໒. ທຸຕິໂຍ ປຣິຈ຺ເຉໂທ

ເຈຕສິກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໖໗. ເອຕ຺ຕາວຕາ ຈ ຈິຕ຺ຕໍ ເຈຕສິກໍ ຣູປໍ ນິພ຺ພານນ຺ຕິ ເອວໍ ອຸທ຺ທິຏ຺ເຐສຸ ຈຕູສຸ ຘມ຺ເມສຸ ຈິຕ຺ຕໍ ຕາວ ຊາຕິຠູມິສມ຺ປໂຍຄປ຺ປວຕ຺ຕາກາຣາທິວເສນ ວິຠາເຄນ ນິທ຺ທິສິຕ຺ວາ ອິທານິ ຕທນນ຺ຕຣໍ ອຸທ຺ທິຏ຺ເຐ ເຈຕສິກຘມ຺ເມ ນິທ຺ທິສິຕຸໍ ‘‘ຈິຕ຺ຕານນ຺ຕຣມຸທ຺ທິຏ຺ຐາ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ວິຠາຊນນ຺ຕິ ຊາຕິຠູມິອາທິວເສນ ວິຠາຄໍ, ເຕສຸ ເຕສຸ ຈິຕ຺ເຕສຸ ຍຖາຣຫໍ ສມ຺ປໂຍຄວເສນ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ຠາຊນຎ຺ຈ.

ກຕເມ ປນ ເຈຕສິກາ, ເຍສໍ ວິຠາຊນໍ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ເຕ ສຫ ນິພ຺ພຈເນນ ສຣູປໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕຕ຺ຖ ຈິຕ຺ຕສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ຈິຕ຺ຕສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ’’ຕິ ອິທໍ ເຈຕສິກລກ຺ຂຓທສ຺ສນໍ. ເຕນ ເຍ ຈິຕ຺ເຕນ ສຫ ສມ຺ປໂຍຄລກ຺ຂເຓນ ຍຸຕ຺ຕາ, ເຕເຍວ ເຈຕສິກາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ກິໍ ປນ ຕໍ ສມ຺ປໂຍຄລກ຺ຂຓນ຺ຕິ? ເອກຸປ຺ປາທເອກນິໂຣຘເອກວຕ຺ຖຸກເອກາຣມ຺ມຓສງ຺ຂາຕາ ປກາຣາ. ສມໍ ປກາເຣຫິ ຍຸຕ຺ຕາຕິ ຫິ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ. ຕຕ຺ຖ ຍທິ ເອກຸປ຺ປາທຕາມຕ຺ເຕເນວ ຈ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຕາ ອຘິປ຺ເປຕາ, ສຫຸປ຺ປຕ຺ຕິການໍ ຣູປາຣູປຘມ຺ມານໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຕາ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ ເອກນິໂຣຘ-ຄ຺ຄຫຓໍ. ເອວມ຺ປິ ອວິນິພ຺ໂຠຄຣູປານໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຕາ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ ເອກວຕ຺ຖຸກ-ຄ຺ຄຫຓໍ. ເອວມ຺ປິ ‘‘ອວິນິພ຺ໂຠຄຣູເປສຸ ເອກໍ ມຫາຠູຕໍ ເສສມຫາຠູໂຕປາທາຣູປານໍ ນິສ຺ສຍປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕີຕິ ຕສ຺ມາ ຕານິ ເອກວຕ຺ຖຸການີຕິ, ຈກ຺ຂາທີນໍ ນິສ຺ສຍຠູຕານິ ວາ ຠູຕານິ ເອກໍ ວຕ຺ຖຸ ເອເຕສຸ ນິສ຺ສິຕນ຺ຕິ ເອກວຕ຺ຖຸການີ’’ຕິ ກປ຺ເປນ຺ຕສ຺ສ ເຕສໍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຕາປຕ຺ຕິ ສິຍາຕິ ຕນ຺ນິວາຣຓຕ຺ຖໍ ເອກາຣມ຺ມຓ-ຄ຺ຄຫຓໍ.

ປຏິໂລມໂຕ ວາ ‘‘ເອກາຣມ຺ມຓາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ເອກວີຖິຍໍ ປຎ຺ຈວິຎ຺ຎາຓສມ຺ປຏິຈ຺ຉນາທີນໍ, ນານາວີຖິຍໍ ປຣສນ຺ຕາເນ ຈ ເອກສ຺ມິໍ ອາຣມ຺ມເຓ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານານໍ ຠິນ຺ນວຕ຺ຖຸການໍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຕາ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ ເອກວຕ຺ຖຸກ-ຄ຺ຄຫຓໍ. ເອວມ຺ປິ ມຣຓາສນ຺ນວີຖິຍໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນສນ຺ຕີຣຓາທີນໍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຕາ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ ເອກນິໂຣຘ-ຄ຺ຄຫຓໍ. ກິໍ ປນ ນານຸປ຺ປາທາປິ ເອວໍ ຕິວິຘລກ຺ຂຓາ ໂຫນ຺ຕິ, ອຖ ເອກຸປ຺ປາທາ ເອວາຕິ ວິຈາຣຓາຍ ເອກຸປ຺ປາທາ ເອວ ເອວໍ ຕິວິຘລກ຺ຂຓາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ເອກຸປ຺ປາທາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິຕິ ອິເມຫິ ຈຕູຫິ ສມ຺ປໂຍຄລກ຺ຂເຓຫິ ເຍ ຈິຕ຺ຕສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ, ເຕ ເຈຕສິກາ ນາມາຕິ ເອວໍ ເຈຕສິກລກ຺ຂຓໍ ຐປິຕໍ ໂຫຕິ. ກຖໍ ປເນເຕ ເຈຕສິກາ ນາມາຕິ ອາຫ ‘‘ຈິຕ຺ເຕ ຠວາ’’ຕິ. ‘‘ເຈຕສິ ຠວາ ເຈຕສິກາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ຈິຕ຺ຕ-ສທ຺ທສ຺ສປິ ເຈໂຕ-ສທ຺ເທນ ສຫ ສມານຕ຺ຖຕາຍ ອຕ຺ຖມຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຈິຕ຺ເຕ ຠວາ ເຈຕສິກາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ນິຍຕາຕິ ນິຍຕຸປ຺ປຕ຺ຕິກາ, ກຣຸຓາມຸທິຕາທໂຍ ວິຍ ກທາຈິ ອນຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຍທາ ຍທາ ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕທາ ຕທາວ ເຕນ ອວິນິຠຸຕ຺ຕາ ຫຸຕ຺ວາ ຊາຍມານາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຣູເປນ ອາຄຕາຕິ ຉນ຺ທາທໂຍ ວິຍ ‘‘ເຍ ວາ ປນ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ອຎ຺ເຎປິ ອຕ຺ຖິ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນາ ອຣູປິໂນ ຘມ຺ມາ’’ຕິ ເອວໍ ເຍວາປນກວເສນ ອນາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ຜສ຺ໂສ ໂຫຕິ, ເວທນາ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິນາ (ຘ. ສ. ໑) ສຣູເປເນວ ປາຬິຍໍ ອາຄຕາ. ເຍວາປນາຕິ ເອວໍ ເທສນາ ເອເຕສນ຺ຕິ ເຍວາປນກາ. ເອກູນຕິໍສ ຘມ຺ມາຕິ ກິຈ຺ຈເຠທໍ ອນາມສິຕ຺ວາ ເກວລໍ ອສມ຺ຠິນ຺ນຘມ຺ມວເສເນວ ເອເກນູນາ ຕິໍສ ຘມ຺ມາ. ປາຬິຍໍ ປນ ຈິຕ຺ເຕນ ສຫ ຕິໍສ ຘມ຺ເມ ຄເຫຕ຺ວາ ເຕສໍ ກິຈ຺ຈເຠທໂຕ ຄຫເຓນ ຉປ຺ປຎ຺ຎາສ ຘມ຺ມາ ວຸຕ຺ຕາ. ເສຍ຺ຍຖິທນ຺ຕິ ສຣູປປຸຈ຺ຉາ. ຜສ຺ໂສ…ເປ… ຈິຕ຺ຕຸຊຸກຕາຕິ ຍຖາປຸຈ຺ຉິຕານໍ ສຣູປທສ຺ສນໍ. ອິຕິ-ສທ຺ໂທ ປຣິສມາປເນ, ນິທສ຺ສເນ ວາ. ປຸນ ເຕຕ຺ຕິໍສ ໂຫນ຺ຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເຕຕ຺ຕິໍສ ໂຫນ຺ຕີຕິ ເຕເຍວ ເອກູນຕິໍສ ຘມ຺ມາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

‘‘ກທາຈິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ກຖໍ ທຏ຺ຐພ຺ພນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອິເມສູ’’ຕິອາທິ. ກຣຸຓາມຸທິຕາວເສນາຕິ ປຐມສມນ຺ນາຫາຣໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ໂຄຕ຺ຣຠຸປຣິໂຍສານປ຺ປວຕ຺ຕິຕກຣຸຓາມຸທິຕາປຣິກມ຺ມວເສນ. ກຣຸຓາປຸພ຺ພຠາໂຄຕິ ກຣຸຓາຍ ປຸພ຺ພຠາໂຄ, ປຣິກມ຺ມປ຺ປນາວເສນ ປວຕ຺ຕກຣຸຓາຠາວນາຍ ອປ຺ປນາໂກຏ຺ຐາສໂຕ ປຸຣິມໂກຏ຺ຐາໂສ, ປຐມສມນ຺ນາຫາຣໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ໂຄຕ຺ຣຠຸປຣິໂຍສານປ຺ປວຕ຺ຕປຣິກມ຺ມໂກຏ຺ຐາໂສ ຫຸຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວໍ ‘‘ມຸທິຕາປຸພ຺ພຠາໂຄ’’ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ. ຠາຄ-ສທ຺ທສ຺ສ ທ຺ຣພ຺ຍວຸຕ຺ຕິຕາຍ ຕປ຺ປຸຣິສສ຺ສ ຈ ອຸຕ຺ຕຣປທຕ຺ຖປ຺ປຘານຕາຍ ‘‘ກຣຸຓາປຸພ຺ພຠາໂຄ’’ຕິອາທິນາ ປຸລ຺ລິງ຺ເຄນ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອຕ-ສທ຺ທສ຺ສ ປນ ຄຸຓວຸຕ຺ຕິຕາຍ ຄຸຓວິເສສວຕິ ວຕ຺ຕມາໂນ ຕສ຺ສ ລິງ຺ຄວເສນ ປຣິຓມຕີຕິ ກຣຸຓາມຸທິຕາເປກ຺ຂາຍ ‘‘ເອຕາ’’ຕິ ອິຕ຺ຖິລິງ຺ຄວເສນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ. ນ ປເນກໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ກິຎ຺ຈຣຫິ ວິສຸໍ ວິສຸໍເຍວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕເນວ ຫິ ‘‘ກຣຸຓາປຸພ຺ພຠາໂຄ ວາ ມຸທິຕາປຸພ຺ພຠາໂຄ ວາ’’ຕິ ວິກປ຺ໂປ ວຸຕ຺ໂຕຕິ. ກສ຺ມາ ປເນຕາ ທ຺ເວ ເອກໂຕ ນຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ? ຠິນ຺ນາຣມ຺ມຓຕ຺ຕາ. ກຣຸຓາ ຫິ ທຸກ຺ຂິຕສຕ຺ເຕ ອາຣພ຺ຠ ເຕສໍ ທຸກ຺ຂາປນຍນກາມຕາວເສນ ປວຕ຺ຕຕິ, ມຸທິຕາ ສຸຂິຕສຕ຺ເຕ ອາຣພ຺ຠ ເຕສໍ ສຸຂານຸໂມທນວເສນ, ຕສ຺ມາ ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ຠິນ຺ນວິສຍຕ຺ຕາ ນ ເອກສ຺ມິໍ ຈິຕ຺ເຕ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ສມ຺ຠວຕີຕິ. ມິຈ຺ຉາກມ຺ມນ຺ຕາທີຫີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ມິຈ຺ຉາວາຈາມິຈ຺ຉາຊີວານໍ ຄຫຓໍ. ສມ຺ມາກມ຺ມນ຺ຕາທີນິ ປຣິປູເຣນ຺ຕີຕິ ສມ຺ມາກມ຺ມນ຺ຕສມ຺ມາວາຈາສມ຺ມາອາຊີວານິ ປຣິປູເຣນ຺ຕິ. ໂກ ວິຣຕີຕິ ຕີສຸ ເອກາ ວິຣຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ສມ຺ມາກມ຺ມນ຺ຕໍ ປູເຣນ຺ຕີ ປຐມາ, ສມ຺ມາວາຈໍ ປູເຣນ຺ຕີ ທຸຕິຍາ, ສມ຺ມາອາຊີວໍ ປູເຣນ຺ຕີ ຕຕິຍາ ວິຣຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກຣຸຓາມຸທິຕາຫິ ສຫ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ຕາສໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕາຣມ຺ມຓຕ຺ຕາ, ວິຣຕິຍາ ຈ ເອກນ຺ຕປຣິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓຕ຺ຕາ. ອຎ຺ຎມຎ຺ເຎນ ຈ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສປິ ຠິນ຺ນວິສຍຕ຺ຕາ. ມິຈ຺ຉາກມ຺ມນ຺ຕາທີນຎ຺ຫິ ອາຣມ຺ມຓາເນວ ຍຖາກ຺ກມໍ ສມ຺ມາກມ຺ມນ຺ຕາທີນໍ ອາຣມ຺ມຓານິ ຕໂຕ ວິຣຕິຠາວໂຕ. ເອເຕສູຕິ ອິເມສຸ ປຎ຺ຈສຸ.

໖໘. ວິຣຕີນມ຺ປິ ສງ຺ຄຫຓຕ຺ຖໍ ‘‘ກຣຸຓາມຸທິຕາທີສູ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ຄາຖາພນ຺ຘສຸຂຕ຺ຖໍ ອາທິ-ສທ຺ທໂລປວເສນ ‘‘ກຣຸຓາມຸທິຕາສູ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເອເກນາ’’ຕິ, ອິຕຣຖາ ‘‘ເອກາຍາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ.

໖໙-໗໑. ກິໍ ປເນຕ຺ຖ ກາຣຓໍ, ຈຕູສຸ ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາເຣສຸ ທ຺ເວ ອິຘ ນິທ຺ທິຏ຺ຐາ, ນ ອິຕຣາຕິ ໂຈເທນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ກສ຺ມາ ປນາ’’ຕິອາທິ. ອຸເປກ຺ຂາ ຈ ນ ອຸທ຺ຘຏາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ນວຫິ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ເມຫິ ຊນໍ ຣຎ຺ເຊຕີຕິ ຘມ຺ມຣາຊາ. ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກສມ຺ປຣາຍິກຕ຺ເຖຫິ ສເທວກໍ ໂລກໍ ອນຸສາສຕີຕິ ສຕ຺ຖາ. ອພ຺ຍາປາເທນ ເມຕ຺ຕາ ຄຫິຕາ ຕສ຺ເສວ ຫິຕາກາຣປ຺ປວຕ຺ຕິກາເລ ເມຕ຺ຕາຠາວູປຄມນໂຕ. ເຕເນວ ເຫສ ‘‘ເມຕ຺ຕາ ເມຕ຺ຕາຍນາ’’ຕິອາທິນາ ນິທ຺ທິຏ຺ໂຐ. ຕຕ຺ຣມຊ຺ຌຕ຺ຕຕາຍ ອຸເປກ຺ຂາ ຄຫິຕາ ຕາເຍວ ສຕ຺ເຕສຸ ມຊ຺ຌຕ຺ຕາກາຣປ຺ປວຕ຺ຕາຍ ອຸເປກ຺ຂາພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣຠາວໂຕ. ອາທິຈ຺ເຈນ ສຫ ສມານໂຄຕ຺ຕຕາຍ, ອຣິຍສາວກຠາເວນ ວາ ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ປຸຕ຺ຕຕາຍ ອາທິຈ຺ໂຈ ພນ຺ຘຸ ອິມສ຺ສ, ອາທິຈ຺ຈສ຺ສ ວາ ພນ຺ຘູຕິ ອາທິຈ຺ຈພນ຺ຘຸ.

໗໒. ຣາສິນ຺ຕິ ຜສ຺ສປຎ຺ຈກາທິສຕ຺ຕຣສຣາສິໍ. ປຐມມຫາຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທວເສນ ຫິ –

‘‘ຜສ຺ໂສ ໂຫຕິ, ເວທນາ ໂຫຕິ, ສຎ຺ຎາ ໂຫຕິ, ເຈຕນາ ໂຫຕິ, ຈິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ວິຕກ຺ໂກ ໂຫຕິ, ວິຈາໂຣ ໂຫຕິ, ປີຕິ ໂຫຕິ, ສຸຂໍ ໂຫຕິ, ຈິຕ຺ຕສ຺ເສກຄ຺ຄຕາ ໂຫຕິ, ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ໂຫຕິ, ວີຣິຍິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ໂຫຕິ, ສຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ໂຫຕິ, ສມາຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ໂຫຕິ, ປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ໂຫຕິ, ມນິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ໂຫຕິ, ໂສມນສ຺ສິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ໂຫຕິ, ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ໂຫຕິ, ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ໂຫຕິ, ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ໂປ ໂຫຕິ, ສມ຺ມາວາຍາໂມ ໂຫຕິ, ສມ຺ມາສຕິ ໂຫຕິ, ສມ຺ມາສມາຘິ ໂຫຕິ, ສທ຺ຘາພລໍ ໂຫຕິ, ວີຣິຍພລໍ ໂຫຕິ, ສຕິພລໍ ໂຫຕິ, ສມາຘິພລໍ ໂຫຕິ, ປຎ຺ຎາພລໍ ໂຫຕິ, ຫິຣິພລໍ ໂຫຕິ, ໂອຕ຺ຕປ຺ປພລໍ ໂຫຕິ, ອໂລໂຠ ໂຫຕິ, ອໂທໂສ ໂຫຕິ, ອໂມໂຫ ໂຫຕິ, ອນຠິຊ຺ຌາ ໂຫຕິ, ອພ຺ຍາປາໂທ ໂຫຕິ, ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ໂຫຕິ, ຫິຣີ ໂຫຕິ, ໂອຕ຺ຕປ຺ປໍ ໂຫຕິ, ກາຍປສ຺ສທ຺ຘິ ໂຫຕິ, ຈິຕ຺ຕປສ຺ສທ຺ຘິ ໂຫຕິ, ກາຍລຫຸຕາ ໂຫຕິ, ຈິຕ຺ຕລຫຸຕາ ໂຫຕິ, ກາຍມຸທຸຕາ ໂຫຕິ, ຈິຕ຺ຕມຸທຸຕາ ໂຫຕິ, ກາຍກມ຺ມຎ຺ຎຕາ ໂຫຕິ, ຈິຕ຺ຕກມ຺ມຎ຺ຎຕາ ໂຫຕິ, ກາຍປາຄຸຎ຺ຎຕາ ໂຫຕິ, ຈິຕ຺ຕປາຄຸຎ຺ຎຕາ ໂຫຕິ, ກາຍຸຊຸກຕາ ໂຫຕິ, ຈິຕ຺ຕຸຊຸກຕາ ໂຫຕິ, ສຕິ ໂຫຕິ, ສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ ໂຫຕິ, ສມໂຖ ໂຫຕິ, ວິປສ຺ສນາ ໂຫຕິ, ປຄ຺ຄາໂຫ ໂຫຕິ, ອວິກ຺ເຂໂປ ໂຫຕີ’’ຕິ (ຘ. ສ. ໑) –

ເອວໍ ຘມ຺ມຸທ຺ຘາຣໍ ກໂຣນ຺ເຕນ ຠຄວຕາ ຜສ຺ສາທໂຍ ຕິໍສ ຘມ຺ເມ ຉປ຺ປຎ຺ຎາສ ກຕ຺ວາ ຜສ຺ສປຎ຺ຈກຣາສິ ຌານປຎ຺ຈກຣາສິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍຏ຺ຐກຣາສິ ມຄ຺ຄປຎ຺ຈກຣາສິ ພລສຕ຺ຕກຣາສິ ເຫຕຸຕ຺ຕິກຣາສິ ກມ຺ມປຖຕິກຣາສິ ໂລກປາລທຸກຣາສິ ຉຍຸຄຬທຸກຣາສິ ອຸປກາຣທຸກຣາສິ ຍຸຄນນ຺ຘທຸກຣາສິ ວີຣິຍສມຖທຸກຣາສີຕິ ສຕ຺ຕຣສນ຺ນໍ ຣາສີນໍ ວເສນ ວິຠາໂຄ ກໂຕ.

ກຖໍ? ເອເຕສຸປິ ຈິຕ຺ຕໍ ຕາວ ຜສ຺ສປຎ຺ຈກໍ ປຕ຺ວາ ‘‘ຈິຕ຺ຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ປຕ຺ວາ ‘‘ມນິນ຺ທ຺ຣິຍ’’ນ຺ຕິ. ວິຕກ຺ໂກ ຌານງ຺ຄານິ ປຕ຺ວາ ‘‘ວິຕກ຺ໂກ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ມຄ຺ຄງ຺ຄານິ ປຕ຺ວາ ‘‘ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ໂປ’’ຕິ. ສທ຺ຘາ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ປຕ຺ວາ ‘‘ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ພລານິ ປຕ຺ວາ ‘‘ສທ຺ຘາພລ’’ນ຺ຕິ. ຫິຣີ ພລານິ ປຕ຺ວາ ‘‘ຫິຣິພລໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ໂລກປາລທຸກໍ ປຕ຺ວາ ‘‘ຫິຣີ’’ຕິ. ໂອຕ຺ຕປ຺ເປປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອໂລໂຠ ມູລໍ ປຕ຺ວາ ‘‘ອໂລໂຠ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ກມ຺ມປຖໍ ປຕ຺ວາ ‘‘ອນຠິຊ຺ຌາ’’ຕິ. ອໂທໂສ ມູລໍ ປຕ຺ວາ ‘‘ອໂທໂສ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ກມ຺ມປຖໍ ປຕ຺ວາ ‘‘ອພ຺ຍາປາໂທ’’ຕິ. ອິເມ ສຕ຺ຕ ທ຺ວີສຸ ຐາເນສຸ ວິຠຕ຺ຕາ. ເວທນາ ປນ ຜສ຺ສປຎ຺ຈກໍ ປຕ຺ວາ ‘‘ເວທນາ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ຌານງ຺ຄານິ ປຕ຺ວາ ‘‘ສຸຂ’’ນ຺ຕິ, ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ປຕ຺ວາ ‘‘ໂສມນສ຺ສິນ຺ທ຺ຣິຍ’’ນ຺ຕິ. ເອວມຍໍ ເອໂກ ຘມ຺ໂມ ຕີສຸ ຐາເນສຸ ວິຠຕ຺ໂຕ. ວີຣິຍໍ ປນ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ປຕ຺ວາ ‘‘ວີຣິຍິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ມຄ຺ຄງ຺ຄານິ ປຕ຺ວາ ‘‘ສມ຺ມາວາຍາໂມ’’ຕິ, ພລານິ ປຕ຺ວາ ‘‘ວີຣິຍພລ’’ນ຺ຕິ, ວີຣິຍສມຖໍ ປຕ຺ວາ ‘‘ປຄ຺ຄາໂຫ’’ຕິ. ສຕິປິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ປຕ຺ວາ ‘‘ສຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ມຄ຺ຄງ຺ຄານິ ປຕ຺ວາ ‘‘ສມ຺ມາສຕີ’’ຕິ, ພລານິ ປຕ຺ວາ ‘‘ສຕິພລ’’ນ຺ຕິ, ອຸປກາຣທຸກໍ ປຕ຺ວາ ‘‘ສຕິ ໂຫຕີ’’ຕິ. ເອວໍ ອິເມ ທ຺ເວ ຘມ຺ມາ ຈຕູສຸ ຐາເນສຸ ວິຠຕ຺ຕາ. ສມາຘິ ປນ ຌານງ຺ຄານິ ປຕ຺ວາ ‘‘ຈິຕ຺ຕສ຺ເສກຄ຺ຄຕາ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ປຕ຺ວາ ‘‘ສມາຘິນ຺ທ຺ຣິຍ’’ນ຺ຕິ, ມຄ຺ຄງ຺ຄານິ ປຕ຺ວາ ‘‘ສມ຺ມາສມາຘີ’’ຕິ, ພລານິ ປຕ຺ວາ ‘‘ສມາຘິພລ’’ນ຺ຕິ, ຍຸຄນນ຺ຘທຸກໍ ປຕ຺ວາ ‘‘ສມໂຖ’’ຕິ, ວີຣິຍສມຖໍ ປຕ຺ວາ ‘‘ອວິກ຺ເຂໂປ ໂຫຕີ’’ຕິ. ເອວມຍໍ ເອໂກ ຘມ຺ໂມ ຉສຸ ຐາເນສຸ ວິຠຕ຺ໂຕ. ປຎ຺ຎາ ປນ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ປຕ຺ວາ ‘‘ປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ມຄ຺ຄງ຺ຄານິ ປຕ຺ວາ ‘‘ສມ຺ມາທິຏ຺ຐີ’’ຕິ, ພລານິ ປຕ຺ວາ ‘‘ປຎ຺ຎາພລ’’ນ຺ຕິ, ມູລານິ ປຕ຺ວາ ‘‘ອໂມໂຫ’’ຕິ, ກມ຺ມປຖໍ ປຕ຺ວາ ‘‘ສມ຺ມາທິຏ຺ຐີ’’ຕິ, ອຸປກາຣທຸກໍ ປຕ຺ວາ ‘‘ສມ຺ປຊຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ, ຍຸຄນນ຺ຘທຸກໍ ປຕ຺ວາ ‘‘ວິປສ຺ສນາ’’ຕິ. ເອວມຍໍ ເອໂກ ຘມ຺ໂມ ສຕ຺ຕສຸ ຐາເນສຸ ວິຠຕ຺ໂຕຕິ ເອວເມເຕ ທ຺ວາທສ ຘມ຺ມາ ອິນ຺ທ຺ຣິຍາທິຕໍຕໍກິຈ຺ຈວນ຺ຕຕາຍ ທ຺ວິຏ຺ຐານິກາທິເຠເທນ ສຕ຺ຕຣສສຸ ຣາສີສຸ ວິຠຕ຺ຕາ. ອິຕເຣ ອຏ຺ຐາຣສ ກິຈ຺ຈວເສນ ເຠທາຠາວໂຕ ເອກຏ຺ຐານິກາເຍວາຕິ ອິເມສຸ ສຕ຺ຕຣສສຸ ຣາສີສຸ ເຍວາປນກຘມ຺ມາ ເອກຣາສິມ຺ປິ ນ ຠຊນ຺ຕິ ຕໍຕໍກິຈ຺ຈຠາວໂຕຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຣາສິໍ ຠຊນ຺ຕິ ນາ’’ຕິ.

ນນຸ ເຈເຕ ກິຎ຺ຈາປິ ເສສຣາສໂຍ ນ ຠຊນ຺ຕິ ເຕສໍ ສທິສກິຈ຺ຈສງ຺ຄຫວເສນ ຐິຕຕ຺ຕາ. ຜສ຺ສປຎ຺ຈກຣາສິ ປນ ຂນ຺ຘສງ຺ຄຫວເສເນວ ຐປິໂຕຕິ ເຈຕນາຍ ວິຍ ເນສໍ ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ຘສງ຺ຄຫໂຕ ຕຕ຺ຖ ສມວໂຣໂຘ ຍຸຕ຺ໂຕຕິ? ຕໍ ນ, ຂນ຺ຘສງ຺ຄຫວເສນ ຐປິໂຕປິ ຫິ ຜສ຺ສປຎ຺ຈກຣາສິ ສພ຺ພຈິຕ຺ຕສາຘາຣຓຘມ຺ເມ ສງ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຐປິໂຕຕິ ຉນ຺ທາທີນໍ ຕິຓ຺ຓໍ ປກິຓ຺ຓກວເສນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານານໍ ສພ຺ພຈິຕ຺ຕສາຘາຣຓຕາຍ ອຠາວໂຕ, ມນສິກາຣສ຺ສ ຈ ສຕິປິ ສພ຺ພຈິຕ຺ຕສາຘາຣຓຕ຺ເຕ ນິປ຺ປຣິຍາຍໂຕ ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ຘສງ຺ຄຫາຠາວໂຕ ນ ເອເຕສໍ ຜສ຺ສປຎ຺ຈກຣາສິຠຊນມ຺ປິ ຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ. ກສ຺ມາ ປນ ມນສິກາຣສ຺ສ ນິປ຺ປຣິຍາຍໂຕ ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ຘສງ຺ຄຫາຠາໂວຕິ? ວຸຈ຺ຈເຕ – ຐເປຕ຺ວາ ເຈຕນໍ ເສສຘມ຺ມານໍ ສກສກກິຈ຺ເຈສຸປິ ປຣາຘີນຠາເວນ ປວຕ຺ຕນໂຕ ອຠິສງ຺ຂຣຓລກ຺ຂຓໍ ນິປ຺ປຣິຍາຍໂຕ ນ ລພ຺ຠຕິ. ຍທິ ລເຠຍ຺ຍ, ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ສພ຺ພຈິຕ຺ຕສາຘາຣຓຕ຺ຕາ ເວທນາວິຎ຺ຎາຓານິ ວິຍ ຕານິ ຜສ຺ສປຎ຺ຈເກ ວຕ຺ຕພ຺ພານິ ສິຍຸໍ, ນ ປເນວໍ ວຸຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ ຐເປຕ຺ວາ ເຈຕນໍ ເສສຘມ຺ມານໍ ອຠິສງ຺ຂຣຓລກ຺ຂຓໍ ນິປ຺ປຣິຍາຍໂຕ ນ ລພ຺ຠຕີຕິ ນ ເຕສໍ ນິປ຺ປຣິຍາຍໂຕ ຂນ຺ຘສງ຺ຄໂຫ ລພ຺ຠຕິ. ເຈຕນາຍເຍວ ປນ ສກິຈ຺ຈປຣກິຈ຺ຈສາຘນວເສນ ປວຕ຺ຕນໂຕ ນິປ຺ປຣິຍາຍໂຕ ອຠິສງ຺ຂຣຓລກ຺ຂຓສ຺ສ ອຕ຺ຖິຕາຍ ຂນ຺ຘສງ຺ຄໂຫ ລພ຺ຠຕີຕິ. ຍທິ ເອວໍ ກຖໍ ຜສ຺ໂສ ຜສ຺ສປຎ຺ຈເກ ວຸຕ຺ໂຕຕິ? ‘‘ຜສ຺ສປຈ຺ຈຍາ ເວທນາ (ວິຠ. ໒໒໕), ຜຸຏ຺ໂຐ ເວເທຕິ, ຜຸຏ຺ໂຐ ສຎ຺ຊານາຕີ’’ຕິອາທິວຈນໂຕ (ສໍ. ນິ. ໔.໙໓) ເວທນາ ສຎ຺ຎາ ເຈຕນາ ວິຎ຺ຎາຓນ຺ຕິ ອິເມສໍ ອຣູປກ຺ຂນ຺ຘານໍ ອຸທ຺ເທສຏ຺ຐາເນ ຐຕ຺ວາ ເຕສໍ ປຈ຺ຈຍສ຺ສປິ ອຸທ຺ທິສິຕຸກາມຕາຍ ຜສ຺ໂສ ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ໂຕ. ທຸພ຺ພລາຕິ ສກວິສເຍປິ ປຣາຍຕ຺ຕຠາເວເນວ ປວຕ຺ຕນໂຕ ທຸພ຺ພລາ. ອຘິໂມກ຺ໂຂ ຫິ ສມາຘິສ຺ສ ປຣິພ຺ຍຕ຺ຕຠາເວ ປຣິພ຺ຍຕ຺ຕຠາວໂຕ ສມາຘາຍຕ຺ຕວຸຕ຺ຕິ, ມນສິກາໂຣປິ ເຈຕນາຍ ປຣິພ຺ຍຕ຺ຕຠາວໂຕ ເຈຕນາຍຕ຺ຕວຸຕ຺ຕີຕິ ປຣາຍຕ຺ຕາວ ເຕ ໂຫນ຺ຕິ.

໗໓. ມນສີ ຈ ກາໂຣຕິ ມນສິກາໂຣ ຈ. ມນສິກາຣສທ຺ທສ຺ສ ຫິ ອຕ຺ຖມຕ຺ຕສນ຺ທສ຺ສນວເສນ ຄາຖາພນ຺ຘສຸຂຕ຺ຖໍ ອສມາສນິທ຺ເທໂສ, ທີຆກຣຓໍ, ມຊ຺ເຌ ຈ ຈ-ສທ຺ທວຈນນ຺ຕິ. ເຕນ ມຸນິວເຣນາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

໗໔-໘໐. ປຐມາຠິນິປາຕຕ຺ຕາຕິ ອາຣມ຺ມເຓ ຜຸສນວເສນ ປຐມເມວ ອຠິນິປຕນໂຕ. ສພ຺ເພປິ ເຈຕສິກາ ຈິຕ຺ຕາຍຕ຺ຕາ ຈິຕ຺ຕກິຣິຍຠາເວນ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕີຕິ ‘‘ຈິຕ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກິຣາຕິ ອຣຸຈິສູຈນໍ. ເອວໍ ມຫາສໍຆິກມຕໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ຕເມວ ວິຕ຺ຖາເຣຕຸໍ ‘‘ຜຸສິຕ຺ວາ ປນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ມຫາສໍຆິກາ ຫິ ‘‘ປຐມໍ ຜສ຺ໂສ ອາຣມ຺ມຓໍ ຜຸສຕິ, ອຖ ເຕນ ຜຸຏ຺ຐໍ ທຸຕິຍໍ ເວທນາ ເວທິຍຕິ, ເອວໍ ເອເຕຫິ ຜຸຏ຺ຐເວທິຕໍ ຕຕິຍໍ ສຎ຺ຎາ ສຎ຺ຊານາຕິ, ເຕຫິ ປນ ຜຸຏ຺ຐເວທິຕສຎ຺ຎາເຕ ຈຕຸຕ຺ຖໍ ເຈຕນາຍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ເມ ອຠິສນ຺ທຫຕີ’’ຕິອາທິນາ ວທນ຺ຕິ. ພລວປຈ຺ຈຍຕ຺ຕາຕິ ຍຖາ ປາສາທໍ ປຕ຺ວາ ຖມ຺ຠາ ເສສທພ຺ພສມ຺ຠາຣານໍ ພລວປຈ຺ຈຍາ, ເອວເມສ ຍສ຺ມາ ເສສສມ຺ປຍຸຕ຺ຕານໍ ພລວປຈ຺ຈໂຍ, ຕສ຺ມາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕສ຺ມາຕິ ເຫຕຸນິຄມນໍ.

ສເຫວ ຈາຕິ ຈ-ສທ຺ໂທ ອຏ຺ຐານປ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ, ໂສ ‘‘ຈິຕ຺ຕຊານ’’ນ຺ຕິ ອິມສ຺ສ ອນນ຺ຕຣໍ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ກສ຺ມາ? ຈິຕ຺ຕານໍ, ຈິຕ຺ຕຊານຎ຺ຈ ເອກຸປ຺ປາທາທິຠາເວນ ສເຫວ ປວຕ຺ຕິໂຕຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ປທສມ຺ພນ຺ໂຘ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອິທນ຺ຕິ ອິທໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕວິຘານໍ, ເອວໍ ‘‘ປຐມາຠິນິປາຕຕ຺ຕາ’’ຕິ ກາຣຓໍ ປຣິຫຣິຕ຺ວາ ອິທານິ ‘‘ພລວປຈ຺ຈຍຕ຺ຕາ’’ຕິ ອິທໍ ປຣິຫຣນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ພລວ…ເປ… ທິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ຈ-ສທ຺ໂທ ອວຘາຣເຓ, ເນວ ທິສ຺ສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສສຘມ຺ມານມ຺ປິ ຫິ ສຫຊາຕປຈ຺ຈຍຠາວສ຺ສ ສາຘາຣຓຕ຺ຕາ ຕສ຺ເສວ ພລວປຈ຺ຈຍຠາເວ ນ ກິຎ຺ຈິ ກາຣຓໍ ທິສ຺ສຕີຕິ. ຍທິ ສພ຺ພມິທມກາຣຓໍ, ກຖຎ຺ຈຣຫິ ຜສ຺ໂສ ປຐມໍ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ເທສນາກ຺ກມໂຕ’’ຕິອາທິ. ‘‘ເວທນາ ໂຫຕິ, ຜສ຺ໂສ ໂຫຕິ, ສຎ຺ຎາ ໂຫຕິ, ຜສ຺ໂສ ໂຫຕິ, ເຈຕນາ ໂຫຕິ, ຜສ຺ໂສ ໂຫຕິ, ຈິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ຜສ຺ໂສ ໂຫຕິ, ເວທນາ ໂຫຕິ, ສຎ຺ຎາ ໂຫຕິ, ເຈຕນາ ໂຫຕິ, ວິຕກ຺ໂກ ໂຫຕີ’’ຕິອາທີຫິ ອາຫຣິຕຸມ຺ປິ ວຏ຺ເຏຍ຺ຍ, ເທສນາວາເຣນ ປນ ຜສ຺ໂສວ ປຐມໍ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຍຖາ ເຈຕ຺ຖ, ເອວໍ ເສສຘມ຺ເມສຸປິ ປຸພ຺ພາປຣກ຺ກໂມ ນາມ ນ ປຣິເຍສິຕພ຺ໂພ. ວຈນຕ຺ຖລກ຺ຂຓາທີຫີຕິ ວຈນຕ຺ຖໂຕ ຈ ລກ຺ຂຓາທິໂຕ ຈ.

ຜຸສຕີຕິ ກຕ຺ຕຸນິທ຺ເທໂສ. ຕຕ຺ຖ ກາຣຓໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕເມວ, ຜຸສນ຺ຕິ ເອເຕນ ວາຕິ ຜສ຺ໂສ. ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມາ ຫິ ອາຣມ຺ມເຓ ປວຕ຺ຕມານາ ຕໍ ຜຸສນລກ຺ຂເຓນ ຜສ຺ເສນ ຜຸສນ຺ຕາ ວິຍ ໂຫນ຺ຕິ, ອາຣມ຺ມຓຜຸສນມຕ຺ຕໍ ວາ ຜສ຺ໂສຕິປິ ສາຘນຕ຺ຕຍມ຺ປິ ຍຸຊ຺ຊເຕວ. ຜຸສນໍ ລກ຺ຂຓເມຕສ຺ສາຕິ ຜຸສນລກ຺ຂໂຓ, ເວທນາຍ ປຈ຺ຈຍຠາວຏ຺ເຐນ ອາຣມ຺ມຓຜຸສນລກ຺ຂໂຓຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສໍຆຏ຺ຏນຣໂສຕິ ມໂນທ຺ວາເຣ ຈິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓານໍ ສໍຆຏ຺ຏນໂຕ ສໍຆຏ຺ຏນກິຈ຺ໂຈ. ອຍຎ຺ຫິ ອາຣມ຺ມເຓ ອນລ຺ລີຍມາໂນປິ ຣູປໍ ວິຍ ຈກ຺ຂຸໍ, ສທ຺ໂທ ວິຍ ຈ ໂສຕໍ ຈິຕ຺ຕມາຣມ຺ມຓຎ຺ຈ ຆຏ຺ເຏຕິ. ປຎ຺ຈທ຺ວາເຣສຸ ວາ ວຕ຺ຖາຣມ຺ມຓສໍຆຏ຺ຏເນນ ສມ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ສໍຆຏ຺ຏນສມ຺ປຕ຺ຕິໂກ ຜສ຺ໂສ ‘‘ສໍຆຏ຺ຏນຣໂສ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ຍຖາ ‘‘ທ຺ເວ ປາຓີ ວຊ຺ເຊຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ປາຓິມ຺ຫິ ຆຏ຺ຏນໍ ຕພ຺ພິເສສຠູຕາ ຣູປຘມ຺ມາ, ເອວໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອາຣມ຺ມເຓ ສໍຆຏ຺ຏນໍ ຕພ຺ພິເສສຠູໂຕ ເອໂກ ເຈຕສິກຘມ຺ໂມ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຕິຓ຺ຓໍ ສນ຺ນິປາຕສງ຺ຂາຕສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ກາຣຓສ຺ສ ວເສນ ປເວທິຕຕ຺ຕາ ສນ຺ນິປາຕປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາໂນ. ‘‘ຈກ຺ຂຸຎ຺ຈ ປຏິຈ຺ຈ ຣູເປ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໍ, ຕິຓ຺ຓໍ ສງ຺ຄຕິ ຜສ຺ໂສ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໒໐໔, ໔໐໐; ໓.໔໒໑, ໔໒໕; ສໍ. ນິ ໒.໔.໖໐; ກຖາ. ໔໖໕) ຫິ ວຈນໂຕ ຈກ຺ຂຸຣູປວິຎ຺ຎາຓາທີນໍ ຕິຓ຺ຓໍ ສນ຺ນິປາຕວເສນ ຄເຫຕພ຺ພຕາຍ ອຸປຏ຺ຐານໂຕ ສນ຺ນິປາຕສງ຺ຂາຕສ຺ສ ກາຣຓສ຺ສ ວເສນ ອຸປຏ຺ຐານມສ຺ສາຕິ ອຸປຏ຺ຐານຏ຺ເຐນ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາເນນ ສນ຺ນິປາຕປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານຕາ ວຸຕ຺ຕາ. ‘‘ຜສ຺ສປຈ຺ຈຍາ ເວທນາ’’ຕິ (ວິຠ. ໒໒໕) ວຈນໂຕ ເວທນາ ຜລມສ຺ສາຕິ ເວທນາປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາໂນ. ຕຊ຺ຊສມນ຺ນາຫາເຣນ ເຈວ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍນ ຈ ປຣິກ຺ຂເຕ ວິສເຍ ອນນ຺ຕຣາເຍເນວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ ອາປາຖຄຕວິສຍປທຏ຺ຐາໂນ. ອຍຎ຺ຫິ ຕສ຺ສ ຜສ຺ສສ຺ສ ກາຣຓຠູໂຕ ຕທນຸຣູປຠູໂຕ ສມນ຺ນາຫາໂຣຕິ ຕຊ຺ຊສມນ຺ນາຫາຣສງ຺ຂາເຕນ ອາວຊ຺ຊເນນ ເຈວ ຈກ຺ຂາທິອິນ຺ທ຺ຣິເຍນ ຈ ຍຖາກ຺ກມໍ ອາຣມ຺ມຓກຣຓຕທຠິມຸຂຠາວວເສນ ປຣິກ຺ຂເຕ ອຠິສງ຺ຂາເຕ ອາປາຖຄເຕເຍວ ວິສເຍ ເອກນ຺ເຕນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ ອາປາຖຄໂຕ ວິສໂຍ ປທຏ຺ຐານໍ ອາສນ຺ນກາຣຓໍ ອິມສ຺ສາຕິ ອາປາຖຄຕວິສຍປທຏ຺ຐາໂນ.

ນນຸ ຈາຍໍ ຘມ຺ໂມ ເຈຕສິໂກ, ສ຺ວາຍໍ ອຣູປຘມ຺ໂມ ສມາໂນ ກຖໍ ຜຸສນລກ຺ຂໂຓ ໂຫຕີຕິ ອນ຺ໂຕລີນໂຈທນໍ ມນສິ ກຕ຺ວາ ຕສ຺ສາ ໂສຘນຕ຺ຖໍ ‘‘ອຣູປຘມ຺ໂມປິ ສມາໂນ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ຜຸສນາກາເຣເນວ ປວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ອຣູປສ຺ສາປິ ສໂຕ ຕສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ອຍໍ ສຠາໂວຕິ ທສ຺ເສຕິ. ສາ ຈ ຕສ຺ສ ຜຸສນາກາຣປ຺ປວຕ຺ຕິ ອມ຺ພິລໍ ອມ຺ພປກ຺ກາທິໍ ຂາທນ຺ຕໍ ປສ຺ສນ຺ຕສ຺ສ ປຣສ຺ສ ເຂຬຸປ຺ປຕ຺ຕິປຣໍ ພາຘິຍມານໍ ທິສ຺ວາ ທຍາລຸກສ຺ສ ສຣີຣກມ຺ປນໍ, ຣຸກ຺ຂສາຂຄ຺ເຄ ທຸຏ຺ຐິຕໍ ປຸຣິສໍ ທິສ຺ວາ ຠູມິຍໍ ຐິຕສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ຊງ຺ຆຈລນໍ, ປິສາຈາທິຠາຍິຕພ຺ພໍ ທິສ຺ວາ ອູຣຸປຕ຺ຖມ຺ໂຠຕິ ເອວມາທິ ວິຍ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ໂສຕິ ໂສ ຍຖາວຸຕ຺ຕລກ຺ຂຓາທິໂກ ຜສ຺ໂສ.

ສຸນ຺ທຣນ຺ຕິ ສຸຂເວທນາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປສຕ຺ຖໍ. ມໂນຕິ ວິຎ຺ຎາຓໍ. ສຸມນສ຺ສ ຠາໂວຕິ ສຸມນສງ຺ຂາຕສ຺ສ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ຠາໂວ. ຍ຺ວາຍໍ ສທ຺ທປ຺ປວຕ຺ຕິນິພນ຺ຘໂນ ອຕ຺ໂຖ, ໂສ ໂສມນສ຺ສໍ. ໂສມນສ຺ສເວທນາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຫິ ສຸມນ-ສທ຺ໂທ ຕສ຺ມິໍ ວິຎ຺ຎາເຓ ປວຕ຺ຕຕິ. ເວເທນ ອນຸຠວນາກາເຣນ ອຍິຕໍ ປວຕ຺ຕໍ ເວທຍິຕໍ, ຕໍ ລກ຺ຂຓມສ຺ສາຕິ ເວທຍິຕລກ຺ຂຓາ. ອິຏ຺ຐສ຺ສ ອິຏ຺ຐາກາຣໂຕວ ອນຸຠວນໍ ກິຈ຺ຈມສ຺ສາຕິ ອິຏ຺ຐາກາຣານຸຠວນຣສາ. ສາ ຫິ ສຠາວໂຕ ອິຏ຺ຐມາຣມ຺ມຓໍ ອິຏ຺ຐວເສນ, ອິຕຣຎ຺ຈ ອິຏ຺ຐາກາເຣເນວ ອນຸຠວຕິ, ຕຕ຺ຖ ອິຏ຺ຐາກາຣານຸຠວນໍ ກຸສລາກຸສລຈິຕ຺ຕສມ຺ປຍຸຕ຺ຕເວທນາຍ ລພ຺ຠຕິ ຕສ຺ສາ ອນິຏ຺ຐສ຺ສປິ ກປ຺ປນາວເສນ ອິຏ຺ຐາກາເຣນ ຄຫຓໂຕ, ສຠາວໂຕ ປນ ອິຏ຺ຐານຸຠວນໍ ອພ຺ຍາກຕຈິຕ຺ຕສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາຍປິ ລພ຺ຠຕິ ຕສ຺ສາ ວິປລ຺ລາສຄ຺ຄາຫາຠາວໂຕ. ‘‘ຣາຊາ ວິຍ ສຸໂຠຊນຣສ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ອິມໍ ທີເປຕິ – ຜສ຺ສສ຺ສ ຜຸສນມຕ຺ຕເມວ ໂຫຕິ, ສຎ຺ຎາຍ ສຎ຺ຊານນມຕ຺ຕເມວ, ເຈຕນາຍ ສຎ຺ເຈຕນາມຕ຺ຕເມວ, ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ວິຊານນມຕ຺ຕເມວ, ເອກໍສໂຕ ປນ ອິສ຺ສຣວຕາຍ ສາມິຠາເວນ ເວທນາວ ອາຣມ຺ມຓຣສໍ ອນຸຠວຕິ, ຣາຊາ ວິຍ ສູທກາເຣນ ສມ຺ປາທິຕສຸໂຠຊນຣສນ຺ຕິ. ອສ຺ສາທີຍຕີຕິ ອສ຺ສາໂທ, ສຸຂເວທນາ. ເຕນາຫ ຠຄວາ – ‘‘ຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈຸປາທານກ຺ຂນ຺ເຘ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ສຸຂໍ ໂສມນສ຺ສໍ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈຸປາທານກ຺ຂນ຺ເຘສຸ ອສ຺ສາໂທ’’ຕິ. ເຈໂຕສນ຺ນິສ຺ສິຕຕ຺ຕາ ເຈຕສິ ຠໂວ ອສ຺ສາໂທຕິ ເຈຕສິກອສ຺ສາໂທ, ຕຖາ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາຕີຕິ ເຈຕສິກອສ຺ສາທປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາ. ປສ຺ສທ຺ຘກາໂຍ ສຸຂໍ ເວທິຍຕີຕິ ອາຫ ‘‘ປສ຺ສທ຺ຘິປທຏ຺ຐານາ’’ຕິ. ອິທໍ ປນ ນິຣາມິສໂສມນສ຺ສວເສນ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ນີລາທິເຠທສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ສຎ຺ຊານນໍ ຕເມວ ສຎ຺ຎໍ ກຕ຺ວາ ຊານນໍ ລກ຺ຂຓໍ ເອຕສ຺ສາຕິ ສຎ຺ຊານນລກ຺ຂຓາ. ປຈ຺ຈາຠິຎ຺ຎາຓກຣຓຣສາຕິ ປຕິ ອຠິຎ຺ຎາຍຕິ ເອເຕນາຕິ ປຈ຺ຈາຠິຎ຺ຎາຓໍ, ຕເທເວຕນ຺ຕິ ປຸນ ປຈ຺ຈາຠິຎ຺ຎາຓນິມິຕ຺ຕໍ ສຓ຺ຐານາທິໂກ ອາກາໂຣ, ຕສ຺ສ ກຣຓຣໂສ ກິຈ຺ຈມສ຺ສາຕິ ປຈ຺ຈາຠິຎ຺ຎາຓກຣຓຣສາ. ສາ ຫິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ປຈ຺ຉາ ສຎ຺ຊານນສ຺ສ ກາຣຓຠູຕໍ ສຓ຺ຐານາທິກໍ ອາກາຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ. ອິທຎ຺ຈ ນິມິຕ຺ຕກາຣິກາຍ ນິມິຕ຺ເຕນ ສຎ຺ຊານນ຺ຕິຍາ ຈ ສພ຺ພາຍ ສມານສຎ຺ຎາຍ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ນິມິຕ຺ເຕນ ສຎ຺ຊານນ຺ຕີປິ ຫິ ປຸນ ອປຣາຍ ສຎ຺ຎາຍ ຈ ສຎ຺ຊານນສ຺ສ ນິມິຕ຺ຕໍ ກໂຣຕີຕິ. ຕຎ຺ຈ ກຸສລາກຸສລກິຣິຍາຊວນສຎ຺ຎໍ ຘຸຣໍ ກຕ຺ວາ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕໍ ປເນຕໍ ອຠິຎ຺ຎາຓກຣຓໍ ກຖໍ ທຏ຺ຐພ຺ພນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ວຑ຺ຒກິສ຺ສ ອຠິຎ຺ຎາຓກຣຓມິວາ’’ຕິ. ຍຖາ ວຑ຺ຒກິສ຺ສ ທາຣູສຸ ‘‘ອິທໍ ອຸທ຺ຘໍ, ອິທໍ ອໂຘ’’ຕິ ເອວໍ ປຈ຺ຉາ ສຎ຺ຊານນປຈ຺ຈຍຠູຕສ຺ສ ສຎ຺ຎາຓສ຺ສ ກຣຓໍ, ເອວມສ຺ສາ ປຸນ ສຎ຺ຊານນປຈ຺ຈຍນິມິຕ຺ຕກຣຓນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຫຕ຺ຖິທສ຺ສກອນ຺ໂຘ ວິຍ ‘‘ອິທເມວ ສຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ສຎ຺ຎາຍ ຍຖາຄຫິຕນິມິຕ຺ຕວເສນ ອຠິນິເວສກຣຓໂຕ ຍຖາ…ເປ… ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາ. ເອເຕນ ສຎ຺ຎາຍ ອາກາຣຄ຺ຄຫຓໍ ກຕ຺ວາ ຐິຕສ຺ສ ທິຏ຺ຐິອາທີນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ ອກຸສລສຎ຺ຎາຍ ອນຸຣູປວເສນ ຜລປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານໍ ທສ຺ສິຕໍ ໂຫຕິ. ອຖ ວາ ອຠິນິເວສກຣຓນ຺ຕິ ‘‘ອິທເມວ ສຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ສຎ຺ຎາຠິນິເວສມຕ຺ຕເມວ, ຕສ຺ມາ ອຸປປຣິກ຺ຂາຠາເວນ ຍຖາຄຫິຕນິມິຕ຺ຕວເສນ ອຠິນິເວສາກາເຣນ ອຸປຏ຺ຐານໂຕ ອາກາຣປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕິຓປຸຣິສເກສຸ ມິຄໂປຕການໍ ‘‘ປຸຣິສາ’’ຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນສຎ຺ຎາ ວິຍ ອວິກປ຺ປສຠາວຕ຺ຕາ ຍຖາອຸປຏ຺ຐິຕວິສຍປທຏ຺ຐານາ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຎາຓວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕສຎ຺ຎາຍ ອາກາຣຄ຺ຄຫຓວເສນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກາເລ ຈິຕ຺ຕໍ ອພ຺ໂພຫາຣິກໍ ສຎ຺ຎານຸຄຕິກໍ ໂຫຕິ. ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕ ຈິຕ຺ເຕ ປນ ສສມ຺ຠາຣປຖວິຍາ ອນຸຄຕາ ເສສຘາຕຸໂຍ ວິຍ ສຎ຺ຎາຈິຕ຺ຕຎ຺ຈ ອພ຺ໂພຫາຣິກໍ ຎາຓານຸຄຕິກໍ ໂຫຕິ.

ອຠິສນ຺ທຫຕີຕິ ປພນ຺ຘຕິ ປວຕ຺ເຕຕິ, ‘‘ຄຓ຺ຫຖ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ວທນ຺ຕີ ວິຍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ເມ ອາຣມ຺ມເຓ ປໂຍເຊຕິ, ສກສກກິຈ຺ເຈ ຈ ປຏ຺ຐເປຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຈຕຍິຕລກ຺ຂຓາຕິ ນິທ຺ໂທກ຺ກນ຺ຕສ຺ສ ປພຸທ຺ຘກ຺ຂເຓ ສມ຺ຠມປ຺ປວຕ຺ຕິ ວິຍ ເຈຕໂສ ອຸສ຺ສາຫຕາວ ລກ຺ຂຓາ. ອຖ ວາ ‘‘ອຠິສນ຺ທຫຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປໂຍຊນລກ຺ຂຓາຕ຺ເວວ ອຕ຺ໂຖ. ອາຍູຫນຣສາຕິ ເຈຕສິກອິຣິຍນຣສາ, ປໂຍຄຣສາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ກຸສລາກຸສລກິຣິຍາຊວນສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາຍເຍວ ປເນຕໍ ລພ຺ຠຕິ. ສໍວິທຫນປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາຕິ ‘‘ຕ຺ວໍ ອິທໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ ວິຈາເຣນ຺ຕີ ວິຍ ໂຫຕີຕິ ວິຈາຣຓປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາ. ເອຕາຍ ຫິ ປວຕ຺ຕມານາຍ ສພ຺ເພປິ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມາ ຍຖາ ສກິຈ຺ຈປສຸຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕເນວ ເຫສາ ສກິຈ຺ຈປຣກິຈ຺ຈສາຘິກາ ວຸຕ຺ຕາ. ເຊຏ຺ຐສິສ຺ໂສ ປເຣ ສຊ຺ຌາຍເນ ອຸຍ຺ໂຍເຊນ຺ໂຕ ສຍມ຺ປິ ສຊ຺ຌາຍຕິ. ຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ສຊ຺ຌາຍິຕຸໍ ອາຣທ຺ເຘ ເສສສິສ຺ສາປິ ສຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ. ມຫາວຑ຺ຒກິສ຺ມິມ຺ປິ ວຑ຺ຒກິກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ອາຣທ຺ເຘ ອິຕເຣປິ ກໂຣນ຺ຕິ ເຍວາຕິ ອາຫ ‘‘ເຊຏ຺ຐສິສ຺ສມຫາວຑ຺ຒກິອາທໂຍ ວິຍາ’’ຕິ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ເຊຏ຺ຐນ຺ເຕວາສິກາທີນໍ ຄຫຓໍ.

ຍຖາປຈ຺ຈຍໍ ປວຕ຺ຕມານານໍ ຘມ຺ມານໍ ນຕ຺ຖິ ກາຈິ ວສວຕ຺ຕິຕາຕິ ວສວຕ຺ຕິຠາວນິວາຣຓຕ຺ຖໍ ‘‘ວິຕກ຺ກນໍ ວິຕກ຺ໂກ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອູຫນໍ ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ປຣິກປ຺ປນໍ, ຕສ຺ມິໍ ອຠິນິໂຣປນນ຺ຕິ ວາ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຍສ຺ມາ ຈິຕ຺ຕໍ ວິຕກ຺ກພເລນ ອາຣມ຺ມຓໍ ອຠິຣຸຬ຺ຫໍ ວິຍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອາຣມ຺ມເຓ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຠິນິໂຣປນລກ຺ຂໂຓ’’ຕິ. ຍຖາ ຫິ ໂກຈິ ຄາມວາສີ ປຸຣິໂສ ຣາຊວລ຺ລຠໍ, ຕໍສມ຺ພນ຺ຘິນໍ ມິຕ຺ຕໍ ວາ ນິສ຺ສາຍ ຣາຊເຄຫໍ ອາໂຣຫຕິ ອນຸປວິສຕິ, ເອວໍ ວິຕກ຺ກໍ ນິສ຺ສາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ອາໂຣຫຕິ. ຍທິ ເອວໍ ກຖໍ ອວິຕກ຺ກຈິຕ຺ຕໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ອາໂຣຫຕິ, ນ ຫິ ທ຺ວິປຎ຺ຈວິຎ຺ຎາຓທຸຕິຍຊ຺ຌານາທິເກ ວິຕກ຺ໂກ ອຸປລພ຺ຠຕິ, ຍສ຺ສ ພເລນ ຕໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ອາໂຣຫຕິ, ຕສ຺ມາ ສຠາວໂຕ ຠາວນາພເລນ ຕຕ຺ຖ ອນຸປ຺ປຊ຺ຊນໂກ? ສຈ຺ຈໍ, ຕມ຺ປິ ວິຕກ຺ກພເລນ ອາໂຣຫຕິ. ຍຖາ ຫິ ໂສ ປຸຣິໂສ ປຣິຈເຍນ ເຕນ ວິນາປິ ນິຣາສງ຺ໂກ ຣາຊເຄຫໍ ປວິສຕິ, ເອວໍ ປຣິຈເຍນ ວິຕກ຺ເກນ ວິນາປິ ອວິຕກ຺ກຈິຕ຺ຕໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ອາໂຣຫຕິ. ປຣິຈໂຍຕິ ເຈຕ຺ຖ ສນ຺ຕາເນ ອຠິຓ຺ຫໍ ປວຕ຺ຕຈິຕ຺ຕຠາວນາສງ຺ຂາໂຕ ປຣິຈໂຍ. ວິຕກ຺ກສ຺ສ ຫິ ສນ຺ຕາເນ ອຠິຓ຺ຫໍ ປວຕ຺ຕສ຺ສ ວເສນ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓາຠິໂຣຫນໍ ຈິຣປຣິຈິຕໍ, ເຕນ ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ກທາຈິ ວິຕກ຺ເກນ ວິນາປິ ຕຕ຺ຖ ວຕ຺ຕເຕວ. ຍຖາ ຕໍ ຎາຓສຫິຕໍ ຫຸຕ຺ວາ ສມ຺ມສນວເສນ ຈິຣປຣິຈິຕໍ ກທາຈິ ຎາຓຣຫິຕມ຺ປິ ສມ຺ມສນວເສນ ປວຕ຺ຕຕິ, ຍຖາ ວາ ກິເລສສຫິຕໍ ຫຸຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕໍ ສພ຺ພໂສ ກິເລສຣຫິຕມ຺ປິ ປຣິຈເຍນ ກິເລສວາສນາວເສນ ປວຕ຺ຕຕິ, ເອວໍສມ຺ປທມິທໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ອຖ ວາ ທ຺ວິປຎ຺ຈວິຎ຺ຎາຓໍ ອວິຕກ຺ກມ຺ປິ ວຕ຺ຖາຣມ຺ມຓຆຏ຺ຏນສ຺ສ ພລວຕາຍ, ທຸຕິຍຊ຺ຌານາທີນິ ຈ ເຫຏ຺ຐິມເຫຏ຺ຐິມຠາວນາຍ ພລວຕາຍ ອາຣມ຺ມຓໍ ອາໂຣຫຕີຕິ. ອາທິໂຕ, ອຠິມຸຂໍ ວາ ຫນນໍ ປຫຣຓມຕ຺ຕໍ ອາຫນນໍ, ປຣິໂຕ, ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ວາ ຫນນໍ ວິເສເສນ ປຫຣຓໍ ປຣິຍາຫນນໍ, ຕໍ ກິຈ຺ຈມສ຺ສາຕິ ອາຫນນປຣິຍາຫນນຣໂສ. ຕຖາ ຫິ ເຕນ ໂຍຄາວຈໂຣ ອາຣມ຺ມຓໍ ວິຕກ຺ກາຫຕໍ ວິຕກ຺ກປຣິຍາຫຕໍ ກໂຣຕີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອານຍນໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອາຣມ຺ມເຓ ອຸປນຍນໍ, ອາກຑ຺ຒນໍ ວາ, ຕຖາ ຫຸຕ຺ວາ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານມສ຺ສາຕິ ອານຍນປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາໂນ.

ເຕນາຕິ ເຕນ ວິຈາເຣນ ກຣຓຠູເຕນ, ເຫຕຸຠູເຕນ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ອາຣມ຺ມເຓ ວິຈຣຕິ ອນຸວິຈຣຕິ, ອວິຈາຣຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປນ ອວິຕກ຺ກຈິຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕານຸສາເຣນ ປວຕ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ວິຈຣຓໍ ອນຸສຎ຺ຈຣຓໍ ອນຸປຣິຄມນໍ. ສ຺ວາຍໍ ວິເສໂສ ສນ຺ຕານມ຺ຫິ ລພ຺ຠມາໂນ ຊວນສນ຺ຕາເນ ປາກໂຏ ໂຫຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ເອສ ນໂຍ ເສເສສຸປິ. ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ອນຸມຊ຺ຊນໍ ອນຸມສນໍ ປຣິມຊ຺ຊນມສ຺ສ ລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ອາຣມ຺ມຓານຸມຊ຺ຊນລກ຺ຂໂຓ. ຕຖາ ຫິ ວິຈາໂຣ ປຣິມຊ຺ຊນຫຕ຺ໂຖ ວິຍ, ສໍສຣຓຫຕ຺ໂຖ ວິຍາຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕຕ຺ຖາຕິ ອາຣມ຺ມເຓ. ສຫຊາຕານໍ ອນຸໂຍຊນໍ ອາຣມ຺ມເຓ ອນຸວິຈຣຓສງ຺ຂາຕອນຸມຊ຺ຊນວເສນ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຘມ຺ມານຎ຺ຫິ ສຠາວວິນິມຸຕ຺ຕາ ກາຈິ ກິຣິຍາ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ຕຖາຄເຫຕພ຺ພາກາໂຣ ໂພຘເນຍ຺ຍຊນານຸໂຣເຘນ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ເອກສຠາໂວປິ ສຠາວຘມ຺ໂມ ປຣິຍາຍວຈເນຫິ ວິສຍສມາໂຣປິຕຣູເປຫິ ພຫູຫິ ປກາເຣຫິ ປກາສີຍຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ໂສ ສຸຏ຺ຐຸ ປກາສິໂຕ ໂຫຕີຕິ. ອນຸປພນ຺ຘປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາໂນຕິ ອາຣມ຺ມເຓ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອວິຈ຺ຉິນ຺ນສ຺ສ ວິຍ ປວຕ຺ຕິປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາໂນ. ຕຖາ ຫິ ໂສ ອນຸສນ຺ຘານຕາຕິ ນິທ຺ທິຏ຺ໂຐ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ວິຈາຣໂຕ ໂອຬາຣິກຏ຺ເຐນ ຕສ຺ເສວ ປຸພ຺ພງ຺ຄມຏ຺ເຐນ ປຐມຆຓ຺ຏາຠິຣໂວ ວິຍ ເຈຕໂສ ປຐມາຠິນິປາໂຕ ວິຕກ຺ໂກ, ອນຸຣໂວ ວິຍ ອນຸສຎ຺ຈຣຓໍ ວິຈາໂຣ. ຍຖາ ຫິ ຆຓ຺ຏາຠິຆາຕໂຊ ປຐມາຠິຣໂວ ອນຸຣວໂຕ ໂອຬາຣິໂກ, ປຸພ຺ພງ຺ຄໂມ ຈ ໂຫຕິ, ເອວໍ ອາຣມ຺ມຓາຠິໂຣປນຏ຺ເຐນ ວິຕກ຺ໂກ ໂອຬາຣິໂກ, ປຸພ຺ພງ຺ຄໂມ ວິຍ ຈ ໂຫຕິ. ຕໂຕ ສຸຂຸມຏ຺ເຐນ ອນຸມຊ຺ຊນສຠາເວນ ຈ ຆຓ຺ຏານຸຣໂວ ວິຍ ອນຸປພນ຺ໂຘ ວິຈາໂຣ. ວິປ຺ຜາຣວາ ເຈຕ຺ຖ ວິຕກ຺ໂກ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປຐມຸປ຺ປຕ຺ຕິກາເລ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປຣິປ຺ຜນ຺ທນຠູໂຕ ອາກາເສ ອຸປ຺ປຕິຕຸກາມສ຺ສ ສກຸຓສ຺ສ ປກ຺ຂວິກ຺ເຂໂປ ວິຍ, ປທຸມາຠິມຸຂປາໂຕ ວິຍ ຈ ຄນ຺ຘານຸພນ຺ຘເຈຕໂສ ຠມຣສ຺ສ. ສນ຺ຕວຸຕ຺ຕິ ວິຈາໂຣ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ນາຕິປຣິປ຺ຜນ຺ທນຠາໂວ, ອາກາເສ ອຸປ຺ປຕິຕສ຺ສ ສກຸຓສ຺ສ ປກ຺ຂປ຺ປສາຣຓໍ ວິຍ, ປທຸມສ຺ສ ອຸປຣິຠາເຄ ປຣິພ຺ຠມນໍ ວິຍ ຈ ປທຸມາຠິມຸຂປຕິຕສ຺ສ ຠມຣສ຺ສ. ອາຄມຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ວິປຣິຍາເຍນ ອາຄຕໍ. ຕຖາ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ ທຸກນິປາຕຏ຺ຐກຖາຍໍ –

‘‘ອາກາເສ ຄຈ຺ຉໂຕ ມຫາສກຸຓສ຺ສ ອຸໂຠຫິ ປກ຺ເຂຫິ ວາຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປກ຺ເຂ ສນ຺ນິສີທາເປຕ຺ວາ ຄມນໍ ວິຍ ອາຣມ຺ມເຓ ເຈຕໂສ ອຠິນິໂຣປນຠາເວນ ປວຕ຺ໂຕ ວິຕກ຺ໂກ, ວາຕຄ຺ຄຫຓຕ຺ຖໍ ປກ຺ເຂ ຜນ຺ທາປຍມານສ຺ສ ຄມນໍ ວິຍ ອນຸມຊ຺ຊນຠາເວນ ປວຕ຺ໂຕ ວິຈາໂຣ’’ຕິ.

ຕມ຺ປິ ອນຸປພນ຺ເຘນ ປວຕ຺ຕິຍໍ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ຕຖາ ຫິ ອຸປຈາເຣ, ອປ຺ປນາຍໍ ວາ ສນ຺ຕາເນນ ປວຕ຺ຕິຍໍ ວິຕກ຺ໂກ ນິຈ຺ຈໂລ ຫຸຕ຺ວາ ອາຣມ຺ມຓໍ ອນຸປວິສິຕ຺ວາ ວິຍ ປວຕ຺ຕຕິ, ນ ປຐມາຠິນິປາເຕ ວິຍ ປາກໂຏ ໂຫຕີຕິ.

ປິນຍຕີຕິ ກາຍຈິຕ຺ຕໍ ອປ຺ເປຕິ, ວຑ຺ເຒຕິ ວາ. ສມ຺ປິຍາຍນລກ຺ຂຓາຕິ ອາຣມ຺ມຓໍ ກລ຺ລໂຕ ຄຫຓລກ຺ຂຓາ. ປີຓນຣສາຕິ ກາຍຈິຕ຺ຕານໍ ປຣິພ຺ຣູຫນກິຈ຺ຈາ. ຜຣຓຣສາຕິ ປຓີຕຣູເປຫິ ກາຍສ຺ສ ພ຺ຍາປນຣສາ, ອຕ຺ຕນາ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐາເນຫິ ຣູເປຫິ ສກລຣູປກາຍພ຺ຍາປນໍ ກໂຣຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ນ ຫິ ອຎ຺ຎຖາ ອິມິສ຺ສາ ຜຣຓໍ ໂຫຕິ, ຘມ຺ມານໍ ອພ຺ຍາປາຣຕາຍ ເກສຄ຺ຄມຕ຺ຕມ຺ປິ ສງ຺ກມນາຠາວໂຕ. ອຸທຄ຺ຄຠາໂວ ໂອທຄ຺ຍໍ.

ເອກໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ອຄ຺ຄເມຕສ຺ສາຕິ ເອກຄ຺ຄໍ, ຈິຕ຺ຕໍ, ເຍນ ປນ ຘມ຺ເມນ ໂຍຄໂຕ ຕໍ ເອກຄ຺ຄໍ ນາມ ໂຫຕິ, ໂສ ເອກຄ຺ຄຠາໂວ. ໂສ ປນ ຈິຕ຺ຕສ຺ເສວ ໂຫຕິ, ນ ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈີຕິ ອາຫ ‘‘ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ເອກຄ຺ຄຠາໂວ’’ຕິ, ນິວາເຕ ທີປສິຂາຍ ຐິຕິ ວິຍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຐິຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ວິສາຣສ຺ສ ພ຺ຍຄ຺ຄຠາວສ຺ສ ປຏິປກ຺ໂຂ ສຠາໂວ ອວິສາໂຣ, ນ ວິສາຣາຠາວມຕ຺ຕໍ, ຕໍ ອິມສ຺ສ ລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອວິສາຣລກ຺ຂໂຓ’’ຕິ. ອວິກ຺ເຂໂປ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມານໍ ອວິກ຺ຂິຕ຺ຕຕາ, ອວິສາຣາວິກ຺ເຂປານໍ ສມາຘານຠາວໂຕ ອຕ຺ຖໂຕ ວິເສສາຠາເວປິ ສມຸເຂນ, ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕມຸເຂນ ຈ ອຸຠຍໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອວູປສມລກ຺ຂຓສ຺ສ ວິກ຺ເຂປສ຺ສ ປຏິປກ຺ຂຕາຍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປສມນາກາເຣນ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາຕີຕິ ອຸປສມປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາໂນ. ວິເສສໂຕຕິ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ. ສຸຂວິຣຫິໂຕປິ ຫິ ອຕ຺ຖິ ສມາຘີຕິ ໂສ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ສຸຂປທຏ຺ຐາໂນ ໂຫຕິ. ອຖ ວາ ວິເສສໂຕຕິ ອຕິສເຍນ. ‘‘ສຸຂິໂນ ຈິຕ຺ຕໍ ສມາຘິຍຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑໑.໑໑) ວຈນໂຕ ຫິ ສຸຂໍ ສມາຘິສ຺ສ ວິເສສກາຣຓໍ ສຸຂວິຣຫິຕສ຺ສປິ ຕທຸປນິສ຺ສເຍເນວ ສມິຊ຺ຌນໂຕ.

ສທ຺ທຫນ຺ຕິ ເອຕາຍາຕິ ກມ຺ມຜລາທິສທ຺ທຫນກິຣິຍາຍ ປວຕ຺ຕມານານໍ ຘມ຺ມານໍ ຕຕ຺ຖ ອາຘິປຈ຺ຈຠາເວນ ສທ຺ຘາຍ ປຈ຺ຈຍຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ຕສ຺ສາ ຫິ ຘມ຺ມານໍ ຕຖາ ປຈ຺ຈຍຠາເວ ສຕິ ຕໍສມງ຺ຄິປຸຄ຺ຄໂລ ‘‘ສທ຺ທຫຕີ’’ຕິ ໂວຫຣີຍຕິ. ສທ຺ທຫນໍ ສທ຺ເຘຍ຺ຍວຕ຺ຖຸໂນ ປຕ຺ຕິຍາຍນໍ, ຕໍ ລກ຺ຂຓເມຕິສ຺ສາຕິ ສທ຺ທຫນລກ຺ຂຓາ. ກາລຸສິຍມລໍ ວິຘເມຕ຺ວາ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕານໍ, ປຸຄ຺ຄລສ຺ເສວ ວາ ປສາທໍ ອນາວິລຠາວກາຣຓໍ ກິຈ຺ຈເມຕິສ຺ສາຕິ ປສາທນຣສາ. ຍຖາ ກຖໍ ວິຍາຕິ ອາຫ ‘‘ອຸທກປ຺ປສາທກມຓິ ວິຍາ’’ຕິ. ອກາລຸສິຍປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາຕິ ອນາວິລຠາວປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາ. ຣຕນຕ຺ຕຍໍ ກມ຺ມໍ ກມ຺ມຜລຎ຺ຈ ສທ຺ເຘຍ຺ຍວຕ຺ຖຸ, ຕໍ ອິມິສ຺ສາ ອາສນ຺ນກາຣຓນ຺ຕິ ສທ຺ເຘຍ຺ຍວຕ຺ຖຸປທຏ຺ຐານາ. ນ ຫິ ສທ຺ຘາຍ ອວຕ຺ຖຸຠູເຕສຸ ຕິຕ຺ຖິຍາທີສຸ ສາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ສາ ປນາຍໍ ກຸສລຘມ຺ມານໍ ອາທາເນ ຫຕ຺ໂຖ ວິຍ, ສພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕິສມ຺ປທາເນ ວິຕ຺ຕໍ ວິຍ, ອມຕກສິຜລຜລເນ ພີຊໍ ວິຍ ຈ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ‘‘ສທ຺ຘາຫຕ຺ໂຖ, ມຫານາມ, ອຣິຍສາວໂກ, ສທ຺ຘີຘ ວິຕ຺ຕໍ ປຸຣິສສ຺ສ ເສຏ຺ຐໍ (ສໍ. ນິ. ໑.໒໔໖; ສຸ. ນິ. ໑໘໔), ສທ຺ຘາ ພີຊໍ ຕໂປ ວຸຏ຺ຐີ’’ຕິອາທິວຈນຎ຺ເຫຕ຺ຖ (ສໍ. ນິ. ໑.໑໙໗; ສຸ. ນິ. ໗໗) ສາຘກໍ.

ສຣນ຺ຕິ ໒໓໗ ເອຕາຍາຕິ ສຣຓກິຣິຍາຍ ປວຕ຺ຕມານານໍ ຘມ຺ມານໍ ຕຕ຺ຖ ອາຘິປຈ຺ຈຠາເວນ ສຕິຍາ ປຈ຺ຈຍຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ຕສ຺ສາ ຫິ ຘມ຺ມານໍ ຕຖາ ປຈ຺ຈຍຠາເວ ສຕິ ຕໍສມງ຺ຄິປຸຄ຺ຄໂລ ‘‘ສຣຕີ’’ຕິ ໂວຫຣີຍຕິ. ອຸທເກ ອລາພຸ ວິຍ ປິລວິຕ຺ວາ ຄນ຺ຕຸໍ ອທຕ຺ວາ ປາສາຓສ຺ສ ວິຍ ນິຈ຺ຈລສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ຐປນໍ ອສມ຺ມຸຏ຺ຐຕາກຣຓໍ ອປິລາປນໍ, ຕໍ ລກ຺ຂຓມສ຺ສາຕິ ອປິລາປນລກ຺ຂຓາ. ສາ ຫິ ອາຣມ຺ມເຓ ທຬ຺ຫໍ ປຕິຏ຺ຐິຕຕ຺ຕາ ເອສິກາ ວິຍ ວຸຈ຺ຈຕິ. ສມ຺ໂມສປຈ຺ຈນີກກິຈ຺ຈໍ ອສມ຺ໂມສຣໂສ, ນ ສມ຺ໂມສາຠາວມຕ຺ຕໍ. ‘‘ສຕາຣກ຺ເຂນ ເຈຕສາ ວິຫຣຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑໐.໒໐) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ເຈໂຕຄຸຓຣຕນຫາຣການໍ ກິເລສໂຈຣານໍ ນິວາຣຓໂຕ ອາຫ ‘‘ອາຣກ຺ຂປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາ’’ຕິ. ຕຖາ ເຫສາ ຈກ຺ຂຸທ຺ວາຣາທິຣກ຺ຂນໂຕ ໂທວາຣິໂກ ວິຍາຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ປຐມໍ ສຎ຺ຎາຍ ຖິຣຸປ຺ປນ຺ນຠາເວ ປຈ຺ຉາ ສຕິຍາ ປຕິຏ຺ຐານຠາວໂຕ ອາຫ ‘‘ຖິຣສຎ຺ຎາປທຏ຺ຐານາ’’ຕິ. ອຖ ສຕິສຎ຺ຎານໍ ກິໍ ນານາກຣຓນ຺ຕິ? ສຎ຺ຎາ ຕາວ ປຐມໍ ອຄ຺ຄຫິຕນິມິຕ຺ຕໍ ສຎ຺ຊານາຕິ, ຄຫິຕນິມິຕ຺ເຕ ປຸນ ປຈ຺ຈາຠິຎ຺ຎາຓປຈ຺ຈຍນິມິຕ຺ຕໍ ກໂຣຕິ, ປຐມໍ ອຄ຺ຄຫິເຕ ປນ ສຎ຺ຎາກິຈ຺ຈໍ ອປ຺ປຘານໍ ໂຫຕິ, ສຕິ ປນ ປຐມໍ ອຄ຺ຄຫິຕນິມິຕ຺ຕມ຺ປິ ສຣຕິ ຄຫິຕນິມິຕ຺ຕມ຺ປິ, ຄຫິຕນິມິຕ຺ເຕ ປນ ສຕິກິຈ຺ຈໍ ຄຸຓຠູຕໍ ໂຫຕີຕິ ອິທເມວ ຕາສໍ ນານຕ຺ຕໍ.

ວີຣຠາໂວຕິ ເຍນ ວີຣິເຍນ ວີໂຣ ນາມ ໂຫຕິ, ໂສ ຘມ຺ໂມ. ວີຣານໍ ວາ ກມ຺ມນ຺ຕິ ເຍນ ກມ຺ເມນ ວີໂຣ ນາມ ໂຫຕິ, ຕໍ ວີຣານໍ ກມ຺ມໍ ນາມ. ວີຣິຍໍ ປນສ຺ສ ສາຘກຠາວໂຕ ຕຖາ ວຸຕ຺ຕໍ. ຘມ຺ມວິນິມຸຕ຺ຕໍ ວາ ກິຎ຺ຈິ ກມ຺ມໍ ນຕ຺ຖີຕິ ວີຣິຍເມວ ກມ຺ມຠາເວນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ວິຘິນາ ອີເຣຕພ຺ພໍ ປວຕ຺ເຕຕພ຺ພນ຺ຕິ ວາ ວີຣິຍໍ. ອຸສ຺ສາໂຫ ຕໍ ຕໍ ກິຈ຺ຈໍ ສມາຣມ຺ໂຠ, ປຣກ຺ກໂມ ວາ. ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠນໍ ປນ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມານໍ ໂກສຊ຺ຊປກ຺ເຂ ປຕິຕຸໍ ອທຕ຺ວາ ຘາຣຓໍ ອນຸພລປ຺ປທານໍ. ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມານໍ ສໍສີທນຠາວນິວາຣໂກ ຘມ຺ໂມ, ນ ສໍສີທນາຠາວມຕ຺ຕໍ, ອສໍສີທນຠາເວນ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາຕີຕິ ອສໍສີທນຠາວປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານໍ. ‘‘ສໍວິຄ຺ໂຄ ໂຍນິໂສ ປທຫຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໔.໑໑໓) ວຈນໂຕ ສໍເວຄປທຏ຺ຐານໍ. ສໍເວໂຄຕິ ເຈຕ຺ຖ ສໍເວຄມຍໍ ຎາຓໍ. ອສໍເວຄປຸພ຺ພິກາຍ ປນ ກຸສລກິຣິຍາຍ ວີຣິຍາຣມ຺ຠວຕ຺ຖຸປທຏ຺ຐານໍ. ຕຕ຺ຖ ວີຣິຍາຣມ຺ຠວຕ຺ຖູນິ ນາມ –

‘‘ມຄ຺ໂຄ ຄນ຺ຕພ຺ໂພ ໂຫຕິ, ມຄ຺ໂຄ ຄໂຕ. ກມ຺ມໍ ກາຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ, ກມ຺ມໍ ກຕໍ. ອປ຺ປມຕ຺ຕໂກ ອາພາໂຘ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ຄິລານາ ວຸຏ຺ຐິໂຕ ໂຫຕິ, ອຈິຣວຸຏ຺ຐິໂຕ ເຄລຎ຺ຎາ. ຄາມໍ ວາ ນິຄມໍ ວາ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣນ຺ໂຕ ນ ລຠຕິ, ລູຂສ຺ສ ວາ ປຓີຕສ຺ສ ວາ ໂຠຊນສ຺ສ ຍາວທຕ຺ຖໍ ປາຣິປູຣິໍ ລຠຕິ…ເປ… ປາຣິປູຣິ’’ນ຺ຕິ –

ເອວໍ ວຸຕ຺ຕານິ ເອຕານິ ອນຸຣູປປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓສຫິຕານິ ອຏ຺ຐ ວີຣິຍາຣມ຺ຠວຕ຺ຖູນິ, ຕມ຺ມູລການິ ວາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓານິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ວິຕກ຺ໂກ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ເມ ອາຣມ຺ມຓໍ ອາໂຣເປຕິ. ເຈຕນາ ເຕ ຕໍຕໍກິຈ຺ເຈສຸ ນິໂຍເຊຕິ. ວີຣິຍໍ ປນ ເຕ ສໍສີທິຕຸໍ ອທຕ຺ວາ ອຸສ຺ສາເຫຕີຕິ ອຍໍ ວິຕກ຺ກເຈຕນາວີຣິຍານໍ ວິເສໂສ.

ວິຊານນລກ຺ຂຓາຕິ ວິເສເສນ ຊານນລກ຺ຂຓາ, ຍຖາສຠາວປຏິເວຘລກ຺ຂຓາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິສຍສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ໂອຠາສນໍ ປກາສນໍ ຕປ຺ປຏິຈ຺ຉາທກສມ຺ໂມຫນ຺ຘກາຣສ຺ສ ວິຘມນໂຕຕິ ວິສໂຍຠາສນໍ, ຕໍ ກິຈ຺ຈມສ຺ສາຕິ ວິສໂຍຠາສນຣສາ. ກຕ຺ຖຈິ ວິສເຍ ອສມ຺ມຸຍ຺ຫນາກາເຣນ ສມ຺ໂມຫປຏິປກ຺ຂຕາຍ ວາ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານໂຕ ສມ຺ໂມຫາຠາວສ຺ສ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານໂຕ ວາ ອສມ຺ໂມຫປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາ.

ອຕ຺ຕນາ ອນຸປາເລຕພ຺ພານໍ ສຫຊາຕຘມ຺ມານໍ ອນຸປາລນໍ ຊີວິຕສ຺ສ ພ຺ຍາປາໂຣ, ຕຎ຺ຈ ເຕສໍ ຊີວນນ຺ຕິ ຕໍ ຕສ຺ສ ກາຣຓຠາວໍ ປຸຣກ຺ຂຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຊີວນ຺ຕິ ເຕນາ’’ຕິ. ຣູປາຣູປຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ອນຸຣູປໂຕ ລກ຺ຂຓາທິກໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຕ຺ຕນາ ອວິນິຠຸຕ຺ຕານ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕານ’’ນ຺ຕິ ຫິ ວຸຈ຺ຈມາເນ ຣູປຘມ຺ມານໍ ສມ຺ປໂຍຄາຠາວໂຕ ຣູປຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ສງ຺ຄໂຫ ນ ສິຍາ. ‘‘ອວິນິຠຸຕ຺ຕານ’’ນ຺ຕິ ປນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຍານິ ອວິນິພ຺ໂຠຄຣູປານິ ຣູປຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິເຍນ ສທ຺ຘິໍ ອວິນິຠຸຕ຺ຕານິ ອວິສໍສຏ຺ຐານິ. ເຍ ຈ ອຣູປຘມ຺ມາ ອຣູປຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິເຍນ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ, ເຕສໍ ສພ຺ເພສໍ ສງ຺ຄໂຫ ໂຫຕີຕິ. ປວຕ຺ຕນຣສນ຺ຕິ ອຸປ຺ປາທໂຕ ຍາວ ຠງ຺ຄາ ອນຸປາລນໂຕ ອນ຺ຕຣາ ອນິວຕ຺ຕນສຠາວສາຘເນນ ເຕສໍ ປວຕ຺ຕນກິຈ຺ຈໍ. ເກຈິ ປນ ‘‘ຣູປຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ເຕສໍ ຐິຕິກ຺ຂຓໂຕ ປຏ຺ຐາຍ, ອຣູປຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອຸປ຺ປາທໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປວຕ຺ຕິຍາ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ. ປຏ຺ຐາເນ ຫິ ‘‘ອພ຺ຍາກຕໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິຈ຺ຈ ອສຎ຺ຎສຕ຺ຕານໍ ເອກໍ ມຫາຠູຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ອິນ຺ທ຺ຣິຍປຈ຺ຈຍໍ ກມ຺ມປຈ຺ຈຍສທິສ’’ນ຺ຕິ ອສຎ຺ຎສຕ຺ຕານໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍປຈ຺ຈໂຍ ກມ຺ມປຈ຺ຈຍສທິສໍ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ມາ ຣູປຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍມ຺ປິ ອຸປ຺ປາທໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອຸປ຺ປາທໂຕ ຍາວ ຠງ຺ຄາ ຐປນໂຕ ຐປນປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານໍ. ອນຸປາລນວເສນ ຍາປຍິຕພ຺ພາ ປວຕ຺ເຕຕພ຺ພາ ຘມ຺ມາ ປທຏ຺ຐານມສ຺ສາຕິ ຍາປຍິຕພ຺ພຘມ຺ມປທຏ຺ຐານໍ. ຍທິ ເອວໍ ເຕສໍ ອນຸປາລນາທິສາຘກໍ, ກຖໍ ເຕສໍ ນິໂຣໂຘ ໂຫຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ສພ຺ພກາລໍ ຐາຕພ຺ພນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສນ຺ເຕປິ ຈາ’’ຕິອາທິ. ອນຸປາລນລກ຺ຂຓາທິມ຺ຫີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ປວຕ຺ຕນຣສາທິເມວ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ອຕ຺ຖິກ຺ຂເຓເຍວາຕິ ອຕ຺ຕນາ ອນຸປາເລຕພ຺ພານໍ, ອຕ຺ຕໂນ ວາ ອຕ຺ຖິກ຺ຂເຓເຍວ. ອຸທກນ຺ຕິ ຕຬາກຄຕຊລໍ, ທຓ຺ຑຄຕຊລໍ ວາ. ຕຕ຺ຖ ຕຬາກຄຕອຸທກສ຺ສ ຄຫເຓ ອຕ຺ຕນາ ອນຸປາເລຕພ຺ພຘມ຺ມານໍ ອຕ຺ຖິກ຺ຂເຓ ອນຸປາລນໍ ສາຘິຕໍ ໂຫຕິ, ທຓ຺ຑຄຕຊລສ຺ສ ປນ ຄຫເຓ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖິກ຺ຂເຓ ອນຸປາລນໍ. ອຕ຺ຕນາ ອນຸປ຺ປາທິຕຘມ຺ເມ ກຖໍ ປາເລຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຘາຕິ ວິຍ ກຸມາຣ’’ນ຺ຕິ. ຍທິ ເສສຘມ຺ມານໍ ປວຕ຺ຕິກາຣເຓນ ເກນຈິ ຠວິຕພ຺ພໍ, ຊີວິຕສ຺ສ ປນ ກິໍ ປວຕ຺ຕິກາຣຓນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສຍໍ…ເປ… ປວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ. ຍຖາ ກຖໍ ວິຍາຕິ ອາຫ ‘‘ນິຍາມໂກ ວິຍາ’’ຕິ. ໂສປິ ອຕ຺ຕນາ ປວຕ຺ຕິຕນາວາສມ຺ພນ຺ເຘນ ປວຕ຺ຕຕິ. ຍທິ ຘມ຺ມານໍ ປວຕ຺ຕິ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍປຏິພທ຺ຘໍ, ຠງ຺ຄໂຕ ອຸທ຺ຘມ຺ປິ ກິໍ ປນ ປວຕ຺ເຕຕີຕິ ອາຫ ‘‘ນ ຠງ຺ຄໂຕ ອຸທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ. ກສ຺ມາຕິ ອາຫ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ຈ ປວຕ຺ເຕຕພ຺ພານຎ຺ຈ ອຠາວາ’’ຕິ. ຠງ຺ຄກ຺ຂເຓ ປນ ກຖນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ນ ຠງ຺ຄກ຺ຂເຓ ຐເປຕີ’’ຕິ.

ຍສ຺ມາ ປນ ໂລຠປຏິປກ຺ໂຂ ອໂລໂຠ ໂຫຕິ, ເຍ ຘມ຺ມາ ເຕນ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ, ຕໍສມງ຺ຄິໂນ ວາ ສຕ຺ຕາ, ເຕ ນ ລຸພ຺ຠນ຺ຕິ, ສຍມ຺ປິ ກທາຈິ ນ ລຸພ຺ຠເຕວ, ອຕ຺ຖໂຕ ວາ ອລຸພ຺ຠນາກາໂຣ ເອວ ຈ ໂສ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ນ ລຸພ຺ຠນ຺ຕິ ເຕນາ’’ຕິອາທິ. ເອສ ນໂຍ ‘‘ນ ທຸສ຺ສນ຺ຕິ ເຕນາ’’ຕິອາທີສຸປິ. ອລຄ຺ຄຠາໂວ ອາຣມ຺ມຓໍ ນິສ຺ສາຍ ປວຕ຺ຕນ຺ຕສ຺ສປິ ຕຕ຺ຖ ອນາສຕ຺ຕຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ກມລທເລ ຊລພິນ຺ທຸ ວິຍາ’’ຕິ. ອປຣິຄ຺ຄໂຫ ກສ຺ສຈິ ວຕ຺ຖຸໂນ ມມຕ຺ຕວເສນ ອສງ຺ຄໂຫ. ມຸຕ຺ຕຠິກ຺ຂຸ ວິຍາຕິ ຂີຓາສວຠິກ຺ຂຸ ວິຍ. ໂສ ຫິ ມຸຕ຺ຕຣາຄຕ຺ຕາ ກຕ຺ຖຈິ ມມາຍນຣຫິໂຕ ໂຫຕິ. ອນລ຺ລີໂນ ຠາໂວ ອຘິປ຺ປາໂຍ ເອຕສ຺ສາຕິ ອນລ຺ລີນຠາໂວ. ເອວຎ຺ຫິ ‘‘ອສຸຈິມ຺ຫິ ປຕິຕປຸຣິໂສ ວິຍາ’’ຕິ ອຸປມາຍ ສເມຕິ. ຍຖາ ຫິ ຕສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ສຕິປິ ກາເຍນ ອລ຺ລີຍເນ ຠາໂວ ອນລ຺ລີໂນ, ເອວໍ ອໂລໂຠປິ ອາຣມ຺ມຓກຣຓວເສນ ຄຫິເຕປິ ອາຣມ຺ມເຓ ອລຄ຺ຄຠາເວນ ອນລ຺ລີນຠາໂວ ອນລ຺ລີນາກາໂຣເຍວ ປວຕ຺ຕຕິ. ເອວໍສຠາໂວ ຫິ ໂສ ຘມ຺ໂມຕິ.

ຈຓ຺ຑິກສ຺ສ ຠາໂວ ຈຓ຺ຑິກ຺ກໍ, ຜຣຸສຠາໂວ, ອຕ຺ຖໂຕ ປນ ໂກໂປເຍວ, ຕປ຺ປຏິປກ຺ໂຂ ອຜຣຸສຠາໂວ ອຈຓ຺ຑິກ຺ກໍ. ອວິໂຣໂຘ ອວິຄ຺ຄໂຫ ອປ຺ປຏິປກ຺ໂຂ ສຠາໂວ. ອາຆາຕວິນຍນຣໂສຕິ ເອຕ຺ຖ ອາຆາໂຕ ນາມ ປຣສ຺ສ ອຕ຺ຕານໍ, ອຕ຺ຕໂນ ປຣໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ, ປຣສ຺ເສວ ຈ ປຣໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ປວຕ຺ໂຕ ອຸປນາໂຫ ພລວໂກໂປ. ຕສ຺ສ ວິນຍນຣໂສ ອປນຍນຣໂສ. ໂສມ຺ມຠາໂວ ມຊ຺ຊນວເສນ ຫິລາທນິຍຕາ ສີຕລຠາໂວ. ເຕນາຫ ‘‘ປຸຓ຺ຓຈນ຺ໂທ ວິຍາ’’ຕິ.

ກາຍທຸຈ຺ຈຣີຕາທີຫີຕິ ເຫຕຸມ຺ຫິ ກຣຓວຈນໍ. ຫິຣີຍຕິ ລຊ຺ຊນາກາເຣນ ຊິຄຸຈ຺ຉິຍຕິ. ເຕຫິເຍວາຕິ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕາທີຫິເຍວ. ໂອຕ຺ຕປ຺ປຕີຕິ ອຸພ຺ພິຊ຺ຊຕິ. ຫິຣີ ປາເປ ຄູເຖ ວິຍ ປສ຺ສນ຺ຕີ ຊິຄຸຈ຺ຉຕີຕິ ອາຫ ‘‘ປາປໂຕ ຊິຄຸຈ຺ຉນລກ຺ຂຓາ ຫິຣີ’’ຕິ. ໂອຕ຺ຕປ຺ປໍ ເຕ ອຸຓ຺ຫໍ ວິຍ ປສ຺ສນ຺ຕໍ ຕໂຕ ອຸຕ຺ຕສຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຸຕ຺ຕາສລກ຺ຂຓໍ ໂອຕ຺ຕປ຺ປ’’ນ຺ຕິ. ອຸໂຠປິ ປາປານໍ ອກຣຓຣສາຕິ ລຊ຺ຊນາກາເຣນ ປາປານໍ ອກຣຓຣສາ ຫິຣີ, ອຸຕ຺ຕາສາກາເຣນ ໂອຕ຺ຕປ຺ປໍ. ປາປໂຕ ສງ຺ໂກຈນປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາຕິ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣເນວ ປາປໂຕ ສງ຺ໂກຈນາກາເຣນ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາ. ອຕ຺ຕຄາຣວປຣຄາຣວປທຏ຺ຐານາຕິ ອຕ຺ຕຄາຣວປທຏ຺ຐານາ ຫິຣີ ອຊ຺ຌຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານຕາຍ, ອຕ຺ຕາຘິປຕິຕາຍ ຈ. ປຣຄາຣວປທຏ຺ຐານໍ ໂອຕ຺ຕປ຺ປໍ ພຫິທ຺ຘາສມຸຏ຺ຐານຕາຍ, ໂລກາຘິປຕິຕາຍ ຈ. ອຕ຺ຕານຎ຺ຫິ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ ຫິຣິຍາ ປາປໍ ປຊຫຕິ ກຸລວຘູ ວິຍ. ປຣໍ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ ໂອຕ຺ຕປ຺ເປນ ປາປໍ ປຊຫຕິ ເວສິຍາ ວິຍ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານາທິຕາ ຈ ເນສໍ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ປາກຏຠາເວນ ເວທິຕພ຺ພາ, ນ ປນ ເຕສໍ ກທາຈິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎວິໂຍຄໂຕ. ນ ຫິ ລຊ຺ຊນໍ ນິພ຺ຠຍໍ ວາ ປາປຠຍໍ ວາ ອລຊ຺ຊນໍ ອຕ຺ຖີຕິ. ຫິຣິຍາ ພລວຠາເວ ປນ ໂອຕ຺ຕປ຺ປໍ ອພ຺ໂພຫາຣິກໍ ໂຫຕິ, ໂອຕ຺ຕປ຺ປສ຺ສ ພລວຠາເວ ຫິຣີ ອພ຺ໂພຫາຣິກາ. ອິເມ ຈ ທ຺ເວ ຘມ຺ມາ ‘‘ໂລກປາລາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ຍຖາຫ –

‘‘ທ຺ເວເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຸກ຺ກາ ຘມ຺ມາ ໂລກໍ ປາເລນ຺ຕິ. ກຕເມ ທ຺ເວ? ຫິຣີ ຈ ໂອຕ຺ຕປ຺ປຎ຺ຈ, ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ທ຺ເວ ສຸກ຺ກາ ຘມ຺ມາ ໂລກໍ ນ ປາເລຍ຺ຍຸໍ, ນຍິຘ ປຎ຺ຎາເຍຖ ‘ມາຕາ’ຕິ ວາ ‘ມາຕຸຈ຺ຉາ’ຕິ ວາ ‘ມາຕຸລານີ’ຕິ ວາ’’ຕິອາທິ (ອ. ນິ. ໒.໙).

ປສ຺ສມ຺ຠນໍ ທຣຖວູປສໂມ, ກາຍ-ສທ຺ໂທ ສມູຫວຈໂນ. ໂສ ເຈຕ຺ຖ ເວທນາທິກ຺ຂນ຺ຘຕ຺ຕຍໍ. ວຕ຺ຕິຈ຺ຉາວເສນ ຫິ ສທ຺ໂທ ວິສິຏ຺ຐວຸຕ຺ຕິ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ກາໂຍຕິ ເຈຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິ. ເວທນາທໂຍຕິ ເວທນາກ຺ຂນ຺ໂຘ ສຎ຺ຎາກ຺ຂນ຺ໂຘ ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ໂຘຕິ ຕໂຍ ຂນ຺ຘາ. ຕຖາ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ ຕຕ຺ຖ ‘‘ກຕມາ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ກາຍປສ຺ສທ຺ຘິ ໂຫຕິ, ຍາ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສາ’’ຕິອາທິ (ຘ. ສ. ໔໐). ທຣໂຖ ສາຣມ຺ໂຠ ໂທມນສ຺ສປຈ຺ຈຍານໍ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈາທີນໍ ກິເລສານໍ, ຕຖາ ປວຕ຺ຕານໍ ວາ ຈຕຸນ຺ນໍ ຂນ຺ຘານເມຕໍ ອຘິວຈນໍ. ຕສ຺ສ ວູປສມໍ ລກ຺ຂຓມສ຺ສາຕິ ກາຍຈິຕ຺ຕທຣຖວູປສມລກ຺ຂຓາ. ກາຍຈິຕ຺ຕ…ເປ… ຣສາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕານເມວ ປຏິປກ຺ຂຘມ຺ມານໍ ອຠິຠວນຣສາ. ທຣຖນິມ຺ມທ຺ທເນນ ປຣິຬາຫປຣິປ຺ຜນ຺ທນວິຣຫິໂຕ ສີຕິຠາໂວ ອປຣິປ຺ຜນ຺ທນສີຕິຠາໂວ. ອວູປສໂມ ປຣິປ຺ຜນ຺ທນໍ ອສນ຺ຕວຸຕ຺ຕິຕາ. ອຸທ຺ຘຈ຺ຈາທິກິເລສາຕິ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈປ຺ປຘານາ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈາຘິກຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ກິເລສາ. ເຕປິ ຫິ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈວເສນ ອວູປສມກຣາ. ອຸທ຺ຘຈ຺ຈໍ ວາ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ສພ຺ເພເຍວ ກິເລສາ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈາທິກິເລສາ. ເອວໍ ເສເສສຸປິ.

ຄຣຸຠາໂວ ທນ຺ຘຕາ, ຖິນມິທ຺ຘາຘິການໍ ຕຖາ ປວຕ຺ຕານໍ ວາ ຈຕຸນ຺ນໍ ຂນ຺ຘານເມຕໍ ອຘິວຈນໍ. ທນ຺ຘຕາຍ ປຏິປກ຺ໂຂ ອທນ຺ຘຕາ ອຄຣຸຠາໂວ.

ຖທ຺ຘຠາໂວ ຖມ຺ໂຠ. ທິຏ຺ຐິມານາຘິການໍ, ຕປ຺ປຘານານໍ ວາ ຈຕຸນ຺ນໍ ຂນ຺ຘານໍ ເອຕໍ ນາມໍ. ຖທ຺ຘຠາວນິມ຺ມທ຺ທນໂຕເຍວ ກຕ຺ຖຈິ ອາຣມ຺ມເຓ ອປ຺ປຏິຫຕາກາເຣນ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐນ຺ຕິ, ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕານໍ ວາ ຕຕ຺ຖ ອປ຺ປຏິຆາຕໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາເປນ຺ຕີຕິ ອປ຺ປຏິຆາຕປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາ.

ກມ຺ມນິ ສາຘຸ ກມ຺ມຎ຺ຎໍ, ນ ກມ຺ມຎ຺ຎໍ ອກມ຺ມຎ຺ຎໍ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ອກມ຺ມຎ຺ຎຠາໂວ, ທານສີລາທິປຸຎ຺ຎກິຣິຍາຍ ອສມຕ຺ຖຕາ. ອຕ຺ຖໂຕ ກາມຈ຺ຉນ຺ທາທິສໍກິເລສຘມ຺ມາ, ຕປ຺ປຘານາ ວາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອກຸສລກ຺ຂນ຺ຘາ. ອກມ຺ມຎ຺ຎຠາວນິມ຺ມທ຺ທເນເນວ ສມ຺ປນ຺ນາກາເຣນ ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ຄຫຓໍ ອາຣມ຺ມຓກຣຓສມ຺ປຕ຺ຕິ. ວຸຕ຺ຕາວເສສາ ກາມຈ຺ຉນ຺ທາທໂຍ, ຕເທກຏ຺ຐາ ຈ ສໍກິເລສຘມ຺ມາ ເສສນີວຣຓາທໂຍ. ອິມາ ປນ ທ຺ເວ ວິນິພນ຺ຘນິມ຺ມທ຺ທເນນ ປສາທນີຍວຕ຺ຖູສຸ ປສາທາວຫາ, ຫິຕກິຣິຍາສຸ ວິນິໂຍຄກ຺ຂມຠາວາວຫາ ສຸວຓ຺ຓວິສຸທ຺ຘິ ວິຍາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ.

ເຄລຎ຺ຎໍ ອສ຺ສທ຺ຘິຍາທໂຍ, ຕເທກຏ຺ຐາ ຈ ປາປຘມ຺ມາ, ຕປ຺ປຏິປກ຺ໂຂ ອເຄລຎ຺ຎຠາໂວ ລກ຺ຂຓໍ ເອຕາສນ຺ຕິ ອເຄລຎ຺ຎຠາວລກ຺ຂຓາ. ເຄລຎ຺ຎນິມ຺ມທ຺ທເນເນວ ນຕ຺ຖິ ເອຕາສໍ ອາທີນໂວ ໂທໂສ ອຸປທ຺ທໂວ ວາ, ນ ວາ ເອຕາ ອາທີນໍ ກປຓໍ ວນ຺ຕິ ປວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ນິຣາທີນວາ, ເຕນາກາເຣນ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐນ຺ຕິ, ຕໍ ວາ ສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕສຸ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາເປນ຺ຕີຕິ ນິຣາທີນວປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາ.

ກາຍສມ຺ພນ຺ຘີ, ຈິຕ຺ຕສມ຺ພນ຺ຘີ ຈ ອຸຊຸຠາໂວຕິ ລກ຺ຂິຕພ຺ພຕາຍ ກາຍຈິຕ຺ຕານໍ ອຊ຺ຊວລກ຺ຂຓາ. ກາຍຈິຕ຺ຕານໍ ນງ຺ຄລສີສຈນ຺ທໂກຏິໂຄມຸຕ຺ຕວງ຺ກຕາສງ຺ຂາຕານໍ ກຸຏິລຠາວານໍ ອຕ຺ຖໂຕ ມາຍາສາເຐຍ຺ຍາທິຠູຕານໍ ນິມ຺ມທ຺ທນໂຕ ກາຍຈິຕ຺ຕານໍ ກຸຏິລຠາວນິມ຺ມທ຺ທນຣສາ. ຕໂຕເຍວ ສພ຺ພຖາປິ ອຊິມ຺ຫຠາເວນ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐນ຺ຕິ, ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕານໍ ວາ ອຊິມ຺ຫຕໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາເປນ຺ຕີຕິ ອຊິມ຺ຫຕາປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາ.

ນນຸ ຈ ກາຍປສ຺ສທ຺ຘິອາທີນໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ຘມ຺ມານໍ ເອເກກປຏິປກ຺ຂຕ຺ຕາ ທຣຖນິມ຺ມທ຺ທນາທິກິຈ຺ຈໍ ເອເກກເມວ ກໂຣຕິ. ກສ຺ມາ ປນ ທ຺ເວ ທ຺ເວ ຘມ຺ມາ ວຸຕ຺ຕາຕິ? ນ ໂຂ ປເນວໍ ຈິນ຺ຕິຕພ຺ພໍ ຠຄວຕາປິ ຕເຖວ ເທສິຕຕ຺ຕາ. ກສ຺ມາ ປນ ຠຄວຕາ ຕຖາ ເທສິຕາ? ສຠາວຘມ຺ມຠາວໂຕ. ນ ຫິ ຠຄວຕາ ປຸພ຺ເພ ອວິຊ຺ຊມານາ ເອເຕ ຘມ຺ມາ ເທສນາວເສນ ອຸປ຺ປາທິຕາ, ອຖ ໂຂ ສຠາວໂຕ ວິຊ຺ຊມານາເຍວ ສຍມ຺ຠຸຎາເຓນ ສມ຺ມາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ຍຖາສຠາວາ ເທສິຕາ, ຕສ຺ມາ ກຖເມຕ຺ຖ ຠຄວຕາ ສຠາວໂຕ ວິຊ຺ຊມານສ຺ສ ຫາປນໍ ກາຕຸໍ ສກ຺ກາ. ສຠາວໂຕ ວິຊ຺ຊມານຕາຍ ເຈຕ຺ຖ ຠຄວໂຕ ວຈນເມວ ປມາຓໍ. ນ ຫິ ຠຄວາ ຍຖາຘມ຺ມສາສນາຘິກາເຣ ອຍຖາຘມ຺ມໍ ກເຖຍ຺ຍາຕິ, ຍສ຺ສ ປນ ວິຊ຺ຊມານສ຺ສາປິ ອກຖນໍ, ຕໍ ອຎ຺ຎເຫຕຸກໍ. ນ ເຈຕ຺ຖ ຕາທິໂສ ເຫຕຸ ອຸປລພ຺ຠຕິ, ເຍນ ອິເມສຸ ເອເກກຘມ຺ມສ຺ສ ອກຖນນ຺ຕິ. ຍຖາ ປນ ທ຺ວິນ຺ນໍ ປຸຣິສານໍ ເອໂກເຍວ ເວຣິໂກ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ເຕ ປຸຣິສາ ໂອຕາຣໍ ທິສ຺ວາ ເອກໂຕ ຫຸຕ຺ວາວ ຫນນ຺ຕິ, ເອວເມວ ທ຺ເວ ທ຺ເວ ຘມ຺ມາ ເອກໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ເອກໍ ປຏິປກ຺ຂຘມ຺ມໍ ຫນນ຺ຕິ, ຍຖາ ຈ ປເນເຕ ວິສຸໍ ທິສ຺ວາປິ ຕໍ ເວຣິໍ ຫນນ຺ຕິ, ນ ເອວເມເຕ ຕໍ ວິສຸໍ ຫນນ຺ຕິ ເຕສໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອວິນາຠາວໂຕຕິ, ຕສ຺ມາ ເອເຕ ປຏິປກ຺ຂຘມ຺ມານໍ ເອເກກຠາເວປິ ທ຺ເວ ທ຺ເວເຍວ ວຸຕ຺ຕາຕິ, ອປິຈ ຈິຕ຺ຕປສ຺ສທ຺ຘິອາທີຫິ ຈິຕ຺ຕເມວ ປສ຺ສທ຺ຘິ ລຫຸ ມຸທຸ ກມ຺ມຎ຺ຎໍ ປຄຸຓໍ ອຸຊຸຎ຺ຈ ໂຫຕິ. ກາຍປສ຺ສທ຺ຘິອາທີຫິ ປນ ຣູປກາໂຍປີຕິ ຕທຕ຺ຖທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ຠຄວຕາ ເອຕ຺ເຖວ ທຸວິຘຕາ ວຸຕ຺ຕາ, ນ ສມາຘິອາທີສຸ.

ຉນ຺ທນໍ ຉນ຺ໂທ, ອາຣມ຺ມເຓນ ອຕ຺ຖິກຕາ. ‘‘ຉນ຺ໂທ ກາໂມ’’ຕິອາທີສຸ (ມຫານິ. ໑) ປນ ຕຓ຺ຫາປິ ຉນ຺ໂທຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ‘‘ຉນ຺ທໍ ຊເນຕິ ວາຍມຕີ’’ຕິອາທີສຸ ວີຣິຍມ຺ປີຕິ ຕໂຕ ນິວຕ຺ຕນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ກຕ຺ຕຸກມ຺ຍຕາເຍຕໍ ອຘິວຈນ’’ນ຺ຕິ. ກຕ຺ຕຸກມ຺ຍຕາ ວຸຈ຺ຈຕິ ກຣຓິຈ຺ຉາ. ເຈຕສິກສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ສາຣມ຺ມຓຕ຺ຕາ ກຣຓິຈ຺ຉາ ນາມ ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ອາລມ຺ພິຕຸກາມຕາມຸເຂເນວ ໂຫຕີຕິ ອາຣມ຺ມຓກຣຓິຈ຺ຉາລກ຺ຂໂຓ ຉນ຺ໂທ ‘‘ກຕ຺ຕຸກມ຺ຍຕາລກ຺ຂໂຓ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ເຕເນວາຫ ‘‘ອາຣມ຺ມຓປຣິເຍສນຣໂສ, ອາຣມ຺ມເຓນ ອຕ຺ຖິກຕາປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາໂນ’’ຕິ ຈ. ຍທຄ຺ເຄນ ປນາຍໍ ອຕ຺ຕໂນ ອາຣມ຺ມຓປຣິເຍສນຣໂສ, ຕທຄ຺ເຄນ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມານມ຺ປິ ໂຫຕິເຍວ ເອກາຣມ຺ມຓຕາຍ. ເຕນ ເຕສໍ ອາຣມ຺ມຓຄ຺ຄຫເຓ ເຈຕໂສ ຫຕ຺ຖປ຺ປສາຣຓໍ ວິຍາຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ກຖໍ ປນ ທານວຕ຺ຖຸວິສ຺ສຊ຺ຊນວເສນ ປວຕ຺ຕມານເຈຕນາສມ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ ຉນ຺ໂທ ອາຣມ຺ມເຓນ ອຕ຺ຖິໂກ ໂຫຕີຕິ? ນນຸ ອໂວຈຸມ຺ຫາ ‘‘ອາຣມ຺ມຓກຣຓິຈ຺ຉາລກ຺ຂໂຓ’’ຕິ, ຕສ຺ມາ ສງ຺ຄາມຄຕອິສ຺ສາສສ຺ສ ຂິປິຕພ຺ພອຸສູນໍ ຄຫເຓ ອຕ຺ຖິກຕາ ວິຍ ທານວຕ຺ຖຸວິສ຺ສຊ຺ຊນວເສນ ປວຕ຺ຕຈ຺ຉນ຺ໂທປິ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕພ຺ເພນ ເຕນ ອຕ຺ຖິໂກເຍວາຕິ. ສ຺ວາຍໍ ກຸສເລສຸ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ກຸສລຈ຺ຉນ຺ໂທ ນາມ ໂຫຕິ ໂຍນິໂສມນສິກາຣສມຸຏ຺ຐານຕ຺ຕາ. ຕພ຺ພິປຣີຕໂຕ ປນ ອກຸສເລສຸ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ອກຸສລຈ຺ຉນ຺ໂທ.

ອຘິມຸຈ຺ຈນໍ ອາຣມ຺ມເຓ ສນ຺ນິຏ຺ຐານວເສນ ເວທິຕພ຺ພໍ, ນ ປສາທນວເສນ. ເຕນາຫ ‘‘ສນ຺ນິຏ຺ຐານລກ຺ຂໂຓ’’ຕິ. ຍຖາ ຕຖາ ຫິ ອາຣມ຺ມເຓ ນິຈ຺ຉຍນໍ ອຘິມຸຈ຺ຈນໍ ອນຘິມຸຈ຺ຈນ຺ຕສ຺ສ ປາຓາຕິປາຕາທີສຸ, ທານາທີສຸ ວາ ປວຕ຺ຕິຍາ ອຠາວໂຕ, ສທ຺ຘາ ປນ ປສາທນີເຍສຸ ປສາທາຘິໂມກ຺ໂຂຕິ ອຍເມເຕສໍ ວິເສໂສ. ໂວຏ຺ຐພ຺ພນໍ ປນ ຍຖາ ສນ຺ຕີຣິເຕ ອຕ຺ເຖ ນິຈ຺ຉຍນາກາເຣນ ປວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ປຣໂຕ ປວຕ຺ຕມານານໍ ຕຖາ ປວຕ຺ຕິຍາ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ. ຍທິ ເອວໍ ວິຈິກິຈ຺ຉາສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕສຸ ຘມ຺ເມສຸ ກຖນ຺ຕິ? ເຕສມ຺ປິ ເອກໍເສເນວ ສໍສປ຺ປນາກາຣສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຕາຍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ, ທາຣກສ຺ສ ວິຍ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ສໍສປ຺ປນສ຺ສ ‘‘ກຣິສ຺ສາມິ, ນ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອນິຈ຺ຉຍສ຺ສ ປຏິປກ຺ຂກິຣິຍາ ອສໍສປ຺ປນໍ. ເຍສຸ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາເທສຸ ອຍໍ ສນ຺ນິຏ຺ຐານລກ຺ຂໂຓ ອຘິໂມກ຺ໂຂ, ເຕສໍ ອາຣມ຺ມຓຘມ຺ໂມເຍວ ສນ຺ນິຏ຺ຐາຕພ຺ພຕ຺ຕາ ສນ຺ນິຏ຺ເຐຍ຺ຍຘມ຺ໂມ. ໂສ ປທຏ຺ຐານມສ຺ສາຕິ ສນ຺ນິຏ຺ເຐຍ຺ຍຘມ຺ມປທຏ຺ຐາໂນ. ອິນ຺ທຂິໂລຕິ ເອສິກາຖມ຺ໂຠ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ເຕສຸ ເຕສຸ ຘມ຺ເມສູຕິ ເຍສຸ ຘມ຺ເມສຸ ສຍໍ ອຸປ຺ປນ຺ນາ, ເຕສຸ ອຕ຺ຕນາ ສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕສຸ ຈິຕ຺ຕເຈຕສິກຘມ຺ເມສຸ. ອນາຣມ຺ມຓຕ຺ເຕປິ ຫິ ເຕສຸ ສມປ຺ປວຕ຺ເຕສຸ ອຸທາສີນຠາໂວ ‘‘ຕຕ຺ຣມຊ຺ຌຕ຺ຕຕາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ສມໍ ອວິສມໍ ວາຫິຕໍ ອຕ຺ຕນາ ປວຕ຺ຕິຕສມ຺ປຍຸຕ຺ຕານໍ ວາ ຍຖາສກກິຈ຺ເຈສຸ ປວຕ຺ຕນໍ ລກ຺ຂຓເມຕິສ຺ສາຕິ ສມວາຫິຕລກ຺ຂຓາ. ຕຕ຺ຖ ສມໍ ຫຸຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕນລກ຺ຂຓາຕິ ອຕ຺ເຖ ອປກ຺ຂປຕິຕຠາໂວ ວຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ອວິສມໍ ກຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕນລກ຺ຂຓາຕິ ອຕ຺ເຖ ອູນາຘິກຕານິວາຣຓໍ. ອຸທາສີນຠາເວນ ປວຕ຺ຕມານາປິ ຫິ ເອສາ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ເມ ສມໍ ກຕ຺ວາ ຍຖາສກກິຈ຺ເຈສຸ ປວຕ຺ເຕຕິ, ຍຖາ ຣາຊາ ຕຸຓ຺ຫີ ນິສິນ຺ໂນປິ ອຘິກຣຓຘມ຺ມຏ຺ເຐ ຍຖາສກກິຈ຺ເຈສຸ ສມໍ ອປ຺ປມຕ຺ເຕ ປວຕ຺ເຕຕິ. ອລີນານຸທ຺ຘຕປ຺ປວຕ຺ຕິປຈ຺ຈຍານໍ ຘມ຺ມານໍ ອູນາຘິກຕາຍ ລີນຸທ຺ຘຕຠາວສ຺ສ ນິວາຣຓກິຈ຺ຈາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອູນາຘິກຕານິວາຣຓຣສາ’’ຕິ. ຍທິ ເອວໍ ກຖໍ ສຫຊາຕາຘິປຕີນໍ ອຘິປຕິຠາໂວ. ອາຘິປຈ຺ຈຎ຺ຫິ ເຕສໍ ກິຈ຺ຈໂຕ ອຘິກຠາໂວຕິ? ນາຍໍ ໂທໂສ. ຕມ຺ປິ ຕສ຺ສ ກິຈ຺ຈເມວ, ຍໍ ສຫຊາຕຘມ຺ມານໍ ອຘິປຕິຠາເວ ປວຕ຺ຕາປນໍ. ຍຖາ ຫິ ຣງ຺ຄມຓ຺ຑລໍ ຄໂຕ ນຏກາຈຣິໂຍ ເຕ ເຕ ນຏເກ ຍຖາສກໍ ອນຸຣູປໍ ຠູມິຍໍ ໂຍເຊຕິ, ເອວເມສາປິ ອຕ຺ຕນາ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ເມສຸ ອຘິປຕິຠາເວ ຐິເຕ ອຘິປຕິຠາເວ ໂຍເຊຕິ, ອິນ຺ທ຺ຣິຍຕ຺ເຕ ຐິເຕ ອິນ຺ທ຺ຣິຍຕ຺ເຕ, ນ ປນ ສກສກກິຈ຺ຈໂຕ ອູນຕໍ, ອຘິກຕໍ ວາ ປຕ຺ຕຸໍ ເທຕີຕິ. ‘‘ອິທໍ ນິຫີນກິຈ຺ຈໍ ໂຫຕຸ, ອິທໍ ອຕິເຣກກິຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ປກ຺ຂປາຕວເສນ ວິຍ ປວຕ຺ຕິ ປກ຺ຂປາໂຕ. ຕໍ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ທນ຺ຕີ ວິຍ ໂຫຕີຕິ ປກ຺ຂປາຕຸປຈ຺ເຉທນຣສາ. ສາ ຈິຕ຺ຕເຈຕສິການໍ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂເນນ ສມປ຺ປວຕ຺ເຕສຸ ອາຊານີເຍສຸ ສາຣຖິ ວິຍ ທຏ຺ຐພ຺ພາ.

ກິຣິຍາ ກາໂຣຕິ ກາຣ-ສທ຺ທສ຺ສ ຠາວສາຘນຕໍ ອາຫ. ເຕນ ກາໂຣຕິ ນາຎ຺ຎໍ, ກິຣິຍາເຍວາຕິ ທີປິຕໍ ໂຫຕິ. ມນສ຺ມິໍ ກາໂຣຕິ ມນສິ ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ກຣຓໍ. ເຍນ ຫິ ມໂນ ອາຣມ຺ມເຓ ກຣີຍຕິ ອາຣມ຺ມເຓນສ຺ສ ສໍໂຍຊນໂຕ, ຕໂຕ ເອວ ເຕນ ອາຣມ຺ມຓມ຺ປິ ມນສິ ກຣີຍຕີຕິ. ມນສິກາໂຣຕິ ເຈຕ຺ຖ ອລຸຕ຺ຕສມາໂສ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ປຸຣິມມນໂຕຕິ ຠວງ຺ຄມນໂຕ. ວິສທິສໍ ມນນ຺ຕິ ວີຖິຊວນມນໍ, ຕໍ ກໂຣຕີຕິ ມນສິກາໂຣ, ມນສິກາຣສາມຎ຺ເຎນ ວີຖິຊວນປຏິປາທເກ ທສ຺ເສຕິ. ເອຕ຺ຖ ປນ ອຸປໂຍຄຕ຺ຖຠຸມ຺ມວຈເນ ສມາໂສ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ເມ ອາຣມ຺ມຓາຠິມຸຂໍ ສາເຣນ຺ໂຕ ປໂຍເຊນ຺ໂຕ ວິຍ ໂຫຕີຕິ ມນສິກາໂຣ ສາຣຓລກ຺ຂໂຓຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ສໍໂຍຊນຣໂສຕິ ປໂຍຊນຣໂສ. ວິຕກ຺ໂກ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕານໍ ອາຣມ຺ມເຓ ອຠິນິໂຣປນສຠາວຕ຺ຕາ ອາຣມ຺ມເຓ ຈິຕ຺ຕໍ ປກ຺ຂິປນ຺ໂຕ ວິຍ ໂຫຕິ. ເຈຕນາ ອຕ຺ຕໂນ ອາຣມ຺ມຓໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕີ ສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕປິ ສກສກກິຈ຺ຈໍ ກາເຣຕີຕິ ອຕ຺ຕນາ ກຣເຓນ ພລໍ ນິໂຍເຊນ຺ໂຕ ພລນາຍໂກ ວິຍ ໂຫຕິ. ມນສິກາໂຣ ສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕ ອາຣມ຺ມເຓ ປໂຍເຊຕີຕິ ອາຊານີຍປ຺ປໂຍຊນກສາຣຖິ ວິຍາຕິ ອຍເມເຕສໍ ວິເສໂສ.

ອາຣມ຺ມຓາຠິມຸຂຠາວປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາໂນຕິ ອາຣມ຺ມເຓ ສໍໂຍຊນວເສນ ຕທຠິມຸຂຠາວປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາໂນ. ເອຕ຺ຖ ສຕິຍາ ອປ຺ປມຸສ຺ສນຈ຺ຉນ຺ທຕາ ວິສຍາຠິມຸຂປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານຕາ, ມນສິກາຣສ຺ສ ປນ ສໍໂຍຊນວເສນາຕິ ອຍເມເຕສໍ ວິເສໂສ. ອາຣມ຺ມຓປຏິປາທກສ຺ສ ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ຘປຣິຍາປນ຺ນຕາວຈນໍ ອິຕຣມນສິກາຣານໍ ວິຎ຺ຎາຓກ຺ຂນ຺ຘປຣິຍາປນ຺ນຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ມຫິສາສກາ ປນ ‘‘ອາວຊ຺ຊນສ຺ສ ວິຎ຺ຎາຓຠາເວ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓສ຺ສ ສພ຺ພວິສຍຕາ ປຣິຫາເຍຍ຺ຍ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ຊວນສມ຺ປຍຸຕ຺ຕສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ຘປຣິຍາປນ຺ນເມວາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ເຕສຎ຺ຫິ ອຍມຘິປ຺ປາໂຍ – ຍທິ ຕໍ ວິສຸໍ ຈິຕ຺ຕສຠາວໍ ສິຍາ, ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນຈິຕ຺ຕໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ອນນ຺ຕຣໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານຊວນານໍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຣມ຺ມຓຕາ ນ ຠເວຍ຺ຍ, ອຎ຺ຎທຕ຺ຖຸ ອຕີຕາຣມ຺ມຓຕາວ ສິຍາ, ເອວຎ຺ຈ ສຕິ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓສ຺ສາປິ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນຈິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓຕາຍ ອຠາວໂຕ ອສພ຺ພວິສຍຕາ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ຍທຄ຺ເຄນ ຈ ຕໍ ອສພ຺ພວິສຍໍ, ຕທຄ຺ເຄນ ສາວຣຓມ຺ປິ ໂຫຕິ ຍຕ຺ຖ ນ ປວຕ຺ຕຕິ, ຕຕ຺ຖ ອາວຣຓສມ຺ຠວໂຕ, ຕສ຺ມາສ຺ສ ສກລໂລກສິທ຺ໂຘ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຠາໂວ, ອນາວຣຓຠາໂວ ຈ ປຣິຫາເຍຖ, ຊວນສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຠາເວ ປນ ສຕິ ອາວຊ຺ຊນສ຺ສ ນາຍໍ ອິຏ຺ຐວິຆາໂຕ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ. ຕຍິທໍ ເຕສມຠິນິເວສມຕ຺ຕໍ ‘‘ອາວຊ຺ຊນາ ກຸສລານໍ ຂນ຺ຘານໍ, ອກຸສລານໍ ຂນ຺ຘານໍ ອນນ຺ຕຣປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໑.໔໑໗) ວຈເນນ ຕສ຺ສານນ຺ຕຣໍ ກຸສລາກຸສລຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ທີປິຕຕ຺ຕາ. ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓສ຺ສ ປນ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນຈິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓຠາໂວ ເອວໍ ເວທິຕພ຺ໂພ – ອຕີຕາທິວເສນ ຫິ ວິຠາຄມກຕ຺ວາ ‘‘ອິມສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ຊານາມີ’’ຕິ ປວຕ຺ຕສ຺ສ ອາວຊ຺ຊນໍ ສາມຎ຺ເຎນ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ອຠິມຸຂີຠູຕໍ ຈິຕ຺ຕມາວຊ຺ຊຕິ, ຕໂຕ ຊວນານິປິ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ອຠິມຸຂີຠູຕໍ ຈິຕ຺ຕມາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ນ ເຈຕ຺ຖ ຊວນານໍ ຠິນ຺ນາຣມ຺ມຓຕາ ອາສງ຺ກິຕພ຺ພາ ຈິຕ຺ຕສາມຎ຺ເຎນ ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ອຠິນ຺ນຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓສ຺ສ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນຈິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ນ ກາຈິ ວິເຫສາ ອນຸຠວິຕພ຺ພາຕິ. ກິໍ ວາ ເອເຕນ ຍຸຕ຺ຕິວາເທນ, ນນຸ ວຸຕ຺ຕໍ ຠຄວຕາ – ‘‘ອຈິນ຺ເຕຍ຺ໂຍ ພຸທ຺ຘວິສໂຍ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໔.໗໗), ຕສ຺ມາ ອປຣິມິຕປຸຎ຺ຎສມ຺ຠາເຣກຜລສ຺ສ ອຈິນ຺ເຕຍ຺ຍສຠາວຕ຺ຕາ ອາວຊ຺ຊເນນ ວິນາປິ ວິສຍຄ຺ຄຫເຓ ວິພນ຺ຘນາຠາວໂຕ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ປວຕ຺ຕິ ອປ຺ປຏິຫຕາເຍວາຕິ. ເກຈິ ປເນຕ຺ຖ ‘‘ອາວຊ຺ຊນໍ ອນາຄຕຈິຕ຺ຕມາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ, ຊວນເມວ ປນ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນມາຣມ຺ມຓໍ ຄຓ຺ຫາຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ຍສ຺ມາ ປນ ‘‘ອນາຄຕາຣມ຺ມຓາ ອາວຊ຺ຊນາ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຣມ຺ມຓານໍ ຂນ຺ຘານໍ ອນນ຺ຕຣປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ ປາຬິ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ອປ຺ປມາຓໍ.

ກໂຣຕີຕິ ກຣຸຓາ. ກິໍ ກໂຣຕິ, ເກສໍ ກິໍ ນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ປຣທຸກ຺ເຂ ສຕິ ສາຘູນໍ ຫທຍກມ຺ປນ’’ນ຺ຕິ. ກມ຺ປນນ຺ຕິ ຈ ປເຣສໍ ທຸກ຺ຂໍ ທິສ຺ວາ ຕສ຺ສ ອສຫນາກາເຣນ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ, ຕທິທໍ ສປ຺ປຸຣິສານໍເຍວ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສາຘູນ’’ນ຺ຕິ. ສປ຺ປຸຣິສາ ຫິ ອຕ຺ຕຫິຕປຣຫິຕສາຘເນນ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ‘‘ກິຓາຕີ’’ຕິ ອິມສ຺ສ ອຕ຺ຖມາຫ ‘‘ວິນາເສຕີ’’ຕິ, ອທສ຺ສນໍ ຄເມຕິ ອປເນຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ປຣທຸກ຺ຂາປນຍນາກາຣປ຺ປວຕ຺ຕິລກ຺ຂຓາ’’ຕິ. ປເຣສໍ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ອປນຍນໍ ໂຫຕຸ ວາ, ມາ ວາ, ໂສ ປຣທຸກ຺ຂາປນຍນາກາໂຣ, ຕຖາປວຕ຺ຕິລກ຺ຂຓາຕິ ປຣ…ເປ… ລກ຺ຂຓາ. ອປເນຕຸກາມຕາຍ ປເຣສໍ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ອສຫນໍ ອນຘິວາສນໍ ປຣທຸກ຺ຂາສຫນໍ. ນ ວິຫິໍສາ ອວິຫິໍສາ, ສຕ຺ຕານໍ ອວິເຫຐນໍ, ຕໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາເປຕິ, ວິຫິໍສາຍ ວາ ປຏິປກ຺ຂຠາເວນ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາຕີຕິ ອວິຫິໍສາປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາ.

ປໂມທນລກ຺ຂຓາຕິ ປຣສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປໂມທນລກ຺ຂຓາ. ອນິສ຺ສາຍນຣສາຕິ ອິສ຺ສາຍນສ຺ສ ອຸສູຍນສ຺ສ ປຏິປກ຺ຂຠາວກິຈ຺ຈາ. ປນ຺ຕເສນາສເນສຸ, ອຘິກຸສລຘມ຺ເມສຸ ຈ ອຣມຓໍ ອຣຕິ. ສາ ອຕ຺ຖໂຕ ອິສ຺ສາຘິກໍ ໂທມນສ຺ສສຫຄຕໍ, ຖິນມິທ຺ຘາຘິກຎ຺ຈ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈໍ. ຕຕ຺ຖ ປຸຣິມໍ ປຣສມ຺ປຕ຺ຕິວິສຍໍ, ທຸຕິຍໍ ປນ຺ຕເສນາສນາທິວິສຍນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອຣຕິຍາ ວິຫນນາກາເຣນ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາຕິ, ຕສ຺ສາ ວິຆາຕໍ ວາ ວູປສມໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາເປຕີຕິ ອຣຕິວິຆາຕປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາ. ‘‘ອນິຍເຕ ອິຈ຺ຉນ຺ຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ເຈຕສິກນ຺ຕຣຠາເວນ ອິຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕໂຕຕິ ວຕ຺ຖຸວີຕິກ຺ກມສງ຺ຂາຕທຸຈ຺ຈຣິຕໂຕ. ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕາທິວຕ຺ຖູນນ຺ຕິ ປຣປາຓປຣຘນປຣອິຕ຺ຖິອາທີນໍ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕາທີນມາລມ຺ພຓຠູຕານເມວ ວຕ຺ຖູນໍ. ອວີຕິກ຺ກມລກ຺ຂຓາຕິ ອມທ຺ທນລກ຺ຂຓາ. ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕາທິວຕ຺ຖຸໂຕ ສງ຺ໂກຈນກິຣິຍາປເທເສນ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕາທິໂຕເຍວ ສງ຺ໂກຈນກິຣິຍາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ນ ຫິ ວິຣຕິໂຍ ທຸຈ຺ຈຣິຕວຕ຺ຖຸໂນ ອກິຣິຍປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາ ຍຸຊ຺ຊນ຺ຕິ, ອຖ ໂຂ ທຸຈ຺ຈຣິຕສ຺ເສວ, ວິຣຕີນຎ຺ຈ ໂສຣຈ຺ຈວເສນ ສງ຺ໂກຈນໍ, ອກິຣິຍາ ຈ ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ປານໍ ຊິຄຸຈ຺ຉາທິວເສນາຕິ ອຍເມເຕສໍ ວິເສໂສ. ສທ຺ຘາ…ເປ… ປທຏ຺ຐານາຕິ ເອຕ຺ຖ ສທ຺ຘາທໂຍ ສພ຺ເພວ ຘມ຺ມາ ກາຍສຸຈຣິຕາທີນໍ ປທຏ຺ຐານາຕິ ເອເກ. ອປເຣ ປນ ‘‘ກມ຺ມໍ ກມ຺ມຜລໍ ສທ຺ທຫນ຺ຕສ຺ສ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕາທິອກຣຓໂຕ, ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ມຸສາວາທາທິອກຖນໂຕ, ອປ຺ປິຈ຺ຉສນ຺ຕຸຏ຺ຐີສລ຺ເລຂຄຸຓສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ມິຈ຺ຉາຊີວວິວຊ຺ຊນໂຕ ຈ ສທ຺ຘາທໂຍ ຕິຓ຺ຓໍ ຘມ຺ມານໍ ຍຖາກ຺ກເມນ ປທຏ຺ຐານາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ເກຈີຕິ ອຠຍຄິຣິວາສິໂນ. ອິມາສູຕິ ອິມາສຸ ຕີສຸ ວິຣຕີສຸ. ເອເກກໍ ນິຍຕໍ ວິຣຕິມິຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ອຎ຺ຎໍ ເອກໍ ຈຕຸຕ຺ຖນິຍຕວິຣຕິມິຈ຺ຉນ຺ຕິ. ອຖ ວາ ນິທ຺ຘາຣຓຕ຺ເຖ ຠຸມ຺ມວເສນ ອິມາສໍ ອນ຺ຕເຣ ເອກໍ ນິຍຕໍ ວິຣຕິມິຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸຠຍຖາປິ ປນ ເຕສໍ ອິຈ຺ຉາ ນ ຍຸຊ຺ຊຕິ ອປຣາຍ ວິຣຕິຍາ ຘມ຺ມເສນາປຕິນາປິ ອເທສິຕຕ຺ຕາ, ວິສຍສ຺ສ ຈ ສທາ ສນ຺ນິຫິຕຕ຺ຕາຠາເວນ ນິຍຕາຍ ເອວ ເອກິສ຺ສາ ອຠາວໂຕ. ເຕເນວ ຫິ ອຠຍຄິຣິວາສິໂນເຍວ ຈ ເກຈິ ອິມາສໍ ຕິວິຘຕ຺ຕໍ ອນິຍຕຕ຺ຕເມວ ຈ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ເຕຫິ –

‘‘ກຣຸຓາມຸທິຕາ ສມ຺ມາວາຈາກມ຺ມນ຺ຕອາຊິວາ;

ເຍຠຸຍ຺ຍໂຕ ອນິຍຕາ, ໂຫນ຺ຕິ ໂຄຈຣເຠທໂຕ’’ຕິ. –

ເອຕ຺ຖ ປນ ‘‘ເຍຠຸຍ຺ຍໂຕ’’ຕິ ວຈນໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣຈິຕ຺ເຕສຸ ສພ຺ພທາ ເອກໂຕເຍວ ຈ ລພ຺ຠມານຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ທຸຕິຍຈິຕ຺ເຕນ ສມ຺ປໂຍຄໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຍຖາ ຈິຕ຺ຕໍ, ເອວໍ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມາປີຕິ ທຸຕິເຍ ສສງ຺ຂາຣາ ເອວາຕິ ອາຫ ‘‘ສສງ຺ຂາຣຠາວມຕ຺ຕເມວ ເຫຕ຺ຖ ວິເສໂສ’’ຕິ. ຕຖາຕິ ຍຖາ ຕຕິເຍ, ຕຖາ ຈຕຸຕ຺ເຖປິ ປີຕິຍາ ສຸຂປທຏ຺ຐານຕ຺ຕາ. ສຸຂສ຺ສ ເຈຕ຺ຖ ອຠາວໂຕ ອາຫ ‘‘ຐເປຕ຺ວາ ປີຕິ’’ນ຺ຕິ. ນນຸ ຈ ‘‘ກຣຸຓາມຸທິຕາ ອຸເປກ຺ຂາສຫຄເຕ ນ ສມ຺ຠວນ຺ຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຍຖາ ປີຕິຍາ, ເອວໍ ຕາສມ຺ປິ ປຏິກ຺ເຂໂປ ກາຕພ຺ໂພຕິ? ນ ກາຕພ຺ໂພ, ອປ຺ປນາປຕ຺ຕິໂຕ ປຸພ຺ເພ ກຣຸຓາມຸທິຕານໍ ອຸເປກ຺ຂາສຫຄຕານມ຺ປິ ສມ຺ຠວໂຕ. ກຣຸຓາມຸທິຕາຠາວນາກາເລ ຫິ ອປ຺ປນາວີຖິໂຕ ປຸພ຺ເພ ອຸເປກ຺ຂາສຫຄຕຈິຕ຺ເຕນາປິ ປຣິກມ຺ມໍ ໂຫຕິ, ອປ຺ປນາວີຖິຍໍ ປນ ໂສມນສ຺ສສຫຄຕຈິຕ຺ເຕເນວ ເອກາວຊ຺ຊນວີຖິຍາ ເວທນາປຣິວຕ຺ຕນາຠາວໂຕ, ຕສ຺ມາ ປຸພ຺ພຠາຄວເສເນວ ກຣຸຓາມຸທິຕານມ຺ປິ ອຸເປກ຺ຂາສຫຄເຕສຸ ສມ຺ຠໂວ ໂຫຕີຕິ ອາຈຣິຍາ. ອປເຣ ປນ ສພ຺ພທາປິ ຕາສໍ ອຸເປກ຺ຂາສຫຄເຕສຸ ສມ຺ຠວໍ ນ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ. ‘‘ອວເສສາ ປຎ຺ຈເມນ ສມ຺ປໂຍຄໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ’’ຕິ ອວິເສເສນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອິທານິ ວິເສສທສ຺ສນຕ຺ຖມາຫ ‘‘ໂສມນສ຺ສຏ຺ຐາເນ ຈາ’’ຕິອາທິ.

໘໑. ກຣຸຓາມຸທິຕາທໂຍຕິ ກຣຸຓາມຸທິຕາ ເຈວ ວິຣຕິຕ຺ຕຍຎ຺ຈ. ເຕນາຫ ‘‘ປຎ຺ຈາ’’ຕິ.

ເອວໍ ກາມາວຈຣກຸສລຈິຕ຺ຕສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ຣູປາວຈຣກຸສລຈິຕ຺ຕສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ເມ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອວເສເສສຸ ປນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຐເປຕ຺ວາ ວິຣຕິຕ຺ຕຍນ຺ຕິ ວິຣຕິຕ຺ຕຍໍ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ. ກສ຺ມາ ປເນຕ຺ຖ ວິຣຕິຕ຺ຕຍໍ ປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕນ຺ຕິ? ວຸຈ຺ຈເຕ – ສຸວິສຸທ຺ຘກາຍກມ຺ມາທິກສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສມາຘານວເສນ ຣູປາຣູປາວຈຣກຸສລປ຺ປວຕ຺ຕິ, ນ ກາຍກມ຺ມາທີນໍ ໂສຘນວເສນ, ນາປິ ທຸຈ຺ຈຣິຕທຸຣາຊີວານໍ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທນວເສນ. ຕຖາ ຫິ ນີວຣຓາທິຘມ຺ມານໍ ອວຕ຺ຖຕ຺ຕຍໍ ໂຫຕິ ວີຕິກ຺ກມາວຕ຺ຖາ ປຣິຍຸຏ຺ຐານາວຕ຺ຖາ ອນຸສຍາວຕ຺ຖາຕິ. ຕຕ຺ຖ ວີຕິກ຺ກມາວຕ຺ຖາຍ ປຏິປກ຺ຂໍ ກາມາວຈຣກຸສລໍ ປຣິຍຸຏ຺ຐານາວຕ຺ຖາຍ ຣູປາຣູປາວຈຣໍ, ອນຸສຍາວຕ຺ຖາຍ ໂລກຸຕ຺ຕຣກຸສລໍ. ທຸຈ຺ຈຣິຕທຸຣາຊີວານໍ ປນ ຐເປຕ຺ວາ ວີຕິກ຺ກມາວຕ຺ຖໍ, ອນຸສຍາວຕ຺ຖຎ຺ຈ ວີຕິກ຺ກມາວຕ຺ຖາຍ ວິສຸໍ ປຣິຍຸຏ຺ຐານາວຕ຺ຖາ ນ ອຸປລພ຺ຠຕິ. ຍສ຺ສາ ວິປຈ຺ຈນີກໍ ຣູປາຣູປາວຈຣກຸສລໍ ສິຍາ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ເນວ ກາມາວຈຣກຸສລໍ ວິຍ ເຕສໍ ວີຕິກ຺ກມາວຕ຺ຖໍ ໂສເຘຕິ, ນ ຈ ໂລກຸຕ຺ຕຣໍ ວິຍ ອນຸສຍາວຕ຺ຖໍ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທຕິ, ປຏິປສ຺ສມ຺ເຠຕິ ວາ. ສີລວິສຸທ຺ຘິຍໍ ສີລໂສຘນວເສນ ກາມາວຈຣກຸສເລເນວ ວິຄຕວີຕິກ຺ກມສ຺ສ ປຣິສຸທ຺ຘກາຍກມ຺ມາທິກສ຺ສ ໂຍຄິໂນ ຈິຕ຺ຕສມາຘານວເສນ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ມຫຄ຺ຄຕຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາເທ ວິຣຕີນໍ ອສມ຺ຠໂວເຍວ. ອິມເມວ ຫິ ອຕ຺ຖໍ ສາເຘຕຸໍ ‘‘ວິຣຕິໂຍ ປນາ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ເຕຕ຺ຕິໍສ ວາ ກຣຸຓາທິຌານວເສນ ປວຕ຺ຕນກາເລ. ຕໂຕຕິ ຕໂຕ ຕຕິເຍ ວຸຕ຺ຕເຈຕສິກໂຕ. ກຣຸຓາມຸທິຕານໍ ອປ຺ປນາປຕ຺ຕານເມກນ຺ຕໂສມນສ຺ສສຫຄຕຕ຺ຕາ ອາຫ ‘‘ປຎ຺ຈເມນ…ເປ… ກຣຸຓາມຸທິຕາວຊ຺ຊາ’’ຕິ.

ຣູປາວຈຣປຎ຺ຈເມ ວຸຕ຺ຕນເຍນາຕິ ຕິໍເສວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຍທິ ເອວໍ ຣູປາວຈຣໂຕ ໂກ ວິເສໂສຕິ ອາຫ ‘‘ອຣູປາວຈຣຠາໂວເວຕ຺ຖ ວິເສໂສ’’ຕິ, ປຎ຺ຈເມ ຣູປສຎ຺ຎາຠາວໂຕ ຣູປາວຈຣຠາໂວ, ອິຘ ປນ ຣູປສຎ຺ຎາສມຕິກ຺ກເມນ ປຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ ອຣູປາວຈຣຠາໂວຕິ ອຍເມວສ຺ສ ຕໂຕ ວິເສໂສຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ປຐມຊ຺ຌານິເກຕິ ປຐມຊ຺ຌານວຕິ. ມຄ຺ຄຈິຕ຺ເຕຕິ ຈຕຸພ຺ພິເຘປິ ມຄ຺ຄຎາເຓ. ທຸຕິຍຊ຺ຌານິກາທິເຠເທຕິ ທຸຕິຍຕຕິຍຈຕຸຕ຺ຖປຎ຺ຈມຊ຺ຌານິເກ. ວຸຕ຺ຕນເຍນາຕິ ‘‘ທຸຕິເຍນ ວິຕກ຺ກວຊ຺ຊາ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕນເຍນ. ກິໍ ອວິເສເສນາຕິ ເຈ, ໂນຕິ ອາຫ ‘‘ກຣຸຓາມຸທິຕານ’’ນ຺ຕິອາທິ. ມຄ຺ຄຘມ຺ເມສຸ ປາທກຊ຺ຌານາທິວເສນ ກທາຈິ ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ປວິຣໂຫ ສິຍາ, ນ ປນ ວິຣຕິວິຣໂຫ, ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕາທີນໍ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ນວເສເນວ ອຣິຍມຄ຺ຄສ຺ສ ປວຕ຺ຕນໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ນິຍຕວິຣຕິຠາໂວ’’ຕິ. ໂລກຸຕ຺ຕຣຠາໂວຕິ ຉພ຺ພິສຸທ຺ຘິປຣມ຺ປຣາຍ ປຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ ໂລກໂຕ ອຸຕ຺ຕຣຓຠາໂວ.

ເອວໍ ກຸສລເຈຕສິການໍ ສມ຺ປໂຍຄວຈນຕ຺ຖລກ຺ຂຓາທີນິ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ອກຸສລເຈຕສິການິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອກຸສລາ ປນາ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ຉ ເຍວາປນກາຕິ ກິຎ຺ຈາປິ ປຐເມ ອນິຍຕເຍວາປນກາ ນ ລພ຺ຠນ຺ຕິ, ອກຸສເລສຸ ປນ ລພ຺ຠມານກເຍວາປນຘມ຺ເມ ເອກຕ຺ຖ ທສ຺ເສຕຸໍ ເຕສມ຺ປິ ອິເຘວ ວຈນໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ອຸປຣິ ຘມ຺ມານໍ ອຸທ຺ເທສານນ຺ຕຣໍ ‘‘ເອວໍ ເຍວາປນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິຈິກິຈ຺ຉາສຫຄເຕ ຉນ຺ທາຘິໂມກ຺ຂານໍ, ອຸທ຺ຘຈ຺ຈສຫຄເຕ ຉນ຺ທສ຺ສ ຈ ອຠາວໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຏິປາຏິຍາ ທສສຸ ຈິຕ຺ເຕສູ’’ຕິ.

໘໒. ນິທ຺ທິຏ຺ຐາຕິ ນິສ຺ເສເສນ ທສ຺ສິຕາ. ຫຕາ ວິຫຕາ ວິທ຺ຘສ຺ຕາ ປາປາ ອປາຍາທິທຸກ຺ຂປາປນໂຕ ‘‘ປາປາ’’ຕິ ສງ຺ຂາຕາ ອກຸສລຘມ຺ມາ ເຍນ ໂສ ຠຄວາ ຫຕປາໂປ, ເຕນ. ລາໂຠ ອລາໂຠ, ຍໂສ ອຍໂສ, ນິນ຺ທາ ປສໍສາ, ສຸຂໍ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ອິເມສຸ ອຏ຺ຐສຸ ໂລກຘມ຺ເມສຸ ອກມ຺ປນຏ຺ເຐນ ຕາທິນາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ. ໂສ ຫິ ລາຠາທີສຸ ຍາທິໂສ, ອລາຠາທີສຸປິ ຕາທິໂສເຍວາຕິ ‘‘ຕາທີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ນ ຫິຣີຍຕີຕິ ນ ລຊ຺ຊຕິ. ອຫິຣິໂກຕິ ປຸຄ຺ຄໂລ ຘມ຺ມສມູໂຫ ວາ. ‘‘ອຫິຣິກ຺ກ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ເອກສ຺ສ ກ-ກາຣສ຺ສ ໂລປໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ອຫິຣິກ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ໂອຕ຺ຕປ຺ປນ຺ຕິ ໂອຕ຺ຕປ຺ປສ຺ສ ປຏິປກ຺ຂຠູຕໍ ຘມ຺ມມາຫ. ອຊິຄຸຈ຺ຉນໍ ອຫີຬນໍ. ອລຊ຺ຊນໍ ອວິລາ. ອຊິຄຸຈ຺ຉນລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ສຠາວວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ອລຊ຺ຊນລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ກຸສລາພ຺ຍາກຕສ຺ສ ສາຘາຣຓາຍ ຫິຣິຍາ ປຏິປກ຺ຂວເສນ. ເຕເຫວາຕິ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕາທີຫິ ເອວ. ອສາຣຊ຺ຊນໍ ນິພ຺ຠຍຕາ. ອນຸຕ຺ຕາໂສ ອສມ຺ຠໂມ. ຣສາທີນິ ຫິຣິໂອຕ຺ຕປ຺ເປສຸ ວຸຕ຺ຕປຏິປກ຺ຂວເສນ ຄເຫຕພ຺ພານີຕິ ນ ຕານິ ອິຘ ວຸຕ຺ຕານິ. ເຕສຸ ຫິ ອລຊ຺ຊນາກາເຣນ ປາປານໍ ກຣຓຣສໍ ອຫິຣິກໍ. ອນຸຕ຺ຕາສາກາເຣນ ອໂນຕ຺ຕປ຺ປໍ. ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣເນວ ປາປໂຕ ອສງ຺ໂກຈນປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານານິ. ອຕ຺ຕນິ, ປເຣສຸ ຈ ອຄາຣວປທຏ຺ຐານານິ. ຄາມສູກຣສ຺ສ ວິຍ ອສຸຈິໂຕ ກິເລສາສຸຈິໂຕ ອຊິຄຸຈ຺ຉນໍ ອຫິຣິເກນ ໂຫຕິ. ສລຠສ຺ສ ວິຍ ອຄ຺ຄິໂຕ ປາປໂຕ ອນຸຕ຺ຕາໂສ ອໂນຕ຺ຕປ຺ເປນ ໂຫຕິ. ຍຖາຫຸ ໂປຣາຓາ –

‘‘ຊິຄຸຈ຺ຉຕິ ນາຫິຣິໂກ, ປາປາ ຄູຖາວ ສູກໂຣ;

ນ ຠາຍຕິ ອໂນຕ຺ຕປ຺ໂປ, ສລໂຠ ວິຍ ປາວກາ’’ຕິ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ຍຖາ ຫິຣິຍາ ພລວຠາເວ ໂອຕ຺ຕປ຺ປໍ ອພ຺ໂພຫາຣິກໍ ໂຫຕິ, ໂອຕ຺ຕປ຺ປສ຺ສ ພລວຠາເວ ຫິຣີ ອພ຺ໂພຫາຣິກາ, ເອວໍ ອຫິຣິກສ຺ສ ພລວຠາເວ ອໂນຕ຺ຕປ຺ປໍ ອພ຺ໂພຫາຣິກໍ, ອໂນຕ຺ຕປ຺ປສ຺ສ ພລວຠາເວ ອຫິຣິກໍ ອພ຺ໂພຫາຣິກໍ ໂຫຕີຕິ ເກຈິ, ຕໍ ນ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ຍຖາ ຫິ ອສຸຈິນາ ອຕ຺ຕານໍ ມກ຺ເຂນ຺ໂຕ, ສປ຺ປມຸເຂ ຫຕ຺ຖໍ ປເວເສນ຺ໂຕ ພາລທາຣໂກ ຕຕ຺ຖ ປຏິກ຺ກູລຠາວສ຺ສ, ອາທີນວສ຺ສ ຈ ອນຸປປຣິກ຺ຂນໂຕ ເນວ ຊິຄຸຈ຺ຉຕິ, ນ ຈ ອຸຕ຺ຕສຕິ, ເອວເມວໍ ຘມ຺ມສຠາວສ຺ສ ອຎ຺ຎາຓໂຕ ໂມໂຫ ປາປໂຕ ເນວ ຊິຄຸຈ຺ຉຕິ, ນ ອຸຕ຺ຕສຕິ, ຕສ຺ມາ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາເທ ອຸຠຍມ຺ປິ ພລວຕຣໍ ໂຫຕີຕິ.

ລຸພ຺ຠນ຺ຕີຕິ ອຠິຄິຊ຺ຌນ຺ຕິ, ອລ຺ລີຍນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອາຣມ຺ມຓຄ຺ຄຫຓລກ຺ຂໂຓຕິ ເອຕ຺ຖ ອາຣມ຺ມຓຄ຺ຄຫຓໍ ນາມ ‘‘ມມ ອິທ’’ນ຺ຕິ ຕຓ຺ຫາຠິນິເວສວເສນ ອຠິນິວິຏ຺ຐສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ອວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ, ນ ອາຣມ຺ມຓກຣຓມຕ຺ຕໍ. ອຠິສງ຺ໂຄ ອຕິສຍວຕາຍ ອາສຕ຺ຕິຍາ ທຸມ຺ໂມຈນີຍຠາໂວ. ອປຣິຈ຺ຈາໂຄ ອວິຊຫນໍ. ເຕລຎ຺ຊນຣາໂຄ ວິຍາຕິ ໂຘວິຕ຺ວາປິ ປຣິຈ຺ຈຊິຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ໂຍ ເຕລມກ຺ຂິຕອຎ຺ຊນຣາໂຄ ວິຍ. ‘‘ອສ຺ສາທານຸປສ຺ສິໂນ ຕຓ຺ຫາ ປວຑ຺ຒຕີ’’ຕິ ວຈນໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອສ຺ສາທທສ຺ສນປທຏ຺ຐາໂນ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ອສ຺ສາທວເສນ ທສ຺ສນໍ ອສ຺ສາທທສ຺ສນໍ. ນນຸ ຈ ອສ຺ສາທທສ຺ສນມ຺ປິ ອຕ຺ຖໂຕ ໂລໂຠເຍວາຕິ ກຖໍ ສຍໍ ອຕ຺ຕໂນ ປທຏ຺ຐານໍ ໂຫຕີຕິ? ສຈ຺ຈໍ, ປຐມໍ ນາຕິພລວໂລຠວເສນ ອສ຺ສາທທສ຺ສໂນ ປຈ຺ຉາ ພລວໂລໂຠ ໂຫຕີຕິ ຕສ຺ສ ຕໍປທຏ຺ຐານຕາ ວຸຕ຺ຕາ. ເຕເນວ ຈ ‘‘ຕຓ຺ຫາ ປວຑ຺ຒຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອປເຣ ປນ ‘‘ອສ຺ສາໂທ ນາມ ສຸຂເວທນາ, ອສ຺ສາທທສ຺ສນນ຺ຕິ ອສ຺ສາທທິຏ຺ຐີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ສຸຂເວທນາຍ ວາ ກາຣຓຠູຕໍ ສຸຠນິມິຕ຺ຕໍ ອສ຺ສາໂທ ນາມ, ອສຸເຠ ‘‘ສຸຠ’’ນ຺ຕິ ປວຕ຺ຕາ ຕໂຍ ວິປລ຺ລາສາ ອສ຺ສາທທສ຺ສນໍ ນາມາຕິ ເກຈິ.

ມຸຍ຺ຫນ຺ຕີຕິ ນ ພຸຊ຺ຌນ຺ຕິ. ຘມ຺ມສຠາວສ຺ສ ຍາຖາວໂຕ ອທສ຺ສນໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອນ຺ຘຠາໂວ. ອຎ຺ຎາຓໍ ຎາຓປຏິປກ຺ໂຂ ຘມ຺ໂມ. ຕຕ຺ຖ ປຸຣິມລກ຺ຂຓໍ ສຠາວວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ອິຕຣໍ ປຏິປກ຺ຂວເສນ. ອຖ ວາ ອຎ຺ຎາຓລກ຺ຂໂຓຕິ ກິຈ຺ຈວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂສ ຫິ ອສມ຺ປຏິເວຘຣໂສຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ຘມ຺ມສຠາວໍ ປຏິວິຊ຺ຌິຕຸໍ ອສມຕ຺ຖຕາ ອສມ຺ປຏິເວໂຘ. ອາຣມ຺ມຓສຠາວຈ຺ຉາທນຣໂສຕິ ຍຖາ ອຎ຺ຎາຓໍ, ໂມຫສມງ຺ຄິປຸຄ຺ຄໂລ ວາ ອາຣມ຺ມຓສຠາວໍ ປຏິວິຊ຺ຌິຕຸໍ ນ ລຠຕິ, ໂມຫສ຺ສ ຕຖາ ປວຕ຺ຕິ ອາຣມ຺ມຓສຠາວຈ຺ຉາທນໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຎາຓໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ຍຖາສຠາວໂຕ ຊານາຕິ, ທິຏ຺ຐິ ຍຖາສຠາວໍ ວິຊຫິຕ຺ວາ ອຍາຖາວໂຕ ຄຓ຺ຫາຕິ, ໂມໂຫ ປນ ນ ກຖຎ຺ຈິ ວິຊານາຕິ. ຍທິ ເອວໍ ອາຣມ຺ມຓຄ຺ຄຫຓກາໂລ ກຖໍ ຕທາ ໂສ ອາຣມ຺ມຓໍ ຊານາເຕວາຕິ? ຕທາປິ ນ ຊານາຕິ. ຍຖາ ປນ ຜສ຺ສາທໂຍ ຜຸສນາກາຣາທິມຕ຺ຕວເສເນວ ອາຣມ຺ມຓໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ນ ຊານນວເສນ, ເອວມຍໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນ ປຏິຈ຺ຉາທນາກາເຣເນວ ຄຓ຺ຫາຕິ, ນ ປນ ຊານນາກາເຣນາຕິ. ຍສ຺ສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ສ ອນ຺ຘກຣຓໍ ອນ຺ຘກາໂຣ, ຕຖາ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາຕິ, ຕໍ ວາ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາເປຕີຕິ ອນ຺ຘກາຣປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາໂນ.

ມິຈ຺ຉາ ປສ຺ສນ຺ຕີຕິ ຘມ຺ມສຠາວສ຺ສ ວິປຣີຕວເສນ ອນິຈ຺ຈາທິໍ ນິຈ຺ຈາທິວເສນ ປສ຺ສນ຺ຕິ. ອໂຍນິໂສ ອຠິນິເວໂສ ອຸປ຺ປຖາຠິນິເວໂສ. ຘມ຺ມສຠາວໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ປຣໂຕ ນິຈ຺ຈາທິໂຕ ວາ ປຣປ຺ປຈ຺ຈຍໂຕ ວາ ອາມສນໍ ປຣາມາໂສ, ວິປຣີຕຄ຺ຄາຫວເສນ ‘‘ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ, ໂມຆມຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ ອຠິນິເວສນໍ ມິຈ຺ຉາຠິນິເວໂສ. ອຣິຍານໍ ອທສ຺ສນກາມຕາທີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ສທ຺ຘມ຺ມອໂສຕຸກາມຕາທິໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ.

ຍສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ວເສນ ອຸທ຺ຘຕໍ ໂຫຕິ ຈິຕ຺ຕໍ, ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມາ ວາ, ໂສ ຘມ຺ໂມ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈໍ. ເຕນາຫ ‘‘ອຸທ຺ຘຕຠາໂວ’’ຕິ. ອວູປສໂມຕິ ອສນ຺ນິສິນ຺ນຠາໂວ. ວາຕາ…ເປ… ປຏາກາວິຍາຕິ ຍຖາ ປຏາກາ ໂຍຕ຺ຕພເລນ ຘຊຍຏ຺ຐິໍ ອມຸຎ຺ຈນ຺ຕີປິ ວາຕາຠິຆາເຕນ ເອຕ຺ຖ ອວຏ຺ຐາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ເອວມິທມ຺ປິ ອຘິໂມກ຺ຂພເລນ ອາຣມ຺ມຓໍ ອມຸຎ຺ຈນ຺ຕມ຺ປິ ອໂຍນິໂສມນສິກາຣພເລນ ອາຣມ຺ມເຓ ອຈລໍ ອວຏ຺ຐາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕີຕິ ວາຕປ຺ປຫາເຣເນວ ຈລຘຊປຏາກາ ວິຍ ອນວຏ຺ຐານກິຈ຺ຈໍ. ຠນ຺ຕຕ຺ຕໍ ປຣິພ຺ຠມນາກາໂຣ. ອຸທ຺ຘຈ຺ຈສ຺ສ ສພ຺ພາກຸສລສາຘາຣຓຕ຺ຕາ, ອຎ຺ເຎສຎ຺ຈ ອກຸສລສາຘາຣຓານໍ ວິສຸໍ ປທຏ຺ຐານສ຺ສ ລພ຺ຠມານຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອໂຍນິໂສ…ເປ… ປທຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ. ເຍນາກາເຣນ ວາ ມນສິກໂຣໂຕ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ເຕນາກາເຣນ ມນສິກຣຓໍ ອິຘ ອໂຍນິໂສມນສິກາໂຣ. ອຖ ວາ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ມນສິກຣຓໍ ອິຘ ອໂຍນິໂສມນສິກາໂຣ.

ມຎ຺ຎຕີຕິ ອຠິມຎ຺ຎຕິ, ອຫໍກາຣໍ ກໂຣຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສຍ຺ຍາທິວເສນ ອຸຈ຺ຈໂຕ ນມນໍ ອຸຓ຺ຓຕິ. ສມ຺ປຄ຺ຄຫຣໂສຕິ ອຸຓ຺ຓຕິວເສເນວ ອຕ຺ຕໂນ, ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມານໍ ວາ ສມ຺ປຄ຺ຄຓ຺ຫນກິຈ຺ໂຈ, ນ ວີຣິຍໍ ວິຍ ຕໍຕໍກິຈ຺ຈສາຘເນນ. ອຠິຠຸສ຺ສຫນວເສນ ຫີນສ຺ສ ອຕ຺ຕານໍ ນີຈໍ ກຕ຺ວາ ຄຫຓມ຺ປິ ປຄ຺ຄຓ຺ຫນວເສເນວາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເກຕຸ…ເປ… ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາໂນຕິ ເອຕ຺ຖ ເກຕຸ ວຸຈ຺ຈຕິ ອຈ຺ຈຸຄ຺ຄຕຘໂຊ, ອິຘ ປນ ເກຕຸ ວິຍາຕິ ເກຕຸ, ອຸຬາຣຕມາທິຠາໂວ, ຕໍ ເກຕຸຠາວສງ຺ຂາຕໍ ເກຕຸໍ ກມ຺ຍຕີຕິ ເກຕຸກມ຺ຍໍ, ຍສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ວເສນ ຕໍ ເກຕຸກມ຺ຍໍ, ໂສ ເກຕຸກມ຺ຍຕາ. ‘‘ອຫ’’ນ຺ຕິ ປວຕ຺ຕນໂຕ ມານສ຺ສ ທິຏ຺ຐິສທິສີ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ທິຏ຺ຐິມານາ ເອກຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາເທ ນ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ທ຺ເວ ເກສຣສີຫາ ວິຍ ເອກຄຸຫາຍໍ, ຕສ຺ມາ ມາໂນ ທິຏ຺ຐິວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕຈິຕ຺ເຕ ສພ຺ພທາ ອນຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນປິ ທິຏ຺ຐິສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຈິຕ຺ເຕ ນິຍເມນ ອນຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ ທິຏ຺ຐິວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕໂລຠປທຏ຺ຐາໂນ. ມາໂນ ຘມ຺ມສມູຫຄ຺ຄຫເຓ ພລວໍ ຫຸຕ຺ວາ ອຕ຺ຕຸກ຺ກໍສນຠາເວນ ປວຕ຺ຕຕິ, ທິຏ຺ຐິ ເອເກກຘມ຺ມມ຺ປິ ນິຈ຺ຈາທິອາກາເຣນ ຄຓ຺ຫນ຺ຕີ ປວຕ຺ຕຕິ. ອຕ຺ຕສິເນຫສນ຺ນິສ຺ສໂຍ ວາ ມາໂນ, ອຕ຺ຕກິລມຖານຸໂຍຄສນ຺ນິສ຺ສຍາ ທິຏ຺ຐີຕິ ອຍເມເຕສໍ ວິເສໂສ.

ອິສ຺ສຕີຕິ ອຸສູຍຕິ. ຕຕ຺ເຖວາຕິ ປຣສມ຺ປຕ຺ຕີສຸເຍວ. ອິສ຺ສາວເສນ ປຣສມ຺ປຕ຺ຕີສຸ ອຕຸສ຺ສນໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອນຠິຣຕິຣສາ’’ຕິ. ເຕເນເວຕໍ ວຸຈ຺ຈຕິ –

‘‘ອິສ຺ສານລສິຂາ ເຍສໍ, ຫທເຍ ຊລຕີຘ ເຕ;

ເນວ ວິນ຺ທນ຺ຕິ ປາໂມຊ຺ຊໍ, ສມ຺ພຸທ຺ຘາທີຫິ ເສວິຕ’’ນ຺ຕິ.

ມຈ຺ຉຣໂຍເຄນ ມຈ຺ຉຣິນິ ປວຕ຺ຕໍ ມຈ຺ຉຣ-ສທ຺ທໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຫ ‘‘ມຈ຺ຉຣຠາໂວ ມຈ຺ຉຣິຍ’’ນ຺ຕິ. ນິຣຸຕ຺ຕິນເຍນ ປນ ‘‘ມາ ອິທໍ ອຈ຺ຉຣິຍໍ ອຎ຺ເຎສໍ ໂຫຕຸ, ມຍ຺ຫໍວ ໂຫຕູ’’ຕິ ມຈ຺ຉຣິຍນ຺ຕິ ໂປຣາຓາ. ນິຄຸຫຓໍ ອຕ຺ຕໂນ ສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປເຣສໍ ອທສ຺ສນໍ. ສງ຺ໂກຈນໍ ອຕ຺ຕສມ຺ປຕ຺ຕີນໍ ປເຣຫິ ສາຘາຣຓຠາວກຣຓສ຺ສ ອຣຸຈ຺ຈນາກາເຣນ ປຏິກຸຏນໍ. ‘‘ມາ ອິທໍ ປຣສ຺ສ ໂຫຕູ’’ຕິ ປເຣສຸ ປຏິຫນນວເສນ ອຕ຺ຕສນ຺ຕກສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓກຣຓໂຕ ມຈ຺ເຉຣໍ ປຏິຆຈິຕ຺ເຕສ຺ເວວ ລພ຺ຠຕີຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ ເອກສ຺ເສວ ຘມ຺ມສ຺ສ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ປຏິຫຎ຺ຎິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎາຣມ຺ມຓຠາວປ຺ປສງ຺ຄໂຕ. ປເຣຫິ ສາຘາຣຓຠາເວ ປຏິຫນນວເສນ ປນ ຕໍ ອາຣພ຺ຠ ປວຕ຺ຕນໂຕ ມຈ຺ເຉຣໍ ປຏິຆຈິຕ຺ເຕສຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ຍຸຕ຺ຕໍ. ອຕ຺ຕສມ຺ປຕ຺ຕີຕິ ອາວາສາທິສມ຺ປຕ຺ຕິ.

ກຸຈ຺ຉິຕໍ ກຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ກຕມ຺ປິ ອກຕມ຺ປິ ຄຣຫິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ກຸຈ຺ຉິຕໍ ກຕໍ ນາມ ໂຫຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ວຕ຺ຕາໂຣ ໂຫນ຺ຕິ ‘‘ຍໍ ມຍາ ນ ກຕໍ, ຕໍ ກຸກຕ’’ນ຺ຕິ. ຕຖາ ຫິ ວກ຺ຂຕິ ‘‘ກຕາກຕານຸໂສຈນຣສ’’ນ຺ຕິ. ເອວໍ ກຕາກຕໍ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ສຸຈຣິຕມ຺ປິ ກຸຈ຺ຉິຕໍ ກຕໍ ນາມ. ສຸຈຣິຕມ຺ປິ ຫິ ຄຣຫນ຺ຕສ຺ສ ກຸຈ຺ຉິຕໍ ກຕນ຺ຕິ ໂຫຕິ. ຍຖາ ປນ ປຖວີກສິຓາຣມ຺ມຓໍ ຌານໍ ປຖວີກສິຓໍ, ເອວໍ ກຸກຕໍ ອາຣພ຺ຠ ວິປ຺ປຏິສາຣວເສນ ປວຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ຕໍສຫຈຣິຕຕາຍ ອິຘ ກຸກຕນ຺ຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ອຖ ວາ ກຕາກຕໍ ອາຣພ຺ຠ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກວິປ຺ປຏິສາຣຈິຕ຺ຕໍເຍວ ຄຣຫິຕພ຺ພໂຕ ‘‘ກຸຈ຺ຉິຕໍ ກຕໍ ກຸກຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຍສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ວເສນ ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ກຸກຕໍ ນາມ ໂຫຕິ, ໂສ ຘມ຺ໂມ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ. ເຕນາຫ ‘‘ກຸກຕໍ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ’’ຕິ. ປຈ຺ຉາ ອນຸຕປ຺ປນໍ ວິເຫຐນໍ ປຈ຺ຉານຸຕາໂປ. ກຕາກຕານຸໂສຈນໍ ກຕາກຕສ຺ສ ສຸຈຣິຕທຸຈ຺ຈຣິຕສ຺ສ ອນຸໂສຈນໍ, ‘‘ອກຕໍ ວຕ ເມ ກລ຺ຍາຓ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ອນຸຕປ຺ປນໍ, ‘‘ອກຕໍ ມຍາ ປຸພ຺ເພ ກລ຺ຍາຓກມ຺ມໍ, ອິໂຕ ທານິ ປຏ຺ຐາຍ ກໂຣມີ’’ຕິ ປວຕ຺ຕໍ ປນ ກຸສລປກ຺ຂິກໍ ວີຣິຍເມວ, ນ ກຕາກຕານຸໂສຈນໍ, ກຕາກຕາກາຣວິສິຏ຺ຐສ຺ສ ສຸຈຣິຕທຸຈ຺ຈຣິຕສ຺ສ ອນຸໂສຈນວເສນ ວິຣູປໍ ປຏິສຣຓໍ ວິປ຺ປຏິສາໂຣ. ກຕາກຕານຸໂສຈນຎ຺ຫິ ອວຑ຺ຒິສມ຺ປາທນໂຕ ວິຣູປໍ ປຏິສຣຓໍ, ຕໍ ປຣາຍຕ຺ຕຕາເຫຕຸຕາຍ ທາສພ຺ຍໍ ວິຍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຍຖາ ຫິ ທາສພ຺ເຍ ສຕິ ທາໂສ ປຣາຍຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ເອວໍ ກຸກ຺ກຸຈ຺ເຈ ສຕິ ຕໍສມງ຺ຄີປຸຄ຺ຄໂລ. ນ ຫິ ໂສ ອຕ຺ຕໂນ ຘມ຺ມຕາຍ ກຸສເລ ປວຕ຺ຕິຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ. ອຖ ວາ ກຕາກຕກຸສລາກຸສລານຸໂສຈນວເສນ ອາຍຕ຺ຕຕາຍ ຕທຸຠຍວເສນ ກຸກ຺ກຸຈ຺ເຈນ ຕໍສມງ຺ຄີ ໂຫຕີຕິ ຕໍ ທາສພ຺ຍໍ ວິຍ ໂຫຕິ.

ອນຸສ຺ສາຫນາວສີທນວເສນ ສໍຫຕຠາໂວ ຖິນໍ, ເຕນ ໂຍຄໂຕ ຈິຕ຺ຕໍ ຖິນໍ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ຖິນຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ອນຸສ຺ສາຫສໍຫນນຕາ’’ຕິ. ອສມຕ຺ຖຕາວິຆາຕວເສນ ອກມ຺ມຎ຺ຎຕາ ມິທ຺ຘໍ. ເຕນາຫ ‘‘ອສຕ຺ຕິວິຆາໂຕ’’ຕິ. ຍສ຺ມາ ມິທ຺ຘວເສເນວ ເຕນ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມາ ເມຘິຕາ ວິຫຕສາມຕ຺ຖິຍາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ມິທ຺ຘຕາ ມິທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ວິຊ຺ຊຕິ ອຸສ຺ສາໂຫ ອສ຺ສາຕິ ອນຸສ຺ສາຫໍ, ຕພ຺ຠາໂວປິ ອນຸສ຺ສາຫໍ. ອນຸສ຺ສາຫສງ຺ຂາໂຕ ສໍຫນນຠາໂວ ອນຸສ຺ສາຫສໍສີທນຕາ, ກຸສີຕຠາໂວຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອສຕ຺ຕິວິຆາໂຕຕິ ຍສ຺ມາ ຕໍ ມິທ຺ຘໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານເມວ ສຕ຺ຕິວິນາສວເສນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ມາ ນຕ຺ຖິ ເອຕສ຺ສ ສຕ຺ຕີຕິ ຕໍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຈິຕ຺ຕໍ ອສຕ຺ຕິ, ຕສ຺ສ ຠາໂວປິ, ອສຕ຺ຕິເຍວ ວິຆາໂຕຕິ ອສຕ຺ຕິວິຆາໂຕ.

ອນຸສ຺ສາຫນລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ອຸສ຺ສາຫປຏິປກ຺ຂລກ຺ຂຓໍ. ວີຣິຍສ຺ສ ວິໂນທນໍ ເຂປນໍ ວີຣິຍວິໂນທນໍ. ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມານໍ ສໍສີທນາກາເຣນ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາຕິ, ເຕສໍ ວາ ສໍສີທນໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາເປຕີຕິ ສໍສີທນປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານໍ. ອກມ຺ມຎ຺ຎຕາລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ກາມໍ ຖິນມ຺ປິ ອກມ຺ມຎ຺ຎຕາສຠາວເມວ, ຕໍ ປນ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອກມ຺ມຎ຺ຎໍ, ມິທ຺ຘໍ ເວທນາທິກ຺ຂນ຺ຘຕ຺ຕຍສ຺ສາຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ວິເສໂສ. ຕຖາ ຫິ ປາຬິຍໍ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມໍ ຖິນໍ? ຍາ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອກລ຺ລຕາ ອກມ຺ມຎ຺ຎຕາ. ກຕມໍ ມິທ຺ຘໍ? ຍາ ກາຍສ຺ສ ອກລ຺ລຕາ ອກມ຺ມຎ຺ຎຕາ’’ຕິ (ຘ. ສ. ໑໑໖໒) ຈ ອາທິນາ ອິເມສໍ ນິທ຺ເທໂສ ປວຕ຺ໂຕ. ໂອຓຫນໍ ວິຎ຺ຎາຓທ຺ວາຣານໍ ປິທຫນໍ, ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕານໍ ພນ຺ຘນໍ ວາ. ລີນຕາ ລີນາກາໂຣ, ອາຣມ຺ມຓຄ຺ຄຫເຓ ສງ຺ໂກໂຈ. ຍສ຺ມາ ຖິເນນ ຈິຕ຺ຕສ຺ເສວ ສໍຫນນໍ ໂຫຕິ, ມິທ຺ເຘນ ປນ ເວທນາທິກ຺ຂນ຺ຘຕ຺ຕຍສ຺ສ ວິຍ ຣູປກາຍສ຺ສປິ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ປຈລາຍິການິທ຺ທໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາເປຕີຕິ ປຈລາຍິການິທ຺ທາປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານນ຺ຕິປິ ວຏ຺ຏຕິ. ໂປຕ຺ຖຣູປປຏິຈ຺ຉາທກປໂຏ ວິຍ ອາຣມ຺ມຓສຠາວາວຈ຺ຉາທໂກ ໂມໂຫ. ມຸເຂ ພນ຺ຘປໂຏ ວິຍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ເມ ປຕ຺ຖຣິຕຸໍ ອເທນ຺ຕໍ ມິທ຺ຘນ຺ຕິ ອຍເມເຕສໍ ວິເສໂສ.

ເສສາຕິ ອິຘ ລກ຺ຂຓາທິວເສນ ວຸຕ຺ຕາວເສສາ ຜສ຺ສາທໂຍ. ກຸສເລສຸ ວຸຕ຺ຕນເຍນາຕິ ລກ຺ຂຓາທິໂຕ ວຸຕ຺ຕນເຍນ. ນ ໂກຈິ ເອຕ຺ຖ ວິເສໂສ ອຕ຺ຖີຕິ ເຈ, ໂນ ນຕ຺ຖີຕິ ອາຫ ‘‘ເອຕ຺ຖ ປນາ’’ຕິອາທິ, ວິຕກ຺ກາທີນໍ ຕິຓ຺ຓໍ ຍຖາກ຺ກມໍ ມິຈ຺ຉາສງ຺ກປ຺ປາທິນາມມຕ຺ຕເມວ ວິເສໂສຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອກູນວີສຕີຕິ ຐເປຕ຺ວາ ມານາທໂຍ ຉ ອນິຍຕເຍວາປນເກ ເສສາ ສຣູເປນາຄຕາ ປນ຺ນຣສ ຉນ຺ທາທໂຍ ຈ ຈຕ຺ຕາໂຣ ນິຍຕເຍວາປນກາຕິ ອິເມ ເອເກນ ອູນາ ວີສຕິ ເຈຕສິກາ. ອນິຍຕເຍວາປນການໍ ປນ ອິຘ ອລຠນ຺ຕານມ຺ປິ ເອຕ຺ຖ ວຈເນ ກາຣຓໍ ວຸຕ຺ຕເມວ.

ຖິນມິທ຺ຘສ຺ສ ອນິຍຕຠາໂວຕິ ຖິນມິທ຺ຘສ຺ສ ອນິຍຕສ຺ສ ອິຘ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກຠາວມາຫ, ນ ປນ ປຐເມ ນິຍຕຠາວໍ ຕຕ຺ຖ ສພ຺ພໂສວ ອນຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ. ນ ຫິ ສຠາວຕິຂິຓໍ ຈິຕ຺ຕໍ ຖິນມິທ຺ຘໂຍຄີ ໂຫຕີຕິ. ຕຕິເຍ ມານສ຺ສ ອນິຍຕສ຺ສ ສມ຺ຠເວປິ ນິຍຕຘມ຺ເມ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ອຏ຺ຐາຣສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ມາໂນ ປເນຕ຺ຖ ອນິຍໂຕ’’ຕິ. ທິຏ຺ຐິຍາ ສຫ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ກາຣຓໍ ວຸຕ຺ຕເມວ. ຈຕຸຕ຺ເຖ ອວເສສາຕິ ອຏ຺ຐາຣເສວ, ປຎ຺ຈເມ ຐເປຕ຺ວາ ປີຕິໍ ທິຏ຺ຐິຍາ ສຫ ອຏ຺ຐາຣເສວ, ຕຖາ ຉຏ຺ເຐປິ. ສຕ຺ຕເມ ປີຕິຍາ, ທິຏ຺ຐິຍາ ຈ ອຠາວໂຕ ສຕ຺ຕຣສ, ຕຖາ ອຏ຺ຐເມປິ.

ເອເຕປິ ຕໂຍຕິ ນ ເກວລໍ ກຣຸຓາມຸທິຕາ ເອວ, ເອເຕປິ ຕໂຍ ເອກໂຕ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ວິສຍເຠທໂຕເຍວ. ຕຖາ ຫິ ອິສ຺ສາ ປຣສມ຺ປຕ຺ຕິວິສຍາ, ມຈ຺ຉຣິຍໍ ອຕ຺ຕສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປເຣຫິ ສາຘາຣຓາຠາວວິສຍໍ, ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ກຕາກຕວິສຍນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຍໍ ອຠຍຄິຣິວາສິໂນ ວທນ຺ຕິ ‘‘ອິສ຺ສາມຈ຺ເຉຣໍ ຍທິຈ຺ຉາວເສນ ເອກໂຕປິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ, ນ ຕໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

ສຠາວໂຕ, ປຣິກປ຺ປນໂຕ ວາ ອນິຏ຺ຐສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ອນິຏ຺ຐາກາຣໍ ວາ ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ອນຸຠວນໍ ສມ຺ຠຸຎ຺ຊນໍ ອນິຏ຺ຐາຣມ຺ມຓານຸຠວນໍ, ຕໍ ລກ຺ຂຓມສ຺ສາຕິ ອນິຏ຺ຐາຣມ຺ມຓານຸຠວນລກ຺ຂຓໍ. ເຕນາຫ ‘‘ອນິຏ຺ຐາກາຣສມ຺ໂຠຄຣສ’’ນ຺ຕິ, ຍຖາຠູເຕນ ວາ ອຍຖາຠູເຕນ ວາ ອນິຏ຺ຐາກາເຣນ ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ສມ຺ຠຸຎ຺ຊນຣສໍ, ປຈ຺ຈານຸຠວນກິຈ຺ຈນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕິຕ຺ຖິຍາທີນຎ຺ຫິ ສຠາວໂຕ ອິຏ຺ເຐ ພຸທ຺ຘາທິອາຣມ຺ມເຓປິ ອນິຏ຺ຐາກາຣໂຕ ຄຫຓວເສນ ໂທມນສ຺ສໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ໂທມນສ຺ສສ຺ສ ເອກນ຺ເຕນ ກາມຘາຕຸຍໍເຍວ ປວຕ຺ຕນໂຕ ອາຫ ‘‘ຫທຍວຕ຺ຖຸປທຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ຫິ ອນີວຣຓາວຕ຺ຖາຍ ອຠາວໂຕ ຣູປາຣູປຘາຕຸຍໍ ອສມ຺ຠໂວ.

ອຕ຺ຕໂນ ປວຕ຺ຕິອາກາຣວເສນ ອນິຏ຺ຐຣູປສມຸຏ຺ຐາປນວເສນ ວາ ວິຣູປໍ ສປ຺ປນໍ ວິສປ຺ປນໍ, ອນິຏ຺ຐຣູປສມຸຏ຺ຐາປນວເສເນວ ວາ ວິສປ຺ປນໍ ສຣີຣກມ຺ປນໍ, ຕໍ ຣໂສ ກິຈ຺ຈໍ, ສມ຺ປຕ຺ຕິ ວາ ອສ຺ສາຕິ ວິສປ຺ປນຣໂສ, ນິສ຺ສຍສ຺ສ ຫທຍວຕ຺ຖຸໂນ, ສກລສ຺ເສວ ວາ ກາຍສ຺ສ ວິຊ຺ຌຕ຺ຕຠາວາປາທນໂຕ ອາຫ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ນິສ຺ສຍທຫນຣໂສ ວາ’’ຕິ, ວິຊ຺ຌຕ຺ຕຠາວາປາທນໂຕຕິ ຈ ມິລາຕຠາວາປາທນໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍຖາ ກຖໍ ວິຍາຕິ ອາຫ ‘‘ທາວຄ຺ຄິ ວິຍາ’’ຕິ. ໂສ ຫິ ວນຆເຏເຍວ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ຕເມວ ທຫຕິ. ທຸສ຺ສນປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາໂນຕິ ອຕ຺ຕໂນ, ປຣສ຺ສ ຈ ທູສນາກາເຣນ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາໂນ. ໂສ ຫິ ຍສ຺ສ ສນ຺ຕາເນ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ, ຕໍ ເອກນ຺ເຕນ ອນ຺ຕມໂສ ວິຣູປຠາວາປາທເນນປິ ທູເສຕິ, ປຣໍ ປນ ທູເສຕຸ ວາ, ມາ ວາ ຫຕ຺ເຖນ ຄຫິຕອສຸຈິ ວິຍ. ‘‘ອນຕ຺ຖໍ ເມ ອຈຣີ’’ຕິອາທີນິ ນວ ອາຆາຕວຕ຺ຖູນິ ປທຏ຺ຐານມສ຺ສາຕິ ອາຆາຕວຕ຺ຖຸປທຏ຺ຐາໂນ. ໂສ ອຸປໂຍຄຜລກາເລສຸ ອນິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ວິສສໍສຏ຺ຐປູຕິມຸຕ຺ຕໍ ວິຍ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອຏ຺ຐາຣສ ວາຕິ ອິສ຺ສາທີສຸ ອນິຍເຕສຸ ເອເກນ ສທ຺ຘິໍ ອຏ຺ຐາຣສ ວາ.

ປວຕ຺ຕິຏ຺ຐິຕິມຕ຺ຕາຕິ ເຈຕໂສ ປວຕ຺ຕິສງ຺ຂາຕາ ຐິຕິມຕ຺ຕາ, ມຄ຺ຄງ຺ຄາທິຠາວໍ ນ ຄຈ຺ຉຕິ ອຘິໂມກ຺ຂວິຣຫໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ປວຕ຺ຕິຏ຺ຐິຕິມຕ຺ຕາຕິ ຂຓຏ຺ຐິຕິມຕ຺ຕາ. ‘‘ນິວາເຕ ທີປຈ຺ຈີນໍ ຐິຕິ ວິຍາ’’ຕິ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຈິຕ຺ຕຏ຺ຐິຕິ ວິຍ ສນ຺ຕານຏ຺ຐິຕິຍາ ປຈ຺ຈໂຍ ຠວິຕຸໍ ອສມຕ຺ຖຕ຺ຕາ ນິຈ຺ຉຍາຠາເວນ ອສຓ຺ຐຫນໂຕ ເຈຕໂສ ປວຕ຺ຕິປຈ຺ຈຍມຕ຺ຕຕາຍ ປວຕ຺ຕິຏ຺ຐິຕິມຕ຺ຕາ ຂຓຏ຺ຐິຕິມຕ຺ຕາ ປວຕ຺ຕິປຈ຺ຈຍມຕ຺ຕາ ຐິຕິ ປວຕ຺ຕິຏ຺ຐິຕີຕິ ກຕ຺ວາ. ວິຄຕາ ຈິກິຈ຺ຉາຕິ ນິສ຺ສກ຺ເກ ປຈ຺ຈຕ຺ຕວຈນໍ ‘‘ປິສຸຓາ ວາຈາ ປຏິວິຣໂຕ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ, ວິຄຕາ ຕິກິຈ຺ຉາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຍເມວ ວາ ປາໂຐ. ‘‘ວິຄຕາ ຈິກິຈ຺ຉາ’’ຕິ ຈິກິຈ຺ຉິຕຸໍ ທຸກ຺ກຣຕາຍ ເຈຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ສພ຺ພຖາ ຈິກິຈ຺ຉາຍ ອຠາວໂຕ. ‘‘ເອວໍ ນຸ ໂຂ, ນ ນຸ ໂຂ’’ຕິອາທິນາ ສໍສປ຺ປນວເສນ ເສຕິ, ສມນ຺ຕໂຕ ວາ ເສຕີຕິ ສໍສໂຍ. ກມ຺ປນຣສາຕິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ກມ຺ປນກິຈ຺ຈາ. ອຸທ຺ຘຈ຺ຈຎ຺ຫິ ອຕ຺ຕນາ ຄຫິຕາກາເຣເຍວ ຐຕ຺ວາ ຠມຕີຕິ ເອກາຣມ຺ມຓສ຺ມິໍ ເອວ ວິປ຺ຜນ຺ທນວເສນ ປວຕ຺ຕຕິ, ວິຈິກິຈ຺ຉາ ປນ ຍທິປິ ເອກສ຺ມິໍ ອາຣມ຺ມເຓ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕຖາປິ ‘‘ເອວໍ ນຸ ໂຂ, ນ ນຸ ໂຂ’’ຕິ ອຎ຺ຎໍ ຄເຫຕພ຺ພາກາຣໍ ອເປກ຺ຂຕີຕິ ນານາຣມ຺ມເຓ ກມ຺ປນໍ ໂຫຕິ. ອນິຈ຺ຉຍາກາເຣນ ທ຺ເວຬ຺ຫກາກາເຣນ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາຕິ, ອນິຈ຺ຉຍໍ ວາ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາເປຕີຕິ ອນິຈ຺ຉຍປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາ.

ອຘິໂມກ຺ຂວິຈິກິຈ຺ຉານໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ວິປຣີຕກິຈ຺ຈຕາຍ ອາຫ ‘‘ວິຈິກິຈ຺ຉາຍ ອຠາເວນາ’’ຕິ. ສມາຘີຕິ ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາ. ສາ ຫິ ອາຣມ຺ມເຓ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ສມ຺ມາ ອາຘານໂຕ ‘‘ສມາຘີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ພລວາ ໂຫຕີຕິ ພລວມິຕ຺ເຕນ ທິນ຺ນປິຏ຺ຐິພໂລ ປຸຣິໂສ ວິຍ ພລວາ ໂຫຕິ, ພລາທິຠາວໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ສຕ຺ຕາຣມ຺ມຓຕ຺ຕາຕິ ສຕ຺ຕປຎ຺ຎຕ຺ຕາຣມ຺ມຓຕ຺ຕາ. ນນຸ ປຎ຺ຎຕ຺ຕາຣມ຺ມຓາປິ ວິປາກາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ໂຈທນໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ກາມາວຈຣວິປາການໍ ເອກນ຺ຕປຣິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓຕ຺ຕາ’’ຕິ. ກຸໂຕ ປນ ວິຣຕີນໍ ກຸສລຕ຺ຕເມວາຕິ ຈາຣິຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ປຎ຺ຈ ສິກ຺ຂາປທາ ກຸສລາຕິ (ວິຠ. ໗໑໕) ຫິ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ຍທິ ເອວໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣວິປາເກສຸ ວິຣຕິໂຍ ນ ລພ຺ຠນ຺ຕີຕິ? ໂນ ນ ລພ຺ຠນ຺ຕິ ສິກ຺ຂາປທວິຠງ຺ເຄ ໂລກິຍວິຣຕິໂຍເຍວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ເຕນ ໂລກິຍວິປາເກສຸເຍວ ວິຣຕິໂຍ ນ ສມ຺ຠວນ຺ຕີຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

ກາຍປສາທສນ຺ນິສ຺ສິຕຕ຺ຕາ ກາເຍ ຠໂວ ສາຕຠາໂວ ລກ຺ຂຓມສ຺ສາຕິ ກາຍິກສາຕລກ຺ຂຓາ. ເຈຕສິກສຸເຂ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາທໂຍ ເນຕພ຺ພາຕິ ອາຫ ‘‘ເສສາ ວຸຕ຺ຕນຍາ ເອວາ’’ຕິ.

໘໔-໖. ນນຸ ຈ ອິຏ຺ເຐ ອາຣມ຺ມເຓ ສຸຂເວທນາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ອນິຏ຺ເຐ ທຸກ຺ຂເວທນາ, ອິຏ຺ຐານິຏ຺ຐມຊ຺ຌຕ຺ເຕ ອຸເປກ຺ຂາເວທນາ, ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທໂຍ ຈ ກຸສລວິປາກາ ອິຏ຺ເຐ, ອິຏ຺ຐມຊ຺ຌຕ຺ເຕ ວາ ອາຣມ຺ມເຓ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ຍຸຕ຺ໂຕ ຕາວ ອິຏ຺ຐມຊ຺ຌຕ຺ເຕ ອຸເປກ຺ຂາເວທນາໂຍໂຄ, ນ ປນ ອິຏ຺ຐາຣມ຺ມເຓ, ນ ຈາປິ ເອຕໍ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ ປຣິກປ຺ປນາວເສນ ອິຏ຺ຐາຣມ຺ມຓມ຺ປິ ອິຏ຺ຐມຊ຺ຌຕ຺ຕໂຕ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ ຍຖາ ‘‘ກມ຺ມວິຎ຺ຎາຓ’’ນ຺ຕິ ວິປາການໍ ອວຎ຺ຈນີຍຠາວໂຕ, ຕສ຺ມາ ກຖໍ ອິຏ຺ເຐ, ອິຏ຺ຐມຊ຺ຌຕ຺ເຕ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາເນສຸ ຈກ຺ຂຸໂສຕຆານຊິວ຺ຫາວິຎ຺ຎາເຓສຸ ອຸເປກ຺ຂາເວທນາເຍວ ສມ຺ຠວຕິ, ນ ສຸຂເວທນາ, ຍໂຕ ເຕສຸ ອຸເປກ຺ຂາເວທນາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ອິມໍ ໂຈທນໍ ສງ຺ເຂປໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອິຏ຺ຐາຣມ຺ມຓໂຍຄສ຺ມິ’’ນ຺ຕິອາທິໍ ວຕ຺ວາ ປຸນ ຕສ຺ສາ ໂສຘນຕ຺ຖໍ ‘‘ອຸປາທາຍ ຈ ຣູເປນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຠູຕຣູປໍ ອຸປາທາຍ ນິສ຺ສາຍ ປວຕ຺ຕໍ ຣູປໍ ອຸປາທາຍຣູປໍ. ‘‘ອຸປາທາຍ ຈ ຣູເປນາ’’ຕິ ປນ ‘‘ມນສີ ຈ ກາໂຣ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ. ‘‘ອຸປາທາຍກຣູເປນາ’’ຕິ ວາ ປາໂຐ, ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ວຕ຺ຖຸຠູເຕນ ຈກ຺ຂຸປສາເທນ, ຕຖາ ໂສຕວິຎ຺ຎາຓາທີນໍ ວຕ຺ຖຸຠູເຕນ ໂສຕປສາທາທິນາ ຈ ອຸປາທາຍຣູເປນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸປາທາຣູປເກ ປນາຕິ ຍ-ກາຣໂລປໍ ກຕ຺ວາ ນິທ຺ເທໂສ ‘‘ປຏິສງ຺ຂາ ໂຍນິໂສ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ, ຍຖາກ຺ກມໍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທີນໍ ອາຣມ຺ມຓຠູເຕ ຣູປສທ຺ທາທິເກ ອຸປາທາຍຣູເປຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສໍຆຏ຺ຏນານິຆໍສສ຺ສາຕິ ສໍຆຏ຺ຏນາສງ຺ຂາຕສ຺ສ ນິຆໍສສ຺ສ. ສໍຆຏ຺ຏນາເຍວ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎວິສຍວິສຍີຠາວສ຺ສ ອນຸຣູປເທສຸປ຺ປຕ຺ຕິສງ຺ຂາຕນິຆໍໂສ ວິຍາຕິ ນິຆໍໂສຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຖ ວາ ສມ຺ປຕ຺ຕາສມ຺ປຕ຺ຕຄ຺ຄຫຓວເສນ ສໍຆຏ຺ຏນາຍ ນິຆໍສສ຺ສ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຈກ຺ຂຸຣູປໂສຕສທ຺ທາ ຫິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອສມ຺ປຕ຺ຕາເຍວ ອນຸຣູປເທສຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ຆຏ຺ຏນ຺ຕິ ນາມ. ຕໂຕ ເຕສໍ ວເສນ ຆຏ຺ຏນາກາຣຠູໂຕ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎາຠິມຸຂຠາໂວ ‘‘ສໍຆຏ຺ຏນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ຆານຄນ຺ຘາ, ປນ ຊິວ຺ຫາຣສາ ຈ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສມ຺ປຕ຺ຕາເຍວ ອາສນ຺ນຕຣເທເສ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ນິຆໍເສນ຺ຕິ ອາຫຈ຺ຈ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ. ຕໂຕ ເຕສໍ ວເສນ ນິຆໍໂສ ວຸຕ຺ໂຕຕິ. ທຸພ຺ພລຕ຺ຕາຕິ ອຘິກຣຓີມຕ຺ຖເກ ປິຈຸປິຓ຺ຑກໍ ຐເປຕ຺ວາ ປິຈຸປິຓ຺ເຑເນວ ປຫຕກາເລ ວິຍ ຜຸຏ຺ຐມຕ຺ຕຠາເວນ ທຸພ຺ພລຕ຺ຕາ. ທີປເຍຕິ ເອວໍ ສໍຆຏ຺ຏນານິຆໍສສ຺ສ ທຸພ຺ພລຕ຺ຕາ ເວທນາ ມຊ຺ຌຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ອຸເປກ຺ຂາໂຍຄໍ ປກາເສຍ຺ຍ. ຍທິ ເອວໍ ກາຍວິຎ຺ຎາເຓປິ ອິທໍ ສມານນ຺ຕິ, ໂນຕິ ອາຫ ‘‘ປສາທໍ ປນາ’’ຕິອາທິ. ຍຖາ ຫິ ອຘິກຣຓີມຕ຺ຖເກ ກປ຺ປາສປິຈຸປິຓ຺ຑໍ ຐເປຕ຺ວາ ກູເຏນ ປຫຣນ຺ຕສ຺ສ ກູຏໍ ປິຈຸປິຓ຺ຑມຕິກ຺ກມ຺ມ ອຘິກຣຓິໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ເອວເມວໍ ກາຍທ຺ວາເຣ ພຫິທ຺ຘາ ມຫາຠູຕາຣມ຺ມຓໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກກາຍປສາທໍ ຆຏ຺ເຏຕ຺ວາ ຕໍ ອຕິກ຺ກມ຺ມ ປສາທປຈ຺ຈເຍສຸ ມຫາຠູເຕສຸ ປຏິຫຎ຺ຎຕິ, ນິຆໍໂສ ພລວາ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ອິຏ຺ຐາຣມ຺ມເຓ ກາຍວິຎ຺ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ສຸຂເວທນາ ໂຫຕິ, ອນິຏ຺ຐາຣມ຺ມເຓ ປນ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ທຸກ຺ຂເວທນາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ມໂນຘາຕຸນາຕິ ເອຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈາປິ ຘາຕຸ-ສທ຺ໂທ ອິຘ ອິຕ຺ຖິລິງ຺ເຄເຍວ ທິສ຺ສຕິ, ອິມິນາເຍວ ປນ ອາຈຣິຍສ຺ສ ວຈເນນ ປຸລ຺ລິງ຺ໂຄ ອຕ຺ຖີຕິ ສິທ຺ຘໍ. ເກຈິ ປນ ‘‘ສກ຺ກຏໂວຫາເຣນ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ທສ ຘມ຺ມາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕສ຺ມາເວຕ຺ຖາຕິ ເອຕ຺ຖ ວ-ກາໂຣ ປທສນ຺ຘິມຕ຺ຕກໂຣ.

ກາຍວິຎ຺ຎາເຓ ທຸກ຺ຂເວທນາຕິ ກິຎ຺ຈາປິ ສຸຂາທິກນ຺ຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ອກຸສລວິປາກກາຍວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ທຸກ຺ຂເວທນາສມ຺ປໂຍໂຄ ວຸຕ຺ໂຕ, ອິຘ ປນສ຺ສາ ລກ຺ຂຓາທິທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ປຸນ ‘‘ກາຍວິຎ຺ຎາເຓ ທຸກ຺ຂເວທນາ’’ຕິ ອຸປຎ຺ຎາໂສ ກໂຕ, ຣສາທໂຍ ປນສ຺ສ ກຸສລວິປາເກ ສຸຂເວທນາຍ ວຸຕ຺ຕວິປຣິຍາເຍນ ໂຍເຊຕພ຺ພາຕິ ອິຘ ນ ວຸຕ຺ຕາ. ເສສາຕິ ເສສເຈຕສິກາ.

ພລປ຺ປຕ຺ໂຕຕິ ເສສາເຫຕຸກຈິຕ຺ຕສມ຺ປຍຸຕ຺ຕສມາຘິໂຕ ອຍໍ ວີຣິຍິນ຺ທ຺ຣິຍໂຍເຄນ ພລວຠາວປ຺ປຕ຺ໂຕ, ນ ປນ ພລຣາສິປ຺ປຕ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍທິ ເອວໍ ກສ຺ມາ ເຈຕສິກວິຠາຄນິທ຺ເທເສ ‘‘ພລານິ ທ຺ເວ ທ຺ວິຈິຕ຺ເຕສູ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ? ຕຕ຺ຖ ຫິ ກິຣິຍາເຫຕຸກມໂນວິຎ຺ຎາຓຍຸຄຬໍ ສນ຺ຘາຍ ຕຖາ ວຸຕ຺ຕໍ. ສພ຺ພໍ ເສສາເຫຕຸກຈິຕ຺ເຕສຸ ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາຍ ວິຠງ຺ເຄ –

‘‘ກຕມາ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ເອກຄ຺ຄຕາ ໂຫຕິ? ຍາ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຐິຕີ’’ຕິ (ຘ. ສ. ໑໑) –

ເອຕ຺ຕກເມວ ວຕ຺ວາ ກິຣິຍາເຫຕຸກມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາຍ ເອກຄ຺ຄຕາຍ ວິຠງ຺ເຄ –

‘‘ກຕມາ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ເອກຄ຺ຄຕາ ໂຫຕິ? ຍາ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຐິຕິ ສຓ຺ຐິຕິ ອວຏ຺ຐິຕິ ອວິສາຫາໂຣ ອວິກ຺ເຂໂປ ອວິສາຫຏມານສຕາ ສມໂຖ ສມາຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ສມາຘິພລ’’ນ຺ຕິ (ຘ. ສ. ໑໑) –

ພລປຣິໂຍສານໍ ກຕ຺ວາ ວິຠຊິຕຕ຺ຕາ ວີຣິຍວິຠງ຺ເຄ ຈ –

‘‘ກຕມໍ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ວີຣິຍິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ໂຫຕິ? ໂຍ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ເຈຕສິໂກ ວີຣິຍາຣມ຺ໂຠ ນິກ຺ກໂມ ປຣກ຺ກໂມ ອຸຍ຺ຍາໂມ ວາຍາໂມ ອຸສ຺ສາໂຫ ອຸສ຺ໂສຬ຺ຫີ ຖາໂມ ຘິຕິ ອສິຖິລປຣກ຺ກມຕາ ອນິກ຺ຂິຕ຺ຕຉນ຺ທຕາ ອນິກ຺ຂິຕ຺ຕຘຸຣຕາ ຘຸຣສມ຺ປຄ຺ຄາໂຫ ວີຣິຍໍ ວີຣິຍິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ວີຣິຍພລ’’ນ຺ຕິ (ຘ. ສ. ໑໓) –

ພລປຣິໂຍສານໍ ກຕ຺ວາ ວິຠຊິຕຕ຺ຕາ ວິຠງ຺ຄວາເຣ ອາຄຕໍ ສມາຘິພລໍ, ວີຣິຍພລຎ຺ຈ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ພລານິ ທ຺ເວ ທ຺ວິຈິຕ຺ເຕສູ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ປນ ຘມ຺ມຸທ຺ເທສວາເຣ ພລຣາສິຍໍ ອາຄຕພລໍ ສນ຺ຘາຍ ສພ຺ພາເຫຕຸກຈິຕ຺ເຕສຸ ຘມ຺ມຸທ຺ເທສສ຺ສ ມຄ຺ຄຣາສິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປຣິຫີນຕ຺ຕາ.

໘໗. ວິປາກກິຣິຍາຫທເຍຫີຕິ ວິປາກກິຣິຍຈິຕ຺ເຕຫິ. ຫທຍໍ ມໂນ ມານສໍ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ຫິ ປຣິຍາຍວຈນໍ. ໂສຠນໍ ຄຕໍ ຄມນມສ຺ສາຕິ ສຸຄໂຕ. ຠຄວໂຕ ຫິ ວິເນຍ຺ຍຊນູປສງ຺ກມນໍ ເອກນ຺ເຕນ ເຕສໍ ຫິຕສຸຂນິປ຺ຜາທນໂຕ ໂສຠນໍ, ຕຖາ ລກ຺ຂຓານຸພ຺ຍຎ຺ຊນປຏິມຓ຺ຑິຕຣູປກາຍຕາຍ ຘຸຕວິລມ຺ພິຕາທິໂທສຣຫິຕໍ ອວຫສິຕຣາຊຫໍສວສຠວາຣຓມິຄຣາຊຄມນໍ ກາຍຄມນໍ, ຎາຓຄມນຎ຺ຈ ນິມ຺ມລວິປຸລກຣຸຓາສຕິວີຣິຍາທິຄຸຓວິເສສສມງ຺ຄີຠູຕມຠິນີຫາຣໂຕ ຍາວ ມຫາໂພຘິໍ ອນວຊ຺ຊຕາຍ ໂສຠນເມວາຕິ. ອຖ ວາ ສກລມ຺ປິ ໂລກໍ ປຣິຎ຺ຎາຠິສມຍວເສນ ສຍມ຺ຠຸຎາເຓນ ປຣິຊານນ຺ໂຕ ສມ຺ມາ ຄໂຕ ອວຄໂຕຕິ ສຸຄໂຕ, ຕຖາ ໂລກສມຸທຍໍ ປຫານາຠິສມຍວເສນ ປຊຫນ຺ໂຕ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິຘມ຺ມຕໍ ອາປາເທນ຺ໂຕ ສມ຺ມາ ຄໂຕ ອຕີໂຕຕິ ສຸຄໂຕ, ໂລກນິໂຣຘສງ຺ຂາຕໍ ນິພ຺ພານໍ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາຠິສມຍວເສນ ສມ຺ມາ ຄໂຕ ອຘິຄໂຕຕິ ສຸຄໂຕ, ໂລກນິໂຣຘຄາມິນິປຏິປທາສງ຺ຂາຕໍ ມຄ຺ຄໍ ຠາວນາຠິສມຍວເສນ ສມ຺ມາ ຄໂຕ ປຕ຺ໂຕຕິ ສຸຄໂຕ. ອຖ ວາ ສມ຺ມາ ຄທຕີຕິ ສຸຄໂຕ. ຠຄວາ ຫິ ຠູຕໍ ຕຈ຺ຉໍ ອຕ຺ຖສໍຫິຕໍ ວິເນຍ຺ຍານໍ ຍຖາຣຫໍ ກາລຍຸຕ຺ຕເມວ ຘມ຺ມໍ ຠາສຕິ, ຕສ຺ມາ ສມ຺ມາ ຄທຕີຕິ ທ-ກາຣສ຺ສ ຕ-ກາຣໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ສຸຄໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ອຖ ວາ ສຸນ຺ທຣໍ ຐານໍ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ, ນິພ຺ພານເມວ ວາ ຄໂຕຕິ ສຸຄໂຕ, ເຕນ ສຸຄເຕນ.

໘໘. ‘‘ອວຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິອາທີສຸ ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ອນູນໍ ອຕ຺ຖໂຕ ວາ ພ຺ຍຎ຺ຊນໂຕ ວາ ອນູນໍ ສຸປຣິປຸຓ຺ຓໍ ຕໂຕເຍວ ປຣມໍ ວິສິຏ຺ຐໍ ອິມໍ ອຠິຘມ຺ມາວຕາຣໍ ນາມ ປກຣຓໍ ອວຄຈ຺ຉຕິ ອວພຸຊ຺ຌຕິ, ສມ຺ມາອຸຄ຺ຄຫຓຘາຣຓາທິສມ຺ປາທນວເສນ ໂອຄາຫິຕ຺ວາ ຊານາຕິ. ອຖ ວາ ປຣມນຍທີປນໂຕ ປຣມໍ ອິມໍ ປກຣຓໍ ໂຍ ອນູນໍ ກຕ຺ວາ ອວຄຈ຺ຉຕິ ຊານາຕິ, ຕສ຺ເສວໍ ອວຄຈ຺ຉໂຕ ຍຖາສຠາວໍ ມນນໂຕ ມຕິສງ຺ຂາຕາ ປຎ຺ຎາ ທຸຣາສເທ ມໍສຈກ຺ຂຸນາ ປຣມາຓຸ ວິຍ ໂລກິຍຎາເຓນ ທຸຣາສເທ ທຸຣາຘິຄນ຺ຕພ຺ເພ ອຘິຄນ຺ຕຸໍ ທຸກ຺ກຣຕເຣ, ອຕິຄມ຺ຠີຣຏ຺ຐາເນ ຐເປຕ຺ວາ ສິເນຣຸປພ຺ພຕຣາຊານໍ ຣາຫຸອາທີຫິ ມຫາກາເຍຫິປິ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ອຊ຺ໂຌຄາຫິຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕາຍ ມຫາສມຸທ຺ເທ ວິຍ ຐເປຕ຺ວາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘໍ ສາຣິປຸຕ຺ຕາທີຫິປິ ມຫາຎາເຓຫິ ສາວເກຫິ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ອຊ຺ໂຌຄາຫິຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຣູເປ ອຠິຘມ຺ມນເຍ ວິຊມ຺ຠເຕ ເຫມນ຺ຕສາລປນ຺ຕິ ວິຍ ປຕ຺ຖຣຕິ, ອຠິມຸຂາຠິມຸເຂເຍວ ຘມ຺ເມ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ວາ ອຕ຺ໂຖ.

ອິຕິ ອຠິຘມ຺ມຕ຺ຖວິກາສິນິຍາ ນາມ

ອຠິຘມ຺ມາວຕາຣສໍວຓ຺ຓນາຍ

ເຈຕສິກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.