໑໒. ຌານວິຠງ຺ໂຄ

໑. ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຠາຊນີຍໍ

ມາຕິກາວຓ຺ຓນາ

໕໐໘. ຌານສ຺ສ ປຸພ຺ພຠາຄກຣຓີຍສມ຺ປທາ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣາທິ. ອສຸຠານຸສ຺ສຕິໂຍ ໂລກຸຕ຺ຕຣຊ຺ຌານານິ ຈ ອິໂຕ ພຫິທ຺ຘາ ນຕ຺ຖີຕິ ສພ຺ພປ຺ປກາຣ-ຄ຺ຄຫຓໍ ກໂຣຕິ, ສຸຎ຺ຎາ ປຣປ຺ປວາທາ ສມເຓຠີຕິ (ມ. ນິ. ໑.໑໓໙; ອ. ນິ. ໔.໒໔໑) ວຈເນນ ສມຓຠາວກຣປຸພ຺ພຠາຄກຣຓີຍສມ຺ປທາສມ຺ປນ຺ນສ຺ສປິ ອຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ສິກ຺ຂາປເທສຸ ນາມກາຍາທິວເສນ ວຸຕ຺ເຕສຸ ວຈນານຕິກ຺ກມວເສນ ສິກ຺ຂິຕພ຺ເພສຸ, ອວີຕິກ຺ກມນວິຣຕິເຈຕນາສງ຺ຂາເຕສຸ ວາ ສິກ຺ຂາໂກຏ຺ຐາເສສຸ ປຣິປູຣຓວເສນ ສິກ຺ຂິຕພ຺ເພສຸ ສາ ສາ ຠິກ຺ຂຸສິກ຺ຂາທິກາ ສິກ຺ຂາປເທກເທສຠູຕາ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພາຕິ ອາຫ ‘‘ສິກ຺ຂາປເທສູຕິ ອິທມສ຺ສ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພຘມ຺ມປຣິທີປນ’’ນ຺ຕິ.

ສນ຺ໂຕສາທິວເສນ ອິຕຣີຕຣສນ຺ໂຕສໍ, ຕສ຺ສ ຈ ວຓ຺ຓວາທິຕໍ, ອລທ຺ຘາ ຈ ອປຣິຕສ຺ສນໍ, ລທ຺ຘາ ຈ ອຄຘິຕປຣິໂຠຄນ຺ຕິ ເອເຕ ຄຸເຓ ທສ຺ເສຕິ. ຌານຠາວນາຍ ກາຣໂກຕິ ປຣິທີປນໍ ກາຣກຠາວປຣິທີປນໍ. ອຣຎ຺ຎນ຺ຕິອາທິນາ ເສນາສນສ຺ສ ປເຠທໍ, ອປ຺ປສທ຺ທນ຺ຕິອາທິນາ ນິຣາທີນວຕໍ, ປຏິສລ຺ລານສາຣຸປ຺ປນ຺ຕິ ອານິສໍສໍ ທີເປຕີຕິ ອາຫ ‘‘ເສນາສນປ຺ປເຠເທ…ເປ… ປຣິທີປນ’’ນ຺ຕິ.

ມາຕິກາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໕໐໙. ກມ຺ມຕ຺ເຖຫິ ທິຏ຺ຐິ-ສທ຺ທາທີຫິ ສາສນໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ‘‘ທິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ທິຏ຺ຐີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຠາວຏ຺ເຐນາຕິ ອວິປຣີຕຏ຺ເຐນ. ສິກ຺ຂິຍມາໂນ ກາຍາທີນິ ວິເນຕິ, ນ ອຎ຺ຎຖາຕິ ອາຫ ‘‘ສິກ຺ຂິຕພ຺ພຏ຺ເຐນ ວິນໂຍ’’ຕິ, ວິນໂຍ ວາ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພານິ ສິກ຺ຂາປທານິ, ຂນ຺ຘຕ຺ຕຍໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພນ຺ຕິ ວິນໂຍ ວິຍາຕິ ວິນໂຍຕິ ທສ຺ເສຕິ. ສຕ຺ຖຸ ອນຸສາສນທານຠູຕໍ ສິກ຺ຂຕ຺ຕຍນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອນຸສິຏ຺ຐິທານວເສນາ’’ຕິ.

ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິປຈ຺ຈຍຕ຺ຕາຕິ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິຍາ ປຈ຺ຈຍຕ຺ຕາ. ຕິສ຺ໂສ ຫິ ສິກ຺ຂາ ສິກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ປຣິປູຣຕີຕິ. ‘‘ຕສ຺ມາຕິຫ ຕ຺ວໍ ຠິກ຺ຂຸ ອາທິເມວ ວິໂສເຘຫິ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ, ໂກ ຈາທິ ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ? ສີລຎ຺ຈ ສຸວິສຸທ຺ຘໍ ທິຏ຺ຐິ ຈ ອຸຊຸກາ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໓໖໙) ວຈນໂຕ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິປຸພ຺ພງ຺ຄມໍ ສິກ຺ຂຕ຺ຕຍໍ. ເອຕສ຺ມິຎ຺ຈ ອຕ຺ຖທ຺ວເຍ ຜລກາຣໂຓປຈາເຣຫິ ສິກ຺ຂຕ຺ຕຍໍ ‘‘ທິຏ຺ຐີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ກຸສລຘມ຺ເມຫິ ວາ ອຕ຺ຕໂນ ເອກເທສຠູເຕຫີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຠຄວໂຕ ວິນຍນກິຣິຍຕ຺ຕາ ວິນໂຍ ສິກ຺ຂຕ຺ຕຍໍ, ຕໍ ປນ ວິນຍນໍ ຘມ຺ເມເນວ ອວິສມສຠາເວນ, ເທສນາຘມ຺ເມນ ວາ ປວຕ຺ຕໍ, ນ ທຓ຺ຑາທິນາຕິ ‘‘ຘມ຺ມວິນໂຍ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອນວຊ຺ຊຘມ຺ມຕ຺ຖນ຺ຕິ ປຣມານວຊ຺ຊນິພ຺ພານຕ຺ຖໍ, ອກຸປ຺ປເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິອຕ຺ຖໍ ວາ. ຘມ຺ເມສຸ ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ຍາທີສຸ ອຠິຊານນາທິກາຣຓໍ ສິກ຺ຂຕ຺ຕຍນ຺ຕິ ຕໍ ‘‘ຘມ຺ມວິນໂຍ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອິມິສ຺ສາ ອິມສ຺ມິ’’ນ຺ຕິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ວຸຈ຺ຈມານໍ ນິຍມກຣຓໍ ໂຫຕິ, ເອວ-ສທ຺ທໂລໂປ ວາ ກໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນາຫ ‘‘ນິຍໂມ ກໂຕ’’ຕິ.

໕໑໐. ຠິກ຺ຂຸໂກຕິ ອນຎ຺ຎຕ຺ເຖນ ກ-ກາເຣນ ປທໍ ວຑ຺ຒິຕນ຺ຕິ ‘‘ຠິກ຺ຂນຘມ຺ມຕາຍາ’’ຕິ ອຕ຺ຖມາຫ. ຠິກ຺ຂໂກຕິ ປນ ປາເຐ ຠິກ຺ຂຕີຕິ ຠິກ຺ຂໂກຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຊລ຺ລິກໍ ຣຊມິສ຺ສໍ ມລໍ, ອມິສ຺ສໍ ມລເມວ. ຠິນ຺ນປຏຘໂຣຕິ ນິພ຺ພຈນໍ ຠິນ຺ນປຏຘເຣ ຠິກ຺ຂຸ-ສທ຺ທສ຺ສ ນິຣຸຬ຺ຫຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຍສ຺ສ ຠາເວຕພ຺ໂພ ປຫາຕພ຺ໂພ ຈ ໂອຘິ ອວສິຏ຺ໂຐ ອຕ຺ຖິ, ໂສ ໂອຘິໂສ, ອຣຫາ ປນ ຕທຠາວາ ໂອຘິຣຫິໂຕຕິ ‘‘ອໂນຘິໂສ ກິເລສານໍ ປຫານາ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ໂອຘິ-ສທ຺ໂທ ວາ ເອກເທເສ ນິຣຸຬ຺ໂຫຕິ ສພ຺ພມຄ຺ຄາ ສພ຺ພກິເລສາ ຈ ອຣຫຕາ ຠາວິຕາ ປຫີນາ ຈ ‘‘ໂອຘີ’’ຕິ ນ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ປຫານາຕິ ອິທຎ຺ຈ ນິພ຺ພຈນໍ ເຠທນປຣິຍາຍວເສນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ເສກ຺ໂຂຕິອາທິນາ ຠິກ຺ຂຸ-ສທ຺ເທນ ວຸຈ຺ຈມານໍ ອຕ຺ຖໍ ຄຸຓວເສນ ທສ຺ເສຕິ, ເຫຏ຺ຐາ ປນ ‘‘ສມຎ຺ຎາຍ ປຏິຎ຺ຎາຍາ’’ຕິ ປຎ຺ຎາຍນວເສນ, ‘‘ຠິກ຺ຂຕີ’’ຕິອາທິນາ ນິພ຺ພຈນວເສນ ທສ຺ສິໂຕ.

ເສກ຺ໂຂ ຠິກ຺ຂູຕິ ສຕ຺ຕ ເສກ຺ຂາ ກຖິຕາ, ຠິນ຺ນຕ຺ຕາ ປາປການໍ…ເປ… ຠິກ຺ຂູຕິ ຂີຓາສໂວວ ກຖິໂຕຕິ ອິທໍ ທ຺ວຍໍ ‘‘ເສກ຺ໂຂຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊນກລ຺ຍາຓເກນ ສທ຺ຘິໍ ສຕ຺ຕ ອຣິຍາ, ຠິນ຺ນຕ຺ຕາຕິ ອິມິນາ ປນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຜລຏ຺ຐາ’’ຕິ ອິມິນາ ທ຺ວເຍນ ນ ສເມຕິ, ຕທິທໍ ນິປ຺ປຣິຍາຍທສ຺ສນໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ‘‘ເສສຏ຺ຐາເນສຸ ປຸຖຸຊ຺ຊນກລ຺ຍາຓກາທໂຍ ກຖິຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ນນຸ ປຏິຎ຺ຎາຍ ຠິກ຺ຂຸສີໂລປິ ວຸຕ຺ໂຕຕິ? ວຸຕ຺ໂຕ, ນ ປນ ອິຘາຘິປ຺ເປໂຕ ສພ຺ພປ຺ປກາຣຊ຺ຌານນິພ຺ພຕ຺ຕກສ຺ສ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ.

ຠຄວໂຕ ວຈນໍ ອຸປສມ຺ປທາກມ຺ມກຣຓສ຺ສ ກາຣຓຕ຺ຕາ ຐານໍ, ຕທນຸຣູປໍ ຐານາຣຫໍ, ອນູນຎຕ຺ຕິອນຸສ຺ສາວນໍ ອຸປ຺ປຏິປາຏິຍາ ຈ ອວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໕໑໑. ນິປ຺ປຣິຍາຍໂຕ ສີລໍ ສມາທານວິຣຕິອວີຕິກ຺ກມນວິຣຕິຠາວໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອນຠິຊ຺ຌາທີນິ ສນ຺ຘາຍ ເຈຕສິກສີລສ຺ສ ປຣິຍາຍສີລຕາ ວຸຕ຺ຕາ. ນຄຣວຑ຺ຒກີ ວຕ຺ຖຸວິຊ຺ຊາຈຣິໂຍຕິ ວທນ຺ຕິ. ຈຕຸພ຺ພິໂຘ ອາຫາໂຣ ອສິຕາທີນິ, ຠກ຺ຂິຕພ຺ພຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພເລຫິຕພ຺ພຈຸພິຕພ຺ພານິ ວາ.

ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວເຣນ ອຸເປໂຕ ປິຫິຕິນ຺ທ຺ຣິໂຍ ໂຫຕິ ຕິຓ຺ຓໍ ສຸຈຣິຕານໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວຣາຫາຣຕ຺ຕາ, ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວໂຣ ວາ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວຣສ຺ສ ອຸປນິສ຺ສໂຍ ໂຫຕິ. ອິຕິ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວເຣນ ປິຫິຕິນ຺ທ຺ຣິໂຍ ‘‘ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສໍວຸໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ອິມິນາ ອຘິປ຺ປາເຍນ ‘‘ສໍວຸໂຕ’’ຕິ ເອຕສ຺ສ ປິຫິຕິນ຺ທ຺ຣິໂຍຕິ ອຕ຺ຖມາຫ. ປາຕິໂມກ຺ເຂນ ຈ ສໍວເຣນ ຈາຕິ ອິທໍ ປາຕິໂມກ຺ຂໂຕ ອຎ຺ຎໍ ສີລໍ ກາຍິກອວີຕິກ຺ກມາທິຄ຺ຄຫເຓນ ຄຫິຕນ຺ຕິ ອິມິນາ ອຘິປ຺ປາເຍນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ທຸຕິໂຍ ປນຕ຺ໂຖ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ເອກຕ຺ຖຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ໂຕ.

໕໑໓. ສພ຺ພມ຺ປິ ທຸສ຺ສີລ຺ຍນ຺ຕິ ອິມິນາ ອຠິຊ຺ຌາທໂຍ ຈ ຄຫິຕາຕິ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ມນສາປິ ອາຈຣຕິ ເອວ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ທສ຺ເສຕຸ’’ນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖາຕິ ກາຍິກວີຕິກ຺ກມາທິວເສນ ວຸຕ຺ເຕສຸ ອນາຈາເຣສຸ. ຄຣຸຠຓ຺ຑວິສ຺ສຊ຺ຊນມາປຊ຺ຊຕີຕິ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອໂຣປິໂມຕິ ສງ຺ຆິກຠູມິຍໍ ອຸຏ຺ຐິໂຕ ວຸຕ຺ໂຕ. ຜາຕິກມ຺ມນ຺ຕິ ຄຣຸຠຓ຺ຑນ຺ຕຣຠູຕໍ ກມ຺ມໍ. ທຓ຺ຑກມ຺ມນ຺ຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ຫຕ຺ຖກມ຺ມມາຫ. ສິນາຍນ຺ຕິ ເອເຕນາຕິ ສິນານໍ, ຈຸຓ຺ຓາທິ.

ສຈ຺ຈາລີເກນ ປິຍວາທີ ‘‘ຈາຏູ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຈາຏຸໍ ອຕ຺ຕານໍ ອິຈ຺ຉຕີຕິ ຈາຏຸກາໂມ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ຈາຏຸກມ຺ຍຕາ. ມຸຄ຺ຄສູປສ຺ສ ອປ຺ປວິສນຏ຺ຐານໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ ສພ຺ພາຫາເຣຫິ ອວິຣຸທ຺ຘຕ຺ຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ປຣິຠຏຕິ ຘາເຣຕິ, ໂປເສຕິ ວາຕິ ປຣິຠໂຏ, ອຖ ວາ ປຣິວາຣຠູໂຕ ຠໂຏ ເສວໂກ ປຣິຠໂຏ.

ຠຓ຺ຑາຄາຣິກກມ຺ມໍ ຄິຫີນໍ ກຣິຍມານໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ປິຓ຺ຑຕ຺ຖໍ ປຏິປິຓ຺ຑທານໍ, ປິຓ຺ຑໍ ທຕ຺ວາ ປຏິປິຓ຺ຑຄ຺ຄຫຓໍ ວາ ປິຓ຺ຑປຏິປິຓ຺ຑໍ. ສງ຺ຆໂຠຄເຈຕິຍໂຠຄານໍ ອໂຍນິໂສ ວິຈາຣຓໍ ສງ຺ຆຸປ຺ປາທເຈຕິຍຸປ຺ປາທປຏ຺ຐປນໍ, ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕເກ ວິຍ ປຏິປຊ຺ຊນນ຺ຕິ ເກຈິ.

໕໑໔. ຄາໂວ ຈຣນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ໂຄຈໂຣ, ໂຄຈໂຣ ວິຍາຕິ ໂຄຈໂຣ, ອຠິຓ຺ຫໍ ຈຣິຕພ຺ພຏ຺ຐານໍ. ຄາໂວ ວາ ຈກ຺ຂາທີນິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ, ເຕຫິ ຈຣິຕພ຺ພຏ຺ຐານໍ ໂຄຈໂຣ. ອຍຸຕ຺ໂຕ ໂຄຈໂຣ ອໂຄຈໂຣຕິ ຕທຎ຺ໂຎ ຍຸຕ຺ໂຕ ‘‘ໂຄຈໂຣ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ.

ວາ-ສທ຺ໂທ ວິຘຸນນຕ຺ໂຖປິ ໂຫຕີຕິ ກຕ຺ວາ ອາຫ ‘‘ວິນິທ຺ຘຸຕກິພ຺ພິສານິ ວາ’’ຕິ.

໕໑໕. ອວຣາ ປຈ຺ຉິມາ ມຕ຺ຕາ ເອເຕສນ຺ຕິ ໂອຣມຕ຺ຕການິ. ສໍຍມກຣຓີຍານີຕິ ກາຍວາຈາສໍຍມມຕ຺ເຕນ ກຕ຺ຕພ຺ພປຏິກມ຺ມານິ, ວິກ຺ຂິປິຕພ຺ພານິ ວາ. ‘‘ປຸນ ນ ເອວໍ ກໂຣມີ’’ຕິ ຈິຕ຺ເຕນ ສໍວຣມຕ຺ເຕນ, ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວເຣເນວ ວາ ກຣຓີຍານິ ສໍວຣກຣຓີຍານິ. ທິວິວິຫາຣຊນປທວາສີ ທິວິວິຫາຣວາສີ. ມນສ຺ສ ອຘິຏ຺ຐານເມວ ອຘິຏ຺ຐານາວິກມ຺ມໍ. ເທສນາ ອິຘ ‘‘ວຸຏ຺ຐານາວິກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ອຘິປ຺ເປຕາ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທກຣຓີຍານິ ມນສິກາຣປຏິພທ຺ຘານີ’’ຕິ ວຈນໂຕ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣວິສຸທ຺ຘຕ຺ຖໍ ອນຕິກ຺ກມນີຍານິ ອນາປຕ຺ຕິຄມນີຍານິ ວຊ຺ຊານິ ວຸຕ຺ຕານີຕິ ອາຈຣິຍສ຺ສ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຈຕຸພ຺ພິຘສ຺ສາຕິ ອຕ຺ຕານຸວາທປຣານຸວາທທຓ຺ຑທຸຄ຺ຄຕິຠຍສ຺ສ.

໕໑໖. ‘‘ອິຘ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ ຠິກ຺ຂຸ ເອວ ອຘິປ຺ເປໂຕຕິ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ເສສສິກ຺ຂາ ປນ ອຕ຺ຖຸທ຺ຘາຣວເສນ ສິກ຺ຂາ-ສທ຺ທສ຺ສ ອຕ຺ຖທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕາ’’ຕິ ອາຫ. ຠິກ຺ຂຸຄ຺ຄຫຓໍ ປນ ອຄ຺ຄປຣິສາມຸເຂນ ສພ຺ພຊ຺ຌານນິພ຺ພຕ຺ຕການໍ ຈຕຸນ຺ນມ຺ປິ ປຣິສານໍ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ກຕໍ. ຄຸຓໂຕ ວາ ຠິກ຺ຂຸ ອຘິປ຺ເປໂຕຕິ ສພ຺ພາປິ ສິກ຺ຂາ ອິຘາຘິປ຺ເປຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ສພ຺ເພນ ສິກ຺ຂາສມາທາເນນາຕິ ເອຕ຺ຖ ເຍນ ສມາທາເນນ ສພ຺ພາປິ ສິກ຺ຂາ ສມາທິນ຺ນາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕໍ ເອກມ຺ປິ ສພ຺ພສມາທານກິຈ຺ຈກຣຕ຺ຕາ ສພ຺ພສມາທານໍ ນາມ ໂຫຕິ, ອເນເກສຸ ປນ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖິ. ສພ຺ເພນ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພາກາເຣນາຕິ ອວີຕິກ຺ກມເທສນາວຸຏ຺ຐານວຕ຺ຕຈຣຓາທິອາກາເຣນ. ວີຕິກ຺ກມນວເສນ ເສສສ຺ສປິ ນິສ຺ເສສຕາກຣຓໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ຠິນ຺ນສ຺ສປີ’’ຕິອາທິມາຫ.

໕໑໙. ອາວຣຓີເຍຫິ ຈິຕ຺ຕປຣິໂສຘນຠາວນາ ຊາຄຣິຍານຸໂຍໂຄຕິ ກຕ຺ວາ ອາຫ ‘‘ຠາວນ’’ນ຺ຕິ. ສຸປ຺ປປຣິຄ຺ຄາຫກນ຺ຕິ ‘‘ສຸປ຺ປປຣິຄ຺ຄາຫກໍ ນາມ ອິທໍ ອິໂຕ ປຸພ຺ເພ ອິໂຕ ປຣຎ຺ຈ ນຕ຺ຖິ, ອຍເມຕສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິອາທິນາ ປຣິຄ຺ຄາຫກໍ.

໕໒໐-໕໒໑. ຍຸຕ຺ໂຕຕິ ອາຣມ຺ຠມາໂນ. ສາຕຈ຺ຈໍ ເນປກ຺ກຎ຺ຈ ປວຕ຺ຕຍມາໂນ ຊາຄຣິຍານຸໂຍຄໍ ອນຸຍຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ຘໍ ທສ຺ເສຕິ.

໕໒໒. ໂລກິຍາຍປິ…ເປ… ອາຫາຕິ ອິທໍ ວິປສ຺ສນາຠາວນາຍ ສຕິປຏ຺ຐານາທໂຍ ເອກສ຺ມິໍ ອາຣມ຺ມເຓ ສຫ ນປ຺ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ປວຕ຺ຕມານານິປິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍພລານິ ໂພຊ຺ຌງ຺ເຄສ຺ເວວ ອນ຺ໂຕຄຘານິ ໂຫນ຺ຕິ. ປີຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄຄ຺ຄຫເຓນ ຫິ ຕທຸປນິສ຺ສຍຠູຕໍ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ສທ຺ຘາພລຎ຺ຈ ຄຫິຕເມວ ໂຫຕິ ‘‘ສທ຺ຘູປນິສໍ ປາໂມຊ຺ຊ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໒.໒໓) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ມຄ຺ຄງ຺ຄານິ ປຎ຺ເຈວ ວິປສ຺ສນາກ຺ຂເຓ ປວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

໕໒໓. ສມນ຺ຕໂຕ, ສມ຺ມາ, ສມໍ ວາ ສາຕ຺ຖກາທິປຊານນໍ ສມ຺ປຊານໍ, ຕເທວ ສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ. ເຕນາຕິ ສຕິສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ເອວ ອຸທ຺ເທເສ ອວຸຕ຺ຕາປິ ສຕິ ນິທ຺ເທເສ ‘‘ສໂຕ’’ຕິ ອິມິນາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ສາຕ຺ຖການໍ ອຠິກ຺ກມາທີນໍ ສມ຺ປຊານນໍ ສາຕ຺ຖກສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ. ເອວໍ ສປ຺ປາຍສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ. ອຠິກ຺ກມາທີສຸ ປນ ຠິກ຺ຂາຈາຣໂຄຈເຣ ອຎ຺ຎຕ຺ຖາປິ ຈ ປວຕ຺ເຕສຸ ອວິຊຫິເຕ ກມ຺ມຏ຺ຐານສງ຺ຂາເຕ ໂຄຈເຣ ສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ ໂຄຈຣສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ. ອຠິກ຺ກມາທີສຸ ອສມ຺ມຸຍ຺ຫນເມວ ສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ ອສມ຺ໂມຫສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ.

ທ຺ເວ ກຖາຕິ ວຈນກຣຓາກຣຓກຖາ ນ ກຖິຕປຸພ຺ພາ. ວຈນໍ ກໂຣມິ ເອວ, ຕສ຺ມາ ສຸພ຺ພຈຕ຺ຕາ ປຏິວຈນໍ ເທມີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ກມ຺ມຏ຺ຐານສີເສເນວາຕິ ກມ຺ມຏ຺ຐານຄ຺ເຄເນວ, ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ປຘານໍ ກຕ຺ວາ ເອວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນ ‘‘ປຕ຺ຕມ຺ປິ ອເຈຕນ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ວກ຺ຂມານໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ, ຍຖາປຣິຫຣິຍມານໍ ວາ ອວິຊຫິຕ຺ວາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ຕສ຺ມາ’’ຕິ ເອຕສ຺ສ ‘‘ຘມ຺ມກຖາ ກເຖຕພ຺ພາເຍວາຕິ ວທນ຺ຕີ’’ຕິ ເອເຕນ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຠເຍຕິ ປຣຈກ຺ກາທິຠເຍ.

ອວເສສຏ຺ຐາເນຕິ ຍາຄຸອຄ຺ຄຫິຕຏ຺ຐາເນ. ຐານຈງ຺ກມນເມວາຕິ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພິຣິຍາປຖວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ໂຠຊນາທິກາເລ ອວສ຺ສໍ ກຕ຺ຕພ຺ພນິສຊ຺ຊາຍປິ ປຏິກ຺ເຂປວເສນ.

ເຖໂຣ ທາຣຸຈີຣິໂຍ –

‘‘ຕສ຺ມາຕິຫ ເຕ, ພາຫິຍ, ເອວໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ. ທິຏ຺ເຐ ທິຏ຺ຐມຕ຺ຕໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ສຸເຕ ມຸເຕ ວິຎ຺ຎາເຕ. ຍໂຕ ໂຂ ເຕ, ພາຫິຍ, ທິຏ຺ເຐ ທິຏ຺ຐມຕ຺ຕໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ສຸເຕ ມຸເຕ ວິຎ຺ຎາເຕ ວິຎ຺ຎາຕມຕ຺ຕໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ຕໂຕ ຕ຺ວໍ, ພາຫິຍ, ນ ເຕນ, ຍໂຕ ຕ຺ວໍ, ພາຫິຍ, ນ ເຕນ. ຕໂຕ ຕ຺ວໍ, ພາຫິຍ, ນ ຕຕ຺ຖ, ຍໂຕ ຕ຺ວໍ, ພາຫິຍ, ນ ຕຕ຺ຖ. ຕໂຕ ຕ຺ວໍ, ພາຫິຍ, ເນວິຘ ນ ຫຸຣໍ ນ ອຸຠຍມນ຺ຕເຣນ. ເອເສວນ຺ໂຕ ທຸກ຺ຂສ຺ສາ’’ຕິ (ອຸທາ. ໑໐) –

ເອຕ຺ຕເກນ ອຣຫຕ຺ຕໍ ສຈ຺ຉາກາສິ.

ຂາຓຸອາທິປຣິຫຣຓຕ຺ຖໍ, ປຕິຏ຺ຐິຕປາທປຣິຫຣຓຕ຺ຖໍ ວາ ປສ຺ເສນ ຫຣຓໍ ວີຕິຫຣຓນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ຍາວ ປຕິຏ຺ຐິຕປາໂທ, ຕາວ ອາຫຣຓໍ ອຕິຫຣຓໍ, ຕໂຕ ປຣໍ ຫຣຓໍ ວີຕິຫຣຓນ຺ຕິ ອຍໍ ວາ ເອເຕສໍ ວິເສໂສ. ອວີຈິນ຺ຕິ ນິຣນ຺ຕຣໍ.

ປຐມຊວເນປິ…ເປ… ນ ໂຫຕີຕິ ອິທໍ ປຎ຺ຈວິຎ຺ຎາຓວີຖິຍໍ ອິຕ຺ຖິປຸຣິໂສຕິ ຣຊ຺ຊນາທີນໍ ອຠາວໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ອາວຊ຺ຊນໂວຏ຺ຐພ຺ພນານໍ ອໂຍນິໂສ ອາວຊ຺ຊນໂວຏ຺ຐພ຺ພນວເສນ ອິຏ຺ເຐ ອິຕ຺ຖິຣູປາທິມ຺ຫິ ໂລໂຠ, ອນິຏ຺ເຐ ຈ ປຏິໂຆ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ມໂນທ຺ວາເຣ ປນ ອິຕ຺ຖິປຸຣິໂສຕິ ຣຊ຺ຊນາທິ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ປຎ຺ຈທ຺ວາຣຊວນໍ ມູລໍ, ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ວາ ສພ຺ພໍ ຠວງ຺ຄາທິ. ເອວໍ ມໂນທ຺ວາຣຊວນສ຺ສ ມູລວເສນ ມູລປຣິຎ຺ຎາ ວຸຕ຺ຕາ. ອາຄນ຺ຕຸກຕາວກາລິກຕາ ປນ ປຎ຺ຈທ຺ວາຣຊວນສ຺ເສວ ອປຸພ຺ພຕິຕ຺ຕຣຕາວເສນ. ມຓິສປ຺ໂປ ສີຫຬທີເປ ວິຊ຺ຊມານາ ເອກາ ສປ຺ປຊາຕີຕິ ວທນ຺ຕິ. ຈລນນ຺ຕິ ກມ຺ປນໍ.

ອຕິຫຣຕີຕິ ຍາວ ມຸຂາ ອາຫຣຕິ. ວີຕິຫຣຕີຕິ ຕໂຕ ຍາວ ກຸຈ຺ຉິ, ຕາວ ຫຣຕິ, ກຸຈ຺ຉິຄຕໍ ວາ ປສ຺ສໂຕ ຫຣຕິ. ອລ຺ລຕ຺ຕຎ຺ຈ ອນຸປາເລຕີຕິ ວາຍຸອາທີຫິ ອຕິວິໂສສນໍ ຍຖາ ນ ໂຫຕິ, ຕຖາ ປາເລຕິ. ອາຠຸຊຕີຕິ ປຣິເຍສນຊ຺ໂຌຫຣຓຊິຓ຺ຓາຊິຓ຺ຓຕາທິໍ ອາວຊ຺ເຊຕິ, ວິຊານາຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕໍຕໍວິຊານນນິປ຺ຜາທໂກເຍວ ຫິ ປໂຍໂຄ ‘‘ສມ຺ມາປໂຍໂຄ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕຕິ. ອຖ ວາ ‘‘ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິມາຄມ຺ມ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ອຕ຺ຕາ ນາມ ໂກຈິ ຠຸຊນໂກ ນຕ຺ຖີ’’ຕິອາທິນາ ວິຊານນໍ ອາຠຸຊນໍ.

ອຏ຺ຐາເນຕິ ມນຸສ຺ສາມນຸສ຺ສປຣິຄ຺ຄຫິເຕ ອຍຸຕ຺ເຕ ຐາເນ ເຂຕ຺ຕເທວາຍຕນາທິເກ. ຕຸມ຺ພໂຕ ເວຬຸນາຬິອາທິອຸທກຠາຊນໂຕ. ຕນ຺ຕິ ຉຑ຺ຑິຕໍ ອຸທກໍ.

ຄເຕຕິ ຄມເນຕິ ປຸພ຺ເພ ອຠິກ຺ກມປຏິກ຺ກມຄ຺ຄຫເຓນ ຄມເນປິ ປຸຣໂຕ ປຈ຺ຉໂຕ ຈ ກາຍສ຺ສ ອຕິຫຣຓໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອິຘ ຄມນເມວ ຄຫິຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ, ວກ຺ຂມາໂນ ວາ ເອເຕສໍ ວິເສໂສ.

ເອຕ຺ຕເກນາຕິ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຈຕຸນ຺ນໍ ອິຣິຍາປຖານໍ ປວຕ຺ຕນວຈນມຕ຺ເຕນ ໂຄຈຣສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ ນ ປາກຏໍ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວໍ ປນ ສຸຕ຺ເຕ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອວິຠູຕໍ ໂຫຕີຕິ ຈງ຺ກມນຏ຺ຐານນິສຊ຺ຊາສຸ ເອວ ປວຕ຺ເຕ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ສຸຕ຺ເຕ ປວຕ຺ຕາ ອປາກຏາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ກາຍາທິກິຣິຍາມຍຕ຺ຕາ ອາວຊ຺ຊນກິຣິຍາສມຸຏ຺ຐິຕຕ຺ຕາ ຈ ຊວນໍ, ສພ຺ພມ຺ປິ ວາ ຉທ຺ວາຣປ຺ປວຕ຺ຕໍ ກິຣິຍາມຍປວຕ຺ຕໍ ນາມ, ທຸຕິຍຊ຺ຌານໍ ວຈີສງ຺ຂາຣວິຣຫາ ‘‘ຕຸຓ຺ຫີຠາໂວ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

໕໒໖. ອຸປາສນຏ຺ຐານນ຺ຕິ ອິສ຺ສາສານໍ ວິຍ ອຸປາສນສ຺ສ ສິກ຺ຂາໂຍຄກຣຓສ຺ສ ກມ຺ມຏ຺ຐານອຸປາສນສ຺ສ ຐານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕເມວ ຫິ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ໂຍຄປຖ’’ນ຺ຕິ ອາຫາຕິ. ສີສໍ ໂຘວຕີຕິ ອິຈ຺ຉາທາສພ຺ຍາ ຠຸຊິສ຺ສຕໍ ຎາປຍຕິ, ມິຈ຺ຉາປຏິປນ຺ເນຫິ ວາ ປກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ອຍສຣຊໍ ໂຘວຕິ.

໕໒໙. ວິນຍປຣິຍາເຍນ ອທິນ຺ນາທານປາຣາຊິເກ ອາຄຕໍ. ສຸຕ຺ຕນ຺ຕປຣິຍາເຍນ ອາຣຎ຺ຎກສິກ຺ຂາປເທ ‘‘ປຎ຺ຈຘນຸສຕິກໍ ປຈ຺ຉິມ’’ນ຺ຕິ ອາຄຕໍ ອາຣຎ຺ຎິກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ສນ຺ຘາຍ. ນ ຫິ ໂສ ວິນຍປຣິຍາຍິເກ ອຣຎ຺ເຎ ວສນໂຕ ‘‘ອາຣຎ຺ຎໂກ ປນ຺ຕເສນາສໂນ’’ຕິ ສຸຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ໂຕຕິ.

໕໓໐. ‘‘ນິຕຸມ຺ພ’’ນ຺ຕິປິ ‘‘ນທີກຸຎ຺ຊ’’ນ຺ຕິປິ ຍໍ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ກນ຺ທຣນ຺ຕິ ອປພ຺ພຕປເທເສປິ ວິທຸຄ຺ຄນທີນິວຕ຺ຕນປເທສໍ ກນ຺ທຣນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ.

໕໓໑. ຠາເຊຕ຺ວາ ທສ຺ສິຕນ຺ຕິ ເອເຕນ ຠາເຊຕພ຺ພຕໍ ອນ຺ເຕ ນິທ຺ເທສສ຺ສ ກາຣຓໍ ທສ຺ເສຕິ.

໕໓໓. ຣຫສ຺ສ ກິຣິຍາ ຣຫສ຺ສໍ, ຕໍ ອຣຫຕິ ຕສ຺ສ ໂຍຄ຺ຄນ຺ຕິ ຣາຫສ຺ເສຍ຺ຍກໍ. ວິຈິຕ຺ຕາ ຫິ ຕທ຺ຘິຕາຕິ. ຣຫສິ ວາ ສາຘຸ ຣຫສ຺ສໍ, ຕສ຺ສ ໂຍຄ຺ຄໍ ຣາຫສ຺ເສຍ຺ຍກໍ.

໕໓໖. ປຓິຫິໂຕຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ຐປິໂຕ.

໕໓໗. ປຣິຄ຺ຄຫິຕນິຍ຺ຍານນ຺ຕິ ປຣິຄ຺ຄຫິຕນິຍ຺ຍານສຠາວໍ, ກາຍາທີສຸ ສຸຏ຺ຐຸ ປວຕ຺ຕິຍາ ນິຍ຺ຍານສຠາວຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກາຍາທິປຣິຄ຺ຄຫຓໍ ຎາຓໍ ວາ ປຣິຄ຺ຄໂຫ, ຕໍ-ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຕາຍ ປຣິຄ຺ຄຫິຕໍ ນິຍ຺ຍານຠູຕໍ ອຸປຏ຺ຐານໍ ກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໕໔໒-໕໔໓. ວິກາຣປ຺ປຕ຺ຕິຍາຕິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ວິກາຣາປຕ຺ຕິຠາເວນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສພ຺ພສງ຺ຄາຫິກວເສນາຕິ ສຕ຺ຕສງ຺ຂາຣຄຕສພ຺ພໂກຘສງ຺ຄາຫິກວເສນ. ສພ຺ພສງ຺ຄຫຓຎ຺ຈ ສມຸຈ຺ເຉທປ຺ປຫານສ຺ສປິ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ ກຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໕໔໖. ອິທໍ ສນ຺ຘາຍາຕິ ‘‘ທ຺ເວ ຘມ຺ມາ’’ຕິ ສນ຺ຘາຍ. ເອກວຈເນນ ‘‘ຖິນມິທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາປິ ນິທ຺ເທເສ ‘‘ສນ຺ຕາ’’ຕິ ວຈນເຠໂທ, ພຫຸວຈນໍ ກຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນິໂຣຘສນ຺ຕຕາຍາຕິ ວຈນໍ ອງ຺ຄສນ຺ຕຕາຍ, ສຠາວສນ຺ຕຕາຍ ວາ ສນ຺ຕຕານິວາຣຓຕ຺ຖໍ.

໕໕໐. ຖິນມິທ຺ຘວິກາຣວິຣຫາ ຕປ຺ປຏິປກ຺ຂສຎ຺ຎາ ອາໂລກສຎ຺ຎາ ນາມ ໂຫຕິ. ເຕເນວ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຍໍ ສຎ຺ຎາ ອາໂລກາ ໂຫຕີ’’ຕິ.

໕໕໓. ‘‘ວນ຺ຕຕ຺ຕາ ມຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ’’ຕິອາທີນິ, ‘‘ອາໂລກາ ໂຫຕີ’’ຕິອາທີນິ ຈ ‘‘ຈຕ຺ຕຕ຺ຕາຕິອາທີນີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕານິ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ວາ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ນິທ຺ເທສປທານິ ສງ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຍານິ ເຍສໍ ເວວຈນານິ, ຕາເນວ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ອຎ຺ຎມຎ຺ຎເວວຈນານີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ປຏິມຸຎ຺ຈໂຕຕິ ເອເຕນ ສາຣມ຺ຠໍ ອຠິຠວໍ ທສ຺ເສຕິ. ນິຣາວຣຓາ ຫຸຕ຺ວາ ອາຠຸຊຕິ ສມ຺ປຊານາຕີຕິ ນິຣາວຣຓາໂຠຄາ, ຕໍສຠາວຕ຺ຕາ ວິວຏາ.

໕໕໖. ‘‘ວິກາໂລ ນຸ ໂຂ, ນ ນຸ ໂຂ’’ຕິ ອນິຈ຺ຉຍຕາຍ ກຕວຕ຺ຖຸຊ຺ຌາຈາຣມູລໂກ ວິປ຺ປຏິສາໂຣ ວຕ຺ຖຸຊ຺ຌາຈາໂຣ ກາຣຓໂວຫາເຣນ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

໕໖໒. ກິລິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ກິເລເສນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ຖໍ ວທນ຺ຕິ, ສທຣຖຠາເວນ ສຍເມວ ວາ ກິລິສ຺ສນ຺ຕິ. ນ ຫິ ເຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ກິເລສຣຫິຕາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ.

໕໖໔. ອິເຘວ ຈ ວິຠງ຺ເຄ ‘‘ອຸເປໂຕ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕເມວ.

໕໘໘. ນິທ຺ເທສວເສນາຕິ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມາ ອຸເປກ຺ຂາ? ຍາ ອຸເປກ຺ຂາ’’ຕິອາທິນິທ຺ເທສວເສນ. ‘‘ອິມາຍ ອຸເປກ຺ຂາຍ ອຸເປໂຕ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິ ປຏິນິທ຺ເທສວເສນາຕິ ວທນ຺ຕິ. ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມາ…ເປ… ອິມາຍ ອຸເປກ຺ຂາຍ ອຸເປໂຕ ໂຫຕີ’’ຕິ ເອເຕນ ປຸຄ຺ຄໂລ ນິທ຺ທິຏ຺ໂຐ ໂຫຕິ, ‘‘ສມຸເປໂຕ’’ຕິອາທິນາ ປຏິນິທ຺ທິຏ຺ໂຐ. ຍາວ ວາ ‘‘ສມນ຺ນາຄໂຕ’’ຕິ ປທໍ, ຕາວ ນິທ຺ທິຏ຺ໂຐ, ‘‘ເຕນ ວຸຈ຺ຈຕິ ອຸເປກ຺ຂໂກ’’ຕິ ອິມິນາ ປຏິນິທ຺ທິຏ຺ໂຐຕິ ເຕສໍ ວເສນ ນິທ຺ເທສປຏິນິທ຺ເທສາ ໂຍເຊຕພ຺ພາ. ປກາເຣນາຕິ ອຸເປກ຺ຂາຍ ‘‘ອຸເປກ຺ຂນາ’’ຕິອາທິຘມ຺ມປ຺ປກາເຣນ ‘‘ອຸເປໂຕ ສມຸເປໂຕ’’ຕິອາທິປຸຄ຺ຄລປ຺ປກາເຣນ ຈ ອຸເປກ຺ຂກສທ຺ທສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ຐເປນ຺ໂຕ ປຏ຺ຐເປນ຺ຕິ. ‘‘ອຸເປກ຺ຂາ’’ຕິ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ‘‘ອຸເປກ຺ຂນາ’’ຕິ ກາຣຓໍ. ອຸເປກ຺ຂນາວເສນ ຫິ ອຸເປກ຺ຂາຕິ. ຕຖາ ‘‘ອຸເປໂຕ ສມຸເປໂຕ’’ຕິ ເອເຕສໍ ‘‘ອຸປາຄໂຕ ສມຸປາຄໂຕ’’ຕິ ກາຣຓນ຺ຕິ ເອວໍ ຘມ຺ມປຸຄ຺ຄລວເສນ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສຕ຺ຖສ຺ສ ກາຣຓໍ ທສ຺ເສນ຺ຕາ ວິວຣນ຺ຕິ, ‘‘ອຸເປກ຺ຂໂກ’’ຕິ ອິມສ຺ເສວ ວາ ອຕ຺ຖສ຺ສ ‘‘ອິມາຍ ອຸເປກ຺ຂາຍ ອຸເປໂຕ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິນາ ກາຣຓໍ ທສ຺ເສນ຺ຕາ. ‘‘ອຸເປກ຺ຂນາ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂນາ ສມຸເປໂຕ’’ຕິອາທິນາ ພ຺ຍຎ຺ຊນານໍ ວິຠາຄໍ ທສ຺ເສນ຺ຕາ ວິຠຊນ຺ຕິ. ອຸເປກ຺ຂກ-ສທ຺ທນ຺ໂຕຄຘາຍ ວາ ອຸເປກ຺ຂາຍ ຕສ຺ເສວ ຈ ອຸເປກ຺ຂກ-ສທ຺ທສ຺ສ ວິສຸໍ ອຕ຺ຖວຈນໍ ‘‘ຍາ ອຸເປກ຺ຂາ ອຸເປກ຺ຂນາ’’ຕິອາທິນາ, ‘‘ອິມາຍ ອຸເປກ຺ຂາຍ ອຸເປໂຕ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິນາ ຈ ພ຺ຍຎ຺ຊນວິຠາໂຄ. ສພ຺ພຖາ ອຎ຺ຎາຕຕາ ນິກຸຊ຺ຌິຕຠາໂວ, ເກນຈິ ປກາເຣນ ວິຎ຺ຎາເຕປິ ນິຣວເສສປຣິຈ຺ຉິນ຺ທນາຠາໂວ ຄມ຺ຠີຣຠາໂວ.

໖໐໒. ອຸປຣິຠູມິປ຺ປຕ຺ຕິຍາຕິ ອິທໍ ‘‘ຣູປສຎ຺ຎານໍ ສມຕິກ຺ກມາ’’ຕິ ເອຕ຺ເຖວ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນາທີນິປິ ວາ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນາທີນໍ ອຸປຣິຠູມິໂຍຕິ ສພ຺ພຕ຺ຖາປິ ນ ນ ຍຸຊ຺ຊຕິ.

໖໑໐. ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນນິທ຺ເທເສ ‘‘ອນນ຺ຕໍ ວິຎ຺ຎາຓນ຺ຕິ ຕໍເຍວ ອາກາສໍ ວິຎ຺ຎາເຓນ ຜຸຏໍ ມນສິ ກໂຣຕິ ອນນ຺ຕໍ ຜຣຕິ, ເຕນ ວຸຈ຺ຈຕິ ອນນ຺ຕໍ ວິຎ຺ຎາຓ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ວິຎ຺ຎາເຓນາຕິ ເອຕໍ ອຸປໂຍຄຕ຺ເຖ ກຣຓວຈນໍ, ຕໍເຍວ ອາກາສໍ ຜຸຏໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ມນສິ ກໂຣຕີຕິ ກິຣ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຍໍ ວາ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ – ຕໍເຍວ ອາກາສໍ ຜຸຏໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນວິຎ຺ຎາເຓນ ມນສິ ກໂຣຕີຕິ. ອຍໍ ປນຕ຺ໂຖ ຍຸຕ຺ໂຕ – ຕໍເຍວ ອາກາສໍ ວິຎ຺ຎາເຓນ ຜຸຏໍ ເຕນ ຄຫິຕາກາຣໍ ມນສິ ກໂຣຕິ, ເອວໍ ຕໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ອນນ຺ຕໍ ຜຣຕີຕິ. ຍຎ຺ຫິ ອາກາສໍ ປຐມາຣຸປ຺ປສມງ຺ຄີ ວິຎ຺ຎາເຓນ ອນນ຺ຕໍ ຜຣຕິ, ຕໍ ຜຣຓາກາຣສຫິຕເມວ ວິຎ຺ຎາຓໍ ມນສິກໂຣນ຺ໂຕ ທຸຕິຍາຣຸປ຺ປສມງ຺ຄີ ອນນ຺ຕໍ ຜຣຕີຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ.

໖໑໕. ຕໍເຍວ ວິຎ຺ຎາຓໍ ອຠາເວຕີຕິ ຍໍ ປຸພ຺ເພ ‘‘ອນນ຺ຕໍ ວິຎ຺ຎາຓ’’ນ຺ຕິ ມນສິ ກຕໍ, ຕໍເຍວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕສ຺ເສວ ຫິ ອາຣມ຺ມຓຠູຕໍ ປຐເມນ ວິຍ ຣູປນິມິຕ຺ຕໍ ຕຕິເຍນາຣຸປ຺ເປນ ອຠາເວຕີຕິ.

ນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຠາຊນີຍວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ອຠິຘມ຺ມຠາຊນີຍວຓ຺ຓນາ

໖໒໓. ອຠິຘມ຺ມຠາຊນີເຍ ປຎ຺ຈກນຍທສ຺ສເນ ‘‘ປຎ຺ຈ ຌານານີ’’ຕິ ຈ, ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມໍ ປຐມໍ ຌານ’’ນ຺ຕິ ຈ ອາທິນາ ອຸທ຺ຘຏໍ. ອຸທ຺ຘຏານໍເຍວ ຈຕຸນ຺ນໍ ປຐມຕຕິຍຈຕຸຕ຺ຖປຎ຺ຈມຊ຺ຌານານໍ ທສ຺ສນໂຕ, ທຸຕິຍສ຺ເສວ ວິເສສທສ຺ສນໂຕ ຈ.

ອຠິຘມ຺ມຠາຊນີຍວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ປຎ຺ຫປຸຈ຺ຉກວຓ຺ຓນາ

໖໔໐. ໂລກຸຕ຺ຕຣາປເນຕ຺ຖາຕິ ເອເຕສຸ ຕີສຸຌາເນສຸ ‘‘ໂລກຸຕ຺ຕຣາ ສິຍາ ອປ຺ປມາຓາຣມ຺ມຓາ’’ຕິ ເອວໍ ໂກຏ຺ຐາສິກາ ປນ ມຄ຺ຄກາເລ, ຜລກາເລ ວາ ໂລກຸຕ຺ຕຣຠູຕາ ເອວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນາກາສກສິຓາໂລກກສິຓານາປານພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣຈຕຸຕ຺ຖານິ ສພ຺ພຕ຺ຖປາທກຈຕຸຕ຺ເຖ ສງ຺ຄຫິຕານີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພານິ.

ພຸທ຺ຘປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘຂີຓາສວາ ມຄ຺ຄໍ ຠາວຍິໍສຸ, ຜລໍ ສຈ຺ຉິກຣິໍສູຕິ, ຠາເວສ຺ສນ຺ຕິ ສຈ຺ຉິກຣິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ຈ ເຫຏ຺ຐິມມຄ຺ຄຜລານໍ ວເສນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ກຸສລໂຕ ເຕຣສສຸ ຫິ ຈຕຸຕ຺ເຖສຸ ອຍໍ ກຖາ ປວຕ຺ຕາ, ນ ຈ ກຸສລຈຕຸຕ຺ເຖນ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄຜລານິ ທຏ຺ຐຸໍ ສກ຺ໂກຕິ.

‘‘ກິຣິຍໂຕ ເຕຣສນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ໂລກຸຕ຺ຕຣຈຕຸຕ຺ຖໍ ກິຣິຍໍ ນຕ຺ຖີຕິ ‘‘ທ຺ວາທສນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ກຸສລໂຕ ວາ ເຕຣສສຸ ເສກ຺ຂຜລຈຕຸຕ຺ຖໍ ອນ຺ໂຕຄຘໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ກິຣິຍໂຕ ເຕຣສນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ອເສກ຺ຂຈຕຸຕ຺ເຖນ ສຫ ວທຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ສພ຺ພຕ຺ຖປາທກຎ຺ເຈຕ຺ຖ ຂີຓາສວານໍ ຍານິ ອຠິຎ຺ຎາທີນິ ສນ຺ຕິ, ເຕສໍ ສພ຺ເພສໍ ປາທກຕ຺ຕາ ສພ຺ພຕ຺ຖປາທກນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ນ ຫິ ເຕສໍ ວຏ຺ຏໍ ອຕ຺ຖີຕິ. ປຣິຈ຺ຉນ຺ນາກາສກສິຓຈຕຸຕ຺ຖາທີນິ ວິຍ ວາ ນວຕ຺ຕພ຺ພຕາຍ ສພ຺ພຕ຺ຖປາທກສມານຕ຺ຕາ ສພ຺ພຕ຺ຖປາທກຕາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ.

ມໂນສງ຺ຂາຣາ ນາມ ສຎ຺ຎາເວທນາ, ຈຕ຺ຕາໂຣປິ ວາ ຂນ຺ຘາ. ນິມິຕ຺ຕໍ ອາຣພ຺ຠາຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ນິມິຕ຺ຕໍ ນິພ຺ພານຎ຺ຈາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ.

‘‘ອຊ຺ຌຕ຺ໂຕ ຘມ຺ໂມ ອຊ຺ຌຕ຺ຕສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໒.໒໐.໒໘) ເອຕ຺ຖ ‘‘ອຊ຺ຌຕ຺ຕາ ຂນ຺ຘາ ອິທ຺ຘິວິຘຎາຓສ຺ສ ປຸພ຺ເພນິວາສານຸສ຺ສຕິຎາຓສ຺ສ ຍຖາກມ຺ມູປຄຎາຓສ຺ສ ອນາຄຕໍສຎາຓສ຺ສ ອາວຊ຺ຊນາຍ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ນ ເຈໂຕປຣິຍຎາຓໍ ວິຍ ຍຖາກມ຺ມູປຄຎາຓໍ ປຣສນ຺ຕານຄຕເມວ ຊານາຕິ, ສສນ຺ຕານຄຕມ຺ປິ ປນ ອປາກຏໍ ຣູປໍ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸ ວິຍ ອປາກຏໍ ກມ຺ມໍ ວິຠາເວຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ກມ຺ມຊານນກາເລ’’ຕິ.

ປຎ຺ຫປຸຈ຺ຉກວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຌານວິຠງ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.