໑. ອຠິຘມ຺ມຠາຊນີຍວຓ຺ຓນາ

໒໑໙. ຈກ຺ຂຸທ຺ວາເຣ ອິນ຺ທຏ຺ຐໍ ກາເຣຕີຕິ ຈກ຺ຂຸທ຺ວາຣຠາເວ ຕໍທ຺ວາຣິເກຫິ ອຕ຺ຕໂນ ອິນ຺ທຠາວໍ ປຣມິສ຺ສຣຠາວໍ ກາຣຍຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຎ຺ຫິ ເຕ ຣູປຄ຺ຄຫເຓ ອຕ຺ຕານໍ ອນຸວຕ຺ເຕຕິ, ເຕ ຈ ຕໍ ອນຸວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ. ເອສ ນໂຍ ອິຕເຣສຸປິ. ເຍນ ຕໍສມງ຺ຄີປຸຄ຺ຄໂລ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມາ ວາ ອຎ຺ຎາຕາວິໂນ ໂຫນ຺ຕິ, ໂສ ອຎ຺ຎາຕາວິຠາໂວ ປຣິນິຏ຺ຐິຕກິຈ຺ຈຊານນໍ.

ກຕ຺ຖຈິ ທ຺ເວຕິ ‘‘ທ຺ວິນ຺ນໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ຠາວິຕຕ຺ຕາ ພຫຸລີກຕຕ຺ຕາ ຂີຓາສໂວ ຠິກ຺ຂຸ ອຎ຺ຎໍ ພ຺ຍາກໂຣຕິ…ເປ… ອຣິຍາຍ ຈ ປຎ຺ຎາຍ ອຣິຍາຍ ຈ ວິມຸຕ຺ຕິຍາ. ຍາ ຫິສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິຍາ ປຎ຺ຎາ, ຕທສ຺ສ ປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ຍາ ຫິສ຺ສ ອຣິຍາ ວິມຸຕ຺ຕິ, ຕທສ຺ສ ສມາຘິນ຺ທ຺ຣິຍ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ສໍ. ນິ. ໕.໕໑໖) ທ຺ເວ, ‘‘ຕິຓ຺ຓໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ຠາວິຕຕ຺ຕາ ພຫຸລີກຕຕ຺ຕາ ປິຓ຺ໂຑລຠາຣທ຺ວາເຊນ ຠິກ຺ຂຸນາ ອຎ຺ຎາ ພ຺ຍາກຕາ…ເປ… ສຕິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ສມາຘິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສາ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໕໑໙), ‘‘ຕີຓິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ. ກຕມານິ ຕີຓິ? ອນຎ຺ຎາຕຎ຺ຎສ຺ສາມີຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອຎ຺ຎາຕາວິນ຺ທ຺ຣິຍ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໔໙໓), ‘‘ຕີຓິມານິ…ເປ… ອິຕ຺ຖິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ປຸຣິສິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໔໙໒) ຈ ເອວມາທີສຸ ຕີຓິ, ‘‘ປຎ຺ຈິມານິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ນານາວິສຍານິ…ເປ… ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍໍ…ເປ… ກາຍິນ຺ທ຺ຣິຍ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໕໑໒), ‘‘ປຎ຺ຈິ…ເປ… ສຸຂິນ຺ທ຺ຣິຍໍ…ເປ… ອຸເປກ຺ຂິນ຺ທ຺ຣິຍ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໕໐໑ ອາທໂຍ), ‘‘ປຎ຺ຈິ…ເປ… ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ…ເປ… ປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໔໘໖ ອາທໂຍ) ຈ ເອວມາທີສຸ ປຎ຺ຈ. ຕຕ຺ຖ ສຸຕ຺ຕນ຺ເຕ ທຸກາທິວຈນໍ ນິສ຺ສຣຓຸປາຍາທິຠາວໂຕ ທຸກາທີນໍ. ສພ຺ພານິ ປນ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ຍານິ, ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ຍຘມ຺ມເທສນາ ຈ ອຠິຘມ຺ໂມຕິ ອິຘ ສພ຺ພານິ ເອກໂຕ ວຸຕ຺ຕານິ.

ຂີຓາສວສ຺ສ ຠາວຠູໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ‘‘ຂີຓາສວສ຺ເສວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ລິງ຺ເຄຕິ ຄເມຕິ ຎາເປຕີຕິ ລິງ຺ຄໍ, ລິງ຺ຄີຍຕິ ວາ ເອເຕນາຕິ ລິງ຺ຄໍ, ກິໍ ລິງ຺ເຄຕິ, ກິຎ຺ຈ ວາ ລິງ຺ຄີຍຕີຕິ? ອິນ຺ທໍ ອິນ຺ໂທ ວາ, ອິນ຺ທສ຺ສ ລິງ຺ຄໍ ອິນ຺ທລິງ຺ຄໍ, ອິນ຺ທລິງ຺ຄສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ຕໍສຠາໂວ ອິນ຺ທລິງ຺ຄຏ຺ໂຐ, ອິນ຺ທລິງ຺ຄເມວ ວາ ອິນ຺ທ຺ຣິຍ-ສທ຺ທສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ອິນ຺ທລິງ຺ຄຏ຺ໂຐ. ສຊ຺ຊິຕໍ ອຸປ຺ປາທິຕນ຺ຕິ ສິຏ຺ຐໍ, ອິນ຺ເທນ ສິຏ຺ຐໍ ອິນ຺ທສິຏ຺ຐໍ. ຊຸຏ຺ຐໍ ເສວິຕໍ. ກມ຺ມສງ຺ຂາຕສ຺ສ ອິນ຺ທສ຺ສ ລິງ຺ຄານິ, ເຕນ ຈ ສິຏ຺ຐານີຕິ ກມ຺ມຊາເນວ ໂຍເຊຕພ຺ພານິ, ນ ອຎ຺ຎານິ. ເຕ ຈ ທ຺ເວ ອຕ຺ຖາ ກມ຺ເມ ເອວ ໂຍເຊຕພ຺ພາ, ອິຕເຣ ຈ ຠຄວຕິ ເອວາຕິ ‘‘ຍຖາໂຍຄ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ເຕນາຕິ ຠຄວໂຕ ກມ຺ມສ຺ສ ຈ ອິນ຺ທຕ຺ຕາ. ເອຕ຺ຖາຕິ ເອເຕສຸ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ. ອຸລ຺ລິງ຺ເຄນ຺ຕິ ປກາເສນ຺ຕິ ຜລສມ຺ປຕ຺ຕິວິປຕ຺ຕີຫິ ກາຣຓສມ຺ປຕ຺ຕິວິປຕ຺ຕິອວໂພຘໂຕ. ‘‘ໂສ ຕໍ ນິມິຕ຺ຕໍ ອາເສວຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ອ. ນິ. ໙.໓໕) ໂຄຈຣກຣຓມ຺ປິ ອາເສວນາຕິ ວຸຕ຺ຕາຕິ ອາຫ ‘‘ການິຈິ ໂຄຈຣາເສວນາຍາ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ສພ຺ເພສໍ ໂຄຈຣີກາຕພ຺ພຕ຺ເຕປິ ‘‘ການິຈີ’’ຕິ ວຈນໍ ອວິປສ຺ສິຕພ຺ພານໍ ພຫຸລີມນສິກຣເຓນ ອນາເສວນີຍຕ຺ຕາ. ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາມຕ຺ຕເມວ ຫິ ເຕສຸ ໂຫຕີຕິ. ‘‘ຕສ຺ສ ຕໍ ມຄ຺ຄໍ ອາເສວໂຕ’’ຕິອາທີສຸ (ອ. ນິ. ໔.໑໗໐) ຠາວນາ ‘‘ອາເສວນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາຕິ ຠາເວຕພ຺ພານິ ສທ຺ຘາທີນິ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ການິຈິ ຠາວນາເສວນາຍາ’’ຕິ. ອາຘິປຈ຺ຈໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍປຈ຺ຈຍຠາໂວ, ອສຕິ ຈ ອິນ຺ທ຺ຣິຍປຈ຺ຈຍຠາເວ ອິຕ຺ຖິປຸຣິສິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ອຕ຺ຕໂນ ປຈ຺ຈຍວເສນ ປວຕ຺ຕມາເນຫິ ຕໍສຫິຕສນ຺ຕາເນ ອຎ຺ຎາກາເຣນ ອນຸປ຺ປຊ຺ຊມາເນຫິ ລິງ຺ຄາທີຫິ ອນຸວຕ຺ຕນີຍຠາໂວ, ອິມສ຺ມິຎ຺ຈຕ຺ເຖ ອິນ຺ທນ຺ຕິ ປຣມິສ຺ສຣິຍໍ ກໂຣນ຺ຕິຈ຺ເຈວ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ. ຈກ຺ຂາທີສຸ ທສ຺ສິເຕນ ນເຍນ ອຎ຺ເຎສຎ຺ຈ ຕທນຸວຕ຺ຕີສຸ ອາຘິປຈ຺ຈໍ ຍຖາຣຫໍ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ.

ເຫຏ຺ຐາຕິ ອຏ຺ຐສາລິນິຍໍ. ອໂມໂຫ ເອວ, ນ ວິສຸໍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຘມ຺ມາ, ຕສ຺ມາ ອໂມຫສ຺ສ ປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍປເທ ວິຠາວິຕານິ ລກ຺ຂຓາທີນິ ເຕສຎ຺ຈ ເວທິຕພ຺ພານີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເສສານິ ອຏ຺ຐສາລິນິຍໍ ລກ຺ຂຓາທີຫິ ສຣູເປເນວ ອາຄຕານິ. ນນຸ ຈ ສຸຂິນ຺ທ຺ຣິຍທຸກ຺ຂິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ຕຕ຺ຖ ລກ຺ຂຓາທີນິ ນ ວຸຕ຺ຕານີຕິ? ກິຎ຺ຈາປິ ນ ວຸຕ຺ຕານິ, ໂສມນສ຺ສໂທມນສ຺ສິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ປນ ວຸຕ຺ຕລກ຺ຂຓາທິວເສນ ວິຎ຺ເຎຍ຺ຍໂຕ ເອເຕສມ຺ປິ ວຸຕ຺ຕາເນວ ໂຫນ຺ຕິ. ກຖໍ? ອິຏ຺ຐໂຜຏ຺ຐພ຺ພານຸຠວນລກ຺ຂຓໍ ສຸຂິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ອິຏ຺ຐາກາຣສມ຺ໂຠຄຣສໍ, ກາຍິກສ຺ສາທປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານໍ, ກາຍິນ຺ທ຺ຣິຍປທຏ຺ຐານໍ. ອນິຏ຺ຐໂຜຏ຺ຐພ຺ພານຸຠວນລກ຺ຂຓໍ ທຸກ຺ຂິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ອນິຏ຺ຐາກາຣສມ຺ໂຠຄຣສໍ, ກາຍິກາພາຘປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານໍ, ກາຍິນ຺ທ຺ຣິຍປທຏ຺ຐານນ຺ຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ອິຏ຺ຐານິຏ຺ຐາກາຣານເມວ ອາຣມ຺ມຓານໍ ສມ຺ໂຠຄຣສຕາ ເວທິຕພ຺ພາ, ນ ວິປຣີເຕປິ ອິຏ຺ຐາກາເຣນ ອນິຏ຺ຐາກາເຣນ ຈ ສມ຺ໂຠຄຣສຕາຕິ.

ສຕ຺ຕານໍ ອຣິຍຠູມິປຏິລາໂຠ ຠຄວໂຕ ເທສນາຍ ສາຘາຣຓໍ ປຘານຎ຺ຈ ປໂຍຊນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອຊ຺ຌຕ຺ຕຘມ຺ມໍ ປຣິຎ຺ຎາຍາ’’ຕິອາທິ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ອິຕ຺ຖິປຸຣິສິນ຺ທ຺ຣິຍານນ຺ຕຣໍ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍເທສນກ຺ກໂມ ວຸຕ຺ໂຕ, ໂສ ອິນ຺ທ຺ຣິຍຍມກເທສນາຍ ສເມຕິ. ອິຘ ປນ ອິນ຺ທ຺ຣິຍວິຠງ຺ເຄ ມນິນ຺ທ຺ຣິຍານນ຺ຕຣໍ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ປຸຣິມປຈ຺ຉິມານໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກພາຫິຣານໍ ອນຸປາລກຕ຺ເຕນ ເຕສໍ ມຊ຺ເຌ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຍຎ຺ຈ ກິຎ຺ຈິ ເວທຍິຕໍ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ທຸກ຺ຂໍ. ຍາວ ຈ ທຸວິຘຕ຺ຕຠາວານຸປາລກສ຺ສ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ປວຕ຺ຕິ, ຕາວ ທຸກ຺ຂຠູຕານໍ ເອເຕສໍ ເວທຍິຕານໍ ອນິວຕ຺ຕີຕິ ຎາປນຕ຺ຖໍ. ເຕນ ຈ ຈກ຺ຂາທີນໍ ທຸກ຺ຂານຸພນ຺ຘຕາຍ ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍຕໍ ຎາເປຕິ. ຕໂຕ ອນນ຺ຕຣໍ ຠາເວຕພ຺ພຕ຺ຕາຕິ ຠາວນາມຄ຺ຄສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ອຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ທສ຺ສນານນ຺ຕຣາ ຫິ ຠາວນາຕິ.

ສຕິປິ ປຸເຣຊາຕາທິປຈ຺ຈຍຠາເວ ອິນ຺ທ຺ຣິຍປຈ຺ຈຍຠາເວນ ສາເຘຕພ຺ພເມວ ກິຈ຺ຈໍ ‘‘ກິຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ອາຫ ຕສ຺ສ ອນຎ຺ຎສາຘາຣຓຕ຺ຕາ ອິນ຺ທ຺ຣິຍກຖາຍ ຈ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ປຸພ຺ພງ຺ຄມຠາເວນ ມນິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ວສວຕ຺ຕາປນໍ ໂຫຕິ, ນາຎ຺ເຎສໍ. ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕານິປິ ຫິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ສາເຘຕພ຺ພຠູຕາເນວ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ອິນ຺ທ຺ຣິຍກິຈ຺ຈໍ ສາເຘນ຺ຕິ ເຈຕສິກຕ຺ຕາຕິ. ‘‘ສພ຺ພຕ຺ຖ ຈ ອິນ຺ທ຺ຣິຍປຈ຺ຈຍຠາເວນ ສາເຘຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອຍໍ ອຘິກາໂຣ ອນຸວຕ຺ຕຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອນຸປ຺ປາທເນ ອນຸປຕ຺ຖມ຺ເຠ ຈ ຕປ຺ປຈ຺ຈຍານໍ ຕປ຺ປວຕ຺ຕເນ ນິມິຕ຺ຕຠາໂວ ອນຸວິຘານໍ. ຉາເທຕ຺ວາ ຜຣິຕ຺ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ສຸຂທຸກ຺ຂເວທນາ ສຫຊາເຕ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ສຍເມວ ປາກຏາ ໂຫຕິ, ສຫຊາຕາ ຈ ຕພ຺ພເສນ ສຸຂທຸກ຺ຂຠາວປ຺ປຕ຺ຕາ ວິຍາຕິ ອາຫ ‘‘ຍຖາສກໍ ໂອຬາຣິກາກາຣານຸປາປນ’’ນ຺ຕິ. ອສນ຺ຕສ຺ສ ອປຓີຕສ຺ສປິ ອກຸສລຕພ຺ພິປາກາທິສມ຺ປຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ມຊ຺ຌຕ຺ຕາກາຣານຸປາປນໍ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ, ສມານຊາຕິຍໍ ວາ ສຸຂທຸກ຺ເຂຫິ ສນ຺ຕປຓີຕາກາຣານຸປາປນຎ຺ຈ. ປສນ຺ນປຄ຺ຄຫິຕອຸປຏ຺ຐິຕສມາຫິຕທສ຺ສນາກາຣານຸປາປນໍ ຍຖາກ຺ກມໍ ສທ຺ຘາທີນໍ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ອຸທ຺ຘມ຺ຠາຄິຍສໍໂຍຊນານິ ຄຫິຕານິ, ມຄ຺ຄສມ຺ປຍຸຕ຺ຕສ຺ເສວ ຈ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ກິຈ຺ຈໍ ທສ຺ສິຕໍ, ເຕເນວ ຜລສມ຺ປຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ຕໍຕໍສໍໂຍຊນານໍເຍວ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິປຫານກິຈ຺ຈຕາ ທສ຺ສິຕາ ໂຫຕີຕິ. ສພ຺ພກຕກິຈ຺ຈໍ ອຎ຺ຎາຕາວິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອຎ຺ຎສ຺ສ ກາຕພ຺ພສ຺ສ ອຠາວາ ອມຕາຠິມຸຂເມວ ຕພ຺ຠາວປຈ຺ຈໂຍ ຈ ໂຫຕິ, ນ ອິຕຣານິ ວິຍ ກິຈ຺ຈນ຺ຕຣປສຸຕຎ຺ຈ. ເຕນາຫ ‘‘ອມຕາຠິມຸຂຠາວປຈ຺ຈຍຕາ ຈາ’’ຕິ.

໒໒໐. ເອວໍ ສນ຺ເຕປີຕິ ສຕິປິ ສພ຺ພສງ຺ຄາຫກຕ຺ເຕ ວີຣິຍິນ຺ທ຺ຣິຍປທາທີຫິ ສງ຺ຄເຫຕພ຺ພານິ ກຸສລາກຸສລວີຣິຍາທີນິ, ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍປທາທີຫິ ສງ຺ຄເຫຕພ຺ພານິ ກາລປຸຄ຺ຄລປຈ຺ຈຍາທິເຠເທນ ຠິນ຺ນານິ ຈກ຺ຂາທີນິ ສງ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕິຈ຺ເຈວ ສພ຺ພສງ຺ຄາຫການິ, ນ ຍສ຺ສາ ຠູມິຍາ ຍານິ ນ ວິຊ຺ຊນ຺ຕິ, ເຕສໍ ສງ຺ຄາຫກຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນ ຈ ອວິເສສິຕຕ຺ຕາ ສພ຺ເພສໍ ສພ຺ພຠູມິກຕ຺ຕຄຫຓປ຺ປສງ຺ເຄ ຕໍນິວຕ຺ຕເນນ ສພ຺ພສງ຺ຄາຫກວຈນໍ ອວິຊ຺ຊມານສ຺ສ ສງ຺ຄາຫກຕ຺ຕທີປກໍ ນ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ອຠິຘມ຺ມຠາຊນີຍວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.