.ນໂມ ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອຣຫໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ.

ອງ຺ຄຸຕ຺ຕຣນິກາເຍ

ເອກາທສກນິປາຕ-ຏີກາ

໑. ນິສ຺ສຍວຄ຺ໂຄ

໑-໑໐. ກິມຕ຺ຖິຍສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ

໑-໑໐. ເອກາທສກນິປາຕສ຺ສ ປຐມາທີນິ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖາເນວ. ທສເມ ຊນິຕສ຺ມິນ຺ຕິ ກມ຺ມກິເລເສຫິ ນິພ຺ພຕ຺ເຕ, ຊເນ ເອຕສ຺ມິນ຺ຕິ ວາ ຊເນຕສ຺ມິໍ, ມນຸສ຺ເສສູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ເຍ ໂຄຕ຺ຕປຏິສາຣິໂນ’’ຕິ. ຊນິຕສ຺ມິໍ-ສທ຺ໂທ ເອວ ວາ ອິ-ກາຣສ຺ສ ເອ-ກາຣໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ຊເນຕສ຺ມິ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ຊນິຕສ຺ມິນ຺ຕິ ຈ ຊນສ຺ມິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຊນິຕສ຺ມິນ຺ຕິ ສາມຎ຺ຎຄ຺ຄຫເຓປິ ຍຕ຺ຖ ຈຕຸວຓ຺ຓສມຎ຺ຎາ, ຕຕ຺ເຖວ ມນຸສ຺ສໂລເກ. ຂຕ຺ຕິໂຍ ເສຏ຺ໂຐຕິ ອຍໍ ໂລກສມຎ຺ຎາປິ ມນຸສ຺ສໂລເກເຍວ, ນ ເທວກາເຍ ພ຺ຣຫ຺ມກາເຍ ວາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເຍ ໂຄຕ຺ຕປຏິສາຣິໂນ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຏິສຣນ຺ຕີຕິ ‘‘ອຫໍ ໂຄຕໂມ, ອຫໍ ກສ຺ສໂປ’’ຕິ ປຏິ ປຏິ ອຕ຺ຕໂນ ໂຄຕ຺ຕໍ ອນຸສ຺ສຣນ຺ຕິ ປຏິຊານນ຺ຕິ ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ກິມຕ຺ຖິຍສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ນິສ຺ສຍວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ອນຸສ຺ສຕິວຄ຺ໂຄ

໑-໔. ປຐມມຫານາມສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ

໑໑-໑໔. ທຸຕິຍສ຺ສ ປຐມາທີນິ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖານິ. ຕຕິເຍ ກພຬີກາຣາຫາຣຠກ຺ຂານນ຺ຕິ ກພຬີກາຣາຫາຣູປຊີວີນໍ. ໂກ ປນ ເທວານໍ ອາຫາໂຣ, ກາ ອາຫາຣເວລາຕິ? ສພ຺ເພສມ຺ປິ ກາມາວຈຣເທວານໍ ສຸຘາ ອາຫາໂຣ. ສາ ເຫຏ຺ຐິເມຫິ ເຫຏ຺ຐິເມຫິ ອຸປຣິມານໍ ອຸປຣິມານໍ ປຓີຕຕມາ ໂຫຕິ, ຕໍ ຍຖາສກໍ ທິວສວເສເນວ ທິວເສ ທິວເສ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ. ເກຈິ ປນ ‘‘ພິຬາຣປທປ຺ປມາຓໍ ສຸຘາຫາຣໍ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ, ໂສ ຊິວ຺ຫາຍ ຐປິຕມຕ຺ໂຕ ຍາວ ເກສຄ຺ຄນຂຄ຺ຄາ ກາຍໍ ຜຣຕິ, ເຕສໍເຍວ ທິວສວເສນ ສຕ຺ຕ ທິວເສ ຍາປນສມຕ຺ໂຖ ໂຫຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ອສມຍວິມຸຕ຺ຕິຍາ ວິມຸຕ຺ໂຕຕິ ມຄ຺ຄວິໂມກ຺ເຂນ ວິມຸຕ຺ໂຕ. ອຏ຺ຐນ຺ນຎ຺ຫິ ສມາປຕ຺ຕີນໍ ສມາປຊ຺ຊນສ຺ສ ສມໂຍປິ ອຕ຺ຖິ ຕສ຺ສ ອສມໂຍປິ, ມຄ຺ຄວິໂມກ຺ເຂນ ປນ ວິມຸຈ຺ຈນສ຺ສ ສມໂຍ ວາ ອສມໂຍ ວາ ນຕ຺ຖິ. ຍສ຺ສ ສທ຺ຘາ ພລວຕີ, ວິປສ຺ສນາ ຈ ອາຣທ຺ຘາ, ຕສ຺ສ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕສ຺ສ ນິສີທນ຺ຕສ຺ສ ນິປຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ຂາທນ຺ຕສ຺ສ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ຈ ມຄ຺ຄຜລປ຺ປຏິເວໂຘ ນາມ ນ ໂຫຕີຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ອິຕິ ມຄ຺ຄວິໂມກ຺ເຂນ ວິມຸຈ຺ຈນ຺ຕສ຺ສ ສມໂຍ ວາ ອສມໂຍ ວາ ນຕ຺ຖີຕິ ມຄ຺ຄວິໂມກ຺ໂຂ ອສມຍວິມຸຕ຺ຕິ ນາມ. ຈຕຸຕ຺ເຖ ນຕ຺ຖິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ.

ປຐມມຫານາມສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ເມຕ຺ຕາສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໕. ປຎ຺ຈເມ ເສສຊນາຕິ ເມຕ຺ຕາຍ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິຍາ ອລາຠິໂນ. ສມ຺ປຣິວຕ຺ຕມານາຕິ ທກ຺ຂິເຓເນວ ປສ຺ເສນ ອສຍິຕ຺ວາ ສພ຺ພໂສ ປຣິວຕ຺ຕມານາ. ກາກຈ຺ຉມານາຕິ ຆຸຣຸຆຸຣຸປສ຺ສາສວເສນ ວິສ຺ສຣໍ ກໂຣນ຺ຕາ. ສຸຂໍ ສຸປຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ທຸວິຘາ ສຸປນາ ສຍເນ ປິຏ຺ຐິປ຺ປສາຣຓລກ຺ຂຓາ ກິຣິຍາມຍຈິຕ຺ເຕຫິ ອໂວກິຓ຺ຓຠວງ຺ຄປ຺ປວຕ຺ຕິລກ຺ຂຓາ ຈ. ຕຕ຺ຖາຍໍ ອຸຠຍຕ຺ຖາປິ ສຸຂເມວ ສຸປຕິ. ຍສ຺ມາ ສຓິກໍ ນິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ຄານິ ສໂມຘາຍ ປາສາທິເກນ ອາກາເຣນ ສຍຕິ, ນິທ຺ໂທກ຺ກມເນປິ ຌານໍ ສມາປນ຺ໂນ ວິຍ ໂຫຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ເອວໍ ອສຸປິຕ຺ວາ’’ຕິອາທິ.

ນິທ຺ທາກາເລ ສຸຂໍ ອລຠິຕ຺ວາ ທຸກ຺ເຂນ ສຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ເອວ ປຏິພຸຊ຺ຌນກາເລ ສຣີຣເຂເທນ ນິຕ຺ຖຸນນໍ ວິຊມ຺ຠນໍ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ວິປຣິວຕ຺ຕນຎ຺ຈ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ນິຕ຺ຖຸນນ຺ຕາ ວິຊມ຺ຠນ຺ຕາ ສມ຺ປຣິວຕ຺ຕນ຺ຕາ ທຸກ຺ຂໍ ປຏິພຸຊ຺ຌນ຺ຕີ’’ຕິ. ອຍໍ ປນ ສຸເຂນ ສຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ສຣີຣເຂທາຠາວໂຕ ນິຕ຺ຖຸນນາທິວິຣຫິໂຕວ ປຏິພຸຊ຺ຌຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເອວໍ ອປ຺ປຏິພຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ’’ຕິອາທິ. ສຸຂປ຺ປຏິໂພໂຘ ຈ ສຣີຣວິກາຣາຠາເວນາຕິ ອາຫ ‘‘ສຸຂໍ ນິພ຺ພິກາຣ’’ນ຺ຕິ.

ຠທ຺ທກເມວ ສຸປິນໍ ປສ຺ສຕີຕິ ອິທໍ ອນຸຠູຕປຸພ຺ພວເສນ ເທວຕູປສໍຫາຣວເສນ ຈສ຺ສ ຠທ຺ທກເມວ ສຸປິນໍ ໂຫຕິ, ນ ປາປກນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ເຈຕິຍໍ ວນ຺ທນ຺ໂຕ ວິຍາ’’ຕິອາທິ. ຘາຕຸກ຺ໂຂຠເຫຕຸກມ຺ປິ ຈສ຺ສ ພຫຸລໍ ຠທ຺ທກເມວ ສິຍາ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຈິຕ຺ຕຊຣູປານຸຄຸຓຕາຍ ອຸຕຸອາຫາຣຊຣູປານໍ.

ອຸເຣ ອາມຸກ຺ກມຸຕ຺ຕາຫາໂຣ ວິຍາຕິ ຄີວາຍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ອຸເຣ ລມ຺ພິຕມຸຕ຺ຕາຫາໂຣ ວິຍາຕິ ເກຫິຈິ ຕໍ ເອກາວລິວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ ສິຍາ, ອເນກຣຕນາວລິສມູຫຠູໂຕ ປນ ມຸຕ຺ຕາຫາໂຣ ອໍສປ຺ປເທສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ກຏິປ຺ປເທສສ຺ສ ເຫຏ຺ຐາຠາຄາ ປລມ຺ພນ຺ໂຕ ອຸເຣ ອາມຸກ຺ໂກເຍວ ນາມ ໂຫຕິ.

ວິສາຂຕ຺ເຖໂຣ ວິຍາຕິ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໒໕໘) ໂສ ກິຣ ປາຏລິປຸຕ຺ເຕ ກຸຏຸມ຺ພິໂຍ ອໂຫສິ. ໂສ ຕຕ຺ເຖວ ວສມາໂນ ອສ຺ໂສສິ ‘‘ຕມ຺ພປຓ຺ຓິທີໂປ ກິຣ ເຈຕິຍມາລາລງ຺ກໂຕ ກາສາວປຊ຺ໂຊໂຕ, ອິຈ຺ຉິຕິຈ຺ຉິຕຏ຺ຐາເນເຍເວຕ຺ຖ ສກ຺ກາ ນິສີທິຕຸໍ ວາ ນິປຊ຺ຊິຕຸໍ ວາ, ອຸຕຸສປ຺ປາຍໍ ເສນາສນສປ຺ປາຍໍ ປຸຄ຺ຄລສປ຺ປາຍໍ ຘມ຺ມສ຺ສວນສປ຺ປາຍນ຺ຕິ ສພ຺ພເມຕ຺ຖ ສຸລຠ’’ນ຺ຕິ. ໂສ ອຕ຺ຕໂນ ໂຠຄກ຺ຂນ຺ຘໍ ປຸຕ຺ຕທາຣສ຺ສ ນິຍ຺ຍາເຕຕ຺ວາ ທຸສ຺ສນ຺ເຕ ພທ຺ເຘນ ເອກກຫາປເຓເນວ ຆຣາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ສມຸທ຺ທຕີເຣ ນາວໍ ອຸທິກ຺ຂມາໂນ ເອກໍ ມາສໍ ວສິ. ໂສ ໂວຫາຣກຸສລຕາຍ ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ຠຓ຺ຑໍ ກິຓິຕ຺ວາ ອສຸກສ຺ມິໍ ວິກ຺ກິຓນ຺ໂຕ ຘມ຺ມິກາຍ ວຓິຊ຺ຊາຍ ເຕເນວນ຺ຕຣມາເສນ ສຫສ຺ສໍ ອຠິສໍຫຣິ. ອິຕິ ອນຸປຸພ຺ເພນ ມຫາວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ຍາຈຕິ. ໂສ ປພ຺ພາຊນຕ຺ຖາຍ ສີມໍ ນີໂຕ ຕໍ ສຫສ຺ສຕ຺ຖວິກໍ ໂອວຏ຺ຏິກນ຺ຕເຣນ ຠູມິຍໍ ປາເຕສິ. ‘‘ກິເມຕ’’ນ຺ຕິ ຈ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ກຫາປຓສຫສ຺ສໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ວຕ຺ວາ, ‘‘ອຸປາສກ, ປພ຺ພຊິຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ນ ສກ຺ກາ ວິຈາເຣຕຸໍ, ອິທາເນວ ນໍ ວິຈາເຣຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ວິສາຂສ຺ສ ປພ຺ພຊ຺ຊຏ຺ຐານໍ ອາຄຕາ ມາ ຣິຕ຺ຕຫຕ຺ຖາ ຄມິໍສູ’’ຕິ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ສີມາມາຬເກ ວິກ຺ກິຣິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປນ຺ໂນ. ໂສ ປຎ຺ຈວສ຺ໂສ ຫຸຕ຺ວາ ທ຺ເວມາຕິກາ ປຄຸຓາ ກຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ສປ຺ປາຍໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເອເກກສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມາເສ ສມປວຕ຺ຕວາສໍ ວສມາໂນ ຈຣິ. ເອວໍ ຈຣມາໂນ –

‘‘ວນນ຺ຕເຣ ຐິໂຕ ເຖໂຣ, ວິສາໂຂ ຄຊ຺ຊມານໂກ;

ອຕ຺ຕໂນ ຄຸຓເມສນ຺ໂຕ, ອິມມຕ຺ຖໍ ອຠາສຖ.

‘‘ຍາວຕາ ອຸປສມ຺ປນ຺ໂນ, ຍາວຕາ ອິຘ ມາຄໂຕ;

ເອຕ຺ຖນ຺ຕເຣ ຂລິຕໍ ນຕ຺ຖິ, ອໂຫ ລາໂຠ ເຕ ມາຣິສາ’’ຕິ. (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໒໕໘);

ໂສ ຈິຕ຺ຕລປພ຺ພຕວິຫາຣໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ທ຺ເວຘາປຖໍ ປຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ນຸ ໂຂ ມຄ຺ໂຄ, ອຸທາຫຸ ອຍ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ຕຍນ຺ໂຕ ອຏ຺ຐາສິ. ອຖສ຺ສ ປພ຺ພເຕ ອຘິວຕ຺ຖາ ເທວຕາ ຫຕ຺ຖໍ ປສາເຣຕ຺ວາ ‘‘ເອໂສ ມຄ຺ໂຄ’’ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ໂສ ຈິຕ຺ຕລປພ຺ພຕວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມາເສ ວສິຕ຺ວາ ‘‘ປຈ຺ຈູເສ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ນິປຊ຺ຊິ. ຈງ຺ກມສີເສ ມຓິລຣຸກ຺ເຂ ອຘິວຕ຺ຖາ ເທວຕາ ໂສປານຜລເກ ນິສີທິຕ຺ວາ ປໂຣທິ. ເຖໂຣ ‘‘ໂກ ເອໂສ’’ຕິ ອາຫ. ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ມຓິລິຍາຕິ. ກິສ຺ສ ໂຣທສີຕິ? ຕຸມ຺ຫາກໍ ຄມນໍ ປຏິຈ຺ຈາຕິ. ມຍິ ອິຘ ວສນ຺ເຕ ຕຸມ຺ຫາກໍ ໂກ ຄຸໂຓຕິ? ຕຸມ຺ເຫສຸ, ຠນ຺ເຕ, ອິຘ ວສນ຺ເຕສຸ ອມນຸສ຺ສາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ເມຕ຺ຕໍ ປຏິລຠນ຺ຕິ, ເຕ ທານິ ຕຸມ຺ເຫສຸ ຄເຕສຸ ກລຫໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ, ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລມ຺ປິ ກຖຍິສ຺ສນ຺ຕີຕິ. ເຖໂຣ ‘‘ສເຈ ມຍິ ອິຘ ວສນ຺ເຕ ຕຸມ຺ຫາກໍ ຜາສຸວິຫາໂຣ ໂຫຕິ, ສຸນ຺ທຣ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ອຎ຺ເຎປິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມາເສ ຕຕ຺ເຖວ ວສິຕ຺ວາ ປຸນ ຕເຖວ ຄມນຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປາເທສິ. ເທວຕາປິ ປຸນ ຕເຖວ ປໂຣທິ. ເອເຕເນວ ອຸປາເຍນ ເຖໂຣ ຕຕ຺ເຖວ ວສິຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ປຣິນິພ຺ພາຍີຕິ. ເອວໍ ຘມຕ຺ຕາວິຫາຣີ ຠິກ຺ຂຸ ອມນຸສ຺ສານໍ ປິໂຍ ໂຫຕິ.

ພລວປິຍຈິຕ຺ຕຕາຍາຕິ ອິມິນາ ພລວປິຍຈິຕ຺ຕຕາມຕ຺ເຕນປິ ສຕ຺ຖໍ ນ ກມຕິ, ປເຄວ ເມຕ຺ຕາຍ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິຍາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຂິປ຺ປເມວ ຈິຕ຺ຕໍ ສມາຘິຍຕິ, ເກນຈິ ປຣິປນ຺ເຖນ ປຣິຫີນຊ຺ຌານສ຺ສ ພ຺ຍາປາທສ຺ສ ທູຣສມຸສ຺ສາຣິຕຠາວໂຕ ຂິປ຺ປເມວ ສມາຘິຍຕິ, ‘‘ອາສວານໍ ຂຍາຍາ’’ຕິ ເກຈິ. ເສສໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ. ເອຕ຺ຖ ຈ ກິຎ຺ຈາປິ ອິໂຕ ອຎ຺ຎກມ຺ມຏ຺ຐານວເສນ ອຘິຄຕຊ຺ຌານານມ຺ປິ ສຸຂສຸປນາທໂຍ ອານິສໍສາ ລພ຺ຠນ຺ຕິ. ຍຖາຫ –

‘‘ສຸຂໍ ສຸປນ຺ຕິ ມຸນໂຍ, ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ສຸສມາຫິຕາ;

ສຸປ຺ປພຸທ຺ຘໍ ປພຸຊ຺ຌນ຺ຕິ, ສທາ ໂຄຕມສາວກາ’’ຕິ. (ວິສຸທ຺ຘິ. ມຫາຏີ. ໑.໒໕໘); ຈ ອາທິ –

ຕຖາປິເມ ອານິສໍສາ ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣລາຠິໂນ ອນວເສສາ ລພ຺ຠນ຺ຕິ ພ຺ຍາປາທາທີນໍ ອຸຊຸວິປຈ຺ຈນີກຠາວໂຕ ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣານໍ. ເຕເນວາຫ ‘‘ນິສ຺ສຣຓໍ ເຫຕໍ, ອາວຸໂສ, ພ຺ຍາປາທສ຺ສ, ຍທິທໍ ເມຕ຺ຕາເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕີ’’ຕິອາທິ (ທີ. ນິ. ໓.໓໒໖; ອ. ນິ. ໖.໑໓). ພ຺ຍາປາທາທິວເສນ ຈ ສຕ຺ຕານໍ ທຸກ຺ຂສຸປນາທໂຍຕິ ຕປ຺ປຏິປກ຺ຂຠູເຕສຸ ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາເຣສຸ ສິທ຺ເຘສຸ ສຸຂສຸປນາທໂຍ ຫຕ຺ຖຄຕາ ເອວ ໂຫນ຺ຕີຕິ.

ເມຕ຺ຕາສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ອຏ຺ຐກນາຄຣສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໖. ຉຏ຺ເຐ ເພລຸວຄາມເກຕິ ເວສາລິຍາ ທກ຺ຂິຓປສ຺ເສ ອວິທູເຣ ເພລຸວຄາມໂກ ນາມ ອຕ຺ຖິ, ຕໍ ໂຄຈຣຄາມໍ ກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສາຣປ຺ປຕ຺ຕກຸລຄຓນາຍາຕິ ມຫາສາຣມຫປ຺ປຕ຺ຕກຸລຄຓນາຍ. ທສເມ ຐາເນຕິ ອຎ຺ເຎ ອຎ຺ເຎຕິ ທສຄຓນຏ຺ຐາເນ. ອຏ຺ຐກນຄເຣ ຊາໂຕ ຠໂວຕິ ອຏ຺ຐກນາຄໂຣ. ກຸກ຺ກຸຏາຣາໂມຕິ ປາຏລິປຸຕ຺ເຕ ກຸກ຺ກຸຏາຣາໂມ, ນ ໂກສມ຺ພິຍໍ.

ປກຕຕ຺ຖປ຺ປຏິນິທ຺ເທໂສ ຕ-ສທ຺ໂທຕິ ຕສ຺ສ ‘‘ຠຄວຕາ’’ຕິອາທີຫິ ປເທຫິ ສມານາຘິກຣຓຠາເວນ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ເຍນ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ຘຠາເວນ ຠຄວາ ປກໂຕ ອຘິຄໂຕ ສຸປາກໂຏ ຈ, ຕໍ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ຘຠາວໍ ສທ຺ຘິໍ ອາຄມນີຍປຏິປທາຍ ອຕ຺ຖຠາເວເນວ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ໂຍ ໂສ…ເປ… ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ’’ຕິ ອາຫ. ສຕິປິ ຎາຓທສ຺ສນສທ຺ທານໍ ອິຘ ປຎ຺ຎາເວວຈນຠາເວ ເຕນ ເຕນ ວິເສເສນ ເນສໍ ວິສຍວິເສເສ ປວຕ຺ຕິທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ອສາຘາຣຓຎາຓວິເສສວເສນ, ວິຊ຺ຊາຕ຺ຕຍວເສນ, ວິຊ຺ຊາຠິຎ຺ຎານາວຣຓວເສນ, ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓມໍສຈກ຺ຂຸວເສນ ປຏິເວຘເທສນາຎາຓວເສນ ຈ ຕທຕ຺ຖໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ເຕສໍ ເຕສ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອາສຍານຸສຍໍ ຊານຕາ ອາສຍານຸສຍຎາເຓນ, ສພ຺ພເຎຍ຺ຍຘມ຺ມໍ ປສ຺ສຕາ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕານາວຣຓຎາເຓຫິ. ປຸພ຺ເພນິວາສາທີຫີຕິ ປຸພ຺ເພນິວາສາສວກ຺ຂຍຎາເຓຫິ. ປຏິເວຘປຎ຺ຎາຍາຕິ ອຣິຍມຄ຺ຄປຎ຺ຎາຍ. ເທສນາປຎ຺ຎາຍ ປສ຺ສຕາຕິ ເທເສຕພ຺ພຘມ຺ມານໍ ເທເສຕພ຺ພປ຺ປກາຣໍ ໂພຘເນຍ຺ຍປຸຄ຺ຄລານຎ຺ຈ ອາສຍານຸສຍຈຣິຕາຘິມຸຕ຺ຕິອາທິເຠທໍ ຘມ຺ມໍ ເທສນາປຎ຺ຎາຍ ຍາຖາວໂຕ ປສ຺ສຕາ. ອຣີນນ຺ຕິ ກິເລສາຣີນໍ, ປຎ຺ຈວິຘມາຣານໍ ວາ ສາສນສ຺ສ ວາ ປຈ຺ຈຕ຺ຖິການໍ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍານໍ. ເຕສໍ ປນ ຫນນໍ ປາຏິຫາຣິເຍຫິ ອຠິຠວນໍ ອປ຺ປຏິຠານຕາກຣຓໍ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂຓຎ຺ຈ. ເກສິວິນຍສຸຕ຺ຕຎ຺ເຈຕ຺ຖ ນິທສ຺ສນໍ. ຕຖາ ຐານາຏ຺ຐານາທີນິ ຊານຕາ. ຍຖາກມ຺ມູປເຄ ສຕ຺ເຕ ປສ຺ສຕາ. ສວາສນານມາສວານໍ ຂີຓຕ຺ຕາ ອຣຫຕາ. ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ຍາທິເຠເທ ຘມ຺ເມ ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ຍາທິໂຕ ອວິປຣີຕາວໂພຘໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ.

ອຖ ວາ ຕີສຸ ກາເລສຸ ອປ຺ປຏິຫຕຎາຓຕາຍ ຊານຕາ. ກາຍກມ຺ມາທິວເສນ ຕິຓ຺ຓມ຺ປິ ກມ຺ມານໍ ຎາຓານຸປຣິວຕ຺ຕິໂຕ ນິສມ຺ມກາຣິຕາຍ ປສ຺ສຕາ. ທວາທີນມ຺ປິ ອຠາວສາຘິກາຍ ປຫານສມ຺ປທາຍ ອຣຫຕາ. ຉນ຺ທາທີນໍ ອຫານິເຫຕຸຠູຕາຍ ອກ຺ຂຍປຏິຠານສາຘິກາຍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕາຍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນາຕິ ເອວໍ ທສພລອຏ຺ຐາຣສອາເວຓິກພຸທ຺ຘຘມ຺ມວເສນປິ ໂຍຊນາ ກາຕພ຺ພາ.

ອຠິສງ຺ຂຕນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປຈ຺ຈເຍຫິ ອຠິສມ຺ມຸຂຠາເວນ ສເມຈ຺ຈ ສມ຺ຠຸຍ຺ຍ ກຕໍ. ສ຺ວາສ຺ສ ກຕຠາໂວ ອຸປ຺ປາທເນນ ເວທິຕພ຺ໂພ, ນ ອຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ປຏິສງ຺ຂຣເຓນາຕິ ອາຫ ‘‘ອຸປ຺ປາທິຕ’’ນ຺ຕິ. ເຕ ຈສ຺ສ ປຈ຺ຈຍາ ເຈຕນາປຘານາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ປາຬິຍໍ ‘‘ອຠິສງ຺ຂຕໍ ອຠິສຎ຺ເຈຕຍິຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ‘‘ເຈຕຍິຕໍ ກປ຺ປຍິຕ’’ນ຺ຕິ ອຕ຺ຖມາຫ. ອຠິສງ຺ຂຕໍ ອຠິສຎ຺ເຈຕຍິຕນ຺ຕິ ຈ ຌານສ຺ສ ປາຕຸຠາວທສ຺ສນມຸເຂນ ວິທ຺ຘໍສນຠາວໍ ອຸລ຺ລິງ຺ເຄຕິ. ຍຎ຺ຫິ ອຫຸຕ຺ວາ ສມ຺ຠວຕິ, ຕໍ ຫຸຕ຺ວາ ປຏິເວຕິ. ເຕນາຫ ປາຬິຍໍ ‘‘ຍໍ ໂຂ ປນາ’’ຕິອາທິ. ສມຖວິປສ຺ສນາຘມ຺ເມ ຐິໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ສມຖຘມ຺ເມ ຐິຕຕ຺ຕາ ສມາຫິໂຕ ວິປສ຺ສນໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາທີຫິ ນິຈ຺ຈສຎ຺ຎາທໂຍ ປຊຫນ຺ໂຕ ອນຸກ຺ກເມນ ຕໍ ອນຸໂລມຎາຓໍ ປາເປຕາ ຫຸຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນ຺ນາຘມ຺ເມ ຐິໂຕ. ສມຖວິປສ຺ສນາສງ຺ຂາເຕສຸ ຘມ຺ເມສຸ ຣຎ຺ຊນຏ຺ເຐນ ຣາໂຄ. ນນ຺ທນຏ຺ເຐນ ນນ຺ທີ. ຕຕ຺ຖ ສຸຂຸມາ ອເປກ຺ຂາ ວຸຕ຺ຕາ. ຍາ ນິກນ຺ຕີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ເອວໍ ສນ຺ເຕຕິ ເອວໍ ຍຖາຣຸຕວເສເນວ ອິມສ຺ສ ສຸຕ຺ຕປທສ຺ສ ອຕ຺ເຖ ຄເຫຕພ຺ເພ ສຕິ. ສມຖວິປສ຺ສນາສຸ ຉນ຺ທຣາໂຄ ກຕ຺ຕພ຺ໂພຕິ ອນາຄາມິຜລໍ ອນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຕທຕ຺ຖາຍ ສມຖວິປສ຺ສນາປິ ອນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ເກວລໍ ຕຕ຺ຖ ຉນ຺ທຣາໂຄ ກຕ຺ຕພ຺ໂພ ຠວິສ຺ສຕິ. ກສ຺ມາ? ເຕສຸ ສມຖວິປສ຺ສນາສງ຺ຂາເຕສຸ ຘມ຺ເມສຸ ຉນ຺ທຣາຄມຕ຺ເຕນ ອນາຄາມິນາ ລທ຺ຘພ຺ພສ຺ສ ອລທ຺ຘອນາຄາມິຜເລນປິ ລທ຺ຘພ຺ພຕ຺ຕາ. ຕຖາ ສຕິ ເຕນ ອນາຄາມິຜລມ຺ປິ ລທ຺ຘພ຺ພເມວ ໂຫຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ອນາຄາມິຜລໍ ປຏິລທ຺ຘໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ສຠາວໂຕ ຣສິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ອວິປຣີໂຕ ອຕ຺ໂຖ ເອວ ອຕ຺ຖຣໂສ.

ອຎ຺ຎາປິ ກາຈິ ສຸຄຕິໂຍຕິ ວິນິປາຕິເກ ສນ຺ຘາຍາຫ. ອຎ຺ຎາປິ ກາຈິ ທຸຄ຺ຄຕິໂຍຕິ ອສຸຣກາຍມາຫ.

ອປ຺ປໍ ຍາຈິເຕນ ພຫຸໍ ເທນ຺ເຕນ ອຸຬາຣປຸຣິເສນ ວິຍ ເອກໍ ຘມ຺ມໍ ປຸຈ຺ຉິເຕນ ‘‘ອຍມ຺ປິ ເອກຘມ຺ໂມ’’ຕິ ກຖິຕຕ຺ຕາ ເອກາທສປິ ຘມ຺ມາ ປຸຈ຺ຉາວເສນ ເອກຘມ຺ໂມ ນາມ ຊາໂຕ ປຈ຺ເຈກໍ ວາກ຺ຍປຣິສມາປນຎາເຍນ. ປຸຈ຺ຉາວເສນາຕິ ‘‘ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ ອານນ຺ທ, ເຕນ…ເປ… ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ເອກຘມ຺ໂມ ສມ຺ມທກ຺ຂາໂຕ’’ຕິ ເອວໍ ປວຕ຺ຕປຸຈ຺ຉາວເສນ. ອມຕຸປ຺ປຕ຺ຕິອຕ຺ເຖນາຕິ ອມຕຠາວສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິເຫຕຸຕາຍ, ສພ຺ພານິປິ ກມ຺ມຏ຺ຐານານິ ເອກຣສາປິ ອມຕາຘິຄມສ຺ສ ປຏິປຕ຺ຕິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວເມຕ຺ຖ ອຄ຺ຄຜລຠູມິ ອນາຄາມິຜລຠູມີຕິ ທ຺ເວວ ຠູມິໂຍ ສຣູປໂຕ ອາຄຕາ, ນານນ຺ຕຣິຍຕາຍ ປນ ເຫຏ຺ຐິມາປິ ທ຺ເວ ຠູມິໂຍ ອຕ຺ຖໂຕ ອາຄຕາ ເອວາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາຕິ. ປຎ຺ຈ ສຕານິ ອຄ຺ໂຆ ເອຕສ຺ສາຕິ ປຎ຺ຈສຕໍ. ເສສເມຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວ.

ອຏ຺ຐກນາຄຣສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໗. ໂຄປາລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໗. ສຕ຺ຕເມ ຕິສ຺ໂສ ກຖາຕິ ຕິສ຺ໂສ ອຏ຺ຐກຖາ, ຕິວິຘາ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອເກກໍ ປທໍ ນາຬໍ ມູລໍ ເອຕິສ຺ສາຕິ ເອວໍສຎ຺ຎິຕາ ເອກນາຬິກາ. ເອເກກໍ ວາ ປທໍ ນາຬໍ ອຕ຺ຖນິຄ຺ຄມນມຄ຺ໂຄ ເອຕິສ຺ສາຕິ ເອກນາຬິກາ. ເຕນາຫ ‘‘ເອເກກສ຺ສ ປທສ຺ສ ອຕ຺ຖກຖນ’’ນ຺ຕິ. ຈຕ຺ຕາໂຣ ອໍສາ ຠາຄາ ອຕ຺ຖສລ຺ລກ຺ຂຓູປາຍາ ເອຕິສ຺ສາຕິ ຈຕຸຣສ຺ສາ. ເຕນາຫ ‘‘ຈຕຸກ຺ກໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ກຖນ’’ນ຺ຕິ. ນິຍມໂຕ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ອາຣທ຺ຘສ຺ສ ວຕ຺ໂຕ ສໍວຕ຺ໂຕ ເອຕິສ຺ສາ ອຕ຺ຖີຕິ ນິສິນ຺ນວຕ຺ຕິກາ, ຍຖາຣທ຺ຘສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ປຣິໂຍສາປິກາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ປຓ຺ຑິຕໂຄປາລກໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ’’ຕິອາທິ. ເອເກກສ຺ສປິ ປທສ຺ສ ປິຓ຺ຑຕ຺ຖທສ຺ສນວເສນ ພຫູນໍ ປທານໍ ເອກຊ຺ຌໍ ອຕ຺ຖໍ ອກເຖຕ຺ວາ ເອກເມກສ຺ສ ປທສ຺ສ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນາ ອຍໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ລພ຺ຠຕິ. ຈຕຸກ຺ກໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາຕິ ກຓ຺ຫປກ຺ເຂ ອຸປໂມປເມຍ຺ຍທ຺ວຍໍ, ຕຖາ ສຸກ຺ກປກ຺ເຂຕິ ອິທໍ ຈຕຸກ຺ກໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ. ອຍໍ ເອທິເສສຸ ເອວ ສຸຕ຺ເຕສຸ ລພ຺ຠຕິ. ປຣິໂຍສານຄມນນ຺ຕິ ເກຈິ ຕາວ ອາຫຸ ‘‘ກຓ຺ຫປກ຺ເຂ ອຸປມໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອຸປມາ ຈ ນາມ ຍາວເທວ ອຸປເມຍ຺ຍສມ຺ປຏິປາທນຕ຺ຖາຕິ ອຸປເມຍ຺ຍຕ຺ຖໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ສໍກິເລສປກ຺ຂນິທ຺ເທໂສ ຈ ໂວທານປກ຺ຂວິຠາວນຕ຺ຖາຍາຕິ ສຸກ຺ກປກ຺ຂມ຺ປິ ອຸປໂມປເມຍ຺ຍວິຠາເຄນ ອາຫຣິຕ຺ວາ ສຸຕ຺ຕຕ຺ຖສ຺ສ ປຣິໂຍສາປນໍ. ກຓ຺ຫປກ຺ເຂ ອຸປເມຍ຺ຍໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປຣິໂຍສານຄມນາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ’’ຕິ. ອປເຣ ປນ ‘‘ກຓ຺ຫປກ຺ເຂ, ສຸກ຺ກປກ຺ເຂ ຈ ຕໍຕໍອຸປມູປເມຍ຺ຍຕ຺ຖານໍ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ປຣິໂຍສາເປຕ຺ວາວ ກຖນໍ ປຣິໂຍສານຄມນ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ອຍນ຺ຕິ ນິສິນ຺ນວຕ຺ຕິກາ. ອິຘາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ໂຄປາລກສຸຕ຺ເຕ. ສພ຺ພາຈຣິຍານໍ ອາຈິຓ຺ຓາຕິ ສພ຺ເພຫິປິ ປຸພ຺ພາຈຣິເຍຫິ ອາຈຣິຕາ ສໍວຓ຺ຓິຕາ, ຕຖາ ເຈວ ປາຬິ ປວຕ຺ຕາຕິ.

ອງ຺ຄີຍນ຺ຕິ ອວຍວຠາເວນ ຎາຍນ຺ຕີຕິ ອງ຺ຄານິ, ໂກຏ຺ຐາສາ. ຕານິ ປເນຕ຺ຖ ຍສ຺ມາ ສາວຊ຺ຊສຠາວານິ, ຕສ຺ມາ ອາຫ ‘‘ອງ຺ເຄຫີຕິ ອຄຸຓໂກຏ຺ຐາເສຫີ’’ຕິ. ໂຄມຓ຺ຑລນ຺ຕິ ໂຄສມູຫໍ. ປຣິຫຣິຕຸນ຺ຕິ ຣກ຺ຂິຕຸໍ. ຕໍ ປນ ປຣິຫຣຓໍ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ວິຈຣຓນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ວິຈຣິຕຸ’’ນ຺ຕິ. ວຑ຺ຒິນ຺ຕິ ຄຸນ຺ນໍ ພຫຸຠາວໍ ພຫຸໂຄຣສຕາສງ຺ຂາຕໍ ປຣິວຸທ຺ຘິໍ. ‘‘ເອຕ຺ຕກມິທ’’ນ຺ຕິ ຣູປີຍຕີຕິ ຣູປໍ, ປຣິມາຓປຣິຈ຺ເຉໂທປິ ສຣີຣຣູປມ຺ປີຕິ ອາຫ ‘‘ຄຓນໂຕ ວາ ວຓ຺ຓໂຕ ວາ’’ຕິ. ນ ປຣິເຍສຕິ ວິນຏ຺ຐຠາວສ຺ເສວ ອຊານນໂຕ. ນີລາຕິ ເອຕ຺ຖ ອິຕິ-ສທ຺ໂທ ອາທິອຕ຺ໂຖ. ເຕນ ເສຕສພລາທິວຓ຺ຓໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ.

ຘນຸສຕ຺ຕິສູລາທີຕິ ເອຕ຺ຖ ອິສ຺ສາສາຈຣິຍານໍ ຄາວີສຸ ກຕໍ ຘນຸລກ຺ຂຓໍ. ກຸມາຣຠຕ຺ຕິຄຓານໍ ຄາວີສຸ ກຕໍ ສຕ຺ຕິລກ຺ຂຓໍ. ອິສ຺ສຣຠຕ຺ຕິຄຓານໍ ຄາວີສຸ ກຕໍ ສູລລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ຣາມວາສຸເທວຄຓາທີນໍ ຄາວີສຸ ກຕໍ ຜຣສຸຈກ຺ກາທິລກ຺ຂຓໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ.

ນີລມກ຺ຂິກາຕິ ປິງ຺ຄລມກ຺ຂິກາ, ຂຸທ຺ທກມກ຺ຂິກາ ເອວ ວາ. ສຏຕິ ຣຸຊຕິ ເອຕາຍາຕິ ສາຏິກາ, ສໍວຑ຺ຒາ ສາຏິກາ ອາສາຏິກາ. ເຕນາຫ ‘‘ວຑ຺ຒນ຺ຕີ’’ຕິອາທິ. ຫາເຣຕາຕິ ອປເນຕາ.

ວາເກນາຕິ ວາກປຏ຺ເຏນ. ຈີຣເກນາຕິ ປິໂລຕິເກນ. ອນ຺ໂຕວສ຺ເສຕິ ວສ຺ສກາລສ຺ສ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ. ນິຄ຺ຄາຫນ຺ຕິ ສຸສຸມາຣາທິຄ຺ຄາຫຣຫິຕໍ. ປີຕນ຺ຕິ ປານີຍສ຺ສ ປີຕຠາວໍ. ສີຫພ຺ຍຄ຺ຆາທິປຣິສ຺ສເຍນ ສາສງ຺ໂກ ສປ຺ປຏິຠໂຍ.

ປຎ຺ຈ ອຫານິ ເອກສ຺ສາຕິ ປຎ຺ຈາຫິໂກ, ໂສ ເອວ ວາໂຣຕິ, ປຎ຺ຈາຫິກວາໂຣ. ເອວໍ ສຕ຺ຕາຫິກວາໂຣປິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຈິຓ຺ຓຏ຺ຐານນ຺ຕິ ຈຣິຕຏ຺ຐານໍ ໂຄຈຣຄ຺ຄຫິຕຏ຺ຐານໍ.

ປິຕິຏ຺ຐານນ຺ຕິ ປິຕຣາ ກາຕພ຺ພຏ຺ຐານໍ, ປິຕຣາ ກາຕພ຺ພກິຈ຺ຈນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍຖາຣຸຈິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ຄຸນ຺ນໍ ຣຸຈິອນຸຣູປໍ ໂຄຈຣຠູມິໍ ວາ ນທິປາຣໍ ວາ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ໂຄຠຕ຺ຕນ຺ຕິ ກປ຺ປາສຏ຺ຐິກາທິມິສ຺ສໍ ໂຄຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ ຠຕ຺ຕໍ. ຠຕ຺ຕຄ຺ຄຫເຓເນວ ຍາຄຸປິ ສງ຺ຄຫິຕາ.

ທ຺ວີຫາກາເຣຫີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ອາກາຣທ຺ວຍໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຄຓນໂຕ ວາ ສມຸຏ຺ຐານໂຕ ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວໍ ປາຬິຍໍ ອາຄຕາຕິ ‘‘ອຸປຈໂຍ ສນ຺ຕຕີ’’ຕິ ຊາຕິໍ ທ຺ວິຘາ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ຫທຍວຕ຺ຖຸໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ທສາຍຕນານິ ປຎ຺ຈທສ ສຸຂຸມຣູປານີຕິ ເອວໍ ຣູປກຓ຺ຑປາຬິຍໍ (ຘ. ສ. ໖໖໖) ອາຄຕາ. ປຎ຺ຈວີສຕິ ຣູປໂກຏ຺ຐາສາຕິ ສລກ຺ຂຓໂຕ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສງ຺ກຣາຠາວໂຕ ຣູປຠາຄາ. ຣູປໂກຏ຺ຐາສາຕິ ວາ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ອປ຺ປວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ກລາປຠາເວເນວ ປວຕ຺ຕນໂຕ ຣູປກລາປາ. ໂກຏ຺ຐາສາຕິ ຈ ອໍສາ ອວຍວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂກຏ຺ຐນ຺ຕິ ວາ ສຣີຣໍ, ຕສ຺ສ ອໍສາ ເກສາທໂຍ ໂກຏ຺ຐາສາຕິ ອຎ຺ເຎປິ ອວຍວາ ໂກຏ຺ຐາສາ ວິຍ ໂກຏ຺ຐາສາ.

ເສຍ຺ຍຖາປີຕິອາທິ ອຸປມາສໍສນ຺ທນໍ. ຕຕ຺ຖ ຣູປໍ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ຣູປໍ ສລກ຺ຂຓໂຕ ຎາເຓນ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ. ອຣູປໍ ວວຕ຺ຖເປຕ຺ວາຕິ ຕໍ ຣູປໍ ນິສ຺ສາຍ ອາຣມ຺ມຓຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕມາເນ ເວທນາທິເກ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຂນ຺ເຘ ອຣູປນ຺ຕິ ວວຕ຺ຖເປຕ຺ວາ. ຣູປາຣູປໍ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາຕິ ປຸນ ຕຕ຺ຖ ຍໍ ຣູປ຺ປນລກ຺ຂຓໍ, ຕໍ ຣູປໍ. ຕທຎ຺ຎໍ ອຣູປໍ. ອຸຠຍວິນິມຸຕ຺ຕໍ ກິຎ຺ຈິ ນຕ຺ຖິ ອຕ຺ຕາ ວາ ອຕ຺ຕນິຍໍ ວາຕິ ເອວໍ ຣູປາຣູປໍ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ. ຕທຸຠຍຎ຺ຈ ອວິຊ຺ຊາທິນາ ປຈ຺ຈເຍນ ສປຈ຺ຈຍນ຺ຕິ ປຈ຺ຈຍໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ, ອນິຈ຺ຈຕາທິລກ຺ຂຓໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ໂຍ ກລາປສມ຺ມສນາທິກ຺ກເມນ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ມຕ຺ຖກໍ ປາເປຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ໂສ ນ ວຑ຺ຒຕີຕິ ໂຍຊນາ.

ເອຕ຺ຕກໍ ຣູປໍ ເອກສມຸຏ຺ຐານນ຺ຕິ ຈກ຺ຂາຍຕນໍ, ໂສຕາຍຕນໍ, ຆານາຍຕນໍ, ຊິວ຺ຫາຍຕນໍ, ກາຍາຍຕນໍ, ອິຕ຺ຖິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ປຸຣິສິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍນ຺ຕິ ອຏ຺ຐວິຘໍ ກມ຺ມວເສນ; ກາຍວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ວຈີວິຎ຺ຎຕ຺ຕີຕິ ອິທໍ ທ຺ວຍໍ ຈິຕ຺ຕວເສນາຕິ ເອຕ຺ຕກໍ ຣູປໍ ເອກສມຸຏ຺ຐານໍ. ສທ຺ທາຍຕນເມກໍ ອຸຕຸຈິຕ຺ຕວເສນ ທ຺ວິສມຸຏ຺ຐານໍ. ຣູປສ຺ສ ລຫຸຕາ, ມຸທຸຕາ, ກມ຺ມຎ຺ຎຕາຕິ ເອຕ຺ຕກໍ ຣູປໍ ອຸຕຸຈິຕ຺ຕາຫາຣວເສນ ຕິສມຸຏ຺ຐານໍ. ຣູປາຍຕນໍ, ຄນ຺ຘາຍຕນໍ, ຣສາຍຕນໍ, ໂຜຏ຺ຐພ຺ພາຍຕນໍ, ອາກາສຘາຕຸ, ອາໂປຘາຕຸ, ກພຬີກາໂຣ ອາຫາໂຣຕິ ເອຕ຺ຕກໍ ຣູປໍ ອຸຕຸຈິຕ຺ຕາຫາຣກມ຺ມວເສນ ຈຕຸສມຸຏ຺ຐານໍ. ອຸປຈໂຍ, ສນ຺ຕຕິ, ຊຣຕາ, ຣູປສ຺ສ ອນິຈ຺ຈຕາຕິ ເອຕ຺ຕກໍ ຣູປໍ ນ ກຸໂຕຈິ ສມຸຏ຺ຐາຕີຕິ ນ ຊານາຕິ. ສມຸຏ຺ຐານໂຕ ຣູປໍ ອຊານນ຺ໂຕຕິອາທີສຸ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ‘‘ຄຓນໂຕ ຣູປໍ ອຊານນ຺ໂຕ’’ຕິອາທີສຸ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ກມ຺ມລກ຺ຂໂຓຕິ ອຕ຺ຕນາ ກຕໍ ທຸຈ຺ຈຣິຕກມ຺ມໍ ລກ຺ຂຓໍ ເອຕສ຺ສາຕິ ກມ຺ມລກ຺ຂໂຓ, ພາໂລ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ – ‘‘ຕີຓິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ພາລສ຺ສ ພາລລກ຺ຂຓານິ. ກຕມານິ ຕີຓິ? ທຸຈ຺ຈິນ຺ຕິຕຈິນ຺ຕີ ໂຫຕິ, ທຸພ຺ຠາສິຕຠາສີ, ທຸກ຺ກຏກມ຺ມກາຣີ. ອິມານິ ໂຂ…ເປ… ລກ຺ຂຓານີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໒໔໖; ອ. ນິ. ໓.໓). ອຕ຺ຕນາ ກຕໍ ສຸຈຣິຕກມ຺ມໍ ລກ຺ຂຓໍ ເອຕສ຺ສາຕິ ກມ຺ມລກ຺ຂໂຓ, ປຓ຺ຑິໂຕ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ ‘‘ຕີຓິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຓ຺ຑິຕສ຺ສ ປຓ຺ຑິຕລກ຺ຂຓານິ. ກຕມານິ ຕີຓິ? ສຸຈິນ຺ຕິຕຈິນ຺ຕີ ໂຫຕິ, ສຸຠາສິຕຠາສີ, ສຸກຕກມ຺ມກາຣີ. ອິມານິ ໂຂ…ເປ… ປຓ຺ຑິຕລກ຺ຂຓານີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໒໕໓; ອ. ນິ. ໓.໓). ເຕນາຫ ‘‘ກຸສລາກຸສລກມ຺ມໍ ປຓ຺ຑິຕພາລລກ຺ຂຓ’’ນ຺ຕິ.

ພາເລ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ປຓ຺ຑິເຕ ນ ເສວຕີຕິ ຍໍ ພາລປຸຄ຺ຄເລ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ປຓ຺ຑິຕເສວນໍ ອຕ຺ຖກາເມນ ກາຕພ຺ພໍ, ຕໍ ນ ກໂຣຕິ. ຕຖາຠູຕສ຺ສ ຈ ອຍມາທີນໂວຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ປຸນ ‘‘ພາເລ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຍໍ ຠຄວຕາ ‘‘ອິທໍ ໂວ ກປ຺ປຕີ’’ຕິ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ, ຕທນຸໂລມຎ຺ເຈ, ຕໍ ກປ຺ປິຍໍ. ຍໍ ‘‘ອິທໍ ໂວ ນ ກປ຺ປຕີ’’ຕິ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ, ຕທນຸໂລມຎ຺ເຈ, ຕໍ ອກປ຺ປິຍໍ. ຍໍ ໂກສລ຺ລສມ຺ຠູຕໍ, ຕໍ ກຸສລໍ, ຕປ຺ປຏິປກ຺ຂໍ ອກຸສລໍ. ຕເທວ ສາວຊ຺ຊໍ, ກຸສລໍ ອນວຊ຺ຊໍ. ອາປຕ຺ຕິໂຕ ອາທິໂຕ ທ຺ເວ ອາປຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ຘາ ຄຣຸກໍ, ຕທຎ຺ຎໍ ລຫຸກໍ. ຘມ຺ມໂຕ ມຫາສາວຊ຺ຊໍ ຄຣຸກໍ, ອປ຺ປສາວຊ຺ຊໍ ລຫຸກໍ. ສປ຺ປຏິກາຣໍ ສເຕກິຈ຺ຉໍ, ອປ຺ປຏິກາຣໍ ອເຕກິຈ຺ຉໍ. ຘມ຺ມຕານຸຄຕໍ ກາຣຓໍ, ອິຕຣໍ ອກາຣຓໍ. ຕໍ ອຊານນ຺ໂຕຕິ ກປ຺ປິຍາກປ຺ປິຍໍ, ຄຣຸກ-ລຫຸກໍ, ສເຕກິຈ຺ຉາເຕກິຈ຺ຉໍ ອຊານນ຺ໂຕ ສຸວິສຸທ຺ຘໍ ກຕ຺ວາ ສີລໍ ຣກ຺ຂິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ກຸສລາກຸສລໍ, ສາວຊ຺ຊານວຊ຺ຊໍ, ກາຣຓາກາຣຓໍ ອຊານນ຺ໂຕ ຂນ຺ຘາທີສຸ ອກຸສລຕາຍ ຣູປາຣູປປຣິຄ຺ຄຫມ຺ປິ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ກຸໂຕ ຕສ຺ສ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວຑ຺ຒນາ. ເຕນາຫ ‘‘ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວຑ຺ເຒຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕີ’’ຕິ.

ໂຄວຓສທິເສ ອຕ຺ຕຠາເວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ທຸກ຺ຂຸປ຺ປຕ຺ຕິເຫຕຸໂຕ ມິຈ຺ຉາວິຕກ຺ກາ ອາສາຏິກາ ວິຍາຕິ ອາສາຏິກາຕິ ອາຫ ‘‘ອກຸສລວິຕກ຺ກໍ ອາສາຏິກໍ ອຫາເຣຕ຺ວາ’’ຕິ.

‘‘ຄຓ຺ໂຑຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈນ຺ເນຕໍ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘານໍ ອຘິວຈນ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໔.໑໐໓; ອ. ນິ. ໘.໕໖; ໙.໑໕) ວຈນໂຕ ຉຫິ ວຓມຸເຂຫິ ວິສ຺ສນ຺ທມານຍູໂສ ຄຓ຺ໂຑ ວິຍ ປິໂລຕິກາຂຓ຺ເຑນ ຉທ຺ວາເຣຫິ ວິສ຺ສນ຺ທມານກິເລສາສຸຈິ ອຕ຺ຕຠາວວໂຓ ສຕິສໍວເຣນ ປິທຫິຕພ຺ໂພ, ອຍໍ ປນ ເອວໍ ນ ກໂຣຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຍຖາ ໂສ ໂຄປາລໂກ ວຓໍ ນ ປຏິຈ຺ຉາເທຕິ, ເອວໍ ສໍວຣໍ ນ ສມ຺ປາເທຕີ’’ຕິ.

ຍຖາ ຘູໂມ ອິນ຺ຘນໍ ນິສ຺ສາຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນ ສຓ຺ໂຫ ສຸຂຸໂມ, ຕໍ ຕໍ ວິວຣໍ ອນຸປວິສ຺ສ ພ຺ຍາເປນ຺ໂຕ ສຕ຺ຕານໍ ຑໍສມກສາທິປຣິສ຺ສຍໍ ວິໂນເທຕິ, ອຄ຺ຄິຊາລາສມຸຏ຺ຐານສ຺ສ ປຸພ຺ພງ຺ຄໂມ ໂຫຕິ, ເອວໍ ຘມ຺ມເທສນາຎາຓສ຺ສ ອິນ຺ຘນຠູຕໍ ຣູປາຣູປຘມ຺ມຊາຕໍ ນິສ຺ສາຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ສຓ຺ຫາ ສຸຂຸມາ ຕໍ ຕໍ ຂນ຺ຘນ຺ຕຣໍ ອາຍຕນນ຺ຕຣຎ຺ຈ ອນຸປວິສ຺ສ ພ຺ຍາເປຕິ, ສຕ຺ຕານໍ ມິຈ຺ຉາວິຕກ຺ກາທິປຣິສ຺ສຍໍ ວິໂນເທຕິ, ຎາຓຄ຺ຄິຊາລາສມຸຏ຺ຐາປນສ຺ສ ປຸພ຺ພງ຺ຄໂມ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຘູໂມ ວິຍາຕິ ຘູໂມຕິ ອາຫ ‘‘ໂຄປາລໂກ ຘູມໍ ວິຍ ຘມ຺ມເທສນາຘູມໍ ນ ກໂຣຕີ’’ຕິ. ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕິກໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ກາຕພ຺ພາ ຕທນຸຈ຺ຉວິກາ ຘມ຺ມກຖາ ອຸປນິສິນ຺ນກກຖາ. ກຕສ຺ສ ທານາທິປຸຎ຺ຎສ຺ສ ອນຸໂມທນກຖາ ອນຸໂມທນາ. ຕໂຕຕິ ຘມ຺ມກຖາທີນໍ ອກຣຓໂຕ. ‘‘ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ຄຸຓວາຕິ ນ ຊານນ຺ຕີ’’ຕິ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ? ນນຸ ອຕ຺ຕໂນ ຊານາປນຕ຺ຖໍ ຘມ຺ມກຖາທິ ນ ກາຕພ຺ພເມວາຕິ? ສຈ຺ຈໍ ນ ກາຕພ຺ພເມວ, ສຸທ຺ຘາສເຍນ ປນ ຘມ຺ເມ ກຖິເຕ ຕສ຺ສ ຄຸຓຊານນໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນາຫ ຠຄວາ –

‘‘ນາຠາສມານໍ ຊານນ຺ຕິ, ມິສ຺ສໍ ພາເລຫິ ປຓ຺ຑິຕໍ;

ຠາສເຍ ໂຊຕເຍ ຘມ຺ມໍ, ປຄ຺ຄຓ຺ເຫ ອິສິນໍ ຘຊ’’ນ຺ຕິ.

ຕຣນ຺ຕິ ໂອຕຣນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ຕິຕ຺ຖໍ, ນທິຕຬາກາທີນໍ ນຫານປານາທິອຕ຺ຖໍ ໂອຕຣຓຏ຺ຐານໍ. ຍຖາ ປນ ຕໍ ອຸທເກນ ໂອຕິຓ຺ຓສຕ຺ຕານໍ ສຣີຣມລໍ ປວາເຫຕິ, ປຣິສ຺ສມໍ ວິໂນເທຕິ, ວິສຸທ຺ຘິໍ ອຸປ຺ປາເທຕິ, ເອວໍ ພຫຸສ຺ສຸຕາ ອຕ຺ຕໂນ ສມີປໍ ໂອຕິຓ຺ຓສຕ຺ຕານໍ ຘມ຺ໂມທເກນ ຈິຕ຺ຕມລໍ ປວາເຫນ຺ຕິ, ປຣິສ຺ສມໍ ວິໂນເທນ຺ຕິ, ວິສຸທ຺ຘິໍ ອຸປ຺ປາເທນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ເຕ ຕິຕ຺ຖໍ ວິຍາຕິ ຕິຕ຺ຖໍ. ເຕນາຫ ‘‘ຕິຕ຺ຖຠູເຕ ພຫຸສ຺ສຸຕຠິກ຺ຂູ’’ຕິ. ພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ກຖໍ ໂຣເປຕພ຺ພນ຺ຕິ, ຠນ຺ເຕ, ອິທໍ ພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ອຍໍ ສທ຺ໂທ ກຖໍ ອິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ໂຣເປຕພ຺ໂພ, ເກນ ປກາເຣນ ອິມສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ວາຈໂກ ຊາໂຕ. ‘‘ນິຣູເປຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວາ ປາໂຐ, ນິຣູເປຕພ຺ພໍ ອຍໍ ສຠາວນິຣຸຕ຺ຕິ ກຖເມຕ຺ຖ ນິຣູຬ຺ຫາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອິມສ຺ສ ຠາສິຕສ຺ສ ໂກ ອຕ຺ໂຖຕິ ສທ຺ທຕ຺ຖໍ ປຸຈ຺ຉຕິ. ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນຕິ ອິມສ຺ມິໍ ປາຬິປ຺ປເທເສ. ປາຬິ ກິໍ ວທຕີຕິ ຠາວຕ຺ຖໍ ປຸຈ຺ຉຕິ. ອຕ຺ໂຖ ກິໍ ທີເປຕີຕິ ຠາວຕ຺ຖໍ ວາ? ສງ຺ເກຕຕ຺ຖໍ ວາ. ນ ປຣິປຸຈ຺ຉຕີຕິ ວິມຕິຈ຺ເຉທນປຸຈ຺ຉາວເສນ ສພ຺ພໂສ ປຸຈ຺ຉໍ ນ ກໂຣຕິ. ນ ປຣິປຎ຺ຫຕີຕິ ປຣິ ປຣິ ອຕ຺ຕໂນ ຎາຕຸໍ ອິຈ຺ຉໍ ນ ອາຈິກ຺ຂຕິ, ນ ວິຠາເວຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ນ ຊານາເປຕີ’’ຕິ. ເຕຕິ ພຫຸສ຺ສຸຕຠິກ຺ຂູ. ວິວຣຓໍ ນາມ ອຕ຺ຖສ຺ສ ວິຠຊິຕ຺ວາ ກຖນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຠາເຊຕ຺ວາ ນ ເທເສນ຺ຕີ’’ຕິ. ອນຸຕ຺ຕານີກຕນ຺ຕິ ຎາເຓນ ອປາກຏີກຕໍ ຄຸຍ຺ຫໍ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ. ນ ອຸຕ຺ຕານິໍ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ສິເນຣຸປາທມູເລ ວາລິກໍ ອຸທ຺ຘຣນ຺ໂຕ ວິຍ ປຖວີສນ຺ຘາໂຣທກໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ວິຍ ຈ ອຸຕ຺ຕານໍ ນ ກໂຣນ຺ຕິ.

ເອວໍ ຍສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ວເສນ ພຫຸສ຺ສຸຕາ ‘‘ຕິຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ ປຣິຍາຍໂຕ. ອິທານິ ຕເມວ ຘມ຺ມໍ ນິປ຺ປຣິຍາຍໂຕ ‘‘ຕິຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍຖາ ວາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຘມ຺ໂມ ຫິ ຕຣນ຺ຕິ ໂອຕຣນ຺ຕິ ເອເຕນ ນິພ຺ພານໍ ນາມ ຕຬາກນ຺ຕິ ‘‘ຕິຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເຕນາຫ ຠຄວາ ສຸເມຘຠູໂຕ –

‘‘ເອວໍ ກິເລສມລໂຘວໍ, ວິຊ຺ຊນ຺ເຕ ອມຕນ຺ຕເຬ;

ນ ຄເວສຕິ ຕໍ ຕຬາກໍ, ນ ໂທໂສ ອມຕນ຺ຕເຬ’’ຕິ. (ພຸ. ວໍ. ໒.໑໔) –

ຘມ຺ມສ຺ເສວ ນິພ຺ພານສ຺ໂສຕຣຓຕິຕ຺ຖຠູຕສ຺ສ ໂອຕຣຓາກາຣໍ ອຊານນ຺ໂຕ ‘‘ຘມ຺ມຕິຕ຺ຖໍ ນ ຊານາຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ.

ປີຕາປີຕນ຺ຕິ ໂຄຄເຓ ປີຕໍ ອປີຕຎ຺ຈ ໂຄຣູປໍ ນ ຊານາຕິ, ນ ວິນ຺ທຕິ. ອວິນ຺ທນ຺ໂຕ ຫິ ‘‘ນ ລຠຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ‘‘ອານິສໍສໍ ນ ວິນ຺ທຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ອວິນ຺ທນາກາຣໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຘມ຺ມສ຺ສວນຄ຺ຄໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ’’ຕິອາທິມາຫ.

ອຍໍ ໂລກຸຕ຺ຕໂຣຕິ ປທໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ອຣິຍ’’ນ຺ຕິ. ປຈ຺ຈາສຕ຺ຕິຎາເຍນ ອນນ຺ຕຣສ຺ສ ຫິ ວິປ຺ປຏິເສໂຘ ວາ. ອຣິຍສທ຺ໂທ ວາ ນິທ຺ໂທສປຣິຍາໂຍ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອຏ຺ຐງ຺ຄິກນ຺ຕິ ຈ ວິສຸໍ ເອກຊ຺ຌຎ຺ຈ ອຏ຺ຐງ຺ຄິກໍ ອຸປາທາຍ ຄເຫຕພ຺ພໍ, ອຏ຺ຐງ຺ຄຕາ ພາຫຸລ຺ລໂຕ ຈ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ສຕ຺ຕງ຺ຄສ຺ສປິ ອຣິຍມຄ຺ຄສ຺ສ ສງ຺ຄໂຫ ສິທ຺ໂຘ ໂຫຕິ.

ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐາເນຕິອາທີສຸ ອວິເສເສນ ສຕິປຏ຺ຐານາ ວຸຕ຺ຕາ. ຕຕ຺ຖ ກາຍເວທນາຈິຕ຺ຕຘມ຺ມາຣມ຺ມຓາ ສຕິປຏ຺ຐານາ ໂລກິຍາ, ຕຕ຺ຖ ສມ຺ໂມຫວິທ຺ຘໍສນວເສນ ປວຕ຺ຕາ ນິພ຺ພານາຣມ຺ມຓາ ໂລກຸຕ຺ຕຣາຕິ ເອວໍ ‘‘ອິເມ ໂລກິຍາ, ອິເມ ໂລກຸຕ຺ຕຣາ’’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ນປ຺ປຊານາຕິ.

ອນວເສສໍ ທຸຫຕີຕິ ປຏິຄ຺ຄຫເຓ ມຕ຺ຕໍ ອຊານນ຺ໂຕ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິ ທາຍເກ ສທ຺ຘາຫານິຍາ, ກິສ຺ມິຎ຺ຈິ ປຈ຺ຈຍຫານິຍາ ອນວເສສໍ ທຸຫຕິ. ວາຈາຍ ອຠິຫາໂຣ ວາຈາຠິຫາໂຣ. ປຈ຺ຈຍານໍ ອຠິຫາໂຣ ປຈ຺ຈຍາຠິຫາໂຣ.

‘‘ອິເມ ອມ຺ເຫສຸ ຄຣຸຈິຕ຺ຕີກາຣໍ ນ ກໂຣນ຺ຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ນວການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິຍາ ອຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາເຍສຸ ປິຕຸເປມສ຺ສ ອນຸປຏ຺ຐາປນໂຕ, ເຕນ ຈ ສິກ຺ຂາຄາຣວຕາຠາວທີປເນນ ສງ຺ຄຫສ຺ສ ອຠາຊນຠາວໍ, ເຕນ ເຖຣານໍ ເຕສຸ ອນຸຄ຺ຄຫາຠາວໍ. ນ ຫິ ສີລາທິຄຸເຓຫິ ສາສເນ ຖິຣຠາວປ຺ປຕ຺ຕາ ອນນຸຄ຺ຄເຫຕພ຺ເພ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ ອນຸຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ນິຣຕ຺ຖກໍ ວາ ອນຸຄ຺ຄຫໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ນວເກ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິອາທິ. ຘມ຺ມກຖາພນ຺ຘນ຺ຕິ ປເວຓິອາຄຕໍ ປກິຓ຺ຓກຘມ຺ມກຖາມຄ຺ຄໍ. ສຈ຺ຈສຕ຺ຕປ຺ປຏິສນ຺ຘິປຈ຺ຈຍາກາຣປ຺ປຏິສໍຍຸຕ຺ຕໍ ສຸຎ຺ຎຕາທີປນໍ ຄຸຬ຺ຫຄນ຺ຖໍ. ວຸຕ຺ຕວິປລ຺ລາສວເສນາຕິ ‘‘ນ ຣູປຎ຺ຎູ’’ຕິອາທີສຸ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຏິເສຘສ຺ສ ປຏິກ຺ເຂປວເສນ ອຄ຺ຄຫຓວເສນ. ໂຍເຊຕ຺ວາຕິ ‘‘ຣູປຎ຺ຎູ ໂຫຕີຕິ ຄຓນໂຕ ວາ ວຓ຺ຓໂຕ ວາ ຣູປໍ ຊານາຕີ’’ຕິອາທິນາ, ‘‘ຕສ຺ສ ໂຄຄໂຓປິ ນ ປຣິຫາຍຕິ, ປຎ຺ຈໂຄຣສປຣິໂຠຄໂຕປິ ນ ປຣິພາຫິໂຣ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິນາ ຈ ອຕ຺ຖໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ. ເວທິຕພ຺ໂພຕິ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ປເທ ຍຖາຣຫໍ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເສສໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວາຕິ.

ໂຄປາລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອິຕິ ມໂນຣຖປູຣຓິຍາ ອງ຺ຄຸຕ຺ຕຣນິກາຍ-ອຏ຺ຐກຖາຍ

ເອກາທສກນິປາຕວຓ຺ຓນາຍ ອນຸຕ຺ຕານຕ຺ຖທີປນາ ສມຕ຺ຕາ.

ນິຏ຺ຐິຕາ ຈ ມໂນຣຖປູຣຓິຍາ ອງ຺ຄຸຕ຺ຕຣນິກາຍ-ອຏ຺ຐກຖາຍ

ອນຸຕ຺ຕານຕ຺ຖປທວຓ຺ຓນາ.

ນິຄມນກຖາວຓ຺ຓນາ

ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍ ສາຣນ຺ຕິ ອງ຺ຄຸຕ຺ຕຣມຫາອຏ຺ຐກຖາຍ ສາຣໍ. ເອກູນສຏ຺ຐິມຕ຺ໂຕຕິ ໂຖກໍ ອູນຠາວໂຕ ມຕ຺ຕສທ຺ທຄ຺ຄຫຓໍ. ມູລຏ຺ຐກຖາສາຣນ຺ຕິ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕອງ຺ຄຸຕ຺ຕຣມຫາອຏ຺ຐກຖາຍ ສາຣເມວ ອນຸນິຄມວເສນ ວທຕິ. ອຖ ວາ ມູລຏ຺ຐກຖາສາຣນ຺ຕິ ໂປຣາຓຏ຺ຐກຖາສຸ ອຕ຺ຖສາຣໍ. ເຕເນທໍ ທສ຺ເສຕິ – ອງ຺ຄຸຕ຺ຕຣມຫາອຏ຺ຐກຖາຍ ອຕ຺ຖສາຣໍ ອາທາຍ ອິມໍ ມໂນຣຖປູຣຓິໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ເສສມຫານິກາຍານມ຺ປິ ມູລຏ຺ຐກຖາສຸ ອິຘ ວິນິໂຍຄກ຺ຂມໍ ອຕ຺ຖສາຣໍ ອາທາຍ ເອວມກາສິນ຺ຕິ. ມຫາວິຫາຣາຘິວາສີນນ຺ຕິ ຈ ອິທໍ ປຸຣິມປຈ຺ຉິມປເທຫິ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ ‘‘ມຫາວິຫາຣາຘິວາສີນໍ ສມຍໍ ປກາສຍນ຺ຕີ, ມຫາວິຫາຣາຘິວາສີນໍ ມູລຏ຺ຐກຖາສາຣໍ ອາທາຍາ’’ຕິ. ເຕນາຕິ ປຸຎ຺ເຎນ. ໂຫຕຸ ສພ຺ໂພ ສຸຂີ ໂລໂກຕິ ກາມາວຈຣາທິວິຠາໂຄ ສພ຺ໂພ ສຕ຺ຕໂລໂກ ຍຖາຣຫໍ ໂພຘິຕ຺ຕຍາຘິຄມວເສນ ສມ຺ປຕ຺ເຕນ ນິພ຺ພານສຸເຂນ ສຸຂີ ສຸຂິໂຕ ໂຫຕູຕິ ສເທວກສ຺ສ ໂລກສ຺ສ ອຈ຺ຈນ຺ຕໍ ສຸຂາຘິຄມາຍ ອຕ຺ຕໂນ ປຸຎ຺ຎໍ ປຣິຓາເມຕິ.

ເອຕ຺ຕາວຕາ ສມຕ຺ຕາວ, ສພ຺ພໂສ ວຓ຺ຓນາ ອຍໍ;

ວີສຕິຍາ ສຫສ຺ເສຫິ, ຄນ຺ເຖຫິ ປຣິມາຓໂຕ.

ໂປຣາຓານໍ ກຖາມຄ຺ຄ-ສາຣເມຕ຺ຖ ຍໂຕ ຐິຕໍ;

ຕສ຺ມາ ສາຣຕ຺ຖມຎ຺ຊູສາ, ອິຕິ ນາເມນ ວິສ຺ສຸຕາ.

ອຊ຺ເຌສິໂຕ ນຣິນ຺ເທນ, ໂສຫໍ ປຣກ຺ກມພາຫຸນາ;

ສທ຺ຘມ຺ມຏ຺ຐິຕິກາເມນ, ສາສນຸຊ຺ໂຊຕກາຣິນາ.

ເຕເນວ ກາຣິເຕ ຣມ຺ເມ, ປາສາທສຕມຓ຺ຑິເຕ;

ນານາທຸມຄຓາກິຓ຺ເຓ, ຠາວນາຠິຣຕາລເຍ.

ສີຕລູທກສມ຺ປນ຺ເນ, ວສໍ ເຊຕວເນ ອິມໍ;

ອຕ຺ຖພ຺ຍຎ຺ຊນສມ຺ປນ຺ນໍ, ອກາສິໍ ສາຘຸສມ຺ມຕໍ.

ຍໍ ສິທ຺ຘໍ ອິມິນາ ປຸຎ຺ຎໍ, ຍໍ ຈຎ຺ຎໍ ປສຸຕໍ ມຍາ;

ເອເຕນ ປຸຎ຺ຎກມ຺ເມນ, ທຸຕິເຍ ອຕ຺ຕສມ຺ຠເວ.

ຕາວຕິໍເສ ປໂມເທນ຺ໂຕ, ສີລາຈາຣຄຸເຓ ຣໂຕ;

ອລຄ຺ໂຄ ປຎ຺ຈກາເມສຸ, ປຕ຺ວານ ປຐມໍ ຜລໍ.

ອນ຺ຕິເມ ອຕ຺ຕຠາວມ຺ຫິ, ເມຕ຺ເຕຍ຺ຍໍ ມຸນິປຸງ຺ຄວໍ;

ໂລກຄ຺ຄປຸຄ຺ຄລໍ ນາຖໍ, ສພ຺ພສຕ຺ຕຫິເຕ ຣຕໍ.

ທິສ຺ວານ ຕສ຺ສ ຘີຣສ຺ສ, ສຸຕ຺ວາ ສທ຺ຘມ຺ມເທສນໍ;

ອຘິຄນ຺ຕ຺ວາ ຜລໍ ອຄ຺ຄໍ, ໂສເຠຍ຺ຍໍ ຊິນສາສນໍ.

ສທາ ຣກ຺ຂນ຺ຕຸ ຣາຊາໂນ, ຘມ຺ເມເນວ ອິມໍ ປຊໍ;

ນິຣຕາ ປຸຎ຺ຎກມ຺ເມສຸ, ໂຊເຕນ຺ຕຸ ຊິນສາສນໍ.

ອິເມ ຈ ປາຓິໂນ ສພ຺ເພ, ສພ຺ພທາ ນິຣຸປທ຺ທວາ;

ນິຈ຺ຈໍ ກລ຺ຍາຓສງ຺ກປ຺ປາ, ປປ຺ໂປນ຺ຕຸ ອມຕໍ ປທນ຺ຕິ.

ອງ຺ຄຸຕ຺ຕຣຏີກາ ສມຕ຺ຕາ.