ ປີຕິຍາ ຄຫິຕຈິຕ຺ຕາ. ເຕເນວາຫ ‘‘ພຸທ຺ຘຄຕາຍາ’’ຕິອາທິ. ຍຖາ ປນ ອນຕ຺ຕມນາ ອຕ຺ຕໂນ ອນຕ຺ຖຈຣຕາຍ ປຣມນາ ເວຣິມນາ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ. ຍຖາຫ ‘‘ທິໂສ ທິສ’’ນ຺ຕິ (ຘ. ປ. ໔໒; ອຸທາ. ໓໓) ຄາຖາ, ນ ເອວໍ ອຕ຺ຕມນາ. ອິເມ ປນ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖຈຣຕາຍ ສກມນາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອຕ຺ຕມນາຕິ ສກມນາ’’ຕິ. ອຖ ວາ ອຕ຺ຕມນາຕິ ສມຕ຺ຕມນາ, ອິມາຍ ເທສນາຍ ປຣິປຸຓ຺ຓມນສງ຺ກປ຺ປາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຠິນນ຺ທຕີຕິ ຕຓ຺ຫາຍຕີຕິ ອຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ຕຓ຺ຫາຍມ຺ປິ ອາຄໂຕ’’ຕິ. ອເນກຕ຺ຖຕ຺ຕາ ຘາຕູນໍ ອຠິນນ຺ທນ຺ຕີຕິ ອຸປຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ເສວນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ອຸປຄມເນປິ ອາຄໂຕ’’ຕິ. ຕຖາ ອຠິນນ຺ທນ຺ຕີຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ສມ຺ປຏິຈ຺ຉເນປິ ອາຄໂຕ’’ຕິ. ‘‘ອຠິນນ຺ທິຕ຺ວາ’’ຕິ ອິມິນາ ປເທນ ວຸຕ຺ໂຕເຍວ ອຕ຺ໂຖ ‘‘ອນຸໂມທິຕ຺ວາ’’ຕິ ອິມິນາ ປກາສີຍຕີຕິ ອຠິນນ຺ທນສທ຺ໂທ ອິຘ ອນຸໂມທນສທ຺ທຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ອນຸໂມທເນປິ ອາຄໂຕ’’ຕິ. ‘‘ກຕມຎ຺ຈ ຕໍ ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິອາທິນາ (ທີ. ນິ. ໑.໗) ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ປວຕ຺ຕາຍ ກເຖຕຸກມ຺ຍຕາປຸຈ຺ຉາຍ ວິສ຺ສຊ຺ຊນວເສນ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອິທໍ ສຸຕ຺ຕໍ ເວຍ຺ຍາກຣຓໍ ໂຫຕິ. ຍສ຺ມາ ປນ ປຸຈ຺ຉາວິສ຺ສຊ຺ຊນວເສນ ປວຕ຺ຕມ຺ປິ ສຄາຖກໍ ສຸຕ຺ຕໍ ເຄຍ຺ຍໍ ນາມ ໂຫຕິ, ນິຄ຺ຄາຖກຕ຺ຕເມວ ປນ ອງ຺ຄນ຺ຕິ ຄາຖາຣຫິຕໍ ເວຍ຺ຍາກຣຓໍ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ນິຄ຺ຄາຖກຕ຺ຕາ ຫິ ອິທໍ ເວຍ຺ຍາກຣຓນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ.

ອປເຣສຸປີຕິ ເອຕ຺ຖ ປິສທ຺ເທນ ປາຣມິປຣິຈຍມ຺ປິ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ພຸທ຺ຘວໍເສ –

‘‘ອິເມ ຘມ຺ເມ ສມ຺ມສໂຕ, ສຠາວສຣສລກ຺ຂເຓ;

ຘມ຺ມເຕເຊນ ວສຸຘາ, ທສສຫສ຺ສີ ປກມ຺ປຖາ’’ຕິ. (ພຸ. ວໍ. ໒.໑໖໖);

ວີຣິຍພເລນາຕິ ມຫາຠິນິກ຺ຂມເນ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິສິຣິປຣິຈ຺ຈາຄເຫຕຸຠູຕວີຣິຍປ຺ປຠາເວນ, ໂພຘິມຓ຺ຑູປສງ຺ກມເນ ‘‘ກາມໍ ຕໂຈ ຈ ນ຺ຫາຣຸ ຈ, ອຏ຺ຐິ ຈ ອວສິສ຺ສຕູ’’ຕິອາທິນາ (ມ. ນິ. ໒.໑໘໔; ສໍ. ນິ. ໒.໒໒; ມຫານິ. ໑໙໖) ວຸຕ຺ຕຈຕຸຣງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕວີຣິຍານຸຠາເວນ. ອຈ຺ຉຣິຍເວຄາຠິຫຕາຕິ ວິມ຺ຫຍາວຫກິຣິຍານຸຠາວຆຏ຺ຏິຕາ. ປໍສຸກູລໂຘວເນ ເກຈິ ‘‘ປຸຎ຺ຎເຕເຊນາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ອຈ຺ຉຣິຍເວຄາຠິຫຕາຕິ ຍຸຕ຺ຕໍ ວິຍ ທິສ຺ສຕິ, ເວສ຺ສນ຺ຕຣຊາຕເກ ປາຣມິປຣິປູຣຓປຸຎ຺ຎເຕເຊນ ອເນກກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ກມ຺ປິຕຕ຺ຕາ ‘‘ອກາລກມ຺ປເນນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສາຘຸກາຣທານວເສນ ອກມ຺ປິຕ຺ຖ ຍຖາ ຕໍ ຘມ຺ມຈກ຺ກປ຺ປວຕ຺ຕເນ (ສໍ. ນິ. ໕.໑໐໘໑; ມຫາວ. ໑໓; ປຏິ. ມ. ໒.໓໐). ສງ຺ຄີຕິກາລາທີສຸປິ ສາຘຸກາຣທານວເສນ ອກມ຺ປິຕ຺ຖາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຍໍ ຕາເວຕ຺ຖ ອຏ຺ຐກຖາຍ ລີນຕ຺ຖວຓ຺ຓນາ.