໒໐. ວີສຕິໂມ ປຣິຈ຺ເຉໂທ

ມຄ຺ຄາມຄ຺ຄຎາຓທສ຺ສນວິສຸທ຺ຘິນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໑໒໖໓. ອິທານິ ກງ຺ຂາວິຕຣຓວິສຸທ຺ຘິຍາ ອນນ຺ຕຣໍ ອຸທ຺ທິຏ຺ຐາຍ ມຄ຺ຄາມຄ຺ຄຎາຓທສ຺ສນວິສຸທ຺ຘິຍາ ນິທ຺ເທສກ຺ກໂມ ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ, ສາ ປນ ຍສ຺ມາ ໂອຠາສາທິອຸປກ຺ກິເລສສມ຺ຠເວ ສຕິ ໂຫຕິ, ໂອຠາສາທໂຍ ຈ ອຸທຍພ຺ພຍຎາເຓ ສມ຺ຠວນ຺ຕິ, ອຸທຍພ຺ພຍຎາຓຎ຺ຈ ຕິລກ຺ຂຓວິປສ຺ສນາຍ ສຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ສ ຈ ກລາປສມ຺ມສນໍ ອາທິ. ຕຎ຺ຫິ ອຕີຕາທິເຠທຠິນ຺ນານໍ ຘມ຺ມານໍ ສງ຺ຂິປິຕ຺ວາ ວວຕ຺ຖານວເສນ ປວຕ຺ຕນໂຕ ອາທິກມ຺ມິກສ຺ສ ສຸກຣສມ຺ມສນໍ, ຕສ຺ມາ ປຐມໍ ຕຕ຺ເຖວ ອຠິໂຍຄໍ ກໂຣນ຺ເຕນ ກມໂຕ ຕໍ ສມ຺ປາເທຕພ຺ພນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ກລາປສມ຺ມສເນເນວາ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ອຖ ວາ ທ຺ວິນ຺ນໍ ວິສຸທ຺ຘີນມນ຺ຕເຣ ກລາປສມ຺ມສນໍ ໂຫຕິ, ຕຎ຺ຈ ໂຂ ທ຺ວີສຸ ເອກາຍ ວິສຸທ຺ຘິຍາ ສງ຺ຄເຫຕພ຺ພໍ, ມຄ຺ຄາມຄ຺ຄຎາຓສ຺ສ ຈ ອາທິຠູຕຕ຺ຕາ ຕຕ຺ເຖວສ຺ສ ສງ຺ຄໂຫ ຍຸຕ຺ໂຕຕິ ເອຕ຺ເຖວ ນໍ ສງ຺ຄຫິຕຸກາມຕາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ກລາປສມ຺ມສເນເນວາ’’ຕິອາທິ. ເກຈິ ປນ ກລາປສມ຺ມສນໍ ນາມ ເອກວິສຸທ຺ຘິຍມ຺ປິ ນ ອນ຺ໂຕຄຘນ຺ຕິ ຕໍ ອນາມສິຕ຺ວາວ ວິປສ຺ສນາຈາຣໍ ວຓ຺ເຓນ຺ຕິ. ກລາປສມ຺ມສເນເນວາຕິ ອຕີຕາທິເຠທຠິນ຺ນານໍ ຘມ຺ມານໍ ສງ຺ຂິປິຕ຺ວາ ວວຕ຺ຖານວເສນ ກລາປໂຕ, ກລາປານໍ ວາ ສມ຺ມສເນນ ມຄ຺ຄາມຄ຺ຄຎາຓທສ຺ສນວິປສ຺ສນາຍ ໂຍໂຄ ກຣຓີໂຍ. ອຖ ວາ ຠຸມ຺ມຕ຺ເຖ ກຣຓນິທ຺ເທສວເສນ ກລາປສມ຺ມສເນ ໂຍໂຄ ກຣຓີໂຍຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ກລາປສມ຺ມສເນເນວ ໂຍໂຄ ກຣຓີໂຍ’’ຕິ ວຕ຺ວາປິ ຕໍ ປນ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ຄໂຕ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໒.໖໙໒) ຄເຫຕພ຺ພນ຺ຕິ ຄນ຺ຖວິຕ຺ຖາຣປຣິຫາຣຕ຺ຖໍ ອິຘ ນ ທສ຺ສິຕນ຺ຕິ.

໑໒໖໔. ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສາຕິ ສນ຺ຕຕິປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ, ຂຓປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ວາ. ອາທິໂຕ ປນ ຂຓປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ອຸທຍວຍໍ ທຸປ຺ປຣິຄ຺ຄຫໍ, ຕສ຺ມາ ສນ຺ຕຕິປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນວເສນ ປຐມໍ ອຸທຍພ຺ພຍານຸປສ຺ສນໍ ກາຕພ຺ພໍ. ນິພ຺ພຕ຺ຕີຕິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນານໍ ວເສນ ປຐມາຠິນິພ຺ພຕ຺ຕິ ຈ ຂຓນິພ຺ພຕ຺ຕິ ຈ. ວິປຣິຓາໂມຕິ ວິນາໂສ.

໑໒໖໕. ອນຸປສ຺ສນາປິ ຎາຓນ຺ຕິ ຍາ ອຸທຍສ຺ສ ຈ ວຍສ຺ສ ຈ ອນຸປສ຺ສນາ, ສາ ຎາຓນ຺ຕິ ວຣຎາເຓນ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ເທສິຕໍ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ປາຬິ –

‘‘ກຖໍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນານໍ ຘມ຺ມານໍ ວິປຣິຓາມານຸປສ຺ສເນ ປຎ຺ຎາ ອຸທຍພ຺ພຍານຸປສ຺ສເນ ຎາຓໍ? ຊາຕໍ ຣູປໍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ, ຕສ຺ສ ນິພ຺ພຕ຺ຕິລກ຺ຂຓໍ ອຸທໂຍ. ວິປຣິຓາມລກ຺ຂຓໍ ວໂຍ. ອນຸປສ຺ສນາ ຎາຓໍ. ຊາຕາ ເວທນາ…ເປ… ສຎ຺ຎາ… ສງ຺ຂາຣາ… ວິຎ຺ຎາຓໍ… ຊາຕໍ ຈກ຺ຂຸໍ…ເປ… ຊາໂຕ ຠໂວ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ໂນ, ຕສ຺ສ ນິພ຺ພຕ຺ຕິລກ຺ຂຓໍ ອຸທໂຍ. ວິປຣິຓາມລກ຺ຂຓໍ ວໂຍ. ອນຸປສ຺ສນາ ຎາຓ’’ນ຺ຕິ (ປຏິ. ມ. ໑.໔໙).

ເອຕ຺ຖ ປນ ອຸທຍທສ຺ສນໍ ຍາວເທວ ຂຍທສ຺ສນນ຺ຕິ ວຍທສ຺ສນສ຺ສ ປຘານຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ວິປຣິຓາມານຸປສ຺ສເນ ປຎ຺ຎາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕໍ ປນ ວຍທສ຺ສນໍ ອຸທຍທສ຺ສນປຸພ຺ພກນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຸທຍພ຺ພຍານຸປສ຺ສເນ ຎາຓ’’ນ຺ຕິ.

໑໒໖໖-໘. ປຸພ຺ເພ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕຕິ ຊນນໂຕ ປຸພ຺ເພ ອນຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ນິຈໂຍ ຣາສິ ວາ ນຕ຺ຖິ, ຍໂຕ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ ອລທ຺ຘຕ຺ຕຠາວສ຺ສ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ອວິຊ຺ຊມານຕ຺ຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ຕຖາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊໂຕ’’ຕິອາທິ. ຍຖາ ອນາຄເຕ ອທ຺ຘາເນ ອິເມ ຘມ຺ມາ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ນຕ຺ຖິ, ເອວໍ ອຕີເຕປິ ອທ຺ຘານນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຕຖາ ນິຣຸຊ຺ຌມານສ຺ສາ’’ຕິອາທິໍ ວຕ຺ວາ ອວິຊ຺ຊມານານໍເຍວ ຣູປາຣູປຘມ຺ມານໍ ເຫຕຸປຈ຺ຈຍສມວາເຍ ອຸປ຺ປາໂທ, ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຈ ສພ຺ພໂສ ອຠາວູປຄໂມຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ສມຸທາຍຄຕໍ ຕເທກເທສຠູຕາຍ ອຸປມາຍ ວິຠາເວຕຸໍ ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ອຏ຺ຐກຖາຍ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໒.໗໒໓) ວີຓູປມາ ອາຄຕາ. ສາ ອິຘາປິ ອາຫຣິຕ຺ວາ ວຕ຺ຕພ຺ພາຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ‘‘ເອຕ຺ຖ ວີຓູປມາ’’ຕິອາທິມາຫ. ເອຕສ຺ສຕ຺ຖສ຺ສາຕິ ອວິຊ຺ຊມານານໍເຍວ ອຸປ຺ປາໂທ, ອຸປ຺ປນ຺ນານຎ຺ຈ ປຣໂຕ ອຠາໂວຕິ ອິມສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ປກາສເນ. ວີຓູປມາຕິ ວີຓາວເສນ ອາຄຕາ ອຸປມາ. ສາ ປເນວໍ ທຏ຺ຐພ຺ພາ – ຍຖາ ວີຓາຍ ວາທິຍມານາຍ ອຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ສທ຺ທສ຺ສ ເນວ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ປຸພ຺ເພ ສນ຺ນິຈໂຍ ອຕ຺ຖິ, ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນ ສນ຺ນິຈຍໂຕ ອາຄໂຕ. ນ ນິຣຸຊ຺ຌມານສ຺ສ ທິສາວິທິສາຄມນໍ ອຕ຺ຖິ, ນ ນິຣຸທ຺ໂຘ ກຕ຺ຖຈິ ສນ຺ນິຈິໂຕ ຕິຏ຺ຐຕິ, ອຖ ໂຂ ວີຓຎ຺ຈ ວີຓວາທນຎ຺ຈ ປຸຣິສສ຺ສ ຈ ຕຊ຺ຊໍ ວາຍາມໍ ປຏິຈ຺ຈ ອຫຸຕ຺ວາ ສມ຺ໂຠຕິ, ຫຸຕ຺ວາ ປຏິເວຕິ, ເອວໍ ສພ຺ເພປິ ຣູປາຣູປຘມ຺ມາ ອຫຸຕ຺ວາ ສມ຺ໂຠນ຺ຕິ, ຫຸຕ຺ວາ ປຏິເວນ຺ຕີຕິ.

໑໒໖໙-໗໐. ເອວໍ ສງ຺ເຂປໂຕ ອຸທຍພ຺ພຍມນສິກາຣວິຘິໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປຸນ ຍານິ ເອຕສ຺ເສວ ອຸທຍພ຺ພຍຎາຓສ຺ສ ວິຠງ຺ເຄ ‘‘ອວິຊ຺ຊາສມຸທຍາ ຣູປສມຸທໂຍ’’ຕິ (ປຏິ. ມ. ໑.໕໐) ປຈ຺ຈຍສມຸທຍຏ຺ເຐນ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ອຸທຍໍ ປສ຺ສຕິ, ‘‘ຕຓ຺ຫາສມຸທຍາ…ເປ… ກມ຺ມສມຸທຍາ…ເປ… ອາຫາຣສມຸທຍາ ຣູປສມຸທໂຍ’’ຕິ (ປຏິ. ມ. ໑.໕໐) ປຈ຺ຈຍສມຸທຍຏ຺ເຐນ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ອຸທຍໍ ປສ຺ສຕິ, ນິພ຺ພຕ຺ຕິລກ຺ຂຓໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕປິ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ອຸທຍໍ ປສ຺ສຕິ, ຣູປກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ອຸທຍໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ອິມານິ ປຎ຺ຈ ລກ຺ຂຓານິ ປສ຺ສຕິ. ‘‘ອວິຊ຺ຊານິໂຣຘາ ຣູປນິໂຣໂຘ’’ຕິ (ປຏິ. ມ. ໑.໕໐) ປຈ຺ຈຍນິໂຣຘຏ຺ເຐນ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ວຍໍ ປສ຺ສຕິ, ‘‘ຕຓ຺ຫານິໂຣຘາ…ເປ… ກມ຺ມນິໂຣຘາ…ເປ… ອາຫາຣນິໂຣຘາ ຣູປນິໂຣໂຘ’’ຕິ (ປຏິ. ມ. ໑.໕໐) ປຈ຺ຈຍນິໂຣຘຏ຺ເຐນ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ວຍໍ ປສ຺ສຕິ, ວິປຣິຓາມລກ຺ຂຓໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕປິ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ວຍໍ ປສ຺ສຕິ, ຣູປກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ວຍໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ອິມານິ ປຎ຺ຈ ລກ຺ຂຓານິ ປສ຺ສຕິ. ຕຖາ ‘‘ອວິຊ຺ຊາສມຸທຍາ ເວທນາສມຸທໂຍ’’ຕິ (ປຏິ. ມ. ໑.໕໐) ປຈ຺ຈຍສມຸທຍຏ຺ເຐນ ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ອຸທຍໍ ປສ຺ສຕິ, ‘‘ຕຓ຺ຫາສມຸທຍາ…ເປ… ກມ຺ມສມຸທຍາ…ເປ… ຜສ຺ສສມຸທຍາ ເວທນາສມຸທໂຍ’’ຕິ (ປຏິ. ມ. ໑.໕໐) ປຈ຺ຈຍສມຸທຍຏ຺ເຐນ ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ອຸທຍໍ ປສ຺ສຕິ, ນິພ຺ພຕ຺ຕິລກ຺ຂຓໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ອຸທຍໍ ປສ຺ສຕິ, ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ອຸທຍໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ອິມານິ ປຎ຺ຈ ລກ຺ຂຓານິ ປສ຺ສຕິ. ‘‘ອວິຊ຺ຊານິໂຣຘາ…ເປ… ຕຓ຺ຫານິໂຣຘາ…ເປ… ກມ຺ມນິໂຣຘາ…ເປ… ຜສ຺ສນິໂຣຘາ ເວທນານິໂຣໂຘ’’ຕິ (ປຏິ. ມ. ໑.໕໐) ປຈ຺ຈຍນິໂຣຘຏ຺ເຐນ ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ວຍໍ ປສ຺ສຕິ, ວິປຣິຓາມລກ຺ຂຓໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕປິ ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ວຍໍ ປສ຺ສຕິ, ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ວຍໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ອິມານິ ປຎ຺ຈ ລກ຺ຂຓານິ ປສ຺ສຕິ, ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ວິຍ ສຎ຺ຎາສງ຺ຂາຣວິຎ຺ຎາຓກ຺ຂນ຺ຘານໍ. ອຍໍ ປນ ວິເສໂສ – ວິຎ຺ຎາຓກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ຜສ຺ສຏ຺ຐາເນ ‘‘ນາມຣູປສມຸທຍາ ນາມຣູປນິໂຣຘາ’’ຕິ.

ເອວໍ ເອເກກສ຺ສ ຂນ຺ຘສ຺ສ ອຸທຍພ຺ພຍທສ຺ສເນ ທສ ທສ ກຕ຺ວາ ສມປຎ຺ຎາສ ລກ຺ຂຓານິ ວຸຕ຺ຕານິ, ເຕສໍ ວເສນປິ ‘‘ເອວມ຺ປິ ຣູປສມຸທໂຍ, ເອວມ຺ປິ ຣູປວໂຍ, ເອວມ຺ປິ ຣູປໍ ອຸເທຕິ, ເອວມ຺ປິ ຣູປໍ ເວຕີ’’ຕິ ປຈ຺ຈຍໂຕ ເຈວ ຂຓໂຕ ຈ ວິຕ຺ຖາເຣນ ຈ ມນສິກາຣວິຘິໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕສ຺ເສວ ຎາຓສ຺ສາ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ຕຕ຺ຖ ອວິຊ຺ຊາສມຸທຍາຕິ ອວິຊ຺ຊາຍ ອຸປ຺ປາທາ, ອຕ຺ຖິຠາວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນິໂຣຘວິຣຸທ຺ໂຘ ຫິ ອຸປ຺ປາໂທ ອຕ຺ຖິຠາໂວ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ປຸຣິມຠວສິທ຺ຘາຍ ອວິຊ຺ຊາຍ ສຕິ ອິມສ຺ມິໍ ຠເວ ຣູປສມຸທໂຍ ຣູປສ຺ສ ອຸປ຺ປາໂທ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອາທິ-ສທ຺ທສງ຺ຄຫິເຕສຸ ‘‘ຕຓ຺ຫາສມຸທຍາ ຣູປສມຸທໂຍ, ກມ຺ມສມຸທຍາ ຣູປສມຸທໂຍ, ອາຫາຣສມຸທຍາ ຣູປສມຸທໂຍ’’ຕິ ຈ, ຕຖາ ວຍທສ຺ສເນ ‘‘ອວິຊ຺ຊານິໂຣຘາ ຣູປນິໂຣໂຘ, ຕຓ຺ຫານິໂຣຘາ… ກມ຺ມນິໂຣຘາ… ອາຫາຣນິໂຣຘາ ຣູປນິໂຣໂຘ’’ຕິ ຈ ອາທີສຸ ອວິຊ຺ຊາທີຫິ ຕີຫິ ອຕີຕກາລິການິ ເຕສໍ ສຫກາຣີກາຣຓຠູຕານິ ອຸປາທານາທີນິປິ ຄຫິຕາເນວາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ປວຕ຺ຕິປຈ຺ຈເຍສຸ ກພຬີກາຣາຫາຣສ຺ສ ພລວຕາຍ ໂສ ເອວ ຄຫິໂຕ ‘‘ອາຫາຣສມຸທຍາ’’ຕິ. ຕສ຺ມິໍ ປນ ຄຫິເຕ ປວຕ຺ຕິປຈ຺ຈຍຕາສາມຎ຺ເຎນ ອຸຕຸຈິຕ຺ຕານິປິ ຄຫິຕາເນວ ໂຫນ຺ຕີຕິ ຈຕຸສມຸຏ຺ຐານິກຣູປສ຺ສ ປຈ຺ຈຍໂຕ ອຸທຍທສ຺ສນໍ ວິຠາວິຕເມວາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອວິຊ຺ຊາຕຓ຺ຫູປນິສ຺ສຍສຫິເຕເນວ ກມ຺ມຸນາ ຣູປກາຍສ຺ສ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ອສຕິ ຈ ອວິຊ຺ຊູປນິສ຺ສຍາຍ ຠວນິກນ຺ຕິຍາ ຊາຕິຍາ ອສມ຺ຠໂວເຍວາຕິ. ຍຖາ ຣູປສ຺ສ ອວິຊ຺ຊາຕຓ຺ຫູປນິສ຺ສຍຕາ, ເອວໍ ເວທນາທີນມ຺ປິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ອາຫາໂຣ ປນ ອຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ຣູປສ຺ສ ໂປສໂກ ກພຬີກາຣາຫາຣສ຺ສ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ, ກາມໍ ຍຖາຘິຏ຺ຐານຕ຺ຕາ ວາ ເທສນາຍ. ອຸກ຺ກຏ຺ຐນິທ຺ເທເສນ ວາ ອາຫາຣຄ຺ຄຫຓໍ. ອວິຊ຺ຊານິໂຣຘາຕິ ອຄ຺ຄມຄ຺ຄຎາເຓນ ອວິຊ຺ຊາຍ ອນຸປ຺ປາທນິໂຣຘໂຕ ອນາຄຕສ຺ສ ຣູປສ຺ສ ອນຸປ຺ປາທນິໂຣໂຘ ໂຫຕິ ປຈ຺ຈຍາຠາເວ ອຠາວໂຕ. ‘‘ຕຓ຺ຫານິໂຣຘາ ກມ຺ມນິໂຣໂຘ’’ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອາຫາຣນິໂຣຘາຕິ ປວຕ຺ຕິປຈ຺ຈຍສ຺ສ ກພຬີກາຣາຫາຣສ຺ສ ອຠາເວ. ຣູປນິໂຣໂຘຕິ ຕໍສມຸຏ຺ຐານຣູປສ຺ສ ອຠາໂວ ໂຫຕີຕິ. ເສສໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນຍານຸສາເຣນ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຍໍ ປນ ວິເສໂສ – ‘‘ຜຸຏ຺ໂຐ ເວເທຕິ, ຜຸຏ຺ໂຐ ສຎ຺ຊານາຕິ, ຜຸຏ຺ໂຐ ເຈເຕຕີຕິ (ສໍ. ນິ. ໔.໙໓), ຜສ຺ສປຈ຺ຈຍາ ເວທນາ, ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສຊາ ເວທນາ, ສຎ຺ຎາ ເຈຕນາ’’ຕິ ວຈນໂຕ ຜສ຺ໂສ ເວທນາສຎ຺ຎາສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ຘານໍ ປວຕ຺ຕິປຈ຺ຈໂຍ, ຕນ຺ນິໂຣຘາ ຈ ເຕສໍ ນິໂຣໂຘ, ມຫາປທານມຫານິທານສຸຕ຺ເຕສຸ, ອຠິຘມ຺ເມ ຈ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຈ຺ຈຍວາເຣ ‘‘ນາມຣູປປຈ຺ຈຍາ ວິຎ຺ຎາຓ’’ນ຺ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໕໗, ໙໗; ກຖາ. ໗໑໙) ວຈນໂຕ ນາມຣູປໍ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ປວຕ຺ຕິປຈ຺ຈໂຍ, ຕນ຺ນິໂຣຘາ ຈ ຕສ຺ສ ນິໂຣໂຘຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຜສ຺ສສມຸທຍາ ເວທນາສມຸທໂຍ’’ຕິອາທິ.

໑໒໗໑. ທສ ທສາຕິ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ອຸທຍທສ຺ສເນ ອວິຊ຺ຊາ ຕຓ຺ຫາ ກມ຺ມໍ ອາຫາໂຣຕິ ອິເມສໍ ປຈ຺ຈຍານໍ ອຕ຺ຖິຕາສງ຺ຂຕລກ຺ຂຓານິ ເຈວ ຣູປສ຺ສ ນິພ຺ພຕ຺ຕິລກ຺ຂຓຎ຺ຈາຕິ ອິມານິ ປຎ຺ຈ ລກ຺ຂຓານິ, ວຍທສ຺ສເນ ອວິຊ຺ຊາທີນໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ປຈ຺ຈຍານໍ ອນຸປ຺ປາທນິໂຣໂຘ, ຣູປສ຺ສ ຂຓນິໂຣໂຘ ຈາຕິ ອິມານິ ປຎ຺ຈ ລກ຺ຂຓານີຕິ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ທສ ລກ຺ຂຓານິ, ຕຖາ ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘາທີນໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ຈຕ຺ຕາລີສ ລກ຺ຂຓານີຕິ ເອວໍ ສມປຎ຺ຎາສ ລກ຺ຂຓານິ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ປຎ຺ຎາສ ລກ຺ຂຓານີ’’ຕິ. ລກ຺ຂຓຏ຺ໂຐ ປນ ເຕສໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ປຈ຺ຈຍານໍ ອຕ຺ຖິຕາ, ອນຸປ຺ປາທນິໂຣໂຘ ຈາຕິ ອຏ຺ຐ ລກ຺ຂີຍຕິ ເອເຕຫິ ຣູປາທີນໍ ອຸທໂຍ ຈ ວໂຍ ຈາຕິ ລກ຺ຂຓານິ. ຈຕຸນ຺ນຎ຺ຫິ ປຈ຺ຈຍານໍ ອຕ຺ຖິຕາຫິ ຣູປາທິອຸທໂຍ ລກ຺ຂີຍຕິ, ອນຸປ຺ປາທນິໂຣຘອຈ຺ຈນ຺ຕນິໂຣເຘຫິ ວໂຍ, ນິພ຺ພຕ຺ຕິວິປຣິຓາມານິ ປນ ສງ຺ຂຕລກ຺ຂຓາເນວາຕິ. ຘມ຺ເມ ສມນຸປສ຺ສຕີຕິ ຣູປາທິເກ ຘມ຺ເມ ອຸທຍພ຺ພຍວນ຺ເຕ ສມນຸປສ຺ສຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ເກຈິ ຕາວ ອາຫຸ ‘‘ອຣູປກ຺ຂນ຺ຘານໍ ອຸທຍພ຺ພຍທສ຺ສນໍ ອທ຺ຘາສນ຺ຕຕິວເສນ, ນ ຂຓວເສນາ’’ຕິ, ເຕສໍ ມເຕນ ຂຓໂຕ ອຸທຍພ຺ພຍທສ຺ສນເມວ ນ ສິຍາ. ອປເຣ ປນາຫຸ ‘‘ປຈ຺ຈຍໂຕ ອຸທຍພ຺ພຍທສ຺ສເນນ ອຕີຕາທິວິຠາຄໍ ອນາມສິຕ຺ວາ ສພ຺ພສາຘາຣຓໂຕ ອວິຊ຺ຊາທິປຈ຺ຈຍາ ເວທນາຍ ສມ຺ຠວໍ ລພ຺ຠມານຕໍ ປສ຺ສຕິ, ນ ອຸປ຺ປາທໍ. ອວິຊ຺ຊາທິອຠາເວ ຈ ຕສ຺ສາ ອສມ຺ຠວໍ ອລພ຺ຠມານຕໍ ປສ຺ສຕິ, ນ ຠງ຺ຄກ຺ຂຓໂຕ. ອຸທຍພ຺ພຍສ຺ສ ທສ຺ສເນ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນານໍ ອຸປ຺ປາທໍ, ຠງ຺ຄຎ຺ຈ ປສ຺ສຕີ’’ຕິ, ຕໍ ອຍຸຕ຺ຕໍ. ສນ຺ຕຕິວເສນ ຫິ ຣູປາຣູປຘມ຺ເມ ອຸທຍພ຺ພຍໂຕ ມນສິ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ອນຸກ຺ກເມນ ຠາວນາຍ ພລປ຺ປຕ຺ຕກາເລ ຎາຓສ຺ສ ຕິກ຺ຂວິສທຠາວປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຂຓໂຕ ອຸທຍພ຺ພຍາ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕີຕິ.

໑໒໗໒-໕. ອຍຎ຺ຫິ ປຐມໍ ປຈ຺ຈຍໂຕ ອຸທຍພ຺ພຍໍ ມນສິ ກໂຣນ຺ໂຕ ປຈ຺ຉາ ອວິຊ຺ຊາທິເກ ປຈ຺ຈຍຘມ຺ເມ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ອຸທຍພ຺ພຍວນ຺ເຕ ຂນ຺ເຘ ຄເຫຕ຺ວາ ເຕສໍ ປຈ຺ຈຍໂຕ ອຸທຍພ຺ພຍທສ຺ສນມຸເຂນ ຂຓໂຕປິ ອຸທຍພ຺ພຍໍ ມນສິ ກໂຣຕິ. ຕສ຺ສ ຍທາ ຎາຓໍ ຕິກ຺ຂໍ ວິສທໍ ຫຸຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕຕິ, ຕທາ ຣູປາຣູປຘມ຺ມາ ຂເຓ ຂເຓ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕາ, ຠິຊ຺ຊນ຺ຕາ ຈ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເອວໍ ຣູປຸທໂຍ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ເອວໍ ຣູປຸທໂຍຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ອວິຊ຺ຊາສມຸທຍາ…ເປ… ຕຓ຺ຫາສມຸທຍາ…ເປ… ກມ຺ມ…ເປ… ອາຫາຣສມຸທຍາປິ ຣູປສ຺ສ ສມ຺ຠໂວ. ເອວມສ຺ສ ວໂຍຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ອວິຊ຺ຊານິໂຣຘາ…ເປ… ຕຓ຺ຫານິໂຣຘາ…ເປ… ກມ຺ມ…ເປ… ອາຫາຣນິໂຣຘາ ຣູປສ຺ສ ວໂຍ ອນຸປ຺ປາໂທຕິ ອຍໍ ປຈ຺ຈຍໂຕ ວິຕ຺ຖາເຣນ ມນສິກາໂຣ. ອຸເທຕິ ເອວໍ ຣູປມ຺ປີຕິ ເອວໍ ສມຸທຍໂຕ ກມ຺ມສມຸຏ຺ຐານຣູປມ຺ປິ ອາຫາຣອຸຕຸຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານຣູປມ຺ປິ ອຸເທຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ. ເອວໍ ຣູປໍ ຕຸ ເວຕີຕິ ກມ຺ມສມຸຏ຺ຐານຣູປມ຺ປິ ອາຫາຣອຸຕຸຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານຣູປມ຺ປິ ເອວໍ ເວຕິ ນິຣຸຊ຺ຌຕີຕິ ອຍໍ ຂຓໂຕ ວິຕ຺ຖາເຣນ ມນສິກາໂຣ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເອວໍ ປຈ຺ຈຍໂຕເປຕ຺ຖ ຂຓໂຕ ອຸທຍພ຺ພຍ’’ນ຺ຕິ. ສພ຺ພຘມ຺ມາ ປາກຏາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອິຕິ ອິເມ ຘມ຺ມາ ອຫຸຕ຺ວາ ສມ຺ໂຠນ຺ຕິ, ຫຸຕ຺ວາ ປຏິເວນ຺ຕິ. ຍຖາ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນ, ເອວໍ ອຕີຕານາຄເຕປີຕິ ນຍວເສນ ອຕີຕາທິຘມ຺ມານໍ ທ຺ເວຘາ ອຸທຍພ຺ພຍໍ ປສ຺ສໂຕ ສຈ຺ຈປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທນຍລກ຺ຂຓເຠທາ ປາກຏາ ໂຫນ຺ຕິ. ຕສ຺ເສວໍ ປາກຏີຠູຕສພ຺ພຘມ຺ມສຠາວສ຺ສ ‘‘ເອວໍ ກິຣ ນາມິເມ ຘມ຺ມາ ອນຸປ຺ປນ຺ນປຸພ຺ພາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ອຸປ຺ປນ຺ນາ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕີ’’ຕິ ນິຈ຺ຈນວາວ ຫຸຕ຺ວາ ສງ຺ຂາຣາ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕິ. ນ ເກວລຎ຺ຈ ນິຈ຺ຈນວາວ, ອຸທເກ ທຓ຺ຑເກນ ກຕເລຂາ ວິຍ, ອາຣຄ຺ເຄ ຐປິຕສາສໂປ ວິຍ, ວິຊ຺ຊຸສຎ຺ຈາໂຣ ວິຍ ຈ ປຣິຕ຺ຕກາລຏ຺ຐາຍິໂນ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ອຸທເກ ທຓ຺ຑຣາຊີວາ’’ຕິອາທິ. ອຸທເກ ທຓ຺ຑຣາຊິອາທໂຍວ ກິຎ຺ຈາປິ ອຸຕ຺ຕຣຸຕ຺ຕຣິ ອຕິປຣິຕ຺ຕຏ຺ຐາຍິຠາວນິທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ທສ຺ສິຕາ, ຕຖາປິ ທນ຺ຘນິໂຣຘາ ເອວ ນິທສ຺ສິຕາ, ຕໂຕປິ ລຫຸຕຣນິໂຣຘຕ຺ຕາ ສງ຺ຂາຣານໍ. ຕຖາ ຫິ ຄມນສ຺ສາທານໍ ເທວປຸຕ຺ຕານໍ ເຫຏ຺ຐຸປຣິເຍນ ປຣິມຸຂໍ ຘາວນ຺ຕານໍ ສິຣສິ, ປາເທ ຈ ພທ຺ຘຂຸຣຘາຣາສນ຺ນິປາຕໂຕປິ ສີຆຕໂຣ ຣູປນິໂຣໂຘ ວຸຕ຺ໂຕ, ປເຄວ ອຣູປຘມ຺ມານໍ. ນ ເກວລໍ ປຣິຕ຺ຕຕຣກາລຏ຺ຐາຍິໂນວ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕິ, ອຖ ໂຂ ອສາຣາປິ ຂາຍນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ກທລີ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ມຓ຺ຑລາກາເຣນ ອາວິຊ຺ຌິຍມານໍ ອລາຕເມວ ອລາຕຈກ຺ກໍ. ມນ຺ໂຕສຘປ຺ປຠາວິຕາ ອິນ຺ທຊາລາທິກາ ມາຍາ.

໑໒໗໖-໗. ເອຕ຺ຕາວຕາຕິ ຍ຺ວາຍໍ ກລາປສມ຺ມສນນິໂຍຊນໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ອຸທຍພ຺ພຍປຏິເວຘາຍ ຠາວນາ ວິຘິ ອາຣທ຺ໂຘ, ເອຕ຺ຕາວຕາ ຠາວນາວິຘາເນນ ກລາປສມ຺ມສນມ຺ປິ ອຸທຍພ຺ພຍຎາຓຸປ຺ປາທສ຺ເສວ ປຣິກມ຺ມນ຺ຕິ. ອຸທຍພ຺ພຍທສ຺ສນໍ ຎາຓນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ລກ຺ຂຓານິ ຈ…ເປ… ຐິຕນ຺ຕິ ວຍຘມ຺ມເມວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ອຸປ຺ປນ຺ນຎ຺ຈ ວຍໍ ອຸເປຕີຕິ ອິມິນາ ອາກາເຣນ ສມປຎ຺ຎາສ ລກ຺ຂຓານິ ປຏິວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ຐິຕໍ. ອຘຸນາ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ນ ຕາວ ພລປ຺ປຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຕຣຸຓ’’ນ຺ຕິ. ກລາປສມ຺ມສນາທິວເສນ ປວຕ຺ຕສມ຺ມສນໍ ນິປ຺ປຣິຍາເຍນ ວິປສ຺ສນາສມຎ຺ຎໍ ລຠຕິ. ອຸທຍພ຺ພຍານຸປສ຺ສນາທິວເສນ ປວຕ຺ຕເມວ ລຠຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຍສ຺ສ ຈາ’’ຕິອາທິ.

໑໒໗໘-໘໐. ອຖສ຺ສ ອິມາຍ ຕຣຸຓວິປສ຺ສນາຍ ວິປສ຺ສນ຺ຕສ຺ສ ທສ ວິປສ຺ສນຸປກ຺ກິເລສາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ວິປສ຺ສນາຍາ’’ຕິອາທິ. ເອຕາຍາຕິ ອຸທຍພ຺ພຍານຸປສ຺ສນາສງ຺ຂາຕາຍ ຕຣຸຓວິປສ຺ສນາຍ, ນ ຠງ຺ຄານຸປສ຺ສນາທິສງ຺ຂາຕາຍ ຕຣຸຓວິປສ຺ສນາຍ, ນາປິ ນິພ຺ພິທານຸປສ຺ສນາທິສງ຺ຂາຕາຍ ພລວວິປສ຺ສນາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ຫິ ຕທາ ວິປສ຺ສນຸປກ຺ກິເລສາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ. ວິປສ຺ສກສ຺ສາຕິ ຈ ວິປສ຺ສກສ຺ເສວາຕິ ເອວ-ກາໂຣ ລຸຕ຺ຕນິທ຺ທິຏ຺ໂຐ. ເຕເນວ ວກ຺ຂຕິ ‘‘ສມ຺ປຕ຺ຕປຏິເວຘສ຺ສາ’’ຕິອາທິ. ທິຏ຺ຐິຄ຺ຄາຫາທິວຕ຺ຖຸຠາເວນ ວິປສ຺ສນໍ ອຸປກ຺ກິເລສນ຺ຕີຕິ ອຸປກ຺ກິເລສາ. ສມ຺ປຕ຺ໂຕ ຈຕຸສຈ຺ຈຜລປຏິເວໂຘ ເຍນ ໂສ ສມ຺ປຕ຺ຕປຏິເວໂຘ, ໂສ ຈ ໂສຕາປນ຺ນາທີນໍ ອຎ຺ຎຕໂຣ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ໂສຕາປນ຺ນາທິໂນ’’ຕິ. ອປິຈາຕິ ອຍໍ ວກ຺ຂມານສມຸຈ຺ຈຍຕ຺ໂຖ. ອິທຎ຺ຈ ອຸກ຺ກຏ຺ຐນິທ຺ເທສວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ ພລວວິປສ຺ສນາປຕ຺ຕສ຺ສາປິ ອນຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ. ສມ຺ປຕ຺ຕປຏິເວຘສ຺ສາຕິ ວາ ພລວິປສ຺ສນາປຕ຺ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂສປິ ຫິ ປຏິເວຘປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອາສນ຺ນາຣຫເທເສ ຐິຕຕ຺ຕາ ສມ຺ປຕ຺ຕປຏິເວໂຘ ນາມ ໂຫຕິ. ເອວຎ຺ຈ ສຕິ ອປິຈາຕິ ວຸຕ຺ຕສມຸຈ຺ຈຍຕ຺ໂຖ ໂຫຕິ. ອຖ ວາ ອປິ-ສທ຺ໂທ ວຸຕ຺ຕສມຸຈ຺ຈຍຕ຺ໂຖ. ຈ-ສທ຺ໂທ ອວຸຕ຺ຕສມຸຈ຺ຈຍຕ຺ໂຖ. ເຕນ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ວິປສ຺ສນໍ ອາຣຠິຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣາ ໂວສານໍ ອາປນ຺ນສ຺ສາປິ ວິປສ຺ສນຸປກ຺ກິເລສາ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ວິປ຺ປຏິປນ຺ນສ຺ສາຕິ ສີລວິປຕ຺ຕິອາທິວເສນ ຍຖາ ຕຖາ ວິປ຺ປຏິປນ຺ນກສ຺ສ, ຄຣຫິຕພ຺ພປຏິປນ຺ນສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ວິປ຺ປຏິປນ຺ນສ຺ສາຕິ ວິປສ຺ສນາຠາວນາສງ຺ຂາຕາຍ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິຍາ ອຠາເວນ ວິຣຫິຕປຏິປຕ຺ຕິກສ຺ສ.

໑໒໘໑. ວິປສ຺ສນາປຏິປຕ຺ຕິເຍວ ຫິ ສສມ຺ຠາຣາ ປຸພ຺ພຠາເຄ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິ, ຕທຎ຺ຎາ ວິປ຺ປຏິປຕ຺ຕິ, ເຕເນວສ຺ສ ວິສຸທ຺ຘິປກ຺ເຂ ‘‘ສມ຺ມາວ ປຏິປນ຺ນສ຺ສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສາ ຈ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕຘຸຣສ຺ສາປິ ໂຫຕີຕິ ອິມສ຺ມິໍ ປກ຺ເຂ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕກມ຺ມຏ຺ຐາໂນປິ ອິມິນາວ ສງ຺ຄຫິໂຕ ໂຫຕີຕິ. ສມ຺ມາວ ປຏິປນ຺ນສ຺ສາຕິ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕວິຘາເນນ ສມ຺ມາ ເອວ ປຏິປນ຺ນສ຺ສ, ນ ວິປ຺ປຏິປນ຺ນສ຺ສ ວາ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕຘຸຣສ຺ສ ວາ. ຍຸຕ຺ຕໂຍຄສ຺ສາຕິ ຍຸຕ຺ເຕນ ໂຍເຄນ, ຎາເຓນ ວາ ຠາວນມນຸຍຸຎ຺ຊນສີລສ຺ສ. ສາ ປນ ຍຸຕ຺ຕໂຍຄິຕາ ສມຖວເສນາປິ ໂຫຕີຕິ ຕນ຺ນິວຕ຺ຕນຕ຺ຖມາຫ ‘‘ສທາ ວິປສ຺ສກສ຺ເສວາ’’ຕິ. ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອວ-ກາໂຣ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ໂພ, ເຕນ ນ ນຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຎ຺ຎຖາ ມຄ຺ຄາມຄ຺ຄຎາຓສ຺ເສວ ອສມ຺ຠວໂຕ. ກິຣາຕິ ອນຸສ຺ສຸຕິຍໍ. ສາ ປເນສາ ອນຸສ຺ສຸຕິ ປາຬິວເສເນວ ອາຄຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຍຖາຫ –

‘‘ກຖໍ ຘມ຺ມຸທ຺ຘຈ຺ຈວິຄ຺ຄຫິຕໍ ມານສໍ ໂຫຕິ? ອນິຈ຺ຈໂຕ ມນສິກໂຣໂຕ ໂອຠາໂສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ໂອຠາໂສ ຘມ຺ໂມຕິ ໂອຠາສໍ ອາວຊ຺ເຊຕິ, ຕໂຕ ວິກ຺ເຂໂປ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈໍ, ເຕນ ອຸທ຺ຘຈ຺ເຈນ ວິຄ຺ຄຫິຕມານໂສ ອນິຈ຺ຈໂຕ ອຸປຏ຺ຐານໍ ຍຖາຠູຕໍ ນປ຺ປຊານາຕິ. ທຸກ຺ຂໂຕ…ເປ… ອນຕ຺ຕໂຕ ອຸປຏ຺ຐານໍ ຍຖາຠູຕໍ ນປ຺ປຊານາຕິ. ຕຖາ ອນິຈ຺ຈໂຕ ມນສິກໂຣໂຕ ຎາຓໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ…ເປ… ປີຕິ ປສ຺ສທ຺ຘິ ສຸຂໍ ອຘິໂມກ຺ໂຂ ປຄ຺ຄໂຫ ອຸປຏ຺ຐານໍ ອຸເປກ຺ຂາ ນິກນ຺ຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ນິກນ຺ຕິ ຘມ຺ໂມຕິ ນິກນ຺ຕິໍ ອາວຊ຺ເຊຕິ, ຕໂຕ ວິກ຺ເຂໂປ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈໍ, ເຕນ ອຸທ຺ຘຈ຺ເຈນ ວິຄ຺ຄຫິຕມານໂສ ອນິຈ຺ຈໂຕ ອຸປຏ຺ຐານໍ ຍຖາຠູຕໍ ນປ຺ປຊານາຕິ. ທຸກ຺ຂໂຕ…ເປ… ອນຕ຺ຕໂຕ ອຸປຏ຺ຐານໍ ຍຖາຠູຕໍ ນປ຺ປຊານາຕີ’’ຕິ (ປຏິ. ມ. ໒.໖).

໑໒໘໒. ອິທານິ ເຕສໍ ໂອຠາສາທີນໍ ສຣູປວິຠາວນຕ຺ຖໍ ເຕສຸ ອຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ວິປສ຺ສນາຍ ອຸປກ຺ກິລິສ຺ສນາກາຣຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ວິປສ຺ສນາຍາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິປສ຺ສນາຍ ໂອຠາໂສຕິ ວິປສ຺ສນາຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐິຕໍ, ສສນ຺ຕຕິປຕິຕອຸຕຸສມຸຏ຺ຐານຎ຺ຈ ຠາສຸຣໍ ຣູປໍ. ຕຕ຺ຖ ວິປສ຺ສນາຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານໍ ໂຍຄິໂນ ສຣີຣຏ຺ຐເມວ ປຠສ຺ສຣໍ ຫຸຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕິ, ອິຕຣໍ ສຣີຣໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ຎາຓານຸຠາວານຸຣູປໍ ສມນ຺ຕໂຕ ຜຣຕິ, ຕໍ ຕສ຺ເສວ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ເຕນ ຜຸຏ຺ໂຐກາເສ ຣູປຄຕມ຺ປິ ປສ຺ສຕິ. ປສ຺ສນ຺ໂຕ ຈ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາເຓນ ປສ຺ສຕິ, ອຸທາຫຸ ມໂນວິຎ຺ຎາເຓນາຕິ ວີມໍສິຕພ຺ພເມຕນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ອາຈຣິຍຘມ຺ມປາລຕ຺ເຖເຣນ ປນ ‘‘ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸລາຠິໂນ ວິຍ ຕໍ ມໂນວິຎ຺ຎາຓວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວາຕິ ຍຸຕ຺ຕໍ ວິຍ ທິສ຺ສຕີ’’ຕິ (ວິສຸທ຺ຘິ. ມຫາ. ໒.໗໓໓) ວຸຕ຺ຕໍ.

໑໒໘໓-໔. ມຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ໂຕ ຜລປ຺ປຕ຺ໂຕ, ອຫມສ຺ມີຕິ ຄຓ຺ຫຕີຕິ ‘‘ນ ວຕ ເມ ອິໂຕ ປຸພ຺ເພ ເອວຣູໂປ ໂອຠາໂສ ອຸປ຺ປນ຺ນປຸພ຺ໂພ, ອທ຺ຘາ ອຣິຍມຄ຺ຄໍ ປຕ຺ໂຕສ຺ມິ, ຜລໍ ສຈ຺ຉາກາສິ’’ນ຺ຕິ ອມຄ຺ຄໍເຍວ ‘‘ມຄ຺ໂຄ’’ຕິ ຄຓ຺ຫາຕິ. ຕສ຺ເສວໍ ປນ ຄຓ຺ຫໂຕຕິ ຕສ຺ສ ອມຄ຺ຄໍເຍວ ‘‘ມຄ຺ໂຄ’’ຕິ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ. ວິປສ຺ສນາວີຖີຕິ ປຏິປາຏິຍາ ປວຕ຺ຕມານາ ວິປສ຺ສນາວ ອຸກ຺ກນ຺ຕາ ນາມ ໂຫຕິ, ໂຍຄິໂນ ‘‘ມຄ຺ຄໍ ປຕ຺ໂຕສ຺ມີ’’ຕິ ອຘິມາເນນ ວິສ຺ສຏ຺ຐຕ຺ຕາ. ວິປສ຺ສນາວີຖິນ຺ຕິປິ ປາໂຐ, ຕສ຺ເສວໍ ຄຓ຺ຫໂຕ ວິປສ຺ສນາ ຕໂຕເຍວ ວີຖິໍ ອຸກ຺ກນ຺ຕາ ນາມ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂອຠາສເມວ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ, ອສ຺ສາເທນ຺ໂຕ ນິສີທຕີຕິ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ອຕ຺ຕນາ ອາຣທ຺ຘໍ ວິປສ຺ສນໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ໂອຠາສເມວ ໂລຠວເສນ ວາ ທິຏ຺ຐິວເສນ ວາ ອສ຺ສາເທນ຺ໂຕ ນິສີທຕິ. ໂສ ໂຂ ປນາຍໍ ໂອຠາໂສ ກສ຺ສຈິ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປລ຺ລງ຺ກຏ຺ຐານມຕ຺ຕເມວ ໂອຠາເສນ຺ໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ກສ຺ສຈິ ອນ຺ໂຕຄພ຺ຠໍ, ກສ຺ສຈິ ພຫິຄພ຺ຠໍ, ກສ຺ສຈິ ສກລວິຫາຣໍ ຄາວຸຕໍ ອຑ຺ຒໂຍຊນໍ ໂຍຊນໍ ທ຺ວິໂຍຊນໍ ຕິໂຍຊນໍ, ກສ຺ສຈິ ປຖວີຕລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ອກນິຏ຺ຐພ຺ຣຫ຺ມໂລກາ ເອກາໂລກໍ ກຸຣຸມາໂນ, ຍຖາ ສມຸທ຺ທມ຺ຫິ ໂຍຊນມຕ຺ເຕ ມຈ຺ຉກຈ຺ຉປາ ປຎ຺ຎາຍນ຺ຕິ, ເອວໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ຠຄວໂຕ ປນ ທສສຫສ຺ສິໂລກຘາຕຸໍ ໂອຠາເສນ຺ໂຕ ອຸທປາທິ.

໑໒໘໕. ວິປສ຺ສນາປີຕີຕິ ວິປສ຺ສນາຈິຕ຺ຕສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ປີຕິ. ຂຸທ຺ທິກາທິກາ ເຫຏ຺ຐາ ວຓ຺ຓິຕາເຍວ, ອຍຎ຺ຈ ປຎ຺ຈວິຘາ ປີຕິ ອຸທຍພ຺ພຍານຸປສ຺ສນາຍ ວີຖິປຏິປນ຺ນາຍ ອນຸກ຺ກເມນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ມຕ຺ຖກປ຺ປຕ຺ເຕນ ປນ ອຸທຍພ຺ພຍຎາເຓນ ສທ຺ຘິໍ ຜຣຓາປີຕິເຍວ ໂຫຕິ. ອຸປຈາຣປ຺ປນກ຺ຂຓໂຕ ອຎ຺ຎທາປິ ຫິ ຜຣຓາປີຕິ ໂຫຕິເຍວາຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ສກລສຣີຣໍ ປູຣຍມານາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໒.໗໓໔; ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ໑.ຘມ຺ມຸທ຺ເທສວາຣ ຌານງ຺ຄຣາສິວຓ຺ຓນາ).

໑໒໘໖-໗. ໂຍຄິໂນ…ເປ… ໂຫນ຺ຕິ ຫີຕິ ຍສ຺ສາຍໍ ປສ຺ສທ຺ຘິ ອຸປ຺ປນ຺ນາ, ຕສ຺ສ ໂຍຄິໂນ ຣຕ຺ຕິຏ຺ຐາເນ ວາ ທິວາຏ຺ຐາເນ ວາ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ກາຍຈິຕ຺ຕານິ ປສ຺ສທ຺ຘາເນວ ໂຫນ຺ຕິ, ເນວ ທຣໂຖ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປສ຺ສທ຺ຘິອາທີນິ ຉ ຍຸຄຬານິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໂຍຄີນີຕິ ປສ຺ສທ຺ຘິຍາ ອຸປ຺ປນ຺ນາຍ ອິຕຣາປິ ອຸປ຺ປນ຺ນາເຍວ ໂຫນ຺ຕີຕິ ກິຈ຺ຈທສ຺ສນມຸເຂນ ຕາ ສພ຺ພາປິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ລຫູນິ ຈາ’’ຕິອາທິມາຫ. ເອຕ຺ຖ ຈ ກາຍ-ຄ຺ຄຫເຓນ ຣູປກາຍສ຺ສາປິ ຄຫຓໍ ເວທິຕພ຺ພໍ, ນ ເວທນາທິກ຺ຂນ຺ຘຕ຺ຕຍສ຺ເສວ. ກາຍປສ຺ສທ຺ຘິອາທໂຍ ຫິ ຣູປກາຍສ຺ສາປິ ທຣຖາທິນິມ຺ມທ຺ທກາຕິ. ກມ຺ມຎ຺ຎາເນວ ໂຫນ຺ຕີຕິ ນ ເກວລໍ ກມ຺ມຎ຺ຎາເນວ ສຸວິສທານິ ອຸຊຸການິເຍວ ໂຫນ຺ຕິ, ອວິນາຠາວິຕາຍ ປນ ຕທຸຠຍໍ ວິສຸໍ ນ ວຸຕ຺ຕໍ. ກາຍຈິຕ຺ຕານໍ ປສ຺ສທ຺ຘາທິຠາໂວ ຈ ເຕສໍ ອປສ຺ສທ຺ຘາທິເຫຕຸຠູຕານໍ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈາທິຖິນມິທ຺ຘາທິທິຏ຺ຐິມານາທິເສສນີວຣຓາທິອສ຺ສທ຺ຘິຍາທິມາຍາສາເຐຍ຺ຍາທິສໍກິເລສຘມ຺ມານໍ ວິທ຺ຘໍສນວເສເນວ ຕທາ ວິປສ຺ສນາຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທສ຺ສ ປວຕ຺ຕນໂຕ.

໑໒໘໘-໙໐. ມນຸສ຺ສານໍ ອຍນ຺ຕິ ມານຸສີ, ມນຸສ຺ສໂຍຄ຺ຍກາມສຸຂຣຕິ. ຕາທິເສຫິ ມນຸສ຺ສວິເສເສຫິ ອນຸຠວິຕພ຺ພຕານຕິວຕ຺ຕນໂຕ ທິພ຺ພຣຕິປິ ສງ຺ຄຫິຕາ, ມານຸສີສທິສຕາຍ, ກາມສຸຂຠາເວນ ທິພ຺ພາ ຣຕິ ວາ ມານຸສີ, ຕສ຺ສາ ອຕິກ຺ກນ຺ຕຕາຍ ນ ມານຸສີຕິ ອມານຸສີ, ຕໍ ອມານຸສິໍ. ສຸຎ຺ຎາຄາຣນ຺ຕິ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ວິວິຕ຺ຕໍ ເສນາສນໍ, ວິປສ຺ສນໍ ເອວ ວາ, ສາປິ ຫິ ນິຈ຺ຈຠາວາທິສຸຎ຺ຎຕາຍ, ໂຍຄິໂນ ສຸຂສນ຺ນິສ຺ສຍຕາຍ ຈ ‘‘ສຸຎ຺ຎາຄາຣ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ລຠຕິ. ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອນຸປສມກຣານໍ ກິເລສານໍ ວິຄເມນ ສນ຺ຕຈິຕ຺ຕສ຺ສ ສໍສາເຣ ຠຍສ຺ສ ອິກ຺ຂເນນ ຠິກ຺ຂຸໂນ ສມ຺ມາ ຎາເຍນ ຣູປາຣູປຘມ຺ມານໍ ອຸທຍພ຺ພຍານຸປສ຺ສນາທິວເສນ ເຕ ວິປສ຺ສໂຕ ສມ຺ມສໂຕ ສມ຺ມາຣທ຺ຘວິປສ຺ສນານໍ ມນຸສ຺ສານໍ ວິສຍຕາຍ ອມານຸສີ ວິປສ຺ສນາປີຕິສຸຂສຎ຺ຎິຕາ ຣຕິ ໂຫຕີຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ຄາຖາຍ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ. ທຸຕິຍຄາຖາ ປນ ອຸທຍພ຺ພຍຎາຓເມວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕາ. ຕຕ຺ຖ ຍໂຕ ຍໂຕຕິ ຣູປໂຕ, ອຣູປໂຕ ວາ.

໑໒໙໑. ຎາຓາທໂຍຕິ ຎາຓສທ຺ຘາທໂຍ ສຕ຺ຕ. ວຸຕ຺ຕນເຍນາຕິ ‘‘ຎາຓນ຺ຕິ ວິປສ຺ສນາຎາຓໍ, ສທ຺ຘາຕິ ວິປສ຺ສນາຈິຕ຺ຕສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ສທ຺ຘາ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕນຍານຸສາເຣນ ວິປສ຺ສນາວເສເນວ ເຎຍ຺ຍາ. ຕຕ຺ຖ ຎາຓໍ ຣູປາຣູປຘມ຺ເມ ອຸທຍພ຺ພຍານຸປສ຺ສນາວເສນ ຕຸລຍນ຺ຕສ຺ສ ຕີເຣນ຺ຕສ຺ສ ວິສ຺ສຏ຺ຐອິນ຺ທວຊິຣມິວ ອວິຄຕເວຄໍ ຕິຂິຓໍ ສູຣໍ ອຕິວິສທໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຕຖາ ຫິ ເຕນ ໂຍຄີ ‘‘ມຄ຺ຄໍ ປຕ຺ໂຕສ຺ມີ’’ຕິ ມຎ຺ຎຕິ. ສທ຺ຘາຕິ ກິເລສກາລຸສິຍາປຄເມນ ຈິຕ຺ຕເຈຕສິການໍ ອຕິສຍປສາທຠູຕາ ພລວຕີ ສທ຺ຘາ, ນ ປນ ກມ຺ມຜລໍ, ຣຕນຕ຺ຕຍໍ ວາ ສທ຺ທຫນວເສນ ປວຕ຺ຕາ. ສຕິປິ ສູປຏ຺ຐິຕາ ອຈລາ ປພ຺ພຕຣາຊສທິສາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ອິມິສ຺ສາ ຈ ອຸປ຺ປນ຺ນາຍ ໂສ ຍໍ ຍໍ ຐານໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຕິ, ຕໍ ຕໍ ຐານມສ຺ສ ອນຸປວິສິຕ຺ວາ ໂອກ຺ຂນ຺ທິຕ຺ວາ ປກ຺ຂນ຺ທິຕ຺ວາ ປຣິຠຓ຺ຑຠູຕສ຺ສ ຍຖາກມ຺ມູປຄຎາຓສ຺ສ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ເຕ ປຣໂລກວິສຍຕ຺ຕາ ວຓ຺ຓາຍຕນວິສຍມຕີຕນ຺ຕິ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸໂນ ປຣໂລໂກ ວິຍ ສຕິຍາ ອຸປຏ຺ຐາຕິ. ສຸຂໍ ປນ ສກລສຣີຣໍ ອຠິສນ຺ທມານໍ ອຕິປຓີຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ຕໍສມຸຏ຺ຐິເຕຫິ ອຕິປຓີເຕຫິ ຣູເປຫິ ສພ຺ໂພ ກາໂຍ ປຣິຜຸໂຏ, ປຣິພ຺ຣູຫິໂຕ ຈ ໂຫຕິ. ອຸເປກ຺ຂາ ປນ ວິປສ຺ສນຸເປກ຺ຂາ ເຈວ ອາວຊ຺ຊນຸເປກ຺ຂາ ຈ. ຕຕ຺ຖ ວິຈິນິຕວິຈຍຕ຺ຕາ ສງ຺ຂາຣານໍ ວິຈິນເນ ມຊ຺ຌຕ຺ຕຠາເວນ ຐິຕາ ວິປສ຺ສນຸເປກ຺ຂາ. ສາ ປນ ອຕ຺ຖໂຕ ຕຖາປວຕ຺ຕາ ຕຕ຺ຣມຊ຺ຌຕ຺ຕຸເປກ຺ຂາວ. ມໂນທ຺ວາຣາວຊ຺ຊນຈິຕ຺ຕສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ເວທນາ ອາວຊ຺ຊເນ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂນວເສນ ປວຕ຺ຕິຍາ ອາວຊ຺ຊນຸເປກ຺ຂາຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ທຸວິຘາ ປເນສາ ຕທາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຕຖາ ຫິ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ສພ຺ພສງ຺ຂາຣານໍ ອຸທຍພ຺ພເຍ ມຊ຺ຌຕ຺ຕຠູຕາ ວິປສ຺ສນຸເປກ຺ຂາ ພລວຕີ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ມໂນທ຺ວາເຣ ອາວຊ຺ຊນຸເປກ຺ຂາປິ. ສາ ຫິສ຺ສ ຕໍ ຕໍ ຐານໍ ອາວຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ວິສ຺ສຏ຺ຐອິນ຺ທວຊິຣມິວ, ປຕ຺ຕປຸເຏ ປກ຺ຂນ຺ທຕຕ຺ຕນາຣາໂຈ ວິຍ ຈ ສູຣາ ຕິຂິຓາ ຫຸຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕຕິ. ວີຣິຍມ຺ປິ ອສິຖິລມນຈ຺ຈາຣທ຺ຘໍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ເມ ກິເລສປກ຺ຂໂຕ ໂກສຊ຺ຊປກ຺ຂໂຕ ປຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕໍ ສຸປຄ຺ຄຫິຕມຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ນິກນ຺ຕິ ຈ ໂອຠາສາທິປຏິມຓ຺ຑິຕາຍ ວິປສ຺ສນາຍ ອາລຍໍ ກຸຣຸມານາ ຠາວນາຍ ສາຕິສຍປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ສຸຂຸມາ ສນ຺ຕາກາຣາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຍາ ກິເລໂສຕິ ປຣິຄ຺ຄຫິຕຸມ຺ປິ ນ ຍຸຕ຺ຕາ. ຍຖາ ຈ ໂອຠາເສ, ເອວໍ ເອເຕສຸປິ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ໂຍຄາວຈໂຣ ‘‘ນ ວຕ ເມ ອິໂຕ ປຸພ຺ເພ ເອວຣູປາ ປີຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນປຸພ຺ພາ, ເອວຣູປາ ປສ຺ສທ຺ຘິ ຎາຓໍ ສທ຺ຘາ ສຕິ ສຸຂໍ ອຸເປກ຺ຂາ ວີຣິຍໍ ນິກນ຺ຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນປຸພ຺ພາ, ອທ຺ຘາ ມຄ຺ຄຜລປ຺ປຕ຺ໂຕສ຺ມີ’’ຕິ ຄຓ຺ຫາຕິ, ຕສ຺ເສວໍ ຄຓ຺ຫໂຕ ວິປສ຺ສນາ ວີຖິອຸກ຺ກນ຺ຕາ ນາມ ໂຫຕິ. ໂສ ເຕເຍວ ອສ຺ສາເທນ຺ໂຕ ນິສີທຕິ. ອິເມ ຈ ປນ ວິປສ຺ສນຸປກ຺ກິເລສາ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ສມຖວິປສ຺ສນາລາຠິໂນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ໂສ ສມາປຕ຺ຕິວິກ຺ຂມ຺ຠິຕານໍ ກິເລສານໍ ອສມຸທາຈາຣໂຕ ‘‘ອຣຫາ ອຫ’’ນ຺ຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປາເທຕີຕິ.

໑໒໙໒-໓. ອຸປກ຺ເລສສ຺ສ ວຕ຺ຖຸໂຕຕິ ນິປ຺ປຣິຍາຍໂຕ ທິຏ຺ຐິມານຕຓ຺ຫາ ອິຘ ອຸປກ຺ກິເລສາ ເຕສໍ ວຕ຺ຖຸໂຕ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຏ຺ຐານຕາຍ, ນ ສຠາວໂຕ ອກຸສລຕ຺ຕາ. ຍຖາ ປນ ໂອຠາສາທໂຍ, ເອວໍ ນິກນ຺ຕິປິ ທິຏ຺ຐິຄ຺ຄາຫາທີນໍ ຐານໍ ໂຫຕີຕິ ວຕ຺ຖຸຠາໂວປິສ຺ສາ ຍຸຊ຺ຊເຕວ. ຕໍຕມາວຊ຺ຊມານສ຺ສ, ຠາວນາ ປຣິຫາຍຕີຕິ ຕໍ ຕໍ ໂອຠາສາທິກໍ ອາວຊ຺ຊມານສ຺ສ ທິຏ຺ຐິມານຕຓ຺ຫາວເສນ ‘‘ມມ ໂອຠາໂສ’’ຕິອາທິຄ຺ຄາຫໍ ປວຕ຺ເຕນ຺ຕສ຺ສ ຠາວນາ ວີຖິໍ ໂອກ຺ກມິຕ຺ວາ ປຣິວຏ຺ຏຕິ. ອປ຺ປໍ ສຸຕເມຕສ຺ສາຕິ ອປ຺ປສ຺ສຸໂຕ.

໑໒໙໔-໗. ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ປນ ໂອຠາສາທີສຸ ອຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ‘‘ອຍໍ ໂຂ ເມ ໂອຠາໂສ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ, ໂສ ໂຂ ປນາຍໍ ອນິຈ຺ໂຈ ສງ຺ຂໂຕ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ໂນ ຂຍຘມ຺ໂມ ວຍຘມ຺ໂມ ວິຣາຄຘມ຺ໂມ ນິໂຣຘຘມ຺ໂມ’’ຕິ ວາ, ສເຈ ໂອຠາໂສ ອຕ຺ຕາ ຠເວຍ຺ຍ, ອຕ຺ຕາຕິ ຄເຫຕຸໍ ວຏ຺ເຏຍ຺ຍ, ອນຕ຺ຕາ ຈ ປນາຍໍ ອຕ຺ຕາຕິ ຄຫິໂຕ, ຕສ຺ມາ ‘‘ໂສ ອວສວຕ຺ຕນຏ຺ເຐນ ອນຕ຺ຕາ, ຫຸຕ຺ວາ ອຠາວຏ຺ເຐນ ອນິຈ຺ໂຈ, ອຸທຍພ຺ພຍປຏິປີຬນຏ຺ເຐນ ທຸກ຺ໂຂ’’ຕິອາທິນາ ສມນຸປສ຺ສຕິ, ໂສ ເອວໍ ສມນຸປສ຺ສນ຺ໂຕ ອຸປກ຺ກິເລສຊຏໍ ວິຊເຏຕ຺ວາ ໂອຠາສາທໂຍ ຘມ຺ມາ ນ ມຄ຺ໂຄ, ອຸປກ຺ກິເລສວິນິມຸຕ຺ຕໍ ປນ ວີຖິປຏິປນ຺ນໍ ວິປສ຺ສນາຎາຓໍ ມຄ຺ໂຄຕິ ມຄ຺ຄຎ຺ຈ ອມຄ຺ຄຎ຺ຈ ວວຕ຺ຖເປຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສພ຺ໂພຠາສາທໂຍ’’ຕິອາທິ. ມຄ຺ຄາມຄ຺ເຄສຸ ຎາຓນ຺ຕິ ມຄ຺ຄາມຄ຺ຄຎາຓໍ, ມຄ຺ຄາມຄ຺ຄຎາຓທສ຺ສນວິສຸທ຺ຘີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ມຄ຺ຄາມຄ຺ຄຎາຓທສ຺ສນວິສຸທ຺ຘິປຕ຺ຕິຍາ ຈ ເຕນ ໂຍຄິນາ ຕິຓ຺ຓໍ ສຈ຺ຈານຎ຺ຈ ວວຕ຺ຖານໍ ກຕໍ ໂຫຕິ. ກຖໍ? ທິຏ຺ຐິວິສຸທ຺ຘິຍາ ຕາວ ນາມຣູປວວຕ຺ຖາປເນນ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈວວຕ຺ຖານໍ ກຕໍ ໂຫຕິ, ກງ຺ຂາວິຕຣຓວິສຸທ຺ຘິຍາ ປຈ຺ຈຍປຣິຄ຺ຄເຫນ ສມຸທຍສຈ຺ຈສ຺ສ ວວຕ຺ຖານໍ. ອຠິຘມ຺ມນຍສ຺ມິຎ຺ຫິ ສພ຺ພກິເລສາ, ກມ຺ມຎ຺ຈ ສມຸທຍສຈ຺ຈໍ, ອິມິສ຺ສໍ ມຄ຺ຄາມຄ຺ຄຎາຓທສ຺ສນວິສຸທ຺ຘິຍໍ ສມ຺ມາ ມຄ຺ຄສ຺ສ ອວຘາຣເຓນ ມຄ຺ຄສຈ຺ຈໍ. ຕທຸປາຍຠູຕສ຺ສ ຫິ ມຄ຺ຄສ຺ສ ອວຘາຣເຓນ ຕໍ ອວຘາຣິຕເມວາຕິ ເອວໍ ໂລກິເຍເນວ ຕາວ ຎາເຓນ ຕິຓ຺ຓໍ ສຈ຺ຈານໍ ວວຕ຺ຖານໍ ກຕໍ ໂຫຕິ.

ອິຕິ ອຠິຘມ຺ມຕ຺ຖວິກາສິນິຍາ ນາມ

ອຠິຘມ຺ມາວຕາຣສໍວຓ຺ຓນາຍ

ມຄ຺ຄາມຄ຺ຄຎາຓທສ຺ສນວິສຸທ຺ຘິນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.