໑. ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຠາຊນີຍວຓ຺ຓນາ

໓໙໐. ກາຣຓປ຺ປຘານາຕິ ‘‘ອນຸປ຺ປນ຺ນປາປການຸປ຺ປາທາທິອຕ຺ຖາ’’ຕິ ຄຫິຕາ ຕເຖວ ເຕ ໂຫນ຺ຕີຕິ ຕໍ ອຕ຺ຖໍ ສາເຘນ຺ຕິເຍວາຕິ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ທີປໂກ ສມ຺ມາ-ສທ຺ໂທຕິ ຍຖາຘິປ຺ເປຕຕ຺ຖສ຺ສ ອນຸປ຺ປນ຺ນປາປການຸປ຺ປາທາທິໂນ ກາຣຓຠູຕາ, ປຘານກາຣຓຠູຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສມ຺ມາສທ຺ທສ຺ສ ອຸປາຍໂຍນິໂສອຕ຺ຖທີປກຕໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ອຸປາຍປ຺ປຘານາ ໂຍນິໂສປຘານາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຏິປນ຺ນໂກຕິ ຠາວນມນຸຍຸຕ຺ໂຕ. ຠຸສໍ ໂຍໂຄ ປໂຍໂຄ, ປໂຍໂຄວ ປຣກ຺ກໂມ ປໂຍຄປຣກ຺ກໂມ. ເອຕານີຕິ ‘‘ວາຍມຕີ’’ຕິອາທີນິ ‘‘ອາເສວມາໂນ ວາຍມຕີ’’ຕິອາທິນາ ໂຍເຊຕພ຺ພານິ.

ອນຸປ຺ປນ຺ນາຕິ ອວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ອາປນ຺ນານນ຺ຕິ ຠູມິລທ຺ຘາຣມ຺ມຓາຘິຄ຺ຄຫິຕາວິກ຺ຂມ຺ຠິຕາສມຸຄ຺ຆາຕິຕຸປ຺ປນ຺ນານໍ.

໓໙໑. ຘມ຺ມຈ຺ຉນ຺ໂທຕິ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິວີຣິຍຈ຺ຉນ຺ທາ ວິຍ ນ ອຎ຺ໂຎ ຘມ຺ໂມ, ອຖ ໂຂ ຉນ຺ທນິຍສຠາໂວ ເອວາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ສຠາວຈ຺ຉນ຺ໂທ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ໂຍ ກາເມສຸ ກາມຈ຺ຉນ຺ໂທ’’ຕິອາທີສຸ (ຘ. ສ. ໑໑໐໓) ຕຓ຺ຫາ ຉນ຺ໂທຕິ ວຸຕ຺ຕາຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ, ‘‘ສພ຺ເພວ ນຸ ໂຂ, ມາຣິສ, ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເອກນ຺ຕວາທາ ເອກນ຺ຕສີລາ ເອກນ຺ຕຉນ຺ທາ ເອກນ຺ຕອຊ຺ໂຌສານາ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໓໖໖) ເອຕ຺ຖ ທິຏ຺ຐິ, ປມາທນິທ຺ເທເສ ‘‘ນິກ຺ຂິຕ຺ຕຉນ຺ທຕາ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕຘຸຣຕາ’’ຕິ ວີຣິຍນ຺ຕິ ວຓ຺ເຓຕິ.

໓໙໔. ວາຍມຕິ ວີຣິຍໍ ອາຣຠຕີຕິ ປທທ຺ວຍສ຺ສປິ ນິທ຺ເທໂສ ວີຣິຍນິທ຺ເທໂສເຍວາຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນາຫ ‘‘ວີຣິຍນິທ຺ເທເສ’’ຕິ.

໔໐໖. ສພ຺ພປຸພ຺ພຠາເຄຕິ ສພ຺ພມຄ຺ຄານໍ ປຸພ຺ພຠາເຄ. ປຸຣິມສ຺ມິນ຺ຕິ ‘‘ອນຸປ຺ປນ຺ນາ ເມ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອນຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ອນຕ຺ຖາຍ ສໍວຕ຺ເຕຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ‘‘ສມຖວິປສ຺ສນາວ ຄເຫຕພ຺ພາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ, ຕໍ ປນ ມຄ຺ຄານຸປ຺ປນ຺ນຕາຍ ຠາວໂຕ ອນຸປ຺ປຊ຺ຊມາເນ ຈ ຕສ຺ມິໍ ວຏ຺ຏານຕ຺ຖສໍວຕ຺ຕນໂຕ ນ ຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຏິກ຺ຂິປຕິ.

ມຫນ຺ຕໍ ຄາຣວໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ສງ຺ຆຄາຣເວນ ຍຖາຣຸຈິ ວິນ຺ທິຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ’’ຕິ ສງ຺ເຆນ ສຫ ນ ນິກ຺ຂມິ. ອຕິມນ຺ທານິ ໂນຕິ ນນຸ ອຕິມນ຺ທານີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສນ຺ຕສມາປຕ຺ຕິໂຕ ອຎ຺ຎໍ ສນ຺ຖມ຺ຠນກາຣຓໍ ພລວໍ ນຕ຺ຖີຕິ ‘‘ຕໂຕ ປຣິຫີນາ ສນ຺ຖມ຺ຠິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕີ’’ຕິ ອາຫ. ນ ຫິ ມຫາຣຊ຺ຊຸມ຺ຫິ ຉິນ຺ເນ ສຸຕ຺ຕຕນ຺ຕູ ສນ຺ຘາເຣຕຸໍ ສກ຺ໂກນ຺ຕີຕິ. ສມເຖ ວຕ຺ຖຸໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ເຕນ ສມານຄຕິກາ ວິປສ຺ສນາ ຈາຕິ ອິມິນາ ອຘິປ຺ປາເຍນາຫ ‘‘ເອວໍ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ສມຖວິປສ຺ສນາ…ເປ… ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອນຸປ຺ປນ຺ນານນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ທຸວິຘາຍ ສມ຺ມປ຺ປຘານກຖາຍ, ຕຕ຺ຖ ວາ ປາຬິຍໍ ‘‘ອນຸປ຺ປນ຺ນານ’’ນ຺ຕິ ເອຕສ຺ສ ອຍໍ ວິນິຈ຺ຉໂຍຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເອເຕເຍວາຕິ ອນມຕຄ຺ເຄ ສໍສາເຣ ອຸປ຺ປນ຺ນາເຍວ.

ຈຸທ຺ທສ ມຫາວຕ຺ຕານິ ຂນ຺ຘເກ ວຸຕ຺ຕານິ ອາຄນ຺ຕຸກອາວາສິກຄມິກອນຸໂມທນ ຠຕ຺ຕຄ຺ຄ ປິຓ຺ຑຈາຣິກ ອາຣຎ຺ຎິກ ເສນາສນ ຊນ຺ຕາຆຣວຈ຺ຈກຸຏິ ອາຈຣິຍອຸປຊ຺ຌາຍສທ຺ຘິວິຫາຣິກອນ຺ເຕວາສິກວຕ຺ຕານິ ຈຸທ຺ທສ. ຕໂຕ ອຎ຺ຎານິ ປນ ກທາຈິ ຕຊ຺ຊນີຍກມ຺ມກຕາທິກາເລ ປາຣິວາສິກາທິກາເລ ຈ ຈຣິຕພ຺ພານິ ທ຺ວາສີຕິ ຂຸທ຺ທກວຕ຺ຕານີຕິ ກຖິຕານິ ທຏ຺ຐພ຺ພານິ. ນ ຫິ ຕານິ ສພ຺ພາສຸ ອວຕ຺ຖາສຸ ຈຣິຕພ຺ພານິ, ຕສ຺ມາ ມຫາວຕ຺ເຕ ອຄຓິຕານິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ປາຣິວາສິການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ວຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຎາເປສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຣຠິຕ຺ວາ ‘‘ນ ອຸປສມ຺ປາເທຕພ຺ພໍ…ເປ… ນ ຉມາຍໍ ຈງ຺ກມນ຺ເຕ ຈງ຺ກເມ ຈງ຺ກມິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ (ຈູຬວ. ໗໖) ວຸຕ຺ຕານິ ປກຕຕ຺ເຕ ຈຣິຕພ຺ພວຕ຺ຕາວສານານິ ຉສຏ຺ຐິ, ຕໂຕ ປຣໍ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ປາຣິວາສິເກນ ຠິກ຺ຂຸນາ ປາຣິວາສິກວຸຑ຺ຒຕເຣນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສທ຺ຘິໍ, ມູລາຍປຏິກສ຺ສນາຣເຫນ, ມານຕ຺ຕາຣເຫນ, ມານຕ຺ຕຈາຣິເກນ, ອພ຺ຠານາຣເຫນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສທ຺ຘິໍ ເອກຈ຺ຉນ຺ເນ ອາວາເສ ວຕ຺ຖພ຺ພ’’ນ຺ຕິອາທີນິ (ຈູຬວ. ໘໒) ປກຕຕ຺ເຕ ຈຣິຕພ຺ເພຫິ ອນຎ຺ຎຕ຺ຕາ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ອຄເຓຕ຺ວາ ປາຣິວາສິກວຸຑ຺ຒຕຣາທີສຸ ປຸຄ຺ຄລນ຺ຕເຣສຸ ຈຣິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ເຕສໍ ວເສນ ສມ຺ປິຓ຺ເຑຕ຺ວາ ເອເກກໍ ກຕ຺ວາ ຄເຓຕພ຺ພານິ ປຎ຺ຈາຕິ ເອກສຕ຺ຕຕິ ວຕ຺ຕານິ, ອຸກ຺ເຂປນີຍກມ຺ມກຕວຕ຺ເຕສຸ ວຕ຺ຕປຎ຺ຎາປນວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ນ ປກຕຕ຺ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອຠິວາທນໍ ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐານໍ…ເປ… ນຫາເນ ປິຏ຺ຐິປຣິກມ຺ມໍ ສາທິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ (ຈູຬວ. ໗໕) ອິທໍ ອຠິວາທນາທີນໍ ອສ຺ສາທິຍນໍ ເອກໍ, ‘‘ນ ປກຕຕ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ສີລວິປຕ຺ຕິຍາ ອນຸທ຺ຘໍເສຕພ຺ໂພ’’ຕິອາທີນິ (ຈູຬວ. ໕໑) ຈ ທສາຕິ ເອວໍ ທ຺ວາສີຕິ ໂຫນ຺ຕິ. ເອເຕສ຺ເວວ ການິຈິ ຕຊ຺ຊນີຍກມ຺ມກຕາທິວຕ຺ຕານິ, ການິຈິ ປາຣິວາສິກາທິວຕ຺ຕານີຕິ ອຄ຺ຄຫິຕຄ຺ຄຫເຓນ ທ຺ວາສີຕິວຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ອິຘ ວິປາການຸຠວນວເສນ ຕທາຣມ຺ມຓໍ, ອວິປກ຺ກວິປາກສ຺ສ ສພ຺ພຖາ ອວິຄຕຕ຺ຕາ ຠວິຕ຺ວາ ວິຄຕມຕ຺ຕວເສນ ກມ຺ມຎ຺ຈ ‘‘ຠຸຕ຺ວາ ວິຄຕຸປ຺ປນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ອຏ຺ຐສາລິນິຍໍ (ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ໑) ວິຍ ຣຊ຺ຊນາທິວເສນ ອນຸຠຸຕ຺ວາປຄຕໍ ຊວນໍ, ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນິຣຸທ຺ຘຕາວເສນ ຠູຕາປຄຕສງ຺ຂາຕໍ ເສສສງ຺ຂຕຎ຺ຈ ‘‘ຠູຕາປຄຕຸປ຺ປນ຺ນ’’ນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ອິຘ ໂອກາສກຕຸປ຺ປນ຺ນໍ ວິປາກເມວ ວທຕິ, ນ ຕຕ຺ຖ ວິຍ ກມ຺ມມ຺ປີຕິ. ອນຸສຍິຕກິເລສາຕິ ອປ຺ປຫີນາ ມຄ຺ເຄນ ປຫາຕພ຺ພາ ອຘິປ຺ເປຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ອຕີຕາ ວາ…ເປ… ນ ວຕ຺ຕພ຺ພາ’’ຕິ. ເຕສຎ຺ຫິ ອມ຺ພຕຣຸໂຓປມາຍ ວຕ຺ຕມານາທິຕາ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພາຕິ.

ອາຫຕຂີຣຣຸກ຺ໂຂ ວິຍ ນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄາຫວເສນ ອຘິຄຕໍ ອາຣມ຺ມຓໍ, ອນາຫຕຂີຣຣຸກ຺ໂຂ ວິຍ ອວິກ຺ຂມ຺ຠິຕຕາຍ ອນ຺ໂຕຄຘກິເລສໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ, ນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄາຫກາວິກ຺ຂມ຺ຠິຕກິເລສາ ວາ ປຸຄ຺ຄລາ ອາຫຕານາຫຕຂີຣຣຸກ຺ຂສທິສາ. ປຸຣິມນເຍເນວາຕິ ອວິກ຺ຂມ຺ຠິຕຸປ຺ປນ຺ເນ ວິຍ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ນາມ ຐາເນ ນຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພາ ອສມຸຄ຺ຆາຏິຕຕ຺ຕາ’’ຕິ ໂຍເຊຕ຺ວາ ວິຕ຺ຖາເຣຕພ຺ພໍ.

ປາຬິຍນ຺ຕິ ປຏິສມ຺ຠິທາປາຬິຍໍ (ປຏິ. ມ. ໓.໒໑). ມຄ຺ເຄນ ປຫີນກິເລສານເມວ ຕິຘາ ນວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ອປາກຏໍ ປາກຏໍ ກາຕຸໍ ອຊາຕຜລຣຸກ຺ໂຂ ອາຠໂຕ, ອຕີຕາທີນໍ ອປ຺ປຫີນຕາທສ຺ສນຕ຺ຖມ຺ປິ ‘‘ຊາຕຜລຣຸກ຺ເຂນ ທີເປຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ຕຕ຺ຖ ຍຖາ ອຈ຺ຉິນ຺ເນ ຣຸກ຺ເຂ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຣຫານິ ຜລານິ ຉິນ຺ເນ ອນຸປ຺ປຊ຺ຊມານານິ ນ ກທາຈິ ສສຠາວານິ ອເຫສຸໍ ໂຫນ຺ຕິ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ຈາຕິ ອຕີຕາທິຠາເວນ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພານິ, ເອວໍ ມຄ຺ເຄນ ປຫີນກິເລສາ ຈ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ຍຖາ ຈ ເຉເທ ອສຕິ ຜລານິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສນ຺ຕິ, ສຕິ ຈ ນຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ເຉທສ຺ສ ສາຕ຺ຖກຕາ, ເອວໍ ມຄ຺ຄຠາວນາຍ ຈ ສາຕ຺ຖກຕາ ໂຍເຊຕພ຺ພາ.

ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຠາຊນີຍວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.