໑໙. ກາຍຄຕາສຕິວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ

໕໖໓. ເຈຕສາ ຜຸໂຏຕິ ຈິຕ຺ເຕນ ຜຣິໂຕ. ຈິຕ຺ເຕນ ຜຣຓຎ຺ຈ ສມຸທ຺ທສ຺ສ ທ຺ວິຘາ ສມ຺ຠວຕີຕິ ອາຫ – ‘‘ທຸວິຘໍ ຜຣຓ’’ນ຺ຕິອາທິ. ປຸຣິເມນ ອຕ຺ເຖນາຕິ ‘‘ສມ຺ປໂຍຄວເສນ ວິຊ຺ຊໍ ຠຊນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕນ ອຕ຺ເຖນ. ປຈ຺ຉິເມນາຕິ ‘‘ວິຊ຺ຊາຠາເຄ ວິຊ຺ຊາໂກຏ຺ຐາເສ ວຕ຺ຕນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕນ.

໕໖໔. ມຫໂຕ ສໍເວຄາຍ ສໍວຕ຺ຕຕີຕິອາທີສຸ ອຍໍ ປນ ອປໂຣ ນໂຍ. ຍາຖາວໂຕ ກາຍສຠາວປ຺ປເວທນໂຕ ມຫໂຕ ສໍເວຄາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ. ອຕ຺ຖາຍາຕິ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກາທິອຕ຺ຖາຍ. ໂຍຄກ຺ເຂມາຍາຕິ ຈຕູຫິ ໂຍເຄຫິ ເຂມຠາວາຍ. ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ຎາຍາຕິ ສພ຺ພຕ຺ຖ ສຕິອວິປ຺ປວາສາຍ ສຕ຺ຕຏ຺ຐານິຍສມ຺ປຊຎ຺ຎາຍ ຈ. ຎາຓທສ຺ສນປ຺ປຏິລາຠາຍາຕິ ວິປສ຺ສນາຎາຓາຘິຄມາຍ. ວິຊ຺ຊາວິມຸຕ຺ຕິຜລສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍາຕິ ຕິສ຺ໂສ ວິຊ຺ຊາ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຘິມຸຕ຺ຕິ ນິພ຺ພານໍ ຈຕ຺ຕາຣິ ສາມຎ຺ຎຜລານີຕິ ເອເຕສໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂກຣຓາຍ.

໕໘໔. ປຎ຺ຎາປຏິລາຠາຍາຕິອາທີສຸ ໂສຬສສຸ ປເທສຸ ປຎ຺ຎາປຏິລາຠາຍ ປຎ຺ຎາວຸທ຺ຘິຍາ ປຎ຺ຎາເວປຸລ຺ລາຍ ປຎ຺ຎາພາຫຸລ຺ລາຍາຕິ ອິມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ປຎ຺ຎາວເສນ ຠາວວຈນານິ, ເສສານິ ທ຺ວາທສ ປຸຄ຺ຄລວເສນ ຠາວວຈນານິ. ສປ຺ປຸຣິສສໍເສໂວຕິ ສປ຺ປຸຣິສານໍ ຠຊນໍ. ສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສວນນ຺ຕິ ເຕສໍ ສປ຺ປຸຣິສານໍ ສນ຺ຕິເກ ສີລາທິປ຺ປຏິປຕ຺ຕິທີປກສ຺ສ ສທ຺ຘມ຺ມວຈນສ຺ສ ສວນໍ. ໂຍນິໂສ ມນສິກາໂຣຕິ ສຸຕານໍ ຘມ຺ມານໍ ອຕ຺ຖູປປຣິກ຺ຂາວເສນ ອຸປາເຍນ ມນສິກາໂຣ. ຘມ຺ມານຸຘມ຺ມປ຺ປຏິປຕ຺ຕີຕິ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ເມ ອນຸຄຕສ຺ສ ສີລາທິປ຺ປຏິປທາຘມ຺ມສ຺ສ ປຏິປຊ຺ຊນໍ.

ຉນ຺ນໍ ອຠິຎ຺ຎາຎາຓານນ຺ຕິ ອິທ຺ຘິວິຘທິພ຺ພໂສຕເຈໂຕປຣິຍປຸພ຺ເພນິວາສທິພ຺ພຈກ຺ຂຸອາສວກ຺ຂຍຎາຓານໍ. ເຕສຕ຺ຕຕີນໍ ຎາຓານນ຺ຕິ ປຏິສມ຺ຠິທາປາຬິຍໍ (ປຏິ. ມ. ໑.໑-໒ ມາຕິກາ) ‘‘ໂສຕາວຘາເນ ປຎ຺ຎາ ສຸຕມເຍ ຎາຓໍ, ສຸຕ຺ວານ ສໍວເຣ ປຎ຺ຎາ ສີລມເຍ ຎາຓ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ຎາຓກຖາຍ ນິທ຺ທິຏ຺ຐານໍ ສາວກສາຘາຣຓາສາຘາຣຓານໍ ຎາຓານໍ. ອິເມສຎ຺ຫິ ເຕສຕ຺ຕຕິຎາຓານໍ ສຸຕມຍຎາຓາທີນິ ສຕ຺ຕສຏ຺ຐິຎາຓານິ ສາວກສ຺ສ ສາຘາຣຓານິ, ‘‘ອິນ຺ທ຺ຣິຍປໂຣປຣິຍຕ຺ເຕ ຎາຓໍ, ສຕ຺ຕານໍ ອາສຍານຸສເຍ ຎາຓໍ, ຍມກປາຏິຫີເຣ ຎາຓໍ, ມຫາກຣຸຓາສມາປຕ຺ຕິຍາ ຎາຓໍ, ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ, ອນາວຣຓຎາຓ’’ນ຺ຕິ (ປຏິ. ມ. ໑.໖໘-໗໓ ມາຕິກາ) ອິມານິ ຉ ອສາຘາຣຓຎາຓານິ ສາວເກຫິ.

ສຕ຺ຕສຕ຺ຕຕີນໍ ຎາຓານນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ –

‘‘ຊາຕິປຈ຺ຈຍາ ຊຣາມຣຓນ຺ຕິ ຎາຓໍ, ອສຕິ ຊາຕິຍາ ນຕ຺ຖິ ຊຣາມຣຓນ຺ຕິ ຎາຓໍ. ອຕີຕມ຺ປິ ອທ຺ຘານໍ ຊາຕິປຈ຺ຈຍາ ຊຣາມຣຓນ຺ຕິ ຎາຓໍ, ອສຕິ ຊາຕິຍາ ນຕ຺ຖິ ຊຣາມຣຓນ຺ຕິ ຎາຓໍ. ອນາຄຕມ຺ປິ ອທ຺ຘານໍ ຊາຕິປຈ຺ຈຍາ ຊຣາມຣຓນ຺ຕິ ຎາຓໍ, ອສຕິ ຊາຕິຍາ ນຕ຺ຖິ ຊຣາມຣຓນ຺ຕິ ຎາຓໍ. ຍມ຺ປິສ຺ສ ຕໍ ຘມ຺ມຏ຺ຐິຕິຎາຓໍ, ຕມ຺ປິ ຂຍຘມ຺ມໍ ວຍຘມ຺ມໍ ວິຣາຄຘມ຺ມໍ ນິໂຣຘຘມ຺ມນ຺ຕິ ຎາຓໍ. ຠວປຈ຺ຈຍາ ຊາຕີຕິ ຎາຓໍ…ເປ… ອຸປາທານປຈ຺ຈຍາ ຠໂວຕິ ຎາຓໍ, ຕຓ຺ຫາປຈ຺ຈຍາ ອຸປາທານນ຺ຕິ ຎາຓໍ, ເວທນາປຈ຺ຈຍາ ຕຓ຺ຫາຕິ ຎາຓໍ, ຜສ຺ສປຈ຺ຈຍາ ເວທນາຕິ ຎາຓໍ, ສຬາຍຕນປຈ຺ຈຍາ ຜສ຺ໂສຕິ ຎາຓໍ, ນາມຣູປປຈ຺ຈຍາ ສຬາຍຕນນ຺ຕິ ຎາຓໍ, ວິຎ຺ຎາຓປຈ຺ຈຍາ ນາມຣູປນ຺ຕິ ຎາຓໍ, ສງ຺ຂາຣປຈ຺ຈຍາ ວິຎ຺ຎາຓນ຺ຕິ ຎາຓໍ, ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາ ສງ຺ຂາຣາຕິ ຎາຓໍ, ອສຕິ ອວິຊ຺ຊາຍ ນຕ຺ຖິ ສງ຺ຂາຣາຕິ ຎາຓໍ, ອຕີຕມ຺ປິ ອທ຺ຘານໍ ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາ ສງ຺ຂາຣາຕິ ຎາຓໍ, ອສຕິ ອວິຊ຺ຊາຍ ນຕ຺ຖິ ສງ຺ຂາຣາຕິ ຎາຓໍ, ອນາຄຕມ຺ປິ ອທ຺ຘານໍ ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາ ສງ຺ຂາຣາຕິ ຎາຓໍ, ອສຕິ ອວິຊ຺ຊາຍ ນຕ຺ຖິ ສງ຺ຂາຣາຕິ ຎາຓໍ, ຍມ຺ປິສ຺ສ ຕໍ ຘມ຺ມຏ຺ຐິຕິຎາຓໍ, ຕມ຺ປິ ຂຍຘມໍ ວຍຘມ຺ມໍ ວິຣາຄຘມ຺ມໍ ນິໂຣຘຘມ຺ມນ຺ຕິ ຎາຓ’’ນ຺ຕິ –

ຠຄວຕາ ນິທານວຄ຺ເຄ (ສໍ. ນິ. ໒.໓໔-໓໕) ຊຣາມຣຓາທີສຸ ເອກາທສສຸ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທງ຺ເຄສຸ ປຈ຺ເຈກໍ ສຕ຺ຕ ສຕ຺ຕ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕານິ ສຕ຺ຕສຕ຺ຕຕິຎາຓານິ.

ຕຕ຺ຖ ຘມ຺ມຏ຺ຐິຕິຎາຓນ຺ຕິ ປຈ຺ຈຍາກາຣຎາຓໍ. ປຈ຺ຈຍາກາໂຣ ຫິ ຘມ຺ມານໍ ປວຕ຺ຕິສງ຺ຂາຕາຍ ຐິຕິຍາ ກາຣຓຕ຺ຕາ ‘‘ຘມ຺ມຏ຺ຐິຕີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕຕ຺ຖ ຎາຓໍ ຘມ຺ມຏ຺ຐິຕິຎາຓໍ, ‘‘ຊາຕິປຈ຺ຈຍາ ຊຣາມຣຓ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕສ຺ເສວ ຉພ຺ພິຘສ຺ສ ຎາຓສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ຂຍຘມ຺ມນ຺ຕິ ຂຍຄມນສຠາວໍ. ວຍຘມ຺ມນ຺ຕິ ວຍຄມນສຠາວໍ. ວິຣາຄຘມ຺ມນ຺ຕິ ວິຣຊ຺ຊນສຠາວໍ. ນິໂຣຘຘມ຺ມນ຺ຕິ ນິຣຸຊ຺ຌນສຠາວນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ລາໂຠຕິອາທີສຸ ລາໂຠເຍວ ອຸປສຄ຺ເຄນ ວິເສເສຕ຺ວາ ‘‘ປຏິລາໂຠ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ປຸນ ຕສ຺ເສວ ອຕ຺ຖວິວຣຓວເສນ ‘‘ປຕ຺ຕິ ສມ຺ປຕ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຜຸສນາຕິ ອຘິຄມນວເສນ ຜຸສນາ. ສຈ຺ຉິກິຣິຍາຕິ ປຏິລາຠສຈ຺ຉິກິຣິຍາ. ອຸປສມ຺ປທາຕິ ນິປ຺ຜາທນາ.

ສຕ຺ຕນ຺ນຎ຺ຈ ເສກ຺ຂານນ຺ຕິ ຕິສ຺ໂສ ສິກ຺ຂາ ສິກ຺ຂນ຺ຕີຕິ ເສກ຺ຂສຎ຺ຎິຕານໍ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄຏ຺ຐາທີນໍ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ. ປຸຖຸຊ຺ຊນກລ຺ຍາຓກສ຺ສ ຈາຕິ ນິພ຺ພານຄາມິນິຍາ ປຏິປທາຍ ຍຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ສຸນ຺ທຣຏ຺ເຐນ ກລ຺ຍາຓສຎ຺ຎິຕສ຺ສ ປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ສ. ວຑ຺ຒິຕໍ ວຑ຺ຒນໍ ເອກາຍາຕິ ວຑ຺ຒິຕວຑ຺ຒນາ. ຍຖາວຸຕ຺ຕານໍ ອຏ຺ຐນ຺ນມ຺ປິ ປຎ຺ຎານໍ ວເສນ ວິເສສໂຕວ ອຣຫໂຕ ປຎ຺ຎາວເສນ ປຎ຺ຎາວຸທ຺ຘິຍາ. ຕຖາ ປຎ຺ຎາເວປຸລ຺ລາຍ.

ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິປິ ວິເສສໂຕ ອນຸຣູປຘມ຺ມສ຺ສ ມຫນ຺ຕໍ ນາມ ກິຈ຺ຈສິທ຺ຘິຍາ ເວທິຕພ຺ພນ຺ຕິ ຕທສ຺ສ ກິຈ຺ຈສິທ຺ຘິຍາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ມຫນ຺ເຕ ອຕ຺ເຖ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕີ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ຖາທີນໍ ມຫນ຺ຕຠາໂວ ມຫາວິສຍຕາຍ ເວທິຕພ຺ໂພ, ມຫາວິສຍຕາ ຈ ເຕສໍ ປຏິສມ຺ຠິທາມຄ຺ເຄ ອາຄຕນເຍນ ເວທິຕພ຺ພາ. ສີລກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ປນ ເຫຕຸມຫນ຺ຕຕາຍ, ປຈ຺ຈຍມຫນ຺ຕຕາຍ, ນິສ຺ສຍມຫນ຺ຕຕາຍ, ປເຠທມຫນ຺ຕຕາຍ, ກິຈ຺ຈມຫນ຺ຕຕາຍ, ຜລມຫນ຺ຕຕາຍ, ອານິສໍສມຫນ຺ຕຕາຍ ຈ ມຫນ຺ຕຠາໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຖ ເຫຕຸ ອໂລຠາທໂຍ. ປຈ຺ຈໂຍ ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ປສທ຺ຘາສຕິວີຣິຍາທໂຍ. ນິສ຺ສໂຍ ສາວກໂພຘິປຈ຺ເຈກໂພຘິນິຍຕຕາ ຕໍສມງ຺ຄິໂນ ຈ ປຸຣິສວິເສສາ. ປເຠໂທ ຈາຣິຕ຺ຕວາຣິຕ຺ຕາທິວິຠາໂຄ. ກິຈ຺ຈໍ ຕທງ຺ຄາທິວເສນ ປຏິປກ຺ຂວິຘມນໍ. ຜລໍ ສຄ຺ຄສມ຺ປທາ ນິພ຺ພານສມ຺ປທາ ຈ. ອານິສໍໂສ ປິຍມນາປຕາທິ. ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ, ວິຕ຺ຖາໂຣ ປນ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໙) ອາກງ຺ເຂຍ຺ຍສຸຕ຺ຕາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໖໔ ອາທໂຍ) ຈ ອາຄຕນເຍນ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອິມິນາ ນເຍນ ສມາຘິກ຺ຂນ຺ຘາທີນມ຺ປິ ມຫນ຺ຕຕາ ຍຖາຣຫໍ ນິທ຺ຘາເຣຕ຺ວາ ວຕ຺ຕພ຺ພາ. ຐານາຏ຺ຐານາທີນໍ ມຫນ຺ຕຠາໂວ ປນ ມຫາວິສຍຕາຍ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຖ ຐານາຏ຺ຐານານໍ ມຫາວິສຍຕາ ພຫຸຘາຕຸກສຸຕ຺ຕາທີສຸ ອາຄຕນເຍນ ເວທິຕພ຺ພາ.

ວິຫາຣສມາປຕ຺ຕີນໍ ມຫາວິສຍຕາ ສມາຘິກ຺ຂນ຺ເຘ ມຫາວິສຍຕານິທ຺ຘາຣຓນເຍນ ເວທິຕພ຺ພາ, ອຣິຍສຈ຺ຈານໍ ສກລຍານສງ຺ຄາຫກໂຕ ສຈ຺ຈວິຠງ຺ເຄ (ວິຠ. ໑໘໙ ອາທໂຍ) ຕໍສໍວຓ຺ຓນາສຸ (ວິຠ. ອຏ຺ຐ. ໑໘໙ ອາທໂຍ) ຈ ອາຄຕນເຍນ, ສຕິປຏ຺ຐານາທີນໍ ສຕິປຏ຺ຐານວິຠງ຺ຄາທີສຸ (ວິຠ. ໓໕໕ ອາທໂຍ) ຕໍສໍວຓ຺ຓນາທີສຸ (ວິຠ. ອຏ຺ຐ. ໓໕໕ ອາທໂຍ) ຈ ອາຄຕນເຍນ, ສາມຎ຺ຎຜລານໍ ມຫໂຕ ຫິຕສ຺ສ ມຫໂຕ ສຸຂສ຺ສ ມຫໂຕ ອຕ຺ຖສ຺ສ ມຫໂຕ ໂຍຄກ຺ເຂມສ຺ສ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິຠາວໂຕ ສນ຺ຕປຓີຕອຕກ຺ກາວຈຣປຓ຺ຑິຕເວທນີຍຠາວໂຕ, ອຠິຎ຺ຎານໍ ມຫາສມ຺ຠາຣໂຕ ມຫາວິສຍໂຕ ມຫາກິຈ຺ຈໂຕ ມຫານຸຠາວໂຕ ມຫານິປ຺ຜຕ຺ຕິໂຕ, ນິພ຺ພານສ຺ສ ມທນິມ຺ມທນາທິມຫຕ຺ຖສິທ຺ຘິໂຕ ຈ ມຫນ຺ຕຠາໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ສຠາວາທິໂຕ ປຣິຈ຺ຉິຊ຺ຊ ຄຓ຺ຫາຕິ ຊານາຕິ, ປຏິວິຊ຺ຌຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ປຸຖຸປຎ຺ຎາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ວຸຕ຺ຕນຍານຸສາເຣນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຍໍ ປນ ວິເສໂສ – ປຸຖຸ ນານາກ຺ຂນ຺ເຘສຸ ຎາຓໍ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ‘‘ອຍໍ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ ນາມ…ເປ… ອຍໍ ວິຎ຺ຎາຓກ຺ຂນ຺ໂຘ ນາມາ’’ຕິ ເອວໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຂນ຺ຘານໍ ນານາກຣຓໍ ປຏິຈ຺ຈ ຎາຓໍ ປວຕ຺ຕຕິ. ເຕສຸປິ ເອກວິເຘນ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ…ເປ… ເອກາທສວິເຘນ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ. ເອກວິເຘນ ເວທນາກ຺ຂນ຺ໂຘ…ເປ… ພຫຸວິເຘນ ເວທນາກ຺ຂນ຺ໂຘ. ເອກວິເຘນ ສຎ຺ຎາກ຺ຂນ຺ໂຘ…ເປ… ພຫຸວິເຘນ ສຎ຺ຎາກ຺ຂນ຺ໂຘ. ເອກວິເຘນ ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ໂຘ…ເປ… ພຫຸວິເຘນ ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ໂຘ. ເອກວິເຘນ ວິຎ຺ຎາຓກ຺ຂນ຺ໂຘ…ເປ… ພຫຸວິເຘນ ວິຎ຺ຎາຓກ຺ຂນ຺ໂຘຕິ ເອວໍ ເອເກກສ຺ສ ຂນ຺ຘສ຺ສ ເອກວິຘາທິວເສນ ອຕີຕາທິວເສນປິ ນານາກຣຓໍ ປຏິຈ຺ຈ ຎາຓໍ ປວຕ຺ຕຕິ.

ປຸຖຸ ນານາຘາຕູສູຕິ ‘‘ອຍໍ ຈກ຺ຂຸຘາຕຸ ນາມ…ເປ… ອຍໍ ມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸ ນາມ. ຕຕ຺ຖ ໂສຬສ ຘາຕຸໂຍ ກາມາວຈຣາ, ທ຺ເວ ຈາຕຸຠູມິກາ’’ຕິ ເອວໍ ຘາຕູສຸ ນານາກຣຓໍ ປຏິຈ຺ຈ ຎາຓໍ ປວຕ຺ຕຕິ. ຕຍິທໍ ອຸປາທິນ຺ນຘາຕຸວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘານຎ຺ຫິ ທ຺ວິນ຺ນຎ຺ຈ ອຄ຺ຄສາວການໍ ອຸປາທິນ຺ນຘາຕູສຸ ເອວ ນານາກຣຓໍ ປຏິຈ຺ຈ ຎາຓໍ ປວຕ຺ຕຕິ, ຕຎ຺ຈ ໂຂ ເອກເທສໂຕວ, ນ ນິປ຺ປເທສໂຕ. ພຫິທ຺ຘາ ອນຸປາທິນ຺ນຘາຕູນໍ ນານາກຣຓໍ ເຕສໍ ອວິສໂຍວ, ສພ຺ພຎ຺ຎຸພຸທ຺ຘານໍເຍວ ປນ ‘‘ອິມາຍ ຘາຕຸຍາ ອຸສ຺ສນ຺ນຕ຺ຕາ ອິມສ຺ສ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ຂນ຺ໂຘ ເສໂຕ ໂຫຕິ, ອິມສ຺ສ ກາໂຬ, ອິມສ຺ສ ມຏ຺ໂຐ, ອິມສ຺ສ ຂໂຣ, ອິມສ຺ສ ພຫລຕໂຈ, ອິມສ຺ສ ສຸກ຺ຂຕໂຈ. ອິມສ຺ສ ປຕ຺ຕໍ ວຓ຺ຓສຓ຺ຐານາທິວເສນ ເອວຣູປໍ. ອິມສ຺ສ ປຸປ຺ຜໍ ນີລໍ, ປີຕໍ, ໂລຫິຕໍ, ໂອທາຕໍ, ສຸຄນ຺ຘໍ, ທຸຄ຺ຄນ຺ຘໍ, ມິສ຺ສກຄນ຺ຘໍ. ຜລໍ ຂຸທ຺ທກໍ, ມຫນ຺ຕໍ, ທີຆໍ, ວຏ຺ຏໍ, ສຸວຓ຺ຓໍ, ທຸພ຺ພຓ຺ຓໍ, ມຏ຺ຐໍ, ຜຣຸສໍ, ສຸຄນ຺ຘໍ, ທຸຄ຺ຄນ຺ຘໍ, ມຘຸຣໍ, ຕິຕ຺ຕກໍ, ອມ຺ພິລໍ, ກຏຸກໍ, ກສາວໍ. ກຓ຺ຏໂກ ຕິຂິໂຓ, ອຕິຂິໂຓ, ອຸຊຸໂກ, ກຸຏິໂລ, ຕມ຺ໂພ, ນີໂລ, ໂລຫິໂຕ, ໂອທາໂຕ’’ຕິອາທິນາ ຘາຕຸນານຕ຺ຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ຎາຓໍ ປວຕ຺ຕຕິ.

ປຸຖຸ ນານາອາຍຕເນສູຕິ ‘‘ອິທໍ ຈກ຺ຂາຍຕນໍ ນາມ…ເປ… ອິທໍ ຘມ຺ມາຍຕນໍ ນາມ. ຕຕ຺ຖ ທສາຍຕນາ ກາມາວຈຣາ, ທ຺ເວ ຈາຕຸຠູມກາ’’ຕິ ເອວໍ ອາຍຕນນານຕ຺ຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ຎາຓໍ ປວຕ຺ຕຕິ.

ປຸຖຸ ນານາປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາເທສູຕິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕພຫິທ຺ຘາເຠທໂຕ ສນ຺ຕານເຠທໂຕ ຈ ນານປ຺ປເຠເທສຸ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທງ຺ເຄສຸ. ອວິຊ຺ຊາທິອງ຺ຄານິ ຫິ ປຈ຺ເຈກໍ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທສຎ຺ຎິຕານິ. ເຕນາຫ – ສງ຺ຂາຣປິຏເກ ‘‘ທ຺ວາທສ ປຈ຺ຈຍາ ທ຺ວາທສ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທາ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ຏີ. ໑.໑.໑໑໐).

ປຸຖຸ ນານາສຸຎ຺ຎຕມນຸປລພ຺ເຠສູຕິ ນານາສຠາເວສຸ ນິຈ຺ຈສາຣາທິວິຣຫິເຕສຸ ສຸຎ຺ຎສຠາເວສຸ, ຕໂຕ ເອວ ອິຕ຺ຖິປຸຣິສອຕ຺ຕຕ຺ຕນິຍາທິວເສນ ອນຸປລພ຺ຠມານສຠາເວສຸ. ມ-ກາໂຣ ເຫຕ຺ຖ ປທສນ຺ຘິກໂຣ.

ປຸຖຸ ນານາອຕ຺ເຖສູຕິ ອຕ຺ຖປຏິສມ຺ຠິທາວິສເຍສຸ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນາທິນານາອຕ຺ເຖສຸ. ຘມ຺ເມສູຕິ ຘມ຺ມປຏິສມ຺ຠິທາວິສເຍສຸ ປຈ຺ຈຍາທິນານາຘມ຺ເມສຸ. ນິຣຸຕ຺ຕີສູຕິ ເຕສໍເຍວ ອຕ຺ຖຘມ຺ມານໍ ນິທ຺ຘາຣຓວຈນສງ຺ຂາເຕສຸ ນານານິຣຸຕ຺ຕີສຸ. ປຸຖຸ ນານາປຏິຠາເນສູຕິ ອຕ຺ຖປຏິສມ຺ຠິທາທິວິສເຍສຸ ອິມານິ ຎາຓານິ ອິທມຕ຺ຖໂຊຕການີຕິ ຕຖາ ຕຖາ ປຏິຠານໂຕ ອຸປຕິຏ຺ຐນໂຕ ປຏິຠານານີຕິ ລທ຺ຘນາເມສຸ ນານາຎາເຓສຸ.

ປຸຖຸ ນານາສີລກ຺ຂນ຺ເຘສູຕິອາທີສຸ ສີລສ຺ສ ປຸຖຸຕ຺ຕໍ ນານຕ຺ຕຎ຺ຈ ວຸຕ຺ຕເມວ, ອິຕເຣສໍ ປນ ວຸຕ຺ຕນຍານຸສາເຣນ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍຕ຺ຕາ ປາກຏເມວ. ຍໍ ປນ ອຠິນ຺ນໍ ເອກເມວ ນິພ຺ພານໍ, ຕຕ຺ຖ ອຸປຈາຣວເສນ ປຸຖຸຕ຺ຕໍ ຄເຫຕພ຺ພນ຺ຕິ ອາຫ – ‘‘ປຸຖຸ ນານາຊນສາຘາຣເຓ ຘມ຺ເມ ສມຕິກ຺ກມ຺ມາ’’ຕິ. ເຕນສ຺ສ ມທນິມ຺ມທນາທິປຣິຍາເຍນ ປຸຖຸຕ຺ຕໍ ປຣິທີປິຕໍ ໂຫຕິ.

ວິປຸເລ ອຕ຺ເຖຕິ ມຫນ຺ເຕ ອຕ຺ເຖ. ມຫນ຺ຕປຣິຍາໂຍ ຫິ ວິປຸລສທ຺ໂທ. ຄມ຺ຠີເຣສູຕິ ສສາທີຫິ ວິຍ ມຫາສມຸທ຺ໂທ ອນຸປຈິຕຎາຓສມ຺ຠາເຣຫິ ອລພ຺ຠເນຍ຺ຍປ຺ປຕິຏ຺ເຐສຸ ຂນ຺ເຘສຸ ຎາຓໍ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ວິສຍສ຺ສ ຄມ຺ຠີຣຕາຍ ຎາຓສ຺ສ ຄມ຺ຠີຣຕາ ວິຠາວິຕາ.

ຕິກ຺ຂວິສທຠາວາທິຄຸເຓຫິ ອສາຘາຣຓຕ຺ຕາ ປເຣສໍ ປຎ຺ຎາຍ ນ ສາມນ຺ຕາ, ອຖ ໂຂ ສຸວິທູຣວິທູເຣຕິ ອສມນ຺ຕປຎ຺ຎາ ອາກາຣສ຺ສ ຣສ຺ສຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ. ເກຈິ ‘‘ອສມຕ຺ຖປຎ຺ຎາ’’ຕິ ປຐນ຺ຕິ, ເຕສໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕຄຸເຓຫິ ອຎ຺ເຎຫິ ອສາຘາຣຓຕ຺ຕາ ນຕ຺ຖິ ເອຕິສ຺ສາ ກາຍຈິ ສມຕ຺ຖນ຺ຕິ ອສມຕ຺ຖາ ປຎ຺ຎາຕິ ໂຍຊນາ. ອຕ຺ຖວວຕ຺ຖານໂຕຕິ ອຕ຺ຖປ຺ປເຠທສ຺ສ ຍາຖາວໂຕ ສນ຺ນິຏ຺ຐານໂຕ. ນ ອຎ຺ໂຎ ໂກຈິ ສກ຺ໂກຕິ ອຠິສມ຺ຠວິຕຸນ຺ຕິ ຎາຓຄຕິຍາ ສມ຺ປາປຸຓິຕຸໍ ນ ອຎ຺ໂຎ ໂກຈິປິ ສກ຺ໂກຕິ, ຕສ຺ມາ ອຍໍ ສຸວິທູຣວິທູເຣຕິ ອສມນ຺ຕປຎ຺ຎາ. ອິທານິ ປຸຄ຺ຄລນ຺ຕຣວເສນ ອສມນ຺ຕປຎ຺ຎໍ ວິຠາເວຕຸໍ, ‘‘ປຸຖຸຊ຺ຊນກລ຺ຍາຓກສ຺ສາ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ.

‘‘ປຎ຺ຎາປເຠທກຸສໂລ ອຠິນ຺ນຎາໂຓ ອຘິຄຕປ຺ປຏິສມ຺ຠິໂທ ຈຕຸເວສາຣຊ຺ຊປ຺ປຕ຺ໂຕ ທສພລຘາຣີ ປຸຣິສາສໂຠ ປຸຣິສສີໂຫ ປຸຣິສນາໂຄ ປຸຣິສາຊຎ຺ໂຎ ປຸຣິສໂຘຣຍ຺ໂຫ ອນນ຺ຕຎາໂຓ ອນນ຺ຕເຕໂຊ ອນນ຺ຕຍໂສ ອຑ຺ໂຒ ມຫທ຺ຘໂນ ພລວາ ເນຕາ ວິເນຕາ ອນຸເນຕາ ປຎ຺ຎາເປຕາ ວິນິຊ຺ຌາເປຕາ ເປກ຺ຂຕາ ປສາເທຕາ. ໂສ ຫິ ຠຄວາ ອນຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ມຄ຺ຄສ຺ສ ອຸປ຺ປາເທຕາ, ອສຎ຺ຊາຕສ຺ສ ມຄ຺ຄສ຺ສ ສຎ຺ຊເນຕາ, ອນກ຺ຂາຕສ຺ສ ມຄ຺ຄສ຺ສ ອກ຺ຂາຕາ, ມຄ຺ຄຎ຺ຎູ ມຄ຺ຄວິທູ ມຄ຺ຄໂກວິໂທ. ມຄ຺ຄານຸຄາມີ ຈ ປນ ເອຕຣຫິ ສາວກາ ວິຫຣນ຺ຕິ ປຈ຺ຉາ ສມນ຺ນາຄຕາ.

‘‘ໂສ ຫິ ຠຄວາ ຊານໍ ຊານາຕິ, ປສ຺ສໍ ປສ຺ສຕິ, ຈກ຺ຂຸຠູໂຕ ຎາຓຠູໂຕ ຘມ຺ມຠູໂຕ ພ຺ຣຫ຺ມຠູໂຕ ວຕ຺ຕາ ປວຕ຺ຕາ ອຕ຺ຖສ຺ສ ນິນ຺ເນຕາ ອມຕສ຺ສ ທາຕາ ຘມ຺ມສ຺ສາມີ ຕຖາຄໂຕ, ນຕ຺ຖິ ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອຎ຺ຎາຕໍ ອທິຏ຺ຐໍ ອວິທິຕໍ ອສຈ຺ຉິກຕໍ ອຜສ຺ສິຕໍ ປຎ຺ຎາຍ. ອຕີຕໍ ອນາຄຕໍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ອຸປາທາຍ ສພ຺ເພ ຘມ຺ມາ ສພ຺ພາກາເຣນ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ຎາຓມຸເຂ ອາປາຖໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ເນຍ຺ຍໍ ນາມ ອຕ຺ຖິ ຕໍ ສພ຺ພໍ ຊານິຕພ຺ພໍ, ອຕ຺ຕຕ຺ໂຖ ວາ ປຣຕ຺ໂຖ ວາ ອຸຠຍຕ຺ໂຖ ວາ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິໂກ ວາ ອຕ຺ໂຖ ສມ຺ປຣາຍິໂກ ວາ ອຕ຺ໂຖ ອຸຕ຺ຕາໂນ ວາ ອຕ຺ໂຖ ຄມ຺ຠີໂຣ ວາ ອຕ຺ໂຖ ຄູຬ຺ໂຫ ວາ ອຕ຺ໂຖ ປຏິຈ຺ຉນ຺ໂນ ວາ ອຕ຺ໂຖ ເນຍ຺ໂຍ ວາ ອຕ຺ໂຖ ນີໂຕ ວາ ອຕ຺ໂຖ ອນວຊ຺ໂຊ ວາ ອຕ຺ໂຖ ນິກ຺ກິເລໂສ ວາ ອຕ຺ໂຖ ໂວທາໂນ ວາ ອຕ຺ໂຖ ປຣມຕ຺ໂຖ ວາ ອຕ຺ໂຖ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ອນ຺ໂຕພຸທ຺ຘຎາເຓ ປຣິວຕ຺ຕຕິ.

‘‘ສພ຺ພໍ ກາຍກມ຺ມໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ຎາຓານຸປຣິວຕ຺ຕິ, ສພ຺ພໍ ວຈີກມ຺ມໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ຎາຓານຸປຣິວຕ຺ຕິ, ສພ຺ພໍ ມໂນກມ຺ມໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ຎາຓານຸປຣິວຕ຺ຕິ. ອຕີເຕ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອປ຺ປຏິຫຕໍ ຎາຓໍ, ອນາຄເຕ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອປ຺ປຏິຫຕໍ ຎາຓໍ, ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອປ຺ປຏິຫຕໍ ຎາຓໍ, ຍາວຕກໍ ເນຍ຺ຍໍ, ຕາວຕກໍ ຎາຓໍ. ຍາວຕກໍ ຎາຓໍ, ຕາວຕກໍ ເນຍ຺ຍໍ. ເນຍ຺ຍປຣິຍນ຺ຕິກໍ ຎາຓໍ, ຎາຓປຣິຍນ຺ຕິກໍ ເນຍ຺ຍໍ, ເນຍ຺ຍໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ຎາຓໍ ນປ຺ປວຕ຺ຕຕິ, ຎາຓໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ເນຍ຺ຍປໂຖ ນຕ຺ຖິ, ອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຣິຍນ຺ຕຏ຺ຐາຍິໂນ ເຕ ຘມ຺ມາ, ຍຖາ ທ຺ວິນ຺ນໍ ສມຸຄ຺ຄປຏລານໍ ສມ຺ມາ ຜຸສິຕານໍ ເຫຏ຺ຐິມໍ ສມຸຄ຺ຄປຏລໍ ອຸປຣິມໍ ນາຕິວຕ຺ຕຕິ, ອຸປຣິມໍ ສມຸຄ຺ຄປຏລໍ ເຫຏ຺ຐິມໍ ນາຕິວຕ຺ຕຕິ, ອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຣິຍນ຺ຕຏ຺ຐາຍິໂນ, ເອວເມວໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ເນຍ຺ຍຎ຺ຈ ຎາຓຎ຺ຈ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຣິຍນ຺ຕຏ຺ຐາຍິໂນ. ຍາວຕກໍ ເນຍ຺ຍໍ, ຕາວຕກໍ ຎາຓໍ. ຍາວຕກໍ ຎາຓໍ, ຕາວຕກໍ ເນຍ຺ຍໍ, ເນຍ຺ຍປຣິຍນ຺ຕິກໍ ຎາຓໍ, ຎາຓປຣິຍນ຺ຕິກໍ ເນຍ຺ຍໍ, ເນຍ຺ຍໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ຎາຓໍ ນປ຺ປວຕ຺ຕຕິ, ຎາຓໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ເນຍ຺ຍປໂຖ ນຕ຺ຖິ. ອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຣິຍນ຺ຕຏ຺ຐາຍິໂນ ເຕ ຘມ຺ມາ. ສພ຺ພຘມ຺ເມສຸ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ຎາຓໍ ປວຕ຺ຕຕິ.

‘‘ສພ຺ເພ ຘມ຺ມາ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອາວຊ຺ຊນປ຺ປຏິພທ຺ຘາ ອາກງ຺ຂປ຺ປຏິພທ຺ຘາ ມນສິກາຣປ຺ປຏິພທ຺ຘາ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທປ຺ປຏິພທ຺ຘາ, ສພ຺ພສຕ຺ເຕສຸ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ຎາຓໍ ປວຕ຺ຕຕິ. ສພ຺ເພສໍ ສຕ຺ຕານໍ ພຸທ຺ໂຘ ອາສຍໍ ຊານາຕິ, ອນຸສຍໍ ຊານາຕິ, ຈຣິຕໍ ຊານາຕິ, ອຘິມຸຕ຺ຕິໍ ຊານາຕິ, ອປ຺ປຣຊກ຺ເຂ ມຫາຣຊກ຺ເຂ ຕິກ຺ຂິນ຺ທ຺ຣິເຍ ມຸທິນ຺ທ຺ຣິເຍ ສ຺ວາກາເຣ ທ຺ວາກາເຣ ສຸວິຎ຺ຎາປເຍ ທຸວິຎ຺ຎາປເຍ ຠພ຺ພາ ສພ຺ເພ ສຕ຺ເຕ ປຊານາຕິ, ສເທວໂກ ໂລໂກ ສມາຣໂກ ສພ຺ຣຫ຺ມໂກ ສສ຺ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓີ ປຊາ ສເທວມນຸສ຺ສາ ອນ຺ໂຕພຸທ຺ຘຎາເຓ ປຣິວຕ຺ຕຕິ.

‘‘ຍຖາ ເຍ ເກຈິ ມຈ຺ຉກຈ຺ຉປາ ອນ຺ຕມໂສ ຕິມິຕິມິງ຺ຄລໍ ອຸປາທາຍ ອນ຺ໂຕມຫາສມຸທ຺ເທ ປຣິວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ເອວເມວ ສເທວໂກ ໂລໂກ ສມາຣໂກ ສພ຺ຣຫ຺ມໂກ ສສ຺ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓີ ປຊາ ສເທວມນຸສ຺ສາ ອນ຺ໂຕພຸທ຺ຘຎາເຓ ປຣິວຕ຺ຕຕິ. ຍຖາ ເຍ ເກຈິ ປກ຺ຂິໂນ ອນ຺ຕມໂສ ຄຣຸຬໍ ເວນເຕຍ຺ຍໍ ອຸປາທາຍ ອາກາສສ຺ສ ປເທເສ ປຣິວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ເອວເມວ ເຍປິ ເຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕສມາ ປຎ຺ຎາຍ, ເຕປິ ພຸທ຺ຘຎາຓສ຺ສ ປເທເສ ປຣິວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ພຸທ຺ຘຎາຓໍ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ປຎ຺ຎໍ ຜຣິຕ຺ວາ ອຕິຆໍສິຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕິ. ເຍປິ ເຕ ຂຕ຺ຕິຍປຓ຺ຑິຕາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓປຓ຺ຑິຕາ ຄຫປຕິປຓ຺ຑິຕາ ສມຓປຓ຺ຑິຕາ ນິປຸຓາ ກຕປຣປ຺ປວາທາ ວາລເວຘິຣູປາ, ໂວຠິນ຺ທນ຺ຕາ ມຎ຺ເຎ ຈຣນ຺ຕິ ປຎ຺ຎາຄເຕນ ທິຏ຺ຐິຄຕານິ, ເຕ ເຕ ປຎ຺ຫໍ ອຠິສງ຺ຂຣິຕ຺ວາ ອຠິສງ຺ຂຣິຕ຺ວາ’’ຕິ (ປຏິ. ມ. ໓.໕) –

ອາທິນາ ນິທ຺ທິຏ຺ຐປາຬິໍ ເປຍ຺ຍາລມຸເຂນ ສໍຂິປິຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ປຎ຺ຎາປເຠທກຸສໂລ ປຠິນ຺ນຎາໂຓ…ເປ… ເຕ ປຎ຺ຫໍ ອຠິສງ຺ຂຣິຕ຺ວາ ອຠິສງ຺ຂຣິຕ຺ວາ’’ຕິອາທິມາຫ.

ຕຕ຺ຖ ປຠິນ຺ນຎາໂຓຕິ ອຕ຺ຖາທີສຸ ປເຠທຄຕຎາໂຓ. ‘‘ປເຠທຎາໂຓ’’ຕິປິ ປຐນ຺ຕິ, ໂສເຍວ ອຕ຺ໂຖ. ເຕ ປຎ຺ຫນ຺ຕິ ເຕ ເຕ ອຕ຺ຕນາ ອຘິປ຺ເປຕໍ ປຎ຺ຫໍ. ນິທ຺ທິຏ຺ຐກາຣຓາຕິ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕກາຣຓາ. ອຸປກ຺ຂິຕ຺ຕກາຕິ ຠຄວໂຕ ປຎ຺ຎາເວຍ຺ຍຕ຺ຕິເຍນ ສມີເປ ຂິຕ຺ຕກາ ອນ຺ເຕວາສິກາ ສມ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ.

ຠວຕິ ອຠິຠວຕີຕິ ຠູຣິ. ກິໍ? ຣາຄາທິໍ. ອຸປສຄ຺ເຄ ສຕິປິ ຕເທວ ປທໍ ຕມຕ຺ຖໍ ວທຕີຕິ ອຸປສຄ຺ເຄນ ວິນາປິ ໂສ ອຕ຺ໂຖ ວິຎ຺ເຎຍ຺ໂຍ ອເນກຕ຺ຖຕ຺ຕາ ຘາຕູນນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອຠິຠຸຍ຺ຍຕີ’’ຕິ. ກາຣກພ຺ຍຕ຺ຕເຍນ ເຈຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ຣາຄໍ ອຠິຠຸຍ຺ຍຕີຕິ ສາ ສາ ມຄ຺ຄປຎ຺ຎາ ອຕ຺ຕນາ ອຕ຺ຕນາ ວຊ຺ຌໍ ຣາຄໍ ອຠິຠຸຍ຺ຍຕິ ອຠິຠວຕິ, ມທຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຠິຠວຕີຕິ ສາ ສາ ຜລປຎ຺ຎາ ຕໍ ຕໍ ຣາຄໍ ຠວິ ອຠິຠວິ ມທ຺ທີຕິ ຠູຣິປຎ຺ຎາ. ‘‘ອຠິຠວິຕາ’’ຕິ ວາ ປາໂຐ, ‘‘ອຠິຠວິຕ຺ວາ’’ຕິປິ ປຐນ຺ຕິ. ອຠິຠວິຕ຺ວາຕິ ຈ ກິຣິຍາຍ ສິທ຺ຘຠາວທສ຺ສນໍ. ປຎ຺ຎາ ເຈ ສິທ຺ຘາ, ຣາຄາຠິຠໂວ ຈ ສິທ຺ໂຘ ເອວາຕິ. ເສເສສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ຣາຄາທີສຸ ປນ ຣຊ຺ຊນລກ຺ຂໂຓ ຣາໂຄ. ທຸສ຺ສນລກ຺ຂໂຓ ໂທໂສ. ມຸຍ຺ຫນລກ຺ຂໂຓ ໂມໂຫ. ກຸຊ຺ຌນລກ຺ຂໂຓ ໂກໂຘ, ອຸປນນ຺ຘນລກ຺ຂໂຓ ອຸປນາໂຫ. ປຸພ຺ພກາລໍ ໂກໂຘ, ອປຣກາລໍ ອຸປນາໂຫ. ປຣຄຸຓມກ຺ຂນລກ຺ຂໂຓ ມກ຺ໂຂ, ຍຸຄຄ຺ຄາຫລກ຺ຂໂຓ ປລາໂສ. ປຣສມ຺ປຕ຺ຕິຂີຍນລກ຺ຂຓາ ອິສ຺ສາ, ອຕ຺ຕໂນ ສມ຺ປຕ຺ຕິນິຄ຺ຄູຫນລກ຺ຂຓໍ ມຈ຺ຉຣິຍໍ. ອຕ຺ຕນາ ກຕປາປປ຺ປຏິຈ຺ຉາທນລກ຺ຂຓາ ມາຍາ, ອຕ຺ຕໂນ ອວິຊ຺ຊມານຄຸຓປ຺ປກາສນລກ຺ຂຓໍ ສາເຐຍ຺ຍໍ. ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸທ຺ຘຸມາຕຠາວລກ຺ຂໂຓ ຖມ຺ໂຠ, ກຣຓຸຕ຺ຕຣິຍລກ຺ຂໂຓ ສາຣມ຺ໂຠ. ອຸນ຺ນຕິລກ຺ຂໂຓ ມາໂນ, ອພ຺ຠຸນ຺ນຕິລກ຺ຂໂຓ ອຕິມາໂນ. ມຕ຺ຕຠາວລກ຺ຂໂຓ ມໂທ, ປຎ຺ຈກາມຄຸເຓສຸ ຈິຕ຺ຕໂວສ຺ສຄ຺ຄລກ຺ຂໂຓ ປມາໂທ. ຠວຕິ ອຠິຠວຕິ ອຣິນ຺ຕິ ຠູຣິ ອສຣູປໂຕ ປຣສ຺ສ ອກາຣສ຺ສ ໂລປໍ ກຕ຺ວາ. ເຕນາຫ – ‘‘ອຣິໍ ມທ຺ທນິປຎ຺ຎາຕິ ຠູຣິປຎ຺ຎາ’’ຕິ. ຠວຕິ ເອຕ຺ຖ ຖາວຣຊງ຺ຄມນ຺ຕິ ຠູຣິ ວຸຈ຺ຈຕິ ປຖວີ ຍຖາ ‘‘ຠູມີ’’ຕິ ຠູຣິ ວິຍາຕິ ຠູຣິປຎ຺ຎາ ວິຕ຺ຖຕວິປຸລຏ຺ເຐນ ສພ຺ພໍ ສຫຕາຍ ຈ. ເຕນາຫ – ‘‘ຕາຍາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ປຖວິສມາຍາຕິ ວິຕ຺ຖຕວິປຸລຏ຺ເຐເນວ ປຖວິສມາຍ. ວິຕ຺ຖຕາຍາຕິ ປຊານິຕພ຺ເພ ວິສເຍ ວິຕ຺ຖຕາຍ, ນ ເອກເທເສ ວຕ຺ຕມານາຍ. ວິປຸລາຍາຕິ ອຸຬາຣຠູຕາຍ. ສມນ຺ນາຄໂຕຕິ ປຸຄ຺ຄໂລ. ອິຕິ-ສທ຺ໂທ ກາຣຓຕ຺ເຖ, ອິມິນາ ກາຣເຓນ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ຠູຣິປຎ຺ຎາຍ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ຕສ຺ສ ປຎ຺ຎາ ຠູຣິປຎ຺ຎາ ນາມາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ຠູຣິປຎ຺ຎສ຺ສ ປຎ຺ຎາ ຠູຣິປຎ຺ຎປຎ຺ຎາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ເອກສ຺ສ ປຎ຺ຎາສທ຺ທສ຺ສ ໂລປໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ຠູຣິປຎ຺ຎາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອປິຈາຕິ ປຎ຺ຎາປຣິຍາຍທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຎ຺ຎາຍເມຕນ຺ຕິ ປຎ຺ຎາຍ ເອຕໍ. ອຘິວຈນນ຺ຕິ ອຘິກໍ ວຈນໍ. ຠູຣີຕິ ຠູເຕ ອຕ຺ເຖ ຂນ຺ຘາທິເກ ຣມຕິ ສຈ຺ຈສຠາເວນ, ທິຏ຺ຐິ ວິຍ ນ ອຠູເຕຕິ ຠູຣິ. ເມຘາຕິ ອສນິ ວິຍ ສິລຸຈ຺ຈເຍ ກິເລເສ ເມຘຕິ ຫິໍສຕີຕິ ເມຘາ, ຂິປ຺ປໍ ຄຫຓຘາຣຓຏ຺ເຐນ ວາ ເມຘາ. ປຣິຓາຍິກາຕິ ຍສ຺ສຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕໍ ສຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຕຫິຕປ຺ປຏິປຕ຺ຕິຍໍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ເມ ຈ ຍາຖາວລກ຺ຂຓປ຺ປຏິເວເຘ ປຣິເຓຕີຕິ ປຣິຓາຍິກາ. ອິເມເຫວ ອຎ຺ຎານິປິ ປຎ຺ຎາປຣິຍາຍວຈນານິ ໂຫນ຺ຕິ.

ປຎ຺ຎາພາຫຸລ຺ລນ຺ຕິ ປຎ຺ຎາ ພຫຸລາ ອສ຺ສາຕິ ປຎ຺ຎາພຫຸໂລ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ປຎ຺ຎາພາຫຸລ຺ລໍ. ຕຎ຺ຈ ປຎ຺ຎາຍ ພາຫຸລ຺ລໍ ປວຕ຺ຕິ ເອວາຕິ ຕມຕ຺ຖໍ ປຎ຺ຎາຄຣຸກສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ວເສນ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ, ‘‘ອິເຘກຈ຺ໂຈ ປຎ຺ຎາຄຣຸໂກ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອິເຘກຈ຺ໂຈຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊນກລ຺ຍາຓໂກ, ອຣິໂຍ ວາ. ປຎ຺ຎາ ຄຣຸ ເອກສ຺ສາຕິ ປຎ຺ຎາຄຣຸໂກ. ປຎ຺ຎາຍ ຈຣິໂຕ ປວຕ຺ຕິໂຕ ປຎ຺ຎາຈຣິໂຕ, ປຎ຺ຎາຍ ຈຣິຕໍ ປວຕ຺ຕໍ ອສ຺ສາຕິ ວາ ປຎ຺ຎາຈຣິໂຕ. ອນຸໂລມິກຂນ຺ຕິອາທິວິຠາຄາ ປຎ຺ຎາ ອາສໂຍ ເອຕສ຺ສາຕິ ປຎ຺ຎາສໂຍ. ປຎ຺ຎາຍ ອຘິມຸຕ຺ໂຕ ຕນ຺ນິນ຺ໂນຕິ ປຎ຺ຎາຘິມຸຕ຺ໂຕ. ສມຸສ຺ສິຕຏ຺ເຐນ ປຎ຺ຎາ ຘໂຊ ເອຕສ຺ສາຕິ ປຎ຺ຎາຘໂຊ. ປຎ຺ຎາເກຕູຕິ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນໍ. ປຎ຺ຎານິມິຕ຺ຕໍ ອາຘິປເຕຍ຺ຍໍ ເອຕສ຺ສາຕິ ປຎ຺ຎາຘິປເຕຍ຺ໂຍ. ປຎ຺ຎາສງ຺ຂາໂຕ ວິຈໂຍ, ຘມ຺ມສຠາວວິຈິນນໍ ວາ ພຫຸລໍ ເອຕສ຺ສາຕິ ວິຈຍພຫຸໂລ. ນານປ຺ປກາເຣນ ຘມ຺ມສຠາວວິຈິນນໍ ພຫຸລໍ ອສ຺ສາຕິ ປວິຈຍພຫຸໂລ. ໂອກ຺ຂາຍນໍ ຍາຖາວໂຕ ຘມ຺ມານໍ ອຸປຏ຺ຐານໍ ພຫຸລໍ ເອຕສ຺ສາຕິ ໂອກ຺ຂາຍນພຫຸໂລ. ປຎ຺ຎາຍ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ສມ຺ມາເປກ຺ຂນາ ສມ຺ເປກ຺ຂາ, ສມ຺ເປກ຺ຂາຍ ອຍນໍ ປວຕ຺ຕນໍ ສມ຺ເປກ຺ຂາຍນໍ, ສມ຺ເປກ຺ຂາຍນໍ ຘມ຺ໂມ ປກຕິ ອສ຺ສາຕິ ສມ຺ເປກ຺ຂາຍນຘມ຺ໂມ. ສມ຺ເປກ຺ຂາຍນໍ ວາ ຍາຖາວໂຕ ທສ຺ສນຘມ຺ໂມ ສຠາໂວ ເອຕສ຺ສາຕິ ສມ຺ເປກ຺ຂາຍນຘມ຺ໂມ. ສພ຺ພໍ ຘມ຺ມຊາຕໍ ວິຠູຕໍ ວິຠາວິຕໍ ກຕ຺ວາ ວິຫຣຓສີໂລຕິ ວິຠູຕວິຫາຣີ.

ຕຈ຺ຈຣິໂຕຕິອາທີສຸ ຕໍ-ສທ຺ເທນ ປຎ຺ຎາ ປຈ຺ຈາມຏ຺ຐາ, ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ‘‘ປຎ຺ຎາຈຣິໂຕ’’ຕິອາທິນາ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ສາ ປຎ຺ຎາ ຈຣິຕາ ຄຣຸກາ ພຫຸລາ ອສ຺ສາຕິ ຕຈ຺ຈຣິໂຕ ຕຄ຺ຄຣຸໂກ ຕພ຺ພຫຸໂລ. ຕສ຺ສໍ ປຎ຺ຎາຍໍ ນິນ຺ໂນ ໂປໂຓ ປພ຺ຠາໂຣ ອຘິມຸຕ຺ໂຕຕິ ຕນ຺ນິນ຺ໂນ ຕປ຺ໂປໂຓ ຕປ຺ປພ຺ຠາໂຣ ຕທຘິມຸຕ຺ໂຕ. ສາ ປຎ຺ຎາ ອຘິປຕິ ຕທຘິປຕິ, ຕທຘິປຕິໂຕ ອາຄໂຕ ຕທາຘິປເຕຍ຺ໂຍ. ປຎ຺ຎາຄຣຸໂກຕິອາທີນິ ‘‘ກາມໍ ເສວນ຺ຕໍເຍວ ຊານາຕິ, ອຍໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ເນກ຺ຂມ຺ມຄຣຸໂກ’’ຕິອາທີສຸ (ປຏິ. ມ. ໑.໑໑໔) ວິຍ ປຸຣິມຊາຕິໂຕ ປຠຸຕິ ວຸຕ຺ຕານິ. ຕຈ຺ຈຣິໂຕຕິອາທີນິ ອິມິສ຺ສາ ຊາຕິຍາ ວຸຕ຺ຕານິ. ອິທານິ ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ນິທສ຺ສນວເສນປິ ທສ຺ເສຕຸໍ – ‘‘ຍຖາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວເມວນ຺ຕິອາທີນິ ທສ຺ສິຕພ຺ພນິຄມນໍ.

ສີຆປຎ຺ຎາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ວິສເຍ ສີຆປ຺ປວຕ຺ຕິກາ ປຎ຺ຎາ, ຍາ ສມາຣທ຺ຘາ ອຕ຺ຕໂນ ປຎ຺ຎາກິຈ຺ຈໍ ອທນ຺ຘາຍນ຺ຕີ ອວິຕ຺ຖາຍນ຺ຕີ ຂິປ຺ປເມວ ສມ຺ປາເປຕິ. ເຕນາຫ – ‘‘ສີຆໍ ສີຆໍ ສີລານິ ປຣິປູເຣຕີ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ສີຆໍ ສີຆນ຺ຕິ ພຫູນໍ ສີລາທີນໍ ສງ຺ຄຫຕ຺ຖໍ ທ຺ວິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສີລານີຕິ ຈາຣິຕ຺ຕວາຣິຕ຺ຕວເສນ ປຎ຺ຎຕ຺ຕານິ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສີລານິ, ຐເປຕ຺ວາ ວາ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວຣໍ ຕສ຺ສ ວິສຸໍ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ອິຕຣານິ ຕິວິຘສີລານິ. ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວຣນ຺ຕິ ຈກ຺ຂາທີນໍ ຉນ຺ນໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ຣາຄປ຺ປຏິຆປ຺ປເວສໍ ອກຕ຺ວາ ສຕິກວາເຏນ ນິວາຣຓໍ ຖກນໍ. ໂຠຊເນ ມຕ຺ຕຎ຺ຎຸຕນ຺ຕິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕປຣິໂຠຄວເສນ ໂຠຊເນ ປມາຓຎ຺ຎຸຠາວໍ. ຊາຄຣິຍານຸໂຍຄນ຺ຕິ ທິວສສ຺ສ ຕີສຸ ໂກຏ຺ຐາເສສຸ ຣຕ຺ຕິຍາ ປຐມມຊ຺ຌິມໂກຏ຺ຐາເສສຸ ຈ ຊາຄຣຕິ ນ ນິທ຺ທາຍຕິ, ສມຓຘມ຺ມເມວ ກໂຣຕີຕິ ຊາຄໂຣ, ຊາຄຣສ຺ສ ຠາໂວ, ກມ຺ມໍ ວາ ຊາຄຣິຍໍ, ຊາຄຣິຍສ຺ສ ອນຸໂຍໂຄ ຊາຄຣິຍານຸໂຍໂຄ, ຕໍ ຊາຄຣິຍານຸໂຍຄໍ. ສີລກ຺ຂນ຺ຘນ຺ຕິ ເສກ຺ຂໍ ວາ ອເສກ຺ຂໍ ວາ ສີລກ຺ຂນ຺ຘໍ. ເອວມິຕເຣປິ ຂນ຺ຘາ ເວທິຕພ຺ພາ. ປຎ຺ຎາກ຺ຂນ຺ຘນ຺ຕິ ມຄ຺ຄປຎ຺ຎາ ຈ ເສກ຺ຂາເສກ຺ຂານໍ ໂລກິຍປຎ຺ຎາ ຈ. ວິມຸຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ຘນ຺ຕິ ຜລວິມຸຕ຺ຕິ. ວິມຸຕ຺ຕິຎາຓທສ຺ສນກ຺ຂນ຺ຘນ຺ຕິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຎາຓໍ. ສີຆປຎ຺ຎານິທ຺ເທສສທິໂສເຍວ ລຫຸປຎ຺ຎານິທ຺ເທໂສ, ຕຖາ ຫາສປຎ຺ຎານິທ຺ເທໂສ. ຊວນປຎ຺ຎານິທ຺ເທໂສ ປນ ກລາປສມ຺ມສນນເຍນ ປວຕ຺ໂຕ. ຕິກ຺ຂປຎ຺ຎານິທ຺ເທໂສ ວີຣິຍສ຺ສ ອຸສ຺ສຸກ຺ກາປນວເສນ, ນິພ຺ເພຘິກປຎ຺ຎານິທ຺ເທໂສ ສພ຺ພໂລເກ ອນຠິຣຕສຎ຺ຎາວເສນ ປວຕ຺ໂຕ. ຕຕ຺ຖ ຕຸຣິຕກິຣິຍາ ສີຆຕາ. ອທນ຺ຘຕາ ລຫຸຕາ. ເວຄາຍິຕຕ຺ຕໍ ຂິປ຺ປຕາ.

ຫາສພຫຸໂລຕິ ປີຕິພຫຸໂລ. ເສສປທານິ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນານິ. ອຖ ວາ ຫາສພຫຸໂລຕິ ມູລປທໍ. ເວທພຫຸໂລຕິ ຕສ຺ສາ ເອວ ປີຕິຍາ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໂສມນສ຺ສເວທນາວເສນ ນິທ຺ເທສປທໍ. ຕຸຏ຺ຐິພຫຸໂລຕິ ນາຕິພລວປີຕິຍາ ຕຸຏ຺ຐາກາຣວເສນ. ປາໂມຊ຺ຊພຫຸໂລຕິ ພລວປີຕິຍາ ປມຸທິຕຠາວວເສນ. ສີລານິ ປຣິປູເຣຕີຕິ ຫຏ຺ຐປ຺ປຫຏ຺ໂຐ ອຸທຄ຺ຄູທຄ຺ໂຄ ສມ຺ປິຍາຍມາໂນ ສີລານິ ສມ຺ປາເທຕິ. ປີຕິໂສມນສ຺ສສຫຄຕາ ຫິ ປຎ຺ຎາ ອຠິຣຕິວເສນ ອາຣມ຺ມເຓ ຜຸລ຺ລິຕາ ວິກສິຕາ ວິຍ ປວຕ຺ຕຕິ, ນ ເອວໍ ອຸເປກ຺ຂາສຫຄຕາຕິ.

ອນິຈ຺ຈໂຕ ຂິປ຺ປໍ ຊວຕີຕິ ‘‘ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກໍ ອນິຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ເວຄາຍິເຕນ ປວຕ຺ຕຕິ, ປຏິປກ຺ຂທູຣີຠາເວນ ປຸພ຺ພາຠິສງ຺ຂາຣສ຺ສ ສາຕິສຍຕ຺ຕາ ອິນ຺ເທນ ວິສ຺ສຏ຺ຐວຊິຣໍ ວິຍ ລກ຺ຂຓໍ ອວິຣຊ຺ຌນ຺ຕີ ອທນ຺ຘາຍນ຺ຕີ ອນິຈ຺ຈລກ຺ຂຓໍ ເວຄສາ ປຏິວິຊ຺ຌຕິ, ຕສ຺ມາ ສາ ຊວນປຎ຺ຎາ ນາມາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສສປເທສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເອວໍ ລກ຺ຂຓາຣມ຺ມຓິກວິປສ຺ສນາວເສນ ຊວນປຎ຺ຎໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ພລວວິປສ຺ສນາວເສນ ທສ຺ເສຕຸໍ – ‘‘ຣູປ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຂຍຏ຺ເຐນາຕິ ຍຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ເຖວ ຠິຊ຺ຊນໂຕ ຂຍສຠາວຕ຺ຕາ. ຠຍຏ຺ເຐນາຕິ ຠຍານກຠາວໂຕ. ອສາຣກຏ຺ເຐນາຕິ ອຕ຺ຕສາຣວິຣຫໂຕ ນິຈ຺ຈສາຣາທິວິຣຫໂຕ ຈ. ຕຸລຍິຕ຺ວາຕິ ຕຸລາຠູຕາຍ ວິປສ຺ສນາປຎ຺ຎາຍ ຕຸເລຕ຺ວາ. ຕີຣຍິຕ຺ວາຕິ ຕາຍ ເອວ ຕີຣຓຠູຕາຍ ຕີເຣຕ຺ວາ. ວິຠາວຍິຕ຺ວາຕິ ຍາຖາວໂຕ ປກາເສຕ຺ວາ ປາກຏໍ ກຕ຺ວາ. ອຖ ວາ ຕຸລຍິຕ຺ວາຕິ ກລາປສມ຺ມສນວເສນ ຕຸລຍິຕ຺ວາ. ຕີຣຍິຕ຺ວາຕິ ອຸທຍພ຺ພຍານຸປສ຺ສນາວເສນ ຕີເຣຕ຺ວາ. ວິຠາວຍິຕ຺ວາຕິ ຠງ຺ຄານຸປສ຺ສນາທິວເສນ ປາກຏໍ ກຕ຺ວາ. ວິຠູຕໍ ກຕ຺ວາຕິ ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂານຸໂລມວເສນ ຜຸຏໍ ກຕ຺ວາ. ຣູປນິໂຣເຘຕິ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ນິໂຣຘຠູເຕ ນິພ຺ພາເນ. ຂິປ຺ປໍ ຊວຕີຕິ ນິນ຺ນໂປຓປພ຺ຠາຣວເສນ ຊວຕິ ປວຕ຺ຕຕິ. ອິທານິ ສິຂາປ຺ປຕ຺ຕວິປສ຺ສນາວເສນ ຊວນປຎ຺ຎໍ ທສ຺ເສຕຸໍ, ປຸນ ‘‘ຣູປ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຎາຓສ຺ສ ຕິກ຺ຂຠາໂວ ນາມ ສວິເສສໍ ປຏິປກ຺ຂສມຸຈ຺ຉິນ຺ທເນນ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ ‘‘ຂິປ຺ປໍ ກິເລເສ ຉິນ຺ທຕີຕິ ຕິກ຺ຂປຎ຺ຎາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຕ ປນ ກິເລເສ ວິຠາເຄນ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ, ‘‘ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ກາມວິຕກ຺ກ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ສມຖວິປສ຺ສນາຫິ ວິກ຺ຂມ຺ຠນຕທງ຺ຄວເສນ ປຫີນມ຺ປິ ອຣິຍມຄ຺ເຄນ ອສມູຫຕຕ຺ຕາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຘມ຺ມຕໍ ອນຕີຕຕາຍ ອສມູຫຕຸປ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕໍ ອິຘ ‘‘ອຸປ຺ປນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ນາຘິວາເສຕີຕິ ສນ຺ຕານໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ນ ວາເສຕິ. ປຊຫຕີຕິ ສມຸຈ຺ເຉທວເສນ ປຊຫຕິ. ວິໂນເທຕີຕິ ຂິປຕິ. ພ຺ຍນ຺ຕິໍ ກໂຣຕີຕິ ວິຄຕນ຺ຕໍ ກໂຣຕິ. ອນຠາວໍ ຄເມຕີຕິ ອນຸ ອຠາວໍ ຄເມຕິ, ວິປສ຺ສນາກ຺ກເມນ ອຣິຍມຄ຺ຄໍ ປຕ຺ວາ ສມຸຈ຺ເຉທວເສເນວ ອຠາວໍ ຄມຍຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕ຺ຖ ຈ ກາມປ຺ປຏິສໍຍຸຕ຺ໂຕ ວິຕກ຺ໂກ ກາມວິຕກ຺ໂກ. ‘‘ອິເມ ສຕ຺ຕາ ມຣນ຺ຕູ’’ຕິ ປເຣສໍ ມຣຓປ຺ປຏິສໍຍຸຕ຺ໂຕ ວິຕກ຺ໂກ ພ຺ຍາປາທວິຕກ຺ໂກ. ‘‘ອິເມ ສຕ຺ຕາ ວິຫິໍສິຍນ຺ຕູ’’ຕິ ປເຣສໍ ວິຫິໍສາປຏິສໍຍຸຕ຺ໂຕ ວິຕກ຺ໂກ ວິຫິໍສາວິຕກ຺ໂກ. ປາປເກຕິ ລາມເກ. ອກຸສເລ ຘມ຺ເມຕິ ອໂກສລ຺ລສມ຺ຠູເຕ ຘມ຺ເມ. ຕິກ຺ຂປຎ຺ໂຎ ນາມ ຂິປ຺ປາຠິຎ຺ໂຎ ໂຫຕິ, ປຏິປທາ ຈສ຺ສ ນ ຈລຕີຕິ ອາຫ – ‘‘ເອກມ຺ຫິ ອາສເນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອຣິຍມຄ຺ຄາ’’ຕິອາທິ.

‘‘ສພ຺ເພ ສງ຺ຂາຣາ ອນິຈ຺ຈາ ທຸກ຺ຂາ ວິປຣິຓາມຘມ຺ມາ ສງ຺ຂຕາ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນາ ຂຍຘມ຺ມາ ວຍຘມ຺ມາ ວິຣາຄຘມ຺ມາ ນິໂຣຘຘມ຺ມາ’’ຕິ ຍາຖາວໂຕ ທສ຺ສເນນ ສຈ຺ຈປ຺ປຏິເວໂຘ ອິຊ຺ຌຕິ, ນ ອຎ຺ຎຖາຕິ ກາຣຓມຸເຂນ ນິພ຺ເພຘິກປຎ຺ຎໍ ທສ຺ເສຕຸໍ – ‘‘ສພ຺ພສງ຺ຂາເຣສຸ ອຸພ຺ເພຄພຫຸໂລ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອຸພ຺ເພຄພຫຸໂລຕິ ‘‘ສພ຺ເພ ສງ຺ຂາຣາ ອນິຈ຺ຈາ’’ຕິອາທິນາ (ຘ. ປ. ໒໗໗) ນເຍນ ສພ຺ພສງ຺ຂາເຣສຸ ອຠິຓ຺ຫປ຺ປວຕ຺ຕສໍເວໂຄ. ອຸຕ຺ຕາສພຫຸໂລຕິ ຎາຓຠຍວເສນ ສພ຺ພສງ຺ຂາເຣສຸ ພຫຸໂສ ອຸຕ຺ຣສ຺ຕມານໂສ. ເຕນ ອາທີນວານຸປສ຺ສນມາຫ. ອຸກ຺ກຓ຺ຐນພຫຸໂລຕິ ສງ຺ຂາຣໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ວິສງ຺ຂາຣາຠິມຸຂຕາຍ ອຸກ຺ກຓ຺ຐນພຫຸໂລ. ອິມິນາ ນິພ຺ພິທານຸປສ຺ສນມາຫ. ອຣຕິພຫຸໂລຕິອາທິນາ ຕສ຺ສາ ເອວ ອປຣາປຣູປປຕ຺ຕິໍ. ພຫິມຸໂຂຕິ ສພ຺ພສງ຺ຂາຣໂຕ ພຫິຠູຕໍ ນິພ຺ພານໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ປວຕ຺ຕຎາຓມຸໂຂ. ຕຖາ ປວຕ຺ຕິຕວິໂມກ຺ຂມຸໂຂ. ນິພ຺ພິຊ຺ຌນໍ ປຏິວິຊ຺ຌນໍ ນິພ຺ເພໂຘ, ໂສ ເອຕິສ຺ສາ ອຕ຺ຖີຕິ ນິພ຺ເພຘິກາ, ນິພ຺ພິຊ຺ຌຕີຕິ ວາ ນິພ຺ເພຘິກາ, ສາ ເອວ ປຎ຺ຎາ ນິພ຺ເພຘິກປຎ຺ຎາ. ອນິພ຺ພິທ຺ຘປຸພ຺ພນ຺ຕິ ອນມຕຄ຺ເຄ ສໍສາເຣ ອນ຺ຕໍ ປາເປຕ຺ວາ ອນິວິທ຺ຘປຸພ຺ພໍ. ອປ຺ປທາລິຕປຸພ຺ພນ຺ຕິ ຕສ຺ເສວ ອຕ຺ຖວຈນໍ, ອນ຺ຕກຣເຓເນວ ອປ຺ປທາລິຕປຸພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂລຠກ຺ຂນ຺ຘນ຺ຕິ ໂລຠຣາສິໍ, ໂລຠໂກຏ຺ຐາສໍ ວາ.

ກາຍຄຕາສຕິວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.