໗. ມຫາວຄ຺ໂຄ

໑. ອສ຺ສຸຕວາສຸຕ຺ຕໍ

໖໑. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ…ເປ… ‘‘ອສ຺ສຸຕວາ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ອິມສ຺ມິໍ ຈາຕຸມຫາຠູຕິກສ຺ມິໍ ກາຍສ຺ມິໍ ນິພ຺ພິນ຺ເທຍ຺ຍປິ ວິຣຊ຺ເຊຍ຺ຍປິ ວິມຸຈ຺ເຈຍ຺ຍປິ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? [ຈາຕຸມ຺ມຫາຠູຕິກສ຺ມິໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ທິສ຺ສຕິ, ຠິກ຺ຂເວ [ທິສ຺ສຕິ ຫິ ຠິກ຺ຂເວ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ.)], ອິມສ຺ສ ຈາຕຸມຫາຠູຕິກສ຺ສ ກາຍສ຺ສ ອາຈໂຍປິ ອປຈໂຍປິ ອາທານມ຺ປິ ນິກ຺ເຂປນມ຺ປິ. ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຣາສ຺ສຸຕວາ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ນິພ຺ພິນ຺ເທຍ຺ຍປິ ວິຣຊ຺ເຊຍ຺ຍປິ ວິມຸຈ຺ເຈຍ຺ຍປິ’’.

‘‘ຍຎ຺ຈ ໂຂ ເອຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ວຸຈ຺ຈຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ອິຕິປິ, ມໂນ ອິຕິປິ, ວິຎ຺ຎາຓໍ ອິຕິປິ, ຕຕ຺ຣາສ຺ສຸຕວາ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ນາລໍ ນິພ຺ພິນ຺ທິຕຸໍ ນາລໍ ວິຣຊ຺ຊິຕຸໍ ນາລໍ ວິມຸຈ຺ຈິຕຸໍ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ທີຆຣຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອສ຺ສຸຕວໂຕ ປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ສ ອຊ຺ໂຌສິຕໍ ມມາຍິຕໍ ປຣາມຏ຺ຐໍ – ‘ເອຕໍ ມມ, ເອໂສຫມສ຺ມິ, ເອໂສ ເມ ອຕ຺ຕາ’ຕິ. ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຣາສ຺ສຸຕວາ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ນາລໍ ນິພ຺ພິນ຺ທິຕຸໍ ນາລໍ ວິຣຊ຺ຊິຕຸໍ ນາລໍ ວິມຸຈ຺ຈິຕຸໍ.

‘‘ວຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອສ຺ສຸຕວາ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ອິມໍ ຈາຕຸມຫາຠູຕິກໍ ກາຍໍ ອຕ຺ຕໂຕ ອຸປຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ນ ຕ຺ເວວ ຈິຕ຺ຕໍ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ທິສ຺ສຕາຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈາຕຸມຫາຠູຕິໂກ ກາໂຍ ເອກມ຺ປິ ວສ຺ສໍ ຕິຏ຺ຐມາໂນ ທ຺ເວປິ ວສ຺ສານິ ຕິຏ຺ຐມາໂນ ຕີຓິປິ ວສ຺ສານິ ຕິຏ຺ຐມາໂນ ຈຕ຺ຕາຣິປິ ວສ຺ສານິ ຕິຏ຺ຐມາໂນ ປຎ຺ຈປິ ວສ຺ສານິ ຕິຏ຺ຐມາໂນ ທສປິ ວສ຺ສານິ ຕິຏ຺ຐມາໂນ ວີສຕິປິ ວສ຺ສານິ ຕິຏ຺ຐມາໂນ ຕິໍສມ຺ປິ ວສ຺ສານິ ຕິຏ຺ຐມາໂນ ຈຕ຺ຕາຣີສມ຺ປິ ວສ຺ສານິ ຕິຏ຺ຐມາໂນ ປຎ຺ຎາສມ຺ປິ ວສ຺ສານິ ຕິຏ຺ຐມາໂນ ວສ຺ສສຕມ຺ປິ ຕິຏ຺ຐມາໂນ, ຠິຍ຺ໂຍປິ ຕິຏ຺ຐມາໂນ.

‘‘ຍຎ຺ຈ ໂຂ ເອຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ວຸຈ຺ຈຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ອິຕິປິ, ມໂນ ອິຕິປິ, ວິຎ຺ຎາຓໍ ອິຕິປິ, ຕໍ ຣຕ຺ຕິຍາ ຈ ທິວສສ຺ສ ຈ ອຎ຺ຎເທວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ອຎ຺ຎໍ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ມກ຺ກໂຏ ອຣຎ຺ເຎ ປວເນ ຈຣມາໂນ ສາຂໍ ຄຓ຺ຫຕິ, ຕໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ຄຓ຺ຫຕິ, ຕໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ຄຓ຺ຫຕິ; ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍມິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ອິຕິປິ, ມໂນ ອິຕິປິ, ວິຎ຺ຎາຓໍ ອິຕິປິ, ຕໍ ຣຕ຺ຕິຍາ ຈ ທິວສສ຺ສ ຈ ອຎ຺ຎເທວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ອຎ຺ຎໍ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ.

‘‘ຕຕ຺ຣ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຸຕວາ ອຣິຍສາວໂກ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທໍເຍວ ສາຘຸກໍ ໂຍນິໂສ ມນສິ ກໂຣຕິ – ‘ອິຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສຕິ ອິທໍ ໂຫຕິ, ອິມສ຺ສຸປ຺ປາທາ ອິທໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ; ອິມສ຺ມິໍ ອສຕິ ອິທໍ ນ ໂຫຕິ, ອິມສ຺ສ ນິໂຣຘາ ອິທໍ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ – ຍທິທໍ ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາ ສງ຺ຂາຣາ; ສງ຺ຂາຣປຈ຺ຈຍາ ວິຎ຺ຎາຓໍ…ເປ… ເອວເມຕສ຺ສ ເກວລສ຺ສ ທຸກ຺ຂກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ສມຸທໂຍ ໂຫຕິ. ອວິຊ຺ຊາຍ ຕ຺ເວວ ອເສສວິຣາຄນິໂຣຘາ ສງ຺ຂາຣນິໂຣໂຘ; ສງ຺ຂາຣນິໂຣຘາ ວິຎ຺ຎາຓນິໂຣໂຘ…ເປ… ເອວເມຕສ຺ສ ເກວລສ຺ສ ທຸກ຺ຂກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ນິໂຣໂຘ ໂຫຕີ’’’ຕິ.

‘‘ເອວໍ ປສ຺ສໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຸຕວາ ອຣິຍສາວໂກ ຣູປສ຺ມິມ຺ປິ ນິພ຺ພິນ຺ທຕິ, ເວທນາຍປິ ນິພ຺ພິນ຺ທຕິ, ສຎ຺ຎາຍປິ ນິພ຺ພິນ຺ທຕິ, ສງ຺ຂາເຣສຸປິ ນິພ຺ພິນ຺ທຕິ, ວິຎ຺ຎາຓສ຺ມິມ຺ປິ ນິພ຺ພິນ຺ທຕິ; ນິພ຺ພິນ຺ທໍ ວິຣຊ຺ຊຕິ, ວິຣາຄາ ວິມຸຈ຺ຈຕິ, ວິມຸຕ຺ຕສ຺ມິໍ ວິມຸຕ຺ຕມິຕິ ຎາຓໍ ໂຫຕິ. ‘ຂີຓາ ຊາຕິ, ວຸສິຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ, ກຕໍ ກຣຓີຍໍ, ນາປຣໍ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕາຍາ’ຕິ ປຊານາຕີ’’ຕິ. ປຐມໍ.

໒. ທຸຕິຍອສ຺ສຸຕວາສຸຕ຺ຕໍ

໖໒. ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ…ເປ… ‘‘ອສ຺ສຸຕວາ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ອິມສ຺ມິໍ ຈາຕຸມຫາຠູຕິກສ຺ມິໍ ກາຍສ຺ມິໍ ນິພ຺ພິນ຺ເທຍ຺ຍປິ ວິຣຊ຺ເຊຍ຺ຍປິ ວິມຸຈ຺ເຈຍ຺ຍປິ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ທິສ຺ສຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິມສ຺ສ ຈາຕຸມຫາຠູຕິກສ຺ສ ກາຍສ຺ສ ອາຈໂຍປິ ອປຈໂຍປິ ອາທານມ຺ປິ ນິກ຺ເຂປນມ຺ປິ. ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຣາສ຺ສຸຕວາ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ນິພ຺ພິນ຺ເທຍ຺ຍປິ ວິຣຊ຺ເຊຍ຺ຍປິ ວິມຸຈ຺ເຈຍ຺ຍປິ. ຍຎ຺ຈ ໂຂ ເອຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ວຸຈ຺ຈຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ອິຕິປິ, ມໂນ ອິຕິປິ, ວິຎ຺ຎາຓໍ ອິຕິປິ, ຕຕ຺ຣາສ຺ສຸຕວາ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ນາລໍ ນິພ຺ພິນ຺ທິຕຸໍ ນາລໍ ວິຣຊ຺ຊິຕຸໍ ນາລໍ ວິມຸຈ຺ຈິຕຸໍ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ທີຆຣຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອສ຺ສຸຕວໂຕ ປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ສ ອຊ຺ໂຌສິຕໍ ມມາຍິຕໍ ປຣາມຏ຺ຐໍ – ‘ເອຕໍ ມມ, ເອໂສຫມສ຺ມິ, ເອໂສ ເມ ອຕ຺ຕາ’ຕິ. ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຣາສ຺ສຸຕວາ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ນາລໍ ນິພ຺ພິນ຺ທິຕຸໍ ນາລໍ ວິຣຊ຺ຊິຕຸໍ ນາລໍ ວິມຸຈ຺ຈິຕຸໍ’’.

‘‘ຕຕ຺ຣ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຸຕວາ ອຣິຍສາວໂກ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທໍເຍວ ສາຘຸກໍ ໂຍນິໂສ ມນສິ ກໂຣຕິ – ‘ອິຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສຕິ ອິທໍ ໂຫຕິ, ອິມສ຺ສຸປ຺ປາທາ ອິທໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ; ອິມສ຺ມິໍ ອສຕິ ອິທໍ ນ ໂຫຕິ, ອິມສ຺ສ ນິໂຣຘາ ອິທໍ ນິຣຸຊ຺ຌຕີ’ຕິ. ສຸຂເວທນິຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຜສ຺ສໍ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ສຸຂເວທນາ. ຕສ຺ເສວ ສຸຂເວທນິຍສ຺ສ ຜສ຺ສສ຺ສ ນິໂຣຘາ ຍໍ ຕຊ຺ຊໍ ເວທຍິຕໍ ສຸຂເວທນິຍໍ ຜສ຺ສໍ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ສຸຂເວທນາ ສາ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ ສາ ວູປສມ຺ມຕິ. ທຸກ຺ຂເວທນິຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຜສ຺ສໍ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ທຸກ຺ຂເວທນາ. ຕສ຺ເສວ ທຸກ຺ຂເວທນິຍສ຺ສ ຜສ຺ສສ຺ສ ນິໂຣຘາ ຍໍ ຕຊ຺ຊໍ ເວທຍິຕໍ ທຸກ຺ຂເວທນິຍໍ ຜສ຺ສໍ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ທຸກ຺ຂເວທນາ ສາ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ ສາ ວູປສມ຺ມຕິ. ອທຸກ຺ຂມສຸຂເວທນິຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຜສ຺ສໍ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ອທຸກ຺ຂມສຸຂເວທນາ. ຕສ຺ເສວ ອທຸກ຺ຂມສຸຂເວທນິຍສ຺ສ ຜສ຺ສສ຺ສ ນິໂຣຘາ ຍໍ ຕຊ຺ຊໍ ເວທຍິຕໍ ອທຸກ຺ຂມສຸຂເວທນິຍໍ ຜສ຺ສໍ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ອທຸກ຺ຂມສຸຂເວທນາ ສາ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ ສາ ວູປສມ຺ມຕິ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ທ຺ວິນ຺ນໍ ກຏ຺ຐານໍ ສງ຺ຆຏ຺ຏນສໂມຘານາ ອຸສ຺ມາ ຊາຍຕິ ເຕໂຊ ອຠິນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ. ເຕສໍເຍວ ທ຺ວິນ຺ນໍ ກຏ຺ຐານໍ ນານາກຕວິນິພ຺ໂຠຄາ [ນານາຠາວາວິນິກ຺ເຂປາ (ສີ. ປີ.) ມ. ນິ. ໓.໓໕໗] ຍາ ຕຊ຺ຊາ ອຸສ຺ມາ ສາ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ ສາ ວູປສມ຺ມຕິ; ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຸຂເວທນິຍໍ ຜສ຺ສໍ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ສຸຂເວທນາ. ຕສ຺ເສວ ສຸຂເວທນິຍສ຺ສ ຜສ຺ສສ຺ສ ນິໂຣຘາ ຍໍ ຕຊ຺ຊໍ ເວທຍິຕໍ ສຸຂເວທນິຍໍ ຜສ຺ສໍ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ສຸຂເວທນາ ສາ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ ສາ ວູປສມ຺ມຕິ…ເປ… ອທຸກ຺ຂມສຸຂເວທນິຍໍ ຜສ຺ສໍ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ອທຸກ຺ຂມສຸຂເວທນາ. ຕສ຺ເສວ ອທຸກ຺ຂມສຸຂເວທນິຍສ຺ສ ຜສ຺ສສ຺ສ ນິໂຣຘາ ຍໍ ຕຊ຺ຊໍ ເວທຍິຕໍ ອທຸກ຺ຂມສຸຂເວທນິຍໍ ຜສ຺ສໍ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ອທຸກ຺ຂມສຸຂເວທນາ ສາ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ ສາ ວູປສມ຺ມຕິ.

‘‘ເອວໍ ປສ຺ສໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຸຕວາ ອຣິຍສາວໂກ ຜສ຺ເສປິ ນິພ຺ພິນ຺ທຕິ, ເວທນາຍປິ ນິພ຺ພິນ຺ທຕິ, ສຎ຺ຎາຍປິ ນິພ຺ພິນ຺ທຕິ, ສງ຺ຂາເຣສຸປິ ນິພ຺ພິນ຺ທຕິ, ວິຎ຺ຎາຓສ຺ມິມ຺ປິ ນິພ຺ພິນ຺ທຕິ; ນິພ຺ພິນ຺ທໍ ວິຣຊ຺ຊຕິ, ວິຣາຄາ ວິມຸຈ຺ຈຕິ, ວິມຸຕ຺ຕສ຺ມິໍ ວິມຸຕ຺ຕມິຕິ ຎາຓໍ ໂຫຕິ. ‘ຂີຓາ ຊາຕິ, ວຸສິຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ, ກຕໍ ກຣຓີຍໍ, ນາປຣໍ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕາຍາ’ຕິ ປຊານາຕີ’’ຕິ. ທຸຕິຍໍ.

໓. ປຸຕ຺ຕມໍສູປມສຸຕ຺ຕໍ

໖໓. ສາວຕ຺ຖິຍໍ …ເປ… ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາຫາຣາ ຠູຕານໍ ວາ ສຕ຺ຕານໍ ຐິຕິຍາ ສມ຺ຠເວສີນໍ ວາ ອນຸຄ຺ຄຫາຍ. ກຕເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ? ກພຬີກາໂຣ ອາຫາໂຣ ໂອຬາຣິໂກ ວາ ສຸຂຸໂມ ວາ, ຜສ຺ໂສ ທຸຕິໂຍ, ມໂນສຎ຺ເຈຕນາ ຕຕິຍາ, ວິຎ຺ຎາຓໍ ຈຕຸຕ຺ຖໍ. ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ອາຫາຣາ ຠູຕານໍ ວາ ສຕ຺ຕານໍ ຐິຕິຍາ ສມ຺ຠເວສີນໍ ວາ ອນຸຄ຺ຄຫາຍ’’.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ກພຬີກາໂຣ ອາຫາໂຣ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ? ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ທ຺ເວ ຊາຍມ຺ປຕິກາ [ຊຍມ຺ປຕິກາ (ສີ. ປີ.) ຏີກາ ໂອໂລເກຕພ຺ພາ] ປຣິຕ຺ຕໍ ສມ຺ພລໍ ອາທາຍ ກນ຺ຕາຣມຄ຺ຄໍ ປຏິປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ. ເຕສມສ຺ສ ເອກປຸຕ຺ຕໂກ ປິໂຍ ມນາໂປ. ອຖ ໂຂ ເຕສໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ທ຺ວິນ຺ນໍ ຊາຍມ຺ປຕິການໍ ກນ຺ຕາຣຄຕານໍ ຍາ ປຣິຕ຺ຕາ ສມ຺ພລມຕ຺ຕາ, ສາ ປຣິກ຺ຂຍໍ ປຣິຍາທານໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ. ສິຍາ ຈ ເນສໍ ກນ຺ຕາຣາວເສໂສ ອນຕິຓ຺ໂຓ. ອຖ ໂຂ ເຕສໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ທ຺ວິນ຺ນໍ ຊາຍມ຺ປຕິການໍ ເອວມສ຺ສ – ‘ອມ຺ຫາກໍ ໂຂ ຍາ ປຣິຕ຺ຕາ ສມ຺ພລມຕ຺ຕາ ສາ ປຣິກ຺ຂີຓາ ປຣິຍາທິຓ຺ຓາ [ປຣິຍາທິນ຺ນາ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)]. ອຕ຺ຖິ ຈາຍໍ ກນ຺ຕາຣາວເສໂສ ອນິຕ຺ຕິຓ຺ໂຓ [ອນິຕ຺ຖິຓ຺ໂຓ (ສ຺ຍາ. ກໍ.), ອນຕິຓ຺ໂຓ (ກ.)]. ຍໍນູນ ມຍໍ ອິມໍ ເອກປຸຕ຺ຕກໍ ປິຍໍ ມນາປໍ ວຘິຕ຺ວາ ວລ຺ລູຣຎ຺ຈ ໂສຓ຺ຑິກຎ຺ຈ ກຣິຕ຺ວາ ປຸຕ຺ຕມໍສານິ ຂາທນ຺ຕາ ເອວໍ ຕໍ ກນ຺ຕາຣາວເສສໍ ນິຕ຺ຖເຣຍ຺ຍາມ, ມາ ສພ຺ເພວ ຕໂຍ ວິນສ຺ສິມ຺ຫາ’ຕິ. ອຖ ໂຂ ເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ທ຺ເວ ຊາຍມ຺ປຕິກາ ຕໍ ເອກປຸຕ຺ຕກໍ ປິຍໍ ມນາປໍ ວຘິຕ຺ວາ ວລ຺ລູຣຎ຺ຈ ໂສຓ຺ຑິກຎ຺ຈ ກຣິຕ຺ວາ ປຸຕ຺ຕມໍສານິ ຂາທນ຺ຕາ ເອວໍ ຕໍ ກນ຺ຕາຣາວເສສໍ ນິຕ຺ຖເຣຍ຺ຍຸໍ. ເຕ ປຸຕ຺ຕມໍສານິ ເຈວ ຂາເທຍ຺ຍຸໍ, ອຸເຣ ຈ ປຏິປິເສຍ຺ຍຸໍ – ‘ກຫໍ, ເອກປຸຕ຺ຕກ, ກຫໍ, ເອກປຸຕ຺ຕກາ’ຕິ.

‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ອປິ ນຸ ເຕ ທວາຍ ວາ ອາຫາຣໍ ອາຫາເຣຍ຺ຍຸໍ, ມທາຍ ວາ ອາຫາຣໍ ອາຫາເຣຍ຺ຍຸໍ, ມຓ຺ຑນາຍ ວາ ອາຫາຣໍ ອາຫາເຣຍ຺ຍຸໍ, ວິຠູສນາຍ ວາ ອາຫາຣໍ ອາຫາເຣຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ນນຸ ເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍາວເທວ ກນ຺ຕາຣສ຺ສ ນິຕ຺ຖຣຓຕ຺ຖາຍ ອາຫາຣໍ ອາຫາເຣຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ເອວເມວ ຂ຺ວາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ກພຬີກາໂຣ ອາຫາໂຣ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ’’ຕິ ວທາມິ. ກພຬີກາເຣ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາຫາເຣ ປຣິຎ຺ຎາເຕ ປຎ຺ຈກາມຄຸຓິໂກ ຣາໂຄ ປຣິຎ຺ຎາໂຕ ໂຫຕິ. ປຎ຺ຈກາມຄຸຓິເກ ຣາເຄ ປຣິຎ຺ຎາເຕ ນຕ຺ຖິ ຕໍ ສໍໂຍຊນໍ ເຍນ ສໍໂຍຊເນນ ສໍຍຸຕ຺ໂຕ ອຣິຍສາວໂກ ປຸນ ອິມໍ ໂລກໍ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຜສ຺ສາຫາໂຣ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ? ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຄາວີ ນິຈ຺ຈມ຺ມາ ກຸຏ຺ຏໍ ເຈ [ກຸຑ຺ຑຎ຺ເຈ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ນິສ຺ສາຍ ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍ. ເຍ ກຸຏ຺ຏນິສ຺ສິຕາ ປາຓາ ເຕ ນໍ ຂາເທຍ຺ຍຸໍ. ຣຸກ຺ຂໍ ເຈ ນິສ຺ສາຍ ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍ, ເຍ ຣຸກ຺ຂນິສ຺ສິຕາ ປາຓາ ເຕ ນໍ ຂາເທຍ຺ຍຸໍ. ອຸທກໍ ເຈ ນິສ຺ສາຍ ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍ, ເຍ ອຸທກນິສ຺ສິຕາ ປາຓາ ເຕ ນໍ ຂາເທຍ຺ຍຸໍ. ອາກາສໍ ເຈ ນິສ຺ສາຍ ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍ, ເຍ ອາກາສນິສ຺ສິຕາ ປາຓາ ເຕ ນໍ ຂາເທຍ຺ຍຸໍ. ຍໍ ຍເທວ ຫິ ສາ, ຠິກ຺ຂເວ, ຄາວີ ນິຈ຺ຈມ຺ມາ ນິສ຺ສາຍ ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍ, ເຍ ຕນ຺ນິສ຺ສິຕາ [ເຍ ຕນ຺ນິສ຺ສິຕາ ຕນ຺ນິສ຺ສິຕາ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ປາຓາ ເຕ ນໍ ຂາເທຍ຺ຍຸໍ. ເອວເມວ ຂ຺ວາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ‘‘ຜສ຺ສາຫາໂຣ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ’’ຕິ ວທາມິ. ຜສ຺ເສ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາຫາເຣ ປຣິຎ຺ຎາເຕ ຕິສ຺ໂສ ເວທນາ ປຣິຎ຺ຎາຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ຕີສຸ ເວທນາສຸ ປຣິຎ຺ຎາຕາສຸ ອຣິຍສາວກສ຺ສ ນຕ຺ຖິ ກິຎ຺ຈິ ອຸຕ຺ຕຣິກຣຓີຍນ຺ຕິ [ອຸຕ຺ຕຣິໍກຣຓີຍນ຺ຕິ (ສີ. ປີ.)] ວທາມິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ມໂນສຎ຺ເຈຕນາຫາໂຣ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ? ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອງ຺ຄາຣກາສຸ ສາຘິກໂປຣິສາ ປຸຓ຺ຓາ ອງ຺ຄາຣານໍ ວີຕຈ຺ຈິການໍ ວີຕຘູມານໍ. ອຖ ປຸຣິໂສ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ຊີວິຕຸກາໂມ ອມຣິຕຸກາໂມ ສຸຂກາໂມ ທຸກ຺ຂປ຺ປຏິກູໂລ. ຕເມນໍ ທ຺ເວ ພລວນ຺ໂຕ ປຸຣິສາ ນານາພາຫາສຸ ຄເຫຕ຺ວາ ຕໍ ອງ຺ຄາຣກາສຸໍ ອຸປກຑ຺ເຒຍ຺ຍຸໍ. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ອາຣກາວສ຺ສ ເຈຕນາ ອາຣກາ ປຕ຺ຖນາ ອາຣກາ ປຓິຘິ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ເອວຎ຺ຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ໂຫຕິ – ‘ອິມໍ ຈາຫໍ ອງ຺ຄາຣກາສຸໍ ປປຕິສ຺ສາມິ, ຕໂຕນິທານໍ ມຣຓໍ ວາ ນິຄຈ຺ຉາມິ ມຣຓມຕ຺ຕໍ ວາ ທຸກ຺ຂ’ນ຺ຕິ. ເອວເມວ ຂ຺ວາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ‘ມໂນສຎ຺ເຈຕນາຫາໂຣ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ’ຕິ ວທາມິ. ມໂນສຎ຺ເຈຕນາຍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາຫາເຣ ປຣິຎ຺ຎາເຕ ຕິສ຺ໂສ ຕຓ຺ຫາ ປຣິຎ຺ຎາຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ຕີສຸ ຕຓ຺ຫາສຸ ປຣິຎ຺ຎາຕາສຸ ອຣິຍສາວກສ຺ສ ນຕ຺ຖິ ກິຎ຺ຈິ ອຸຕ຺ຕຣິກຣຓີຍນ຺ຕິ ວທາມິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ວິຎ຺ຎາຓາຫາໂຣ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ? ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂຈຣໍ ອາຄຸຈາຣິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ທສ຺ເສຍ຺ຍຸໍ – ‘ອຍໍ ເຕ, ເທວ, ໂຈໂຣ ອາຄຸຈາຣີ, ອິມສ຺ສ ຍໍ ອິຈ຺ຉສິ ຕໍ ທຓ຺ຑໍ ປເຓຫີ’ຕິ. ຕເມນໍ ຣາຊາ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ຄຈ຺ຉຖ, ໂຠ, ອິມໍ ປຸຣິສໍ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ສຕ຺ຕິສເຕນ ຫນຖາ’ຕິ. ຕເມນໍ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ສຕ຺ຕິສເຕນ ຫເນຍ຺ຍຸໍ. ອຖ ຣາຊາ ມຊ຺ຌນ຺ຫິກສມຍໍ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ອມ຺ໂຠ, ກຖໍ ໂສ ປຸຣິໂສ’ຕິ? ‘ຕເຖວ, ເທວ, ຊີວຕີ’ຕິ. ຕເມນໍ ຣາຊາ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ຄຈ຺ຉຖ, ໂຠ, ຕໍ ປຸຣິສໍ ມຊ຺ຌນ຺ຫິກສມຍໍ ສຕ຺ຕິສເຕນ ຫນຖາ’ຕິ. ຕເມນໍ ມຊ຺ຌນ຺ຫິກສມຍໍ ສຕ຺ຕິສເຕນ ຫເນຍ຺ຍຸໍ. ອຖ ຣາຊາ ສາຍນ຺ຫສມຍໍ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ອມ຺ໂຠ, ກຖໍ ໂສ ປຸຣິໂສ’ຕິ? ‘ຕເຖວ, ເທວ, ຊີວຕີ’ຕິ. ຕເມນໍ ຣາຊາ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ຄຈ຺ຉຖ, ໂຠ, ຕໍ ປຸຣິສໍ ສາຍນ຺ຫສມຍໍ ສຕ຺ຕິສເຕນ ຫນຖາ’ຕິ. ຕເມນໍ ສາຍນ຺ຫສມຍໍ ສຕ຺ຕິສເຕນ ຫເນຍ຺ຍຸໍ. ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ອປິ ນຸ ໂສ ປຸຣິໂສ ທິວສໍ ຕີຫິ ສຕ຺ຕິສເຕຫິ ຫຎ຺ຎມາໂນ ຕໂຕນິທານໍ ທຸກ຺ຂໍ ໂທມນສ຺ສໍ ປຏິສໍເວທິເຍຖາ’’ຕິ? ‘‘ເອກິສ຺ສາປິ, ຠນ຺ເຕ, ສຕ຺ຕິຍາ ຫຎ຺ຎມາໂນ ຕໂຕນິທານໍ ທຸກ຺ຂໍ ໂທມນສ຺ສໍ ປຏິສໍເວທິເຍຖ; ໂກ ປນ ວາໂທ ຕີຫິ ສຕ຺ຕິສເຕຫິ ຫຎ຺ຎມາໂນ’’ຕິ! ‘‘ເອວເມວ ຂ຺ວາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ວິຎ຺ຎາຓາຫາໂຣ ທຏ຺ຐພ຺ໂພຕິ ວທາມິ. ວິຎ຺ຎາເຓ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາຫາເຣ ປຣິຎ຺ຎາເຕ ນາມຣູປໍ ປຣິຎ຺ຎາຕໍ ໂຫຕິ, ນາມຣູເປ ປຣິຎ຺ຎາເຕ ອຣິຍສາວກສ຺ສ ນຕ຺ຖິ ກິຎ຺ຈິ ອຸຕ຺ຕຣິກຣຓີຍນ຺ຕິ ວທາມີ’’ຕິ. ຕຕິຍໍ.

໔. ອຕ຺ຖິຣາຄສຸຕ຺ຕໍ

໖໔. ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ…ເປ… ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາຫາຣາ ຠູຕານໍ ວາ ສຕ຺ຕານໍ ຐິຕິຍາ ສມ຺ຠເວສີນໍ ວາ ອນຸຄ຺ຄຫາຍ. ກຕເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ? ກພຬີກາໂຣ ອາຫາໂຣ ໂອຬາຣິໂກ ວາ ສຸຂຸໂມ ວາ, ຜສ຺ໂສ ທຸຕິໂຍ, ມໂນສຎ຺ເຈຕນາ ຕຕິຍາ, ວິຎ຺ຎາຓໍ ຈຕຸຕ຺ຖໍ. ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ອາຫາຣາ ຠູຕານໍ ວາ ສຕ຺ຕານໍ ຐິຕິຍາ ສມ຺ຠເວສີນໍ ວາ ອນຸຄ຺ຄຫາຍ’’.

‘‘ກພຬີກາເຣ ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາຫາເຣ ອຕ຺ຖິ ຣາໂຄ ອຕ຺ຖິ ນນ຺ທີ ອຕ຺ຖິ ຕຓ຺ຫາ, ປຕິຏ຺ຐິຕໍ ຕຕ຺ຖ ວິຎ຺ຎາຓໍ ວິຣູຬ຺ຫໍ. ຍຕ຺ຖ ປຕິຏ຺ຐິຕໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ວິຣູຬ຺ຫໍ, ອຕ຺ຖິ ຕຕ຺ຖ ນາມຣູປສ຺ສ ອວກ຺ກນ຺ຕິ. ຍຕ຺ຖ ອຕ຺ຖິ ນາມຣູປສ຺ສ ອວກ຺ກນ຺ຕິ, ອຕ຺ຖິ ຕຕ຺ຖ ສງ຺ຂາຣານໍ ວຸທ຺ຘິ. ຍຕ຺ຖ ອຕ຺ຖິ ສງ຺ຂາຣານໍ ວຸທ຺ຘິ, ອຕ຺ຖິ ຕຕ຺ຖ ອາຍຕິໍ ປຸນພ຺ຠວາຠິນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ຍຕ຺ຖ ອຕ຺ຖິ ອາຍຕິໍ ປຸນພ຺ຠວາຠິນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ອຕ຺ຖິ ຕຕ຺ຖ ອາຍຕິໍ ຊາຕິຊຣາມຣຓໍ. ຍຕ຺ຖ ອຕ຺ຖິ ອາຍຕິໍ ຊາຕິຊຣາມຣຓໍ, ສໂສກໍ ຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສທຣໍ ສອຸປາຍາສນ຺ຕິ ວທາມິ.

‘‘ຜສ຺ເສ ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາຫາເຣ…ເປ… ມໂນສຎ຺ເຈຕນາຍ ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາຫາເຣ… ວິຎ຺ຎາເຓ ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາຫາເຣ ອຕ຺ຖິ ຣາໂຄ ອຕ຺ຖິ ນນ຺ທີ ອຕ຺ຖິ ຕຓ຺ຫາ, ປຕິຏ຺ຐິຕໍ ຕຕ຺ຖ ວິຎ຺ຎາຓໍ ວິຣູຬ຺ຫໍ. ຍຕ຺ຖ ປຕິຏ຺ຐິຕໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ວິຣູຬ຺ຫໍ, ອຕ຺ຖິ ຕຕ຺ຖ ນາມຣູປສ຺ສ ອວກ຺ກນ຺ຕິ. ຍຕ຺ຖ ອຕ຺ຖິ ນາມຣູປສ຺ສ ອວກ຺ກນ຺ຕິ, ອຕ຺ຖິ ຕຕ຺ຖ ສງ຺ຂາຣານໍ ວຸທ຺ຘິ. ຍຕ຺ຖ ອຕ຺ຖິ ສງ຺ຂາຣານໍ ວຸທ຺ຘິ, ອຕ຺ຖິ ຕຕ຺ຖ ອາຍຕິໍ ປຸນພ຺ຠວາຠິນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ຍຕ຺ຖ ອຕ຺ຖິ ອາຍຕິໍ ປຸນພ຺ຠວາຠິນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ອຕ຺ຖິ ຕຕ຺ຖ ອາຍຕິໍ ຊາຕິຊຣາມຣຓໍ. ຍຕ຺ຖ ອຕ຺ຖິ ອາຍຕິໍ ຊາຕິຊຣາມຣຓໍ, ສໂສກໍ ຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສທຣໍ ສອຸປາຍາສນ຺ຕິ ວທາມິ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຊໂກ ວາ ຈິຕ຺ຕກາຣໂກ ວາ ສຕິ ຣຊນາຍ ວາ ລາຂາຍ ວາ ຫລິທ຺ທິຍາ ວາ ນີລິຍາ ວາ ມຎ຺ຊິຏ຺ຐາຍ ວາ ສຸປຣິມຏ຺ເຐ ວາ ຜລເກ ຠິຕ຺ຕິຍາ ວາ ທຸສ຺ສປຏ຺ເຏ ວາ ອິຕ຺ຖິຣູປໍ ວາ ປຸຣິສຣູປໍ ວາ ອຠິນິມ຺ມິເນຍ຺ຍ ສພ຺ພງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ຄໍ; ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ກພຬີກາເຣ ເຈ ອາຫາເຣ ອຕ຺ຖິ ຣາໂຄ ອຕ຺ຖິ ນນ຺ທີ ອຕ຺ຖິ ຕຓ຺ຫາ, ປຕິຏ຺ຐິຕໍ ຕຕ຺ຖ ວິຎ຺ຎາຓໍ ວິຣູຬ຺ຫໍ. ຍຕ຺ຖ ປຕິຏ຺ຐິຕໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ວິຣູຬ຺ຫໍ, ອຕ຺ຖິ ຕຕ຺ຖ ນາມຣູປສ຺ສ ອວກ຺ກນ຺ຕິ. ຍຕ຺ຖ ອຕ຺ຖິ ນາມຣູປສ຺ສ ອວກ຺ກນ຺ຕິ, ອຕ຺ຖິ ຕຕ຺ຖ ສງ຺ຂາຣານໍ ວຸທ຺ຘິ. ຍຕ຺ຖ ອຕ຺ຖິ ສງ຺ຂາຣານໍ ວຸທ຺ຘິ, ອຕ຺ຖິ ຕຕ຺ຖ ອາຍຕິໍ ປຸນພ຺ຠວາຠິນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ຍຕ຺ຖ ອຕ຺ຖິ ອາຍຕິໍ ປຸນພ຺ຠວາຠິນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ອຕ຺ຖິ ຕຕ຺ຖ ອາຍຕິໍ ຊາຕິຊຣາມຣຓໍ. ຍຕ຺ຖ ອຕ຺ຖິ ອາຍຕິໍ ຊາຕິຊຣາມຣຓໍ, ສໂສກໍ ຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສທຣໍ ສອຸປາຍາສນ຺ຕິ ວທາມິ.

‘‘ກພຬີກາເຣ ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາຫາເຣ ນຕ຺ຖິ ຣາໂຄ ນຕ຺ຖິ ນນ຺ທີ ນຕ຺ຖິ ຕຓ຺ຫາ, ອປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕໍ ຕຕ຺ຖ ວິຎ຺ຎາຓໍ ອວິຣູຬ຺ຫໍ. ຍຕ຺ຖ ອປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ອວິຣູຬ຺ຫໍ, ນຕ຺ຖິ ຕຕ຺ຖ ນາມຣູປສ຺ສ ອວກ຺ກນ຺ຕິ. ຍຕ຺ຖ ນຕ຺ຖິ ນາມຣູປສ຺ສ ອວກ຺ກນ຺ຕິ, ນຕ຺ຖິ ຕຕ຺ຖ ສງ຺ຂາຣານໍ ວຸທ຺ຘິ. ຍຕ຺ຖ ນຕ຺ຖິ ສງ຺ຂາຣານໍ ວຸທ຺ຘິ, ນຕ຺ຖິ ຕຕ຺ຖ ອາຍຕິໍ ປຸນພ຺ຠວາຠິນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ຍຕ຺ຖ ນຕ຺ຖິ ອາຍຕິໍ ປຸນພ຺ຠວາຠິນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ນຕ຺ຖິ ຕຕ຺ຖ ອາຍຕິໍ ຊາຕິຊຣາມຣຓໍ. ຍຕ຺ຖ ນຕ຺ຖິ ອາຍຕິໍ ຊາຕິຊຣາມຣຓໍ, ອໂສກໍ ຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອທຣໍ ອນຸປາຍາສນ຺ຕິ ວທາມິ.

‘‘ຜສ຺ເສ ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາຫາເຣ…ເປ… ມໂນສຎ຺ເຈຕນາຍ ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາຫາເຣ… ວິຎ຺ຎາເຓ ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາຫາເຣ ນຕ຺ຖິ ຣາໂຄ ນຕ຺ຖິ ນນ຺ທີ ນຕ຺ຖິ ຕຓ຺ຫາ, ອປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕໍ ຕຕ຺ຖ ວິຎ຺ຎາຓໍ ອວິຣູຬ຺ຫໍ. ຍຕ຺ຖ ອປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ອວິຣູຬ຺ຫໍ, ນຕ຺ຖິ ຕຕ຺ຖ ນາມຣູປສ຺ສ ອວກ຺ກນ຺ຕິ. ຍຕ຺ຖ ນຕ຺ຖິ ນາມຣູປສ຺ສ ອວກ຺ກນ຺ຕິ, ນຕ຺ຖິ ຕຕ຺ຖ ສງ຺ຂາຣານໍ ວຸທ຺ຘິ. ຍຕ຺ຖ ນຕ຺ຖິ ສງ຺ຂາຣານໍ ວຸທ຺ຘິ, ນຕ຺ຖິ ຕຕ຺ຖ ອາຍຕິໍ ປຸນພ຺ຠວາຠິນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ຍຕ຺ຖ ນຕ຺ຖິ ອາຍຕິໍ ປຸນພ຺ຠວາຠິນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ນຕ຺ຖິ ຕຕ຺ຖ ອາຍຕິໍ ຊາຕິຊຣາມຣຓໍ. ຍຕ຺ຖ ນຕ຺ຖິ ອາຍຕິໍ ຊາຕິຊຣາມຣຓໍ, ອໂສກໍ ຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອທຣໍ ອນຸປາຍາສນ຺ຕິ ວທາມິ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ກູຏາຄາຣໍ ວາ ກູຏາຄາຣສາລໍ ວາ ອຸຕ຺ຕຣາຍ ວາ ທກ຺ຂິຓາຍ ວາ ປາຈີນາຍ ວາ ວາຕປານາ ສູຣິເຍ ອຸຄ຺ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ວາຕປາເນນ ຣສ຺ມິ ປວິສິຕ຺ວາ ກ຺ວາສ຺ສ ປຕິຏ຺ຐິຕາ’’ [ກຕ຺ຖ ປຕິຏ຺ຐິຕາ (ກ.)] ຕິ? ‘‘ປຈ຺ຉິມາຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ປຈ຺ຉິມາ ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິຕ຺ຕິ ນາສ຺ສ ກ຺ວາສ຺ສ ປຕິຏ຺ຐິຕາ’’ຕິ? ‘‘ປຖວິຍໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ປຖວີ ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ນາສ຺ສ ກ຺ວາສ຺ສ ປຕິຏ຺ຐິຕາ’’ຕິ? ‘‘ອາປສ຺ມິໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ອາໂປ ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ນາສ຺ສ ກ຺ວາສ຺ສ ປຕິຏ຺ຐິຕາ’’ຕິ? ‘‘ອປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕາ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ກພຬີກາເຣ ເຈ ອາຫາເຣ ນຕ຺ຖິ ຣາໂຄ ນຕ຺ຖິ ນນ຺ທີ ນຕ຺ຖິ ຕຓ຺ຫາ…ເປ….

‘‘ຜສ຺ເສ ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາຫາເຣ… ມໂນສຎ຺ເຈຕນາຍ ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາຫາເຣ… ວິຎ຺ຎາເຓ ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາຫາເຣ ນຕ຺ຖິ ຣາໂຄ ນຕ຺ຖິ ນນ຺ທີ ນຕ຺ຖິ ຕຓ຺ຫາ, ອປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕໍ ຕຕ຺ຖ ວິຎ຺ຎາຓໍ ອວິຣູຬ຺ຫໍ. ຍຕ຺ຖ ອປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ອວິຣູຬ຺ຫໍ, ນຕ຺ຖິ ຕຕ຺ຖ ນາມຣູປສ຺ສ ອວກ຺ກນ຺ຕິ. ຍຕ຺ຖ ນຕ຺ຖິ ນາມຣູປສ຺ສ ອວກ຺ກນ຺ຕິ, ນຕ຺ຖິ ຕຕ຺ຖ ສງ຺ຂາຣານໍ ວຸທ຺ຘິ. ຍຕ຺ຖ ນຕ຺ຖິ ສງ຺ຂາຣານໍ ວຸທ຺ຘິ, ນຕ຺ຖິ ຕຕ຺ຖ ອາຍຕິໍ ປຸນພ຺ຠວາຠິນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ຍຕ຺ຖ ນຕ຺ຖິ ອາຍຕິໍ ປຸນພ຺ຠວາຠິນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ນຕ຺ຖິ ຕຕ຺ຖ ອາຍຕິໍ ຊາຕິຊຣາມຣຓໍ. ຍຕ຺ຖ ນຕ຺ຖິ ອາຍຕິໍ ຊາຕິຊຣາມຣຓໍ ອໂສກໍ ຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອທຣໍ ອນຸປາຍາສນ຺ຕິ ວທາມີ’’ຕິ. ຈຕຸຕ຺ຖໍ.

໕. ນຄຣສຸຕ຺ຕໍ

໖໕. ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ…ເປ… ‘‘ປຸພ຺ເພ ເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມ຺ໂພຘາ ອນຠິສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ເສວ ສໂຕ ເອຕທໂຫສິ – ‘ກິຈ຺ຉາ ວຕາຍໍ ໂລໂກ ອາປນ຺ໂນ ຊາຍຕິ ຈ ຊີຍຕິ ຈ ມີຍຕິ ຈ ຈວຕິ ຈ ອຸປປຊ຺ຊຕິ ຈ. ອຖ ຈ ປນິມສ຺ສ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ນິສ຺ສຣຓໍ ນປ຺ປຊານາຕິ ຊຣາມຣຓສ຺ສ. ກຸທາສ຺ສຸ ນາມ ອິມສ຺ສ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ນິສ຺ສຣຓໍ ປຎ຺ຎາຍິສ຺ສຕິ ຊຣາມຣຓສ຺ສາ’ຕິ? ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕທໂຫສິ – ‘ກິມ຺ຫິ ນຸ ໂຂ ສຕິ ຊຣາມຣຓໍ ໂຫຕິ, ກິໍປຈ຺ຈຍາ ຊຣາມຣຓ’ນ຺ຕິ? ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂຍນິໂສ ມນສິກາຣາ ອຫຸ ປຎ຺ຎາຍ ອຠິສມໂຍ – ‘ຊາຕິຍາ ໂຂ ສຕິ ຊຣາມຣຓໍ ໂຫຕິ, ຊາຕິປຈ຺ຈຍາ ຊຣາມຣຓ’’’ນ຺ຕິ.

‘‘ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕທໂຫສິ – ‘ກິມ຺ຫິ ນຸ ໂຂ ສຕິ ຊາຕິ ໂຫຕິ…ເປ… ຠໂວ ໂຫຕິ… ອຸປາທານໍ ໂຫຕິ… ຕຓ຺ຫາ ໂຫຕິ… ເວທນາ ໂຫຕິ… ຜສ຺ໂສ ໂຫຕິ… ສຬາຍຕນໍ ໂຫຕິ… ນາມຣູປໍ ໂຫຕິ… ກິໍປຈ຺ຈຍາ ນາມຣູປ’ນ຺ຕິ? ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂຍນິໂສ ມນສິກາຣາ ອຫຸ ປຎ຺ຎາຍ ອຠິສມໂຍ – ‘ວິຎ຺ຎາເຓ ໂຂ ສຕິ ນາມຣູປໍ ໂຫຕິ, ວິຎ຺ຎາຓປຈ຺ຈຍາ ນາມຣູປ’ນ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕທໂຫສິ – ‘ກິມ຺ຫິ ນຸ ໂຂ ສຕິ ວິຎ຺ຎາຓໍ ໂຫຕິ, ກິໍປຈ຺ຈຍາ ວິຎ຺ຎາຓ’ນ຺ຕິ? ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂຍນິໂສ ມນສິກາຣາ ອຫຸ ປຎ຺ຎາຍ ອຠິສມໂຍ – ‘ນາມຣູເປ ໂຂ ສຕິ ວິຎ຺ຎາຓໍ ໂຫຕິ, ນາມຣູປປຈ຺ຈຍາ ວິຎ຺ຎາຓ’’’ນ຺ຕິ.

‘‘ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕທໂຫສິ – ປຈ຺ຈຸທາວຕ຺ຕຕິ ໂຂ ອິທໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ນາມຣູປມ຺ຫາ ນ ປຣໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ຊາເຍຖ ວາ ຊີເຍຖ ວາ ມີເຍຖ ວາ ຈເວຖ ວາ ອຸປປຊ຺ເຊຖ ວາ, ຍທິທໍ ນາມຣູປປຈ຺ຈຍາ ວິຎ຺ຎາຓໍ; ວິຎ຺ຎາຓປຈ຺ຈຍາ ນາມຣູປໍ; ນາມຣູປປຈ຺ຈຍາ ສຬາຍຕນໍ; ສຬາຍຕນປຈ຺ຈຍາ ຜສ຺ໂສ…ເປ… ເອວເມຕສ຺ສ ເກວລສ຺ສ ທຸກ຺ຂກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ສມຸທໂຍ ໂຫຕິ. ‘ສມຸທໂຍ, ສມຸທໂຍ’ຕິ ໂຂ ເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸພ຺ເພ ອນນຸສ຺ສຸເຕສຸ ຘມ຺ເມສຸ ຈກ຺ຂຸໍ ອຸທປາທິ ຎາຓໍ ອຸທປາທິ ປຎ຺ຎາ ອຸທປາທິ ວິຊ຺ຊາ ອຸທປາທິ ອາໂລໂກ ອຸທປາທິ.

‘‘ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕທໂຫສິ – ‘ກິມ຺ຫິ ນຸ ໂຂ ອສຕິ, ຊຣາມຣຓໍ ນ ໂຫຕິ; ກິສ຺ສ ນິໂຣຘາ ຊຣາມຣຓນິໂຣໂຘ’ຕິ? ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂຍນິໂສ ມນສິກາຣາ ອຫຸ ປຎ຺ຎາຍ ອຠິສມໂຍ – ‘ຊາຕິຍາ ໂຂ ອສຕິ, ຊຣາມຣຓໍ ນ ໂຫຕິ; ຊາຕິນິໂຣຘາ ຊຣາມຣຓນິໂຣໂຘ’ຕິ. ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕທໂຫສິ – ‘ກິມ຺ຫິ ນຸ ໂຂ ອສຕິ ຊາຕິ ນ ໂຫຕິ…ເປ… ຠໂວ ນ ໂຫຕິ… ອຸປາທານໍ ນ ໂຫຕິ… ຕຓ຺ຫາ ນ ໂຫຕິ… ເວທນາ ນ ໂຫຕິ… ຜສ຺ໂສ ນ ໂຫຕິ… ສຬາຍຕນໍ ນ ໂຫຕິ… ນາມຣູປໍ ນ ໂຫຕິ. ກິສ຺ສ ນິໂຣຘາ ນາມຣູປນິໂຣໂຘ’ຕິ? ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂຍນິໂສ ມນສິກາຣາ ອຫຸ ປຎ຺ຎາຍ ອຠິສມໂຍ – ‘ວິຎ຺ຎາເຓ ໂຂ ອສຕິ, ນາມຣູປໍ ນ ໂຫຕິ; ວິຎ຺ຎາຓນິໂຣຘາ ນາມຣູປນິໂຣໂຘ’’’ຕິ.

‘‘ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕທໂຫສິ – ‘ກິມ຺ຫິ ນຸ ໂຂ ອສຕິ ວິຎ຺ຎາຓໍ ນ ໂຫຕິ; ກິສ຺ສ ນິໂຣຘາ ວິຎ຺ຎາຓນິໂຣໂຘ’ຕິ? ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂຍນິໂສ ມນສິກາຣາ ອຫຸ ປຎ຺ຎາຍ ອຠິສມໂຍ – ‘ນາມຣູເປ ໂຂ ອສຕິ, ວິຎ຺ຎາຓໍ ນ ໂຫຕິ; ນາມຣູປນິໂຣຘາ ວິຎ຺ຎາຓນິໂຣໂຘ’’’ຕິ.

‘‘ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕທໂຫສິ – ອຘິຄໂຕ ໂຂ ມ຺ຍາຍໍ ມຄ຺ໂຄ ໂພຘາຍ ຍທິທໍ – ນາມຣູປນິໂຣຘາ ວິຎ຺ຎາຓນິໂຣໂຘ; ວິຎ຺ຎາຓນິໂຣຘາ ນາມຣູປນິໂຣໂຘ; ນາມຣູປນິໂຣຘາ ສຬາຍຕນນິໂຣໂຘ; ສຬາຍຕນນິໂຣຘາ ຜສ຺ສນິໂຣໂຘ…ເປ… ເອວເມຕສ຺ສ ເກວລສ຺ສ ທຸກ຺ຂກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ນິໂຣໂຘ ໂຫຕິ. ‘ນິໂຣໂຘ, ນິໂຣໂຘ’ຕິ ໂຂ ເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸພ຺ເພ ອນນຸສ຺ສຸເຕສຸ ຘມ຺ເມສຸ ຈກ຺ຂຸໍ ອຸທປາທິ ຎາຓໍ ອຸທປາທິ ປຎ຺ຎາ ອຸທປາທິ ວິຊ຺ຊາ ອຸທປາທິ ອາໂລໂກ ອຸທປາທິ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຣິໂສ ອຣຎ຺ເຎ ປວເນ ຈຣມາໂນ ປສ຺ເສຍ຺ຍ ປຸຣາຓໍ ມຄ຺ຄໍ ປຸຣາຓຎ຺ຊສໍ ປຸພ຺ພເກຫິ ມນຸສ຺ເສຫິ ອນຸຍາຕໍ. ໂສ ຕມນຸຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ. ຕມນຸຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ປສ຺ເສຍ຺ຍ ປຸຣາຓໍ ນຄຣໍ ປຸຣາຓໍ ຣາຊຘານິໍ ປຸພ຺ພເກຫິ ມນຸສ຺ເສຫິ ອຊ຺ຌາວຸຏ຺ຐໍ [ອຊ຺ຌາວຸຕ຺ຖໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ອາຣາມສມ຺ປນ຺ນໍ ວນສມ຺ປນ຺ນໍ ໂປກ຺ຂຣຓີສມ຺ປນ຺ນໍ ອຸທ຺ຘາປວນ຺ຕໍ [ອຸທ຺ທາປວນ຺ຕໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ຣມຓີຍໍ. ອຖ ໂຂ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຣິໂສ ຣຎ຺ໂຎ ວາ ຣາຊມຫາມຕ຺ຕສ຺ສ ວາ ອາໂຣເຈຍ຺ຍ – ‘ຍຄ຺ເຆ, ຠນ຺ເຕ, ຊາເນຍ຺ຍາສິ – ອຫໍ ອທ຺ທສໍ ອຣຎ຺ເຎ ປວເນ ຈຣມາໂນ ປຸຣາຓໍ ມຄ຺ຄໍ ປຸຣາຓຎ຺ຊສໍ ປຸພ຺ພເກຫິ ມນຸສ຺ເສຫິ ອນຸຍາຕໍ ຕມນຸຄຈ຺ຉິໍ. ຕມນຸຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອທ຺ທສໍ ປຸຣາຓໍ ນຄຣໍ ປຸຣາຓໍ ຣາຊຘານິໍ ປຸພ຺ພເກຫິ ມນຸສ຺ເສຫິ ອຊ຺ຌາວຸຏ຺ຐໍ ອາຣາມສມ຺ປນ຺ນໍ ວນສມ຺ປນ຺ນໍ ໂປກ຺ຂຣຓີສມ຺ປນ຺ນໍ ອຸທ຺ຘາປວນ຺ຕໍ ຣມຓີຍໍ. ຕໍ, ຠນ຺ເຕ, ນຄຣໍ ມາເປຫີ’ຕິ. ອຖ ໂຂ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣາຊາ ວາ ຣາຊມຫາມຕ຺ໂຕ ວາ ຕໍ ນຄຣໍ ມາເປຍ຺ຍ. ຕທສ຺ສ ນຄຣໍ ອປເຣນ ສມເຍນ ອິທ຺ຘຎ຺ເຈວ ຜີຕຎ຺ຈ ພາຫຸຊຎ຺ຎໍ ອາກິຓ຺ຓມນຸສ຺ສໍ ວຸທ຺ຘິເວປຸລ຺ລປ຺ປຕ຺ຕໍ. ເອວເມວ ຂ຺ວາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອທ຺ທສໍ ປຸຣາຓໍ ມຄ຺ຄໍ ປຸຣາຓຎ຺ຊສໍ ປຸພ຺ພເກຫິ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘຫິ ອນຸຍາຕໍ.

‘‘ກຕໂມ ຈ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຣາຓມຄ຺ໂຄ ປຸຣາຓຎ຺ຊໂສ ປຸພ຺ພເກຫິ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘຫິ ອນຸຍາໂຕ? ອຍເມວ ອຣິໂຍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ມຄ຺ໂຄ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ…ເປ… ສມ຺ມາສມາຘິ. ອຍໍ ໂຂ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຣາຓມຄ຺ໂຄ ປຸຣາຓຎ຺ຊໂສ ປຸພ຺ພເກຫິ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘຫິ ອນຸຍາໂຕ, ຕມນຸຄຈ຺ຉິໍ; ຕມນຸຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຊຣາມຣຓໍ ອພ຺ຠຎ຺ຎາສິໍ; ຊຣາມຣຓສມຸທຍໍ ອພ຺ຠຎ຺ຎາສິໍ; ຊຣາມຣຓນິໂຣຘໍ ອພ຺ຠຎ຺ຎາສິໍ; ຊຣາມຣຓນິໂຣຘຄາມິນິໍ ປຏິປທໍ ອພ຺ຠຎ຺ຎາສິໍ. ຕມນຸຄຈ຺ຉິໍ; ຕມນຸຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຊາຕິໍ ອພ຺ຠຎ຺ຎາສິໍ…ເປ… ຠວໍ ອພ຺ຠຎ຺ຎາສິໍ… ອຸປາທານໍ ອພ຺ຠຎ຺ຎາສິໍ… ຕຓ຺ຫໍ ອພ຺ຠຎ຺ຎາສິໍ… ເວທນໍ ອພ຺ຠຎ຺ຎາສິໍ… ຜສ຺ສໍ ອພ຺ຠຎ຺ຎາສິໍ… ສຬາຍຕນໍ ອພ຺ຠຎ຺ຎາສິໍ… ນາມຣູປໍ ອພ຺ຠຎ຺ຎາສິໍ… ວິຎ຺ຎາຓໍ ອພ຺ຠຎ຺ຎາສິໍ. ຕມນຸຄຈ຺ຉິໍ; ຕມນຸຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ສງ຺ຂາເຣ ອພ຺ຠຎ຺ຎາສິໍ; ສງ຺ຂາຣສມຸທຍໍ ອພ຺ຠຎ຺ຎາສິໍ; ສງ຺ຂາຣນິໂຣຘໍ ອພ຺ຠຎ຺ຎາສິໍ; ສງ຺ຂາຣນິໂຣຘຄາມິນິໍ ປຏິປທໍ ອພ຺ຠຎ຺ຎາສິໍ. ຕທຠິຎ຺ຎາ ອາຈິກ຺ຂິໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ອຸປາສການໍ ອຸປາສິການໍ. ຕຍິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ອິທ຺ຘຎ຺ເຈວ ຜີຕຎ຺ຈ ວິຕ຺ຖາຣິກໍ ພາຫຸຊຎ຺ຎໍ ປຸຖຸຠູຕໍ ຍາວ ເທວມນຸສ຺ເສຫິ ສຸປ຺ປກາສິຕ’’ນ຺ຕິ. ປຎ຺ຈມໍ.

໖. ສມ຺ມສສຸຕ຺ຕໍ

໖໖. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ກຸຣູສຸ ວິຫຣຕິ ກມ຺ມາສຘມ຺ມໍ ນາມ ກຸຣູນໍ ນິຄໂມ. ຕຕ຺ຣ ໂຂ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ຠິກ຺ຂໂວ’’ຕິ. ‘‘ຠທນ຺ເຕ’’ຕິ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສຸໍ. ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສມ຺ມສຖ ໂນ ຕຸມ຺ເຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນ຺ຕຣໍ ສມ຺ມສ’’ນ຺ຕິ [ອນ຺ຕຣາ ສມ຺ມສນນ຺ຕິ (ສີ.)]. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຫໍ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ສມ຺ມສາມິ ອນ຺ຕຣໍ ສມ຺ມສ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ຍຖາ ກຖໍ ປນ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ສມ຺ມສສິ ອນ຺ຕຣໍ ສມ຺ມສ’’ນ຺ຕິ? ອຖ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ພ຺ຍາກາສິ. ຍຖາ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ພ຺ຍາກາສິ ນ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຠຄວໂຕ ຈິຕ຺ຕໍ ອາຣາເຘສິ.

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ເອຕສ຺ສ, ຠຄວາ, ກາໂລ; ເອຕສ຺ສ, ສຸຄຕ, ກາໂລ; ຍໍ ຠຄວາ ອນ຺ຕຣໍ ສມ຺ມສໍ ຠາເສຍ຺ຍ. ຠຄວໂຕ ສຸຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ຘາເຣສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ. ‘‘ເຕນຫານນ຺ທ, ສຸຓາຖ, ສາຘຸກໍ ມນສິ ກໂຣຖ; ຠາສິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສຸໍ. ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ສມ຺ມສມາໂນ ສມ຺ມສຕິ ອນ຺ຕຣໍ ສມ຺ມສໍ [ສມ຺ມສນໍ (ສີ.)] – ‘ຍໍ ໂຂ ອິທໍ ອເນກວິຘໍ ນານປ຺ປກາຣກໍ ທຸກ຺ຂໍ ໂລເກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຊຣາມຣຓໍ. ອິທໍ ໂຂ ທຸກ຺ຂໍ ກິໍນິທານໍ ກິໍສມຸທຍໍ ກິໍຊາຕິກໍ ກິໍປຠວໍ, ກິສ຺ມິໍ ສຕິ ຊຣາມຣຓໍ ໂຫຕິ, ກິສ຺ມິໍ ອສຕິ ຊຣາມຣຓໍ ນ ໂຫຕີ’ຕິ? ໂສ ສມ຺ມສມາໂນ ເອວໍ ຊານາຕິ – ‘ຍໍ ໂຂ ອິທໍ ອເນກວິຘໍ ນານປ຺ປກາຣກໍ ທຸກ຺ຂໍ ໂລເກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຊຣາມຣຓໍ. ອິທໍ ໂຂ ທຸກ຺ຂໍ ອຸປຘິນິທານໍ ອຸປຘິສມຸທຍໍ ອຸປຘິຊາຕິກໍ ອຸປຘິປຠວໍ, ອຸປຘິສ຺ມິໍ ສຕິ ຊຣາມຣຓໍ ໂຫຕິ, ອຸປຘິສ຺ມິໍ ອສຕິ ຊຣາມຣຓໍ ນ ໂຫຕີ’ຕິ. ໂສ ຊຣາມຣຓຎ຺ຈ ປຊານາຕິ ຊຣາມຣຓສມຸທຍຎ຺ຈ ປຊານາຕິ ຊຣາມຣຓນິໂຣຘຎ຺ຈ ປຊານາຕິ ຍາ ຈ ຊຣາມຣຓນິໂຣຘສາຣຸປ຺ປຄາມິນີ ປຏິປທາ ຕຎ຺ຈ ປຊານາຕິ. ຕຖາປຏິປນ຺ໂນ ຈ ໂຫຕິ ອນຸຘມ຺ມຈາຣີ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ສພ຺ພໂສ ສມ຺ມາ ທຸກ຺ຂກ຺ຂຍາຍ ປຏິປນ຺ໂນ ຊຣາມຣຓນິໂຣຘາຍ.

‘‘ອຖາປຣໍ ສມ຺ມສມາໂນ ສມ຺ມສຕິ ອນ຺ຕຣໍ ສມ຺ມສໍ – ‘ອຸປຘິ ປນາຍໍ ກິໍນິທາໂນ ກິໍສມຸທໂຍ ກິໍຊາຕິໂກ ກິໍປຠໂວ, ກິສ຺ມິໍ ສຕິ ອຸປຘິ ໂຫຕິ, ກິສ຺ມິໍ ອສຕິ ອຸປຘິ ນ ໂຫຕີ’ຕິ? ໂສ ສມ຺ມສມາໂນ ເອວໍ ຊານາຕິ – ‘ອຸປຘິ ຕຓ຺ຫານິທາໂນ ຕຓ຺ຫາສມຸທໂຍ ຕຓ຺ຫາຊາຕິໂກ ຕຓ຺ຫາປຠໂວ, ຕຓ຺ຫາຍ ສຕິ ອຸປຘິ ໂຫຕິ, ຕຓ຺ຫາຍ ອສຕິ ອຸປຘິ ນ ໂຫຕີ’ຕິ. ໂສ ອຸປຘິຎ຺ຈ ປຊານາຕິ ອຸປຘິສມຸທຍຎ຺ຈ ປຊານາຕິ ອຸປຘິນິໂຣຘຎ຺ຈ ປຊານາຕິ ຍາ ຈ ອຸປຘິນິໂຣຘສາຣຸປ຺ປຄາມິນີ ປຏິປທາ ຕຎ຺ຈ ປຊານາຕິ. ຕຖາ ປຏິປນ຺ໂນ ຈ ໂຫຕິ ອນຸຘມ຺ມຈາຣີ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ສພ຺ພໂສ ສມ຺ມາ ທຸກ຺ຂກ຺ຂຍາຍ ປຏິປນ຺ໂນ ອຸປຘິນິໂຣຘາຍ.

‘‘ອຖາປຣໍ ສມ຺ມສມາໂນ ສມ຺ມສຕິ ອນ຺ຕຣໍ ສມ຺ມສໍ – ‘ຕຓ຺ຫາ ປນາຍໍ ກຕ຺ຖ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ກຕ຺ຖ ນິວິສມານາ ນິວິສຕີ’ຕິ? ໂສ ສມ຺ມສມາໂນ ເອວໍ ຊານາຕິ – ຍໍ ໂຂ ໂລເກ ປິຍຣູປໍ ສາຕຣູປໍ ເອຕ຺ເຖສາ ຕຓ຺ຫາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ເອຕ຺ຖ ນິວິສມານາ ນິວິສຕິ. ກິຎ຺ຈ ໂລເກ ປິຍຣູປໍ ສາຕຣູປໍ? ຈກ຺ຂຸໍ ໂລເກ ປິຍຣູປໍ, ສາຕຣູປໍ. ເອຕ຺ເຖສາ ຕຓ຺ຫາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ເອຕ຺ຖ ນິວິສມານາ ນິວິສຕິ. ໂສຕໍ ໂລເກ ປິຍຣູປໍ ສາຕຣູປໍ…ເປ… ຆານໍ ໂລເກ ປິຍຣູປໍ ສາຕຣູປໍ… ຊິວ຺ຫາ ໂລເກ ປິຍຣູປໍ ສາຕຣູປໍ… ກາໂຍ ໂລເກ ປິຍຣູປໍ ສາຕຣູປໍ… ມໂນ ໂລເກ ປິຍຣູປໍ ສາຕຣູປໍ ເອຕ຺ເຖສາ ຕຓ຺ຫາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ເອຕ຺ຖ ນິວິສມານາ ນິວິສຕິ.

‘‘ເຍ ຫິ ເກຈິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຕີຕມທ຺ຘານໍ ສມຓາ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ວາ ຍໍ ໂລເກ ປິຍຣູປໍ ສາຕຣູປໍ ຕໍ ນິຈ຺ຈໂຕ ອທ຺ທກ຺ຂຸໍ ສຸຂໂຕ ອທ຺ທກ຺ຂຸໍ ອຕ຺ຕໂຕ ອທ຺ທກ຺ຂຸໍ ອາໂຣຄ຺ຍໂຕ ອທ຺ທກ຺ຂຸໍ ເຂມໂຕ ອທ຺ທກ຺ຂຸໍ. ເຕ ຕຓ຺ຫໍ ວຑ຺ເຒສຸໍ. ເຍ ຕຓ຺ຫໍ ວຑ຺ເຒສຸໍ ເຕ ອຸປຘິໍ ວຑ຺ເຒສຸໍ. ເຍ ອຸປຘິໍ ວຑ຺ເຒສຸໍ ເຕ ທຸກ຺ຂໍ ວຑ຺ເຒສຸໍ. ເຍ ທຸກ຺ຂໍ ວຑ຺ເຒສຸໍ ເຕ ນ ປຣິມຸຈ຺ຈິໍສຸ ຊາຕິຍາ ຊຣາຍ ມຣເຓນ ໂສເກຫິ ປຣິເທເວຫິ ທຸກ຺ເຂຫິ ໂທມນສ຺ເສຫິ ອຸປາຍາເສຫິ, ນ ປຣິມຸຈ຺ຈິໍສຸ ທຸກ຺ຂສ຺ມາຕິ ວທາມິ.

‘‘ເຍປິ ຫິ ເກຈິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນາຄຕມທ຺ຘານໍ ສມຓາ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ວາ ຍໍ ໂລເກ ປິຍຣູປໍ ສາຕຣູປໍ ຕໍ ນິຈ຺ຈໂຕ ທກ຺ຂິສ຺ສນ຺ຕິ [ທກ຺ຂິນ຺ຕິ (ສີ.)] ສຸຂໂຕ ທກ຺ຂິສ຺ສນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂຕ ທກ຺ຂິສ຺ສນ຺ຕິ ອາໂຣຄ຺ຍໂຕ ທກ຺ຂິສ຺ສນ຺ຕິ ເຂມໂຕ ທກ຺ຂິສ຺ສນ຺ຕິ. ເຕ ຕຓ຺ຫໍ ວຑ຺ຒິສ຺ສນ຺ຕິ. ເຍ ຕຓ຺ຫໍ ວຑ຺ຒິສ຺ສນ຺ຕິ ເຕ ອຸປຘິໍ ວຑ຺ຒິສ຺ສນ຺ຕິ. ເຍ ອຸປຘິໍ ວຑ຺ຒິສ຺ສນ຺ຕິ ເຕ ທຸກ຺ຂໍ ວຑ຺ຒິສ຺ສນ຺ຕິ. ເຍ ທຸກ຺ຂໍ ວຑ຺ຒິສ຺ສນ຺ຕິ ເຕ ນ ປຣິມຸຈ຺ຈິສ຺ສນ຺ຕິ ຊາຕິຍາ ຊຣາຍ ມຣເຓນ ໂສເກຫິ ປຣິເທເວຫິ ທຸກ຺ເຂຫິ ໂທມນສ຺ເສຫິ ອຸປາຍາເສຫິ, ນ ປຣິມຸຈ຺ຈິສ຺ສນ຺ຕິ ທຸກ຺ຂສ຺ມາຕິ ວທາມິ.

‘‘ເຍປິ ຫິ ເກຈິ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ສມຓາ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ວາ ຍໍ ໂລເກ ປິຍຣູປໍ ສາຕຣູປໍ ຕໍ ນິຈ຺ຈໂຕ ປສ຺ສນ຺ຕິ ສຸຂໂຕ ປສ຺ສນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂຕ ປສ຺ສນ຺ຕິ ອາໂຣຄ຺ຍໂຕ ປສ຺ສນ຺ຕິ ເຂມໂຕ ປສ຺ສນ຺ຕິ. ເຕ ຕຓ຺ຫໍ ວຑ຺ເຒນ຺ຕິ. ເຍ ຕຓ຺ຫໍ ວຑ຺ເຒນ຺ຕິ ເຕ ອຸປຘິໍ ວຑ຺ເຒນ຺ຕິ. ເຍ ອຸປຘິໍ ວຑ຺ເຒນ຺ຕິ ເຕ ທຸກ຺ຂໍ ວຑ຺ເຒນ຺ຕິ. ເຍ ທຸກ຺ຂໍ ວຑ຺ເຒນ຺ຕິ ເຕ ນ ປຣິມຸຈ຺ຈນ຺ຕິ ຊາຕິຍາ ຊຣາຍ ມຣເຓນ ໂສເກຫິ ປຣິເທເວຫິ ທຸກ຺ເຂຫິ ໂທມນສ຺ເສຫິ ອຸປາຍາເສຫິ, ນ ປຣິມຸຈ຺ຈນ຺ຕິ ທຸກ຺ຂສ຺ມາຕິ ວທາມິ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາປານີຍກໍໂສ ວຓ຺ຓສມ຺ປນ຺ໂນ ຄນ຺ຘສມ຺ປນ຺ໂນ ຣສສມ຺ປນ຺ໂນ. ໂສ ຈ ໂຂ ວິເສນ ສໍສຏ຺ໂຐ. ອຖ ປຸຣິໂສ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ຆມ຺ມາຠິຕຕ຺ໂຕ ຆມ຺ມປເຣໂຕ ກິລນ຺ໂຕ ຕສິໂຕ ປິປາສິໂຕ. ຕເມນໍ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍຸໍ – ‘ອຍໍ ເຕ, ອມ຺ໂຠ ປຸຣິສ, ອາປານີຍກໍໂສ ວຓ຺ຓສມ຺ປນ຺ໂນ ຄນ຺ຘສມ຺ປນ຺ໂນ ຣສສມ຺ປນ຺ໂນ; ໂສ ຈ ໂຂ ວິເສນ ສໍສຏ຺ໂຐ. ສເຈ ອາກງ຺ຂສິ ປິວ. ປິວໂຕ ຫິ ໂຂ ຕໍ ຉາເທສ຺ສຕິ ວຓ຺ເຓນປິ ຄນ຺ເຘນປິ ຣເສນປິ, ປິວິຕ຺ວາ ຈ ປນ ຕໂຕນິທານໍ ມຣຓໍ ວາ ນິຄຈ຺ຉສິ ມຣຓມຕ຺ຕໍ ວາ ທຸກ຺ຂ’ນ຺ຕິ. ໂສ ຕໍ ອາປານີຍກໍສໍ ສຫສາ ອປ຺ປຏິສງ຺ຂາ ປິເວຍ຺ຍ, ນປ຺ປຏິນິສ຺ສຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ໂສ ຕໂຕນິທານໍ ມຣຓໍ ວາ ນິຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ມຣຓມຕ຺ຕໍ ວາ ທຸກ຺ຂໍ. ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຍ ຫິ ເກຈິ ອຕີຕມທ຺ຘານໍ ສມຓາ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ວາ ຍໍ ໂລເກ ປິຍຣູປໍ…ເປ… ອນາຄຕມທ຺ຘານໍ…ເປ… ເອຕຣຫິ ສມຓາ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ວາ ຍໍ ໂລເກ ປິຍຣູປໍ ສາຕຣູປໍ ຕໍ ນິຈ຺ຈໂຕ ປສ຺ສນ຺ຕິ ສຸຂໂຕ ປສ຺ສນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂຕ ປສ຺ສນ຺ຕິ ອາໂຣຄ຺ຍໂຕ ປສ຺ສນ຺ຕິ ເຂມໂຕ ປສ຺ສນ຺ຕິ, ເຕ ຕຓ຺ຫໍ ວຑ຺ເຒນ຺ຕິ. ເຍ ຕຓ຺ຫໍ ວຑ຺ເຒນ຺ຕິ ເຕ ອຸປຘິໍ ວຑ຺ເຒນ຺ຕິ. ເຍ ອຸປຘິໍ ວຑ຺ເຒນ຺ຕິ ເຕ ທຸກ຺ຂໍ ວຑ຺ເຒນ຺ຕິ. ເຍ ທຸກ຺ຂໍ ວຑ຺ເຒນ຺ຕິ ເຕ ນ ປຣິມຸຈ຺ຈນ຺ຕິ ຊາຕິຍາ ຊຣາຍ ມຣເຓນ ໂສເກຫິ ປຣິເທເວຫິ ທຸກ຺ເຂຫິ ໂທມນສ຺ເສຫິ ອຸປາຍາເສຫິ, ນ ປຣິມຸຈ຺ຈນ຺ຕິ ທຸກ຺ຂສ຺ມາຕິ ວທາມິ.

‘‘ເຍ ຈ ໂຂ ເກຈິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຕີຕມທ຺ຘານໍ ສມຓາ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ວາ ຍໍ ໂລເກ ປິຍຣູປໍ ສາຕຣູປໍ ຕໍ ອນິຈ຺ຈໂຕ ອທ຺ທກ຺ຂຸໍ ທຸກ຺ຂໂຕ ອທ຺ທກ຺ຂຸໍ ອນຕ຺ຕໂຕ ອທ຺ທກ຺ຂຸໍ ໂຣຄໂຕ ອທ຺ທກ຺ຂຸໍ ຠຍໂຕ ອທ຺ທກ຺ຂຸໍ, ເຕ ຕຓ຺ຫໍ ປຊຫິໍສຸ. ເຍ ຕຓ຺ຫໍ ປຊຫິໍສຸ ເຕ ອຸປຘິໍ ປຊຫິໍສຸ. ເຍ ອຸປຘິໍ ປຊຫິໍສຸ ເຕ ທຸກ຺ຂໍ ປຊຫິໍສຸ. ເຍ ທຸກ຺ຂໍ ປຊຫິໍສຸ ເຕ ປຣິມຸຈ຺ຈິໍສຸ ຊາຕິຍາ ຊຣາຍ ມຣເຓນ ໂສເກຫິ ປຣິເທເວຫິ ທຸກ຺ເຂຫິ ໂທມນສ຺ເສຫິ ອຸປາຍາເສຫິ, ປຣິມຸຈ຺ຈິໍສຸ ທຸກ຺ຂສ຺ມາຕິ ວທາມິ.

‘‘ເຍປິ ຫິ ເກຈິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນາຄຕມທ຺ຘານໍ ສມຓາ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ວາ ຍໍ ໂລເກ ປິຍຣູປໍ ສາຕຣູປໍ ຕໍ ອນິຈ຺ຈໂຕ ທກ຺ຂິສ຺ສນ຺ຕິ ທຸກ຺ຂໂຕ ທກ຺ຂິສ຺ສນ຺ຕິ ອນຕ຺ຕໂຕ ທກ຺ຂິສ຺ສນ຺ຕິ ໂຣຄໂຕ ທກ຺ຂິສ຺ສນ຺ຕິ ຠຍໂຕ ທກ຺ຂິສ຺ສນ຺ຕິ, ເຕ ຕຓ຺ຫໍ ປຊຫິສ຺ສນ຺ຕິ. ເຍ ຕຓ຺ຫໍ ປຊຫິສ຺ສນ຺ຕິ…ເປ… ປຣິມຸຈ຺ຈິສ຺ສນ຺ຕິ ທຸກ຺ຂສ຺ມາຕິ ວທາມິ.

‘‘ເຍປິ ຫິ ເກຈິ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ສມຓາ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ວາ ຍໍ ໂລເກ ປິຍຣູປໍ ສາຕຣູປໍ ຕໍ ອນິຈ຺ຈໂຕ ປສ຺ສນ຺ຕິ ທຸກ຺ຂໂຕ ປສ຺ສນ຺ຕິ ອນຕ຺ຕໂຕ ປສ຺ສນ຺ຕິ ໂຣຄໂຕ ປສ຺ສນ຺ຕິ ຠຍໂຕ ປສ຺ສນ຺ຕິ, ເຕ ຕຓ຺ຫໍ ປຊຫນ຺ຕິ. ເຍ ຕຓ຺ຫໍ ປຊຫນ຺ຕິ ເຕ ອຸປຘິໍ ປຊຫນ຺ຕິ. ເຍ ອຸປຘິໍ ປຊຫນ຺ຕິ ເຕ ທຸກ຺ຂໍ ປຊຫນ຺ຕິ. ເຍ ທຸກ຺ຂໍ ປຊຫນ຺ຕິ ເຕ ປຣິມຸຈ຺ຈນ຺ຕິ ຊາຕິຍາ ຊຣາຍ ມຣເຓນ ໂສເກຫິ ປຣິເທເວຫິ ທຸກ຺ເຂຫິ ໂທມນສ຺ເສຫິ ອຸປາຍາເສຫິ, ປຣິມຸຈ຺ຈນ຺ຕິ ທຸກ຺ຂສ຺ມາຕິ ວທາມິ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາປານີຍກໍໂສ ວຓ຺ຓສມ຺ປນ຺ໂນ ຄນ຺ຘສມ຺ປນ຺ໂນ ຣສສມ຺ປນ຺ໂນ. ໂສ ຈ ໂຂ ວິເສນ ສໍສຏ຺ໂຐ. ອຖ ປຸຣິໂສ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ຆມ຺ມາຠິຕຕ຺ໂຕ ຆມ຺ມປເຣໂຕ ກິລນ຺ໂຕ ຕສິໂຕ ປິປາສິໂຕ. ຕເມນໍ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍຸໍ – ‘ອຍໍ ເຕ, ອມ຺ໂຠ ປຸຣິສ, ອາປານີຍກໍໂສ ວຓ຺ຓສມ຺ປນ຺ໂນ ຄນ຺ຘສມ຺ປນ຺ໂນ ຣສສມ຺ປນ຺ໂນ ໂສ ຈ ໂຂ ວິເສນ ສໍສຏ຺ໂຐ. ສເຈ ອາກງ຺ຂສິ ປິວ. ປິວໂຕ ຫິ ໂຂ ຕໍ ຉາເທສ຺ສຕິ ວຓ຺ເຓນປິ ຄນ຺ເຘນປິ ຣເສນປິ; ປິວິຕ຺ວາ ຈ ປນ ຕໂຕນິທານໍ ມຣຓໍ ວາ ນິຄຈ຺ຉສິ ມຣຓມຕ຺ຕໍ ວາ ທຸກ຺ຂ’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ເອວມສ຺ສ – ‘ສກ຺ກາ ໂຂ ເມ ອຍໍ ສຸຣາປິປາສິຕາ [ສຸຣາປິປາສາ (?)] ປານີເຍນ ວາ ວິເນຕຸໍ ທຘິມຓ຺ຑເກນ ວາ ວິເນຕຸໍ ຠຏ຺ຐໂລຓິກາຍ [ມຏ຺ຐໂລຓິກາຍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ວາ ວິເນຕຸໍ ໂລຓໂສວີຣເກນ ວາ ວິເນຕຸໍ, ນ ຕ຺ເວວາຫໍ ຕໍ ປິເວຍ຺ຍໍ, ຍໍ ມມ ອສ຺ສ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍາ’ຕິ. ໂສ ຕໍ ອາປານີຍກໍສໍ ປຏິສງ຺ຂາ ນ ປິເວຍ຺ຍ, ປຏິນິສ຺ສຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ໂສ ຕໂຕນິທານໍ ນ ມຣຓໍ ວາ ນິຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ມຣຓມຕ຺ຕໍ ວາ ທຸກ຺ຂໍ. ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຍ ຫິ ເກຈິ ອຕີຕມທ຺ຘານໍ ສມຓາ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ວາ ຍໍ ໂລເກ ປິຍຣູປໍ ສາຕຣູປໍ ຕໍ ອນິຈ຺ຈໂຕ ອທ຺ທກ຺ຂຸໍ ທຸກ຺ຂໂຕ ອທ຺ທກ຺ຂຸໍ ອນຕ຺ຕໂຕ ອທ຺ທກ຺ຂຸໍ ໂຣຄໂຕ ອທ຺ທກ຺ຂຸໍ ຠຍໂຕ ອທ຺ທກ຺ຂຸໍ, ເຕ ຕຓ຺ຫໍ ປຊຫິໍສຸ. ເຍ ຕຓ຺ຫໍ ປຊຫິໍສຸ ເຕ ອຸປຘິໍ ປຊຫິໍສຸ. ເຍ ອຸປຘິໍ ປຊຫິໍສຸ ເຕ ທຸກ຺ຂໍ ປຊຫິໍສຸ. ເຍ ທຸກ຺ຂໍ ປຊຫິໍສຸ ເຕ ປຣິມຸຈ຺ຈິໍສຸ ຊາຕິຍາ ຊຣາຍ ມຣເຓນ ໂສເກຫິ ປຣິເທເວຫິ ທຸກ຺ເຂຫິ ໂທມນສ຺ເສຫິ ອຸປາຍາເສຫິ, ປຣິມຸຈ຺ຈິໍສຸ ທຸກ຺ຂສ຺ມາຕິ ວທາມິ.

‘‘ເຍປິ ຫິ ເກຈິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນາຄຕມທ຺ຘານໍ…ເປ… ເອຕຣຫິ ສມຓາ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ວາ ຍໍ ໂລເກ ປິຍຣູປໍ ສາຕຣູປໍ ຕໍ ອນິຈ຺ຈໂຕ ປສ຺ສນ຺ຕິ ທຸກ຺ຂໂຕ ປສ຺ສນ຺ຕິ ອນຕ຺ຕໂຕ ປສ຺ສນ຺ຕິ ໂຣຄໂຕ ປສ຺ສນ຺ຕິ ຠຍໂຕ ປສ຺ສນ຺ຕິ, ເຕ ຕຓ຺ຫໍ ປຊຫນ຺ຕິ. ເຍ ຕຓ຺ຫໍ ປຊຫນ຺ຕິ ເຕ ອຸປຘິໍ ປຊຫນ຺ຕິ. ເຍ ອຸປຘິໍ ປຊຫນ຺ຕິ ເຕ ທຸກ຺ຂໍ ປຊຫນ຺ຕິ. ເຍ ທຸກ຺ຂໍ ປຊຫນ຺ຕິ ເຕ ປຣິມຸຈ຺ຈນ຺ຕິ ຊາຕິຍາ ຊຣາຍ ມຣເຓນ ໂສເກຫິ ປຣິເທເວຫິ ທຸກ຺ເຂຫິ ໂທມນສ຺ເສຫິ ອຸປາຍາເສຫິ, ປຣິມຸຈ຺ຈນ຺ຕິ ທຸກ຺ຂສ຺ມາຕິ ວທາມີ’’ຕິ. ຉຏ຺ຐໍ.

໗. ນຬກລາປີສຸຕ຺ຕໍ

໖໗. ເອກໍ ສມຍໍ ອາຍສ຺ມາ ຈ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ອາຍສ຺ມາ ຈ ມຫາໂກຏ຺ຐິໂກ [ມຫາໂກຏ຺ຐິໂຕ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ພາຣາຓສິຍໍ ວິຫຣນ຺ຕິ ອິສິປຕເນ ມິຄທາເຍ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ມຫາໂກຏ຺ຐິໂກ ສາຍນ຺ຫສມຍໍ ປຏິສລ຺ລານາ ວຸຏ຺ຐິໂຕ ເຍນາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມຕາ ສາຣິປຸຕ຺ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິ. ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ມຫາໂກຏ຺ຐິໂກ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສາຣິປຸຕ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ, ອາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ສຍໍກຕໍ ຊຣາມຣຓໍ, ປຣໍກຕໍ ຊຣາມຣຓໍ, ສຍໍກຕຎ຺ຈ ປຣໍກຕຎ຺ຈ ຊຣາມຣຓໍ, ອຸທາຫຸ ອສຍໍກາຣໍ ອປຣໍກາຣໍ ອຘິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນໍ ຊຣາມຣຓ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ນ ໂຂ, ອາວຸໂສ ໂກຏ຺ຐິກ, ສຍໍກຕໍ ຊຣາມຣຓໍ, ນ ປຣໍກຕໍ ຊຣາມຣຓໍ, ນ ສຍໍກຕຎ຺ຈ ປຣໍກຕຎ຺ຈ ຊຣາມຣຓໍ, ນາປິ ອສຍໍກາຣໍ ອປຣໍກາຣໍ ອຘິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນໍ ຊຣາມຣຓໍ. ອປິ ຈ, ຊາຕິປຈ຺ຈຍາ ຊຣາມຣຓ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ, ອາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ສຍໍກຕາ ຊາຕິ, ປຣໍກຕາ ຊາຕິ, ສຍໍກຕາ ຈ ປຣໍກຕາ ຈ ຊາຕິ, ອຸທາຫຸ ອສຍໍກາຣາ ອປຣໍກາຣາ ອຘິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນາ ຊາຕີ’’ຕິ? ‘‘ນ ໂຂ, ອາວຸໂສ ໂກຏ຺ຐິກ, ສຍໍກຕາ ຊາຕິ, ນ ປຣໍກຕາ ຊາຕິ, ນ ສຍໍກຕາ ຈ ປຣໍກຕາ ຈ ຊາຕິ, ນາປິ ອສຍໍກາຣາ ອປຣໍກາຣາ ອຘິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນາ ຊາຕິ. ອປິ ຈ, ຠວປຈ຺ຈຍາ ຊາຕີ’’ຕິ.

‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ, ອາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ສຍໍກໂຕ ຠໂວ…ເປ… ສຍໍກຕໍ ອຸປາທານໍ… ສຍໍກຕາ ຕຓ຺ຫາ… ສຍໍກຕາ ເວທນາ… ສຍໍກໂຕ ຜສ຺ໂສ… ສຍໍກຕໍ ສຬາຍຕນໍ… ສຍໍກຕໍ ນາມຣູປໍ, ປຣໍກຕໍ ນາມຣູປໍ, ສຍໍກຕຎ຺ຈ ປຣໍກຕຎ຺ຈ ນາມຣູປໍ, ອຸທາຫຸ ອສຍໍກາຣໍ ອປຣໍກາຣໍ ອຘິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນໍ ນາມຣູປ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ນ ໂຂ, ອາວຸໂສ ໂກຏ຺ຐິກ, ສຍໍກຕໍ ນາມຣູປໍ, ນ ປຣໍກຕໍ ນາມຣູປໍ, ນ ສຍໍກຕຎ຺ຈ ປຣໍກຕຎ຺ຈ ນາມຣູປໍ, ນາປິ ອສຍໍກາຣໍ ອປຣໍກາຣໍ, ອຘິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນໍ ນາມຣູປໍ. ອປິ ຈ, ວິຎ຺ຎາຓປຈ຺ຈຍາ ນາມຣູປ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ, ອາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ສຍງ຺ກຕໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ, ປຣງ຺ກຕໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ, ສຍໍກຕຎ຺ຈ ປຣໍກຕຎ຺ຈ ວິຎ຺ຎາຓໍ, ອຸທາຫຸ ອສຍໍກາຣໍ ອປຣໍກາຣໍ ອຘິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນໍ ວິຎ຺ຎາຓ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ນ ໂຂ, ອາວຸໂສ ໂກຏ຺ຐິກ, ສຍໍກຕໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ, ນ ປຣໍກຕໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ນ ສຍໍກຕຎ຺ຈ ປຣໍກຕຎ຺ຈ ວິຎ຺ຎາຓໍ, ນາປິ ອສຍໍກາຣໍ ອປຣໍກາຣໍ ອຘິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ. ອປິ ຈ, ນາມຣູປປຈ຺ຈຍາ ວິຎ຺ຎາຓ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ອິທາເນວ ໂຂ ມຍໍ ອາຍສ຺ມໂຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຠາສິຕໍ ເອວໍ ອາຊານາມ – ‘ນ ຂ຺ວາວຸໂສ ໂກຏ຺ຐິກ, ສຍໍກຕໍ ນາມຣູປໍ, ນ ປຣໍກຕໍ ນາມຣູປໍ, ນ ສຍໍກຕຎ຺ຈ ປຣໍກຕຎ຺ຈ ນາມຣູປໍ, ນາປິ ອສຍໍກາຣໍ ອປຣໍກາຣໍ ອຘິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນໍ ນາມຣູປໍ. ອປິ ຈ, ວິຎ຺ຎາຓປຈ຺ຈຍາ ນາມຣູປ’’’ນ຺ຕິ.

‘‘ອິທາເນວ ຈ ປນ ມຍໍ ອາຍສ຺ມໂຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຠາສິຕໍ ເອວໍ ອາຊານາມ – ‘ນ ຂ຺ວາວຸໂສ ໂກຏ຺ຐິກ, ສຍໍກຕໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ, ນ ປຣໍກຕໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ, ນ ສຍໍກຕຎ຺ຈ ປຣໍກຕຎ຺ຈ ວິຎ຺ຎາຓໍ, ນາປິ ອສຍໍກາຣໍ ອປຣໍກາຣໍ ອຘິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ. ອປິ ຈ, ນາມຣູປປຈ຺ຈຍາ ວິຎ຺ຎາຓ’’’ນ຺ຕິ.

‘‘ຍຖາ ກຖໍ ປນາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ອິມສ຺ສ ຠາສິຕສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ’’ຕິ? ‘‘ເຕນຫາວຸໂສ, ອຸປມໍ ເຕ ກຣິສ຺ສາມິ. ອຸປມາຍປິເຘກຈ຺ເຈ ວິຎ຺ຎູ ປຸຣິສາ ຠາສິຕສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ຊານນ຺ຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ອາວຸໂສ, ທ຺ເວ ນຬກລາປິໂຍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ນິສ຺ສາຍ ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍຸໍ. ເອວເມວ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ນາມຣູປປຈ຺ຈຍາ ວິຎ຺ຎາຓໍ; ວິຎ຺ຎາຓປຈ຺ຈຍາ ນາມຣູປໍ; ນາມຣູປປຈ຺ຈຍາ ສຬາຍຕນໍ; ສຬາຍຕນປຈ຺ຈຍາ ຜສ຺ໂສ…ເປ… ເອວເມຕສ຺ສ ເກວລສ຺ສ ທຸກ຺ຂກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ສມຸທໂຍ ໂຫຕິ. ຕາສໍ ເຈ, ອາວຸໂສ, ນຬກລາປີນໍ ເອກໍ ອາກຑ຺ເຒຍ຺ຍ, ເອກາ ປປເຕຍ຺ຍ; ອປຣໍ ເຈ ອາກຑ຺ເຒຍ຺ຍ, ອປຣາ ປປເຕຍ຺ຍ. ເອວເມວ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ນາມຣູປນິໂຣຘາ ວິຎ຺ຎາຓນິໂຣໂຘ; ວິຎ຺ຎາຓນິໂຣຘາ ນາມຣູປນິໂຣໂຘ; ນາມຣູປນິໂຣຘາ ສຬາຍຕນນິໂຣໂຘ; ສຬາຍຕນນິໂຣຘາ ຜສ຺ສນິໂຣໂຘ…ເປ… ເອວເມຕສ຺ສ ເກວລສ຺ສ ທຸກ຺ຂກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ນິໂຣໂຘ ໂຫຕີ’’ຕິ. ‘‘ອຈ຺ຉຣິຍໍ, ອາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ; ອພ຺ຠຸຕໍ, ອາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ! ຍາວສຸຠາສິຕໍ ຈິທໍ ອາຍສ຺ມຕາ ສາຣິປຸຕ຺ເຕນ. ອິທຎ຺ຈ ປນ ມຍໍ ອາຍສ຺ມໂຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຠາສິຕໍ ອິເມຫິ ຉຕ຺ຕິໍສາຍ ວຕ຺ຖູຫິ ອນຸໂມທາມ – ‘ຊຣາມຣຓສ຺ສ ເຈ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ນິພ຺ພິທາຍ ວິຣາຄາຍ ນິໂຣຘາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ, ຘມ຺ມກຖິໂກ ຠິກ຺ຂູຕິ ອລໍ ວຈນາຍ. ຊຣາມຣຓສ຺ສ ເຈ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ນິພ຺ພິທາຍ ວິຣາຄາຍ ນິໂຣຘາຍ ປຏິປນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ຘມ຺ມານຸຘມ຺ມປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ຠິກ຺ຂູຕິ ອລໍ ວຈນາຍ. ຊຣາມຣຓສ຺ສ ເຈ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ນິພ຺ພິທາ ວິຣາຄາ ນິໂຣຘາ ອນຸປາທາ ວິມຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ທິຏ຺ຐຘມ຺ມນິພ຺ພານປ຺ປຕ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂູຕິ ອລໍ ວຈນາຍ. ຊາຕິຍາ ເຈ… ຠວສ຺ສ ເຈ… ອຸປາທານສ຺ສ ເຈ… ຕຓ຺ຫາຍ ເຈ… ເວທນາຍ ເຈ… ຜສ຺ສສ຺ສ ເຈ… ສຬາຍຕນສ຺ສ ເຈ… ນາມຣູປສ຺ສ ເຈ… ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ເຈ… ສງ຺ຂາຣານໍ ເຈ… ອວິຊ຺ຊາຍ ເຈ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ນິພ຺ພິທາຍ ວິຣາຄາຍ ນິໂຣຘາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ, ຘມ຺ມກຖິໂກ ຠິກ຺ຂູຕິ ອລໍ ວຈນາຍ. ອວິຊ຺ຊາຍ ເຈ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ນິພ຺ພິທາຍ ວິຣາຄາຍ ນິໂຣຘາຍ ປຏິປນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ຘມ຺ມານຸຘມ຺ມປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ຠິກ຺ຂູຕິ ອລໍ ວຈນາຍ. ອວິຊ຺ຊາຍ ເຈ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ນິພ຺ພິທາ ວິຣາຄາ ນິໂຣຘາ ອນຸປາທາ ວິມຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ທິຏ຺ຐຘມ຺ມນິພ຺ພານປ຺ປຕ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂູຕິ ອລໍ ວຈນາຍາ’’’ຕິ. ສຕ຺ຕມໍ.

໘. ໂກສມ຺ພິສຸຕ຺ຕໍ

໖໘. ເອກໍ ສມຍໍ ອາຍສ຺ມາ ຈ ມຸສິໂລ [ມູສິໂລ (ສີ.), ມຸສີໂລ (ປີ.)] ອາຍສ຺ມາ ຈ ປວິຏ຺ໂຐ [ສວິຏ຺ໂຐ (ສີ. ປີ.)] ອາຍສ຺ມາ ຈ ນາຣໂທ ອາຍສ຺ມາ ຈ ອານນ຺ໂທ ໂກສມ຺ພິຍໍ ວິຫຣນ຺ຕິ ໂຆສິຕາຣາເມ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ປວິຏ຺ໂຐ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ມຸສິລໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຎ຺ຎຕ຺ເຣວ, ອາວຸໂສ ມຸສິລ, ສທ຺ຘາຍ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຣຸຈິຍາ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອນຸສ຺ສວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອາກາຣປຣິວິຕກ຺ກາ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ທິຏ຺ຐິນິຊ຺ຌານກ຺ຂນ຺ຕິຍາ ອຕ຺ຖາຍສ຺ມໂຕ ມຸສິລສ຺ສ ປຈ຺ຈຕ຺ຕເມວ ຎາຓໍ – ‘ຊາຕິປຈ຺ຈຍາ ຊຣາມຣຓ’’’ນ຺ຕິ? ‘‘ອຎ຺ຎຕ຺ເຣວ, ອາວຸໂສ ປວິຏ຺ຐ, ສທ຺ຘາຍ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຣຸຈິຍາ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອນຸສ຺ສວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອາກາຣປຣິວິຕກ຺ກາ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ທິຏ຺ຐິນິຊ຺ຌານກ຺ຂນ຺ຕິຍາ ອຫເມຕໍ ຊານາມິ ອຫເມຕໍ ປສ຺ສາມິ – ‘ຊາຕິປຈ຺ຈຍາ ຊຣາມຣຓ’’’ນ຺ຕິ.

‘‘ອຎ຺ຎຕ຺ເຣວ, ອາວຸໂສ ມຸສິລ, ສທ຺ຘາຍ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຣຸຈິຍາ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອນຸສ຺ສວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອາກາຣປຣິວິຕກ຺ກາ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ທິຏ຺ຐິນິຊ຺ຌານກ຺ຂນ຺ຕິຍາ ອຕ຺ຖາຍສ຺ມໂຕ ມຸສິລສ຺ສ ປຈ຺ຈຕ຺ຕເມວ ຎາຓໍ – ‘ຠວປຈ຺ຈຍາ ຊາຕີຕິ…ເປ… ອຸປາທານປຈ຺ຈຍາ ຠໂວຕິ… ຕຓ຺ຫາປຈ຺ຈຍາ ອຸປາທານນ຺ຕິ… ເວທນາປຈ຺ຈຍາ ຕຓ຺ຫາຕິ… ຜສ຺ສປຈ຺ຈຍາ ເວທນາຕິ… ສຬາຍຕນປຈ຺ຈຍາ ຜສ຺ໂສຕິ… ນາມຣູປປຈ຺ຈຍາ ສຬາຍຕນນ຺ຕິ… ວິຎ຺ຎາຓປຈ຺ຈຍາ ນາມຣູປນ຺ຕິ… ສງ຺ຂາຣປຈ຺ຈຍາ ວິຎ຺ຎາຓນ຺ຕິ… ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາ ສງ຺ຂາຣາ’’’ຕິ? ‘‘ອຎ຺ຎຕ຺ເຣວ, ອາວຸໂສ ປວິຏ຺ຐ, ສທ຺ຘາຍ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຣຸຈິຍາ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອນຸສ຺ສວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອາກາຣປຣິວິຕກ຺ກາ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ທິຏ຺ຐິນິຊ຺ຌານກ຺ຂນ຺ຕິຍາ ອຫເມຕໍ ຊານາມິ ອຫເມຕໍ ປສ຺ສາມິ – ‘ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາ ສງ຺ຂາຣາ’’’ຕິ.

‘‘ອຎ຺ຎຕ຺ເຣວ, ອາວຸໂສ ມຸສິລ, ສທ຺ຘາຍ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຣຸຈິຍາ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອນຸສ຺ສວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອາກາຣປຣິວິຕກ຺ກາ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ທິຏ຺ຐິນິຊ຺ຌານກ຺ຂນ຺ຕິຍາ ອຕ຺ຖາຍສ຺ມໂຕ ມຸສິລສ຺ສ ປຈ຺ຈຕ຺ຕເມວ ຎາຓໍ – ‘ຊາຕິນິໂຣຘາ ຊຣາມຣຓນິໂຣໂຘ’’’ຕິ? ‘‘ອຎ຺ຎຕ຺ເຣວ, ອາວຸໂສ ປວິຏ຺ຐ, ສທ຺ຘາຍ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຣຸຈິຍາ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອນຸສ຺ສວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອາກາຣປຣິວິຕກ຺ກາ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ທິຏ຺ຐິນິຊ຺ຌານກ຺ຂນ຺ຕິຍາ ອຫເມຕໍ ຊານາມິ ອຫເມຕໍ ປສ຺ສາມິ – ‘ຊາຕິນິໂຣຘາ ຊຣາມຣຓນິໂຣໂຘ’’’ຕິ.

‘‘ອຎ຺ຎຕ຺ເຣວ, ອາວຸໂສ ມຸສິລ, ສທ຺ຘາຍ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຣຸຈິຍາ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອນຸສ຺ສວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອາກາຣປຣິວິຕກ຺ກາ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ທິຏ຺ຐິນິຊ຺ຌານກ຺ຂນ຺ຕິຍາ ອຕ຺ຖາຍສ຺ມໂຕ ມຸສິລສ຺ສ ປຈ຺ຈຕ຺ຕເມວ ຎາຓໍ – ‘ຠວນິໂຣຘາ ຊາຕິນິໂຣໂຘຕິ…ເປ… ອຸປາທານນິໂຣຘາ ຠວນິໂຣໂຘຕິ… ຕຓ຺ຫານິໂຣຘາ ອຸປາທານນິໂຣໂຘຕິ… ເວທນານິໂຣຘາ ຕຓ຺ຫານິໂຣໂຘຕິ… ຜສ຺ສນິໂຣຘາ ເວທນານິໂຣໂຘຕິ… ສຬາຍຕນນິໂຣຘາ ຜສ຺ສນິໂຣໂຘຕິ… ນາມຣູປນິໂຣຘາ ສຬາຍຕນນິໂຣໂຘຕິ… ວິຎ຺ຎາຓນິໂຣຘາ ນາມຣູປນິໂຣໂຘຕິ … ສງ຺ຂາຣນິໂຣຘາ ວິຎ຺ຎາຓນິໂຣໂຘຕິ… ອວິຊ຺ຊານິໂຣຘາ ສງ຺ຂາຣນິໂຣໂຘ’’’ຕິ? ‘‘ອຎ຺ຎຕ຺ເຣວ, ອາວຸໂສ ປວິຏ຺ຐ, ສທ຺ຘາຍ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຣຸຈິຍາ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອນຸສ຺ສວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອາກາຣປຣິວິຕກ຺ກາ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ທິຏ຺ຐິນິຊ຺ຌານກ຺ຂນ຺ຕິຍາ ອຫເມຕໍ ຊານາມິ ອຫເມຕໍ ປສ຺ສາມິ – ‘ອວິຊ຺ຊານິໂຣຘາ ສງ຺ຂາຣນິໂຣໂຘ’’’ຕິ.

‘‘ອຎ຺ຎຕ຺ເຣວ, ອາວຸໂສ ມຸສິລ, ສທ຺ຘາຍ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຣຸຈິຍາ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອນຸສ຺ສວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອາກາຣປຣິວິຕກ຺ກາ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ທິຏ຺ຐິນິຊ຺ຌານກ຺ຂນ຺ຕິຍາ ອຕ຺ຖາຍສ຺ມໂຕ ມຸສິລສ຺ສ ປຈ຺ຈຕ຺ຕເມວ ຎາຓໍ – ‘ຠວນິໂຣໂຘ ນິພ຺ພານ’’’ນ຺ຕິ? ‘‘ອຎ຺ຎຕ຺ເຣວ, ອາວຸໂສ ປວິຏ຺ຐ, ສທ຺ຘາຍ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຣຸຈິຍາ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອນຸສ຺ສວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອາກາຣປຣິວິຕກ຺ກາ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ທິຏ຺ຐິນິຊ຺ຌານກ຺ຂນ຺ຕິຍາ ອຫເມຕໍ ຊານາມິ ອຫເມຕໍ ປສ຺ສາມິ – ‘ຠວນິໂຣໂຘ ນິພ຺ພານ’’’ນ຺ຕິ.

‘‘ເຕນຫາຍສ຺ມາ ມຸສິໂລ ອຣຫໍ ຂີຓາສໂວ’’ຕິ? ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ອາຍສ຺ມາ ມຸສິໂລ ຕຸຓ຺ຫີ ອໂຫສິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ນາຣໂທ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ປວິຏ຺ຐໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສາຘາວຸໂສ ປວິຏ຺ຐ, ອຫໍ ເອຕໍ ປຎ຺ຫໍ ລເຠຍ຺ຍໍ. ມໍ ເອຕໍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉ. ອຫໍ ເຕ ເອຕໍ ປຎ຺ຫໍ ພ຺ຍາກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ລຠຕາຍສ຺ມາ ນາຣໂທ ເອຕໍ ປຎ຺ຫໍ. ປຸຈ຺ຉາມຫໍ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ນາຣທໍ ເອຕໍ ປຎ຺ຫໍ. ພ຺ຍາກໂຣຕຸ ຈ ເມ ອາຍສ຺ມາ ນາຣໂທ ເອຕໍ ປຎ຺ຫໍ’’.

‘‘ອຎ຺ຎຕ຺ເຣວ, ອາວຸໂສ ນາຣທ, ສທ຺ຘາຍ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຣຸຈິຍາ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອນຸສ຺ສວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອາກາຣປຣິວິຕກ຺ກາ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ທິຏ຺ຐິນິຊ຺ຌານກ຺ຂນ຺ຕິຍາ ອຕ຺ຖາຍສ຺ມໂຕ ນາຣທສ຺ສ ປຈ຺ຈຕ຺ຕເມວ ຎາຓໍ – ‘ຊາຕິປຈ຺ຈຍາ ຊຣາມຣຓ’’’ນ຺ຕິ? ‘‘ອຎ຺ຎຕ຺ເຣວ, ອາວຸໂສ ປວິຏ຺ຐ, ສທ຺ຘາຍ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຣຸຈິຍາ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອນຸສ຺ສວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອາກາຣປຣິວິຕກ຺ກາ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ທິຏ຺ຐິນິຊ຺ຌານກ຺ຂນ຺ຕິຍາ ອຫເມຕໍ ຊານາມິ ອຫເມຕໍ ປສ຺ສາມິ – ‘ຊາຕິປຈ຺ຈຍາ ຊຣາມຣຓ’’’ນ຺ຕິ.

‘‘ອຎ຺ຎຕ຺ເຣວ, ອາວຸໂສ ນາຣທ, ສທ຺ຘາຍ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຣຸຈິຍາ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອນຸສ຺ສວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອາກາຣປຣິວິຕກ຺ກາ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ທິຏ຺ຐິນິຊ຺ຌານກ຺ຂນ຺ຕິຍາ ອຕ຺ຖາຍສ຺ມໂຕ ນາຣທສ຺ສ ປຈ຺ຈຕ຺ຕເມວ ຎາຓໍ – ຠວປຈ຺ຈຍາ ຊາຕິ…ເປ… ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາ ສງ຺ຂາຣາ’’ຕິ? ‘‘ອຎ຺ຎຕ຺ເຣວ, ອາວຸໂສ ປວິຏ຺ຐ, ສທ຺ຘາຍ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຣຸຈິຍາ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອນຸສ຺ສວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອາກາຣປຣິວິຕກ຺ກາ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ທິຏ຺ຐິນິຊ຺ຌານກ຺ຂນ຺ຕິຍາ ອຫເມຕໍ ຊານາມິ ອຫເມຕໍ ປສ຺ສາມິ – ‘ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາ ສງ຺ຂາຣາ’’’ຕິ.

‘‘ອຎ຺ຎຕ຺ເຣວ, ອາວຸໂສ ນາຣທ, ສທ຺ຘາຍ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຣຸຈິຍາ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອນຸສ຺ສວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອາກາຣປຣິວິຕກ຺ກາ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ທິຏ຺ຐິນິຊ຺ຌານກ຺ຂນ຺ຕິຍາ ອຕ຺ຖາຍສ຺ມໂຕ ນາຣທສ຺ສ ປຈ຺ຈຕ຺ຕເມວ ຎາຓໍ – ‘ຊາຕິນິໂຣຘາ ຊຣາມຣຓນິໂຣໂຘ’’’ຕິ? ‘‘ອຎ຺ຎຕ຺ເຣວ, ອາວຸໂສ ປວິຏ຺ຐ, ສທ຺ຘາຍ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຣຸຈິຍາ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອນຸສ຺ສວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອາກາຣປຣິວິຕກ຺ກາ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ທິຏ຺ຐິນິຊ຺ຌານກ຺ຂນ຺ຕິຍາ ອຫເມຕໍ ຊານາມິ ອຫເມຕໍ ປສ຺ສາມິ – ‘ຊາຕິນິໂຣຘາ ຊຣາມຣຓນິໂຣໂຘ’’’ຕິ.

‘‘ອຎ຺ຎຕ຺ເຣວ, ອາວຸໂສ ນາຣທ, ສທ຺ຘາຍ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຣຸຈິຍາ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອນຸສ຺ສວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອາກາຣປຣິວິຕກ຺ກາ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ທິຏ຺ຐິນິຊ຺ຌານກ຺ຂນ຺ຕິຍາ ອຕ຺ຖາຍສ຺ມໂຕ ນາຣທສ຺ສ ປຈ຺ຈຕ຺ຕເມວ ຎາຓໍ – ‘ຠວນິໂຣຘາ ຊາຕິນິໂຣໂຘຕິ…ເປ… ອວິຊ຺ຊານິໂຣຘາ ສງ຺ຂາຣນິໂຣໂຘ’’’ຕິ? ‘‘ອຎ຺ຎຕ຺ເຣວ, ອາວຸໂສ ປວິຏ຺ຐ, ສທ຺ຘາຍ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຣຸຈິຍາ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອນຸສ຺ສວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອາກາຣປຣິວິຕກ຺ກາ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ທິຏ຺ຐິນິຊ຺ຌານກ຺ຂນ຺ຕິຍາ ອຫເມຕໍ ຊານາມິ ອຫເມຕໍ ປສ຺ສາມິ – ‘ອວິຊ຺ຊານິໂຣຘາ ສງ຺ຂາຣນິໂຣໂຘ’’’ຕິ.

‘‘ອຎ຺ຎຕ຺ເຣວ, ອາວຸໂສ ນາຣທ, ສທ຺ຘາຍ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຣຸຈິຍາ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອນຸສ຺ສວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອາກາຣປຣິວິຕກ຺ກາ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ທິຏ຺ຐິນິຊ຺ຌານກ຺ຂນ຺ຕິຍາ ອຕ຺ຖາຍສ຺ມໂຕ ນາຣທສ຺ສ ປຈ຺ຈຕ຺ຕເມວ ຎາຓໍ – ‘ຠວນິໂຣໂຘ ນິພ຺ພານ’’’ນ຺ຕິ? ‘‘ອຎ຺ຎຕ຺ເຣວ, ອາວຸໂສ ປວິຏ຺ຐ, ສທ຺ຘາຍ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຣຸຈິຍາ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອນຸສ຺ສວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອາກາຣປຣິວິຕກ຺ກາ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ທິຏ຺ຐິນິຊ຺ຌານກ຺ຂນ຺ຕິຍາ ອຫເມຕໍ ຊານາມິ ອຫເມຕໍ ປສ຺ສາມິ – ‘ຠວນິໂຣໂຘ ນິພ຺ພານ’’’ນ຺ຕິ.

‘‘ເຕນຫາຍສ຺ມາ ນາຣໂທ ອຣຫໍ ຂີຓາສໂວ’’ຕິ? ‘‘‘ຠວນິໂຣໂຘ ນິພ຺ພານ’ນ຺ຕິ ໂຂ ເມ, ອາວຸໂສ, ຍຖາຠູຕໍ ສມ຺ມປ຺ປຎ຺ຎາຍ ສຸທິຏ຺ຐໍ, ນ ຈມ຺ຫິ ອຣຫໍ ຂີຓາສໂວ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ອາວຸໂສ, ກນ຺ຕາຣມຄ຺ເຄ ອຸທປາໂນ. ຕຕ຺ຣ ເນວສ຺ສ ຣຊ຺ຊຸ ນ ອຸທກວາຣໂກ. ອຖ ປຸຣິໂສ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ຆມ຺ມາຠິຕຕ຺ໂຕ ຆມ຺ມປເຣໂຕ ກິລນ຺ໂຕ ຕສິໂຕ ປິປາສິໂຕ, ໂສ ຕໍ ອຸທປານໍ ໂອໂລເກຍ຺ຍ. ຕສ຺ສ ‘ອຸທກ’ນ຺ຕິ ຫິ ໂຂ ຎາຓໍ ອສ຺ສ, ນ ຈ ກາເຍນ ຜຸສິຕ຺ວາ ວິຫເຣຍ຺ຍ. ເອວເມວ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ‘ຠວນິໂຣໂຘ ນິພ຺ພານ’ນ຺ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ສມ຺ມປ຺ປຎ຺ຎາຍ ສຸທິຏ຺ຐໍ, ນ ຈມ຺ຫິ ອຣຫໍ ຂີຓາສໂວ’’ຕິ.

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ປວິຏ຺ຐໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ເອວໍວາທີ [ເອວໍວາທິໍ (?)] ຕ຺ວໍ, ອາວຸໂສ ປວິຏ຺ຐ, ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ນາຣທໍ ກິໍ ວເທສີ’’ຕິ? ‘‘ເອວໍວາທາຫໍ, ອາວຸໂສ ອານນ຺ທ, ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ນາຣທໍ ນ ກິຎ຺ຈິ ວທາມິ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ກລ຺ຍາຓາ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ກຸສລາ’’ຕິ. ອຏ຺ຐມໍ.

໙. ອຸປຍນ຺ຕິສຸຕ຺ຕໍ

໖໙. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ຕຕ຺ຣ ໂຂ…ເປ… ‘‘ມຫາສມຸທ຺ໂທ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸປຍນ຺ໂຕ ມຫານທິໂຍ ອຸປຍາເປຕິ, ມຫານທິໂຍ ອຸປຍນ຺ຕິໂຍ ກຸນ຺ນທິໂຍ ອຸປຍາເປນ຺ຕິ, ກຸນ຺ນທິໂຍ ອຸປຍນ຺ຕິໂຍ ມຫາໂສພ຺ເຠ ອຸປຍາເປນ຺ຕິ, ມຫາໂສພ຺ຠາ ອຸປຍນ຺ຕາ ກຸໂສພ຺ເຠ ອຸປຍາເປນ຺ຕິ. ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອວິຊ຺ຊາ ອຸປຍນ຺ຕີ ສງ຺ຂາເຣ ອຸປຍາເປຕິ, ສງ຺ຂາຣາ ອຸປຍນ຺ຕາ ວິຎ຺ຎາຓໍ ອຸປຍາເປນ຺ຕິ, ວິຎ຺ຎາຓໍ ອຸປຍນ຺ຕໍ ນາມຣູປໍ ອຸປຍາເປຕິ, ນາມຣູປໍ ອຸປຍນ຺ຕໍ ສຬາຍຕນໍ ອຸປຍາເປຕິ, ສຬາຍຕນໍ ອຸປຍນ຺ຕໍ ຜສ຺ສໍ ອຸປຍາເປຕິ, ຜສ຺ໂສ ອຸປຍນ຺ໂຕ ເວທນໍ ອຸປຍາເປຕິ, ເວທນາ ອຸປຍນ຺ຕີ ຕຓ຺ຫໍ ອຸປຍາເປຕິ, ຕຓ຺ຫາ ອຸປຍນ຺ຕີ ອຸປາທານໍ ອຸປຍາເປຕິ, ອຸປາທານໍ ອຸປຍນ຺ຕໍ ຠວໍ ອຸປຍາເປຕິ, ຠໂວ ອຸປຍນ຺ໂຕ ຊາຕິໍ ອຸປຍາເປຕິ, ຊາຕິ ອຸປຍນ຺ຕີ ຊຣາມຣຓໍ ອຸປຍາເປຕິ.

‘‘ມຫາສມຸທ຺ໂທ, ຠິກ຺ຂເວ, ອປຍນ຺ໂຕ ມຫານທິໂຍ ອປຍາເປຕິ, ມຫານທິໂຍ ອປຍນ຺ຕິໂຍ ກຸນ຺ນທິໂຍ ອປຍາເປນ຺ຕິ, ກຸນ຺ນທິໂຍ ອປຍນ຺ຕິໂຍ ມຫາໂສພ຺ເຠ ອປຍາເປນ຺ຕິ, ມຫາໂສພ຺ຠາ ອປຍນ຺ຕາ ກຸໂສພ຺ເຠ ອປຍາເປນ຺ຕິ. ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອວິຊ຺ຊາ ອປຍນ຺ຕີ ສງ຺ຂາເຣ ອປຍາເປຕິ, ສງ຺ຂາຣາ ອປຍນ຺ຕາ ວິຎ຺ຎາຓໍ ອປຍາເປນ຺ຕິ, ວິຎ຺ຎາຓໍ ອປຍນ຺ຕໍ ນາມຣູປໍ ອປຍາເປຕິ, ນາມຣູປໍ ອປຍນ຺ຕໍ ສຬາຍຕນໍ ອປຍາເປຕິ, ສຬາຍຕນໍ ອປຍນ຺ຕໍ ຜສ຺ສໍ ອປຍາເປຕິ, ຜສ຺ໂສ ອປຍນ຺ໂຕ ເວທນໍ ອປຍາເປຕິ, ເວທນາ ອປຍນ຺ຕີ ຕຓ຺ຫໍ ອປຍາເປຕິ, ຕຓ຺ຫາ ອປຍນ຺ຕີ ອຸປາທານໍ ອປຍາເປຕິ, ອຸປາທານໍ ອປຍນ຺ຕໍ ຠວໍ ອປຍາເປຕິ, ຠໂວ ອປຍນ຺ໂຕ ຊາຕິໍ ອປຍາເປຕິ, ຊາຕິ ອປຍນ຺ຕີ ຊຣາມຣຓໍ ອປຍາເປຕີ’’ຕິ. ນວມໍ.

໑໐. ສຸສິມສຸຕ຺ຕໍ

໗໐. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ຣາຊຄເຫ ວິຫຣຕິ ເວຬຸວເນ ກລນ຺ທກນິວາເປ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠຄວາ ສກ຺ກໂຕ ໂຫຕິ ຄຣຸກໂຕ ມານິໂຕ ປູຊິໂຕ ອປຈິໂຕ ລາຠີ ຈີວຣ-ປິຓ຺ຑປາຕ-ເສນາສນ-ຄິລານປ຺ປຈ຺ຈຍ-ເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາຣານໍ. ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆປິ ສກ຺ກໂຕ ໂຫຕິ ຄຣຸກໂຕ ມານິໂຕ ປູຊິໂຕ ອປຈິໂຕ ລາຠີ ຈີວຣ-ປິຓ຺ຑປາຕ-ເສນາສນຄິລານປ຺ປຈ຺ຈຍ-ເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາຣານໍ. ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍາ ປນ ປຣິພ຺ພາຊກາ ອສກ຺ກຕາ ໂຫນ຺ຕິ ອຄຣຸກຕາ ອມານິຕາ ອປູຊິຕາ ອນປຈິຕາ, ນ ລາຠິໂນ ຈີວຣ-ປິຓ຺ຑປາຕ-ເສນາສນຄິລານປ຺ປຈ຺ຈຍ-ເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາຣານໍ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ສຸສິໂມ [ສຸສີໂມ (ສີ. ກ.)] ປຣິພ຺ພາຊໂກ ຣາຊຄເຫ ປຏິວສຕິ ມຫຕິຍາ ປຣິພ຺ພາຊກປຣິສາຍ ສທ຺ຘິໍ. ອຖ ໂຂ ສຸສິມສ຺ສ ປຣິພ຺ພາຊກສ຺ສ ປຣິສາ ສຸສິມໍ ປຣິພ຺ພາຊກໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ເອຫິ ຕ຺ວໍ, ອາວຸໂສ ສຸສິມ, ສມເຓ ໂຄຕເມ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣ. ຕ຺ວໍ ຘມ຺ມໍ ປຣິຍາປຸຓິຕ຺ວາ ອມ຺ເຫ ວາເຈຍ຺ຍາສິ [ວາເຈສ຺ສສິ (ປີ. ກ.)]. ຕໍ ມຍໍ ຘມ຺ມໍ ປຣິຍາປຸຓິຕ຺ວາ ຄິຫີນໍ ຠາສິສ຺ສາມ. ເອວໍ ມຍມ຺ປິ ສກ຺ກຕາ ຠວິສ຺ສາມ ຄຣຸກຕາ ມານິຕາ ປູຊິຕາ ອປຈິຕາ ລາຠິໂນ ຈີວຣ-ປິຓ຺ຑປາຕເສນາສນ-ຄິລານປ຺ປຈ຺ຈຍ-ເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາຣານ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ເອວມາວຸໂສ’’ຕິ ໂຂ ສຸສິໂມ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ສກາຍ ປຣິສາຍ ປຏິສ຺ສຸຓິຕ຺ວາ ເຍນາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມຕາ ອານນ຺ເທນ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິ. ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ສຸສິໂມ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອິຈ຺ຉາມຫໍ, ອາວຸໂສ ອານນ຺ທ, ອິມສ຺ມິໍ ຘມ຺ມວິນເຍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣິຕຸ’’ນ຺ຕິ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ສຸສິມໍ ປຣິພ຺ພາຊກໍ ອາທາຍ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ສຸສິໂມ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ເອວມາຫ – ‘ອິຈ຺ຉາມຫໍ, ອາວຸໂສ ອານນ຺ທ, ອິມສ຺ມິໍ ຘມ຺ມວິນເຍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣິຕຸ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ເຕນຫານນ຺ທ, ສຸສິມໍ ປພ຺ພາເຊຖາ’’ຕິ. ອລຕ຺ຖ ໂຂ ສຸສິໂມ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ, ອລຕ຺ຖ ອຸປສມ຺ປທໍ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ສມ຺ພຫຸເລຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິເກ ອຎ຺ຎາ ພ຺ຍາກຕາ ໂຫຕິ – ‘‘ຂີຓາ ຊາຕິ, ວຸສິຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ, ກຕໍ ກຣຓີຍໍ, ນາປຣໍ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕາຍາຕິ ປຊານາມາ’’ຕິ. ອສ຺ໂສສິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສຸສິໂມ – ‘‘ສມ຺ພຫຸເລຫິ ກິຣ ຠິກ຺ຂູຫິ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິເກ ອຎ຺ຎາ ພ຺ຍາກຕາ – ‘ຂີຓາ ຊາຕິ, ວຸສິຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ, ກຕໍ ກຣຓີຍໍ, ນາປຣໍ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕາຍາ’ຕິ ປຊານາມາ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສຸສິໂມ ເຍນ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເຕຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິ. ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສຸສິໂມ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣາຍສ຺ມນ຺ເຕຫິ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິເກ ອຎ຺ຎາ ພ຺ຍາກຕາ – ‘ຂີຓາ ຊາຕິ, ວຸສິຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ, ກຕໍ ກຣຓີຍໍ, ນາປຣໍ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕາຍາ’ຕິ ປຊານາມາ’’ຕິ? ‘‘ເອວມາວຸໂສ’’ຕິ.

‘‘ອປິ ປນ [ອປິ ນຸ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ.) ເອວມຸປຣິປິ] ຕຸມ຺ເຫ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ເອວໍ ຊານນ຺ຕາ ເອວໍ ປສ຺ສນ຺ຕາ ອເນກວິຫິຕໍ ອິທ຺ຘິວິຘໍ ປຈ຺ຈນຸໂຠຖ – ເອໂກປິ ຫຸຕ຺ວາ ພຫຸຘາ ໂຫຖ, ພຫຸຘາປິ ຫຸຕ຺ວາ ເອໂກ ໂຫຖ; ອາວິຠາວໍ, ຕິໂຣຠາວໍ, ຕິໂຣກຸຏ຺ຏໍ ຕິໂຣປາກາຣໍ ຕິໂຣປພ຺ພຕໍ ອສຊ຺ຊມານາ ຄຈ຺ຉຖ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ອາກາເສ; ປຖວິຍາປິ ອຸມ຺ມຸຊ຺ຊນິມຸຊ຺ຊໍ ກໂຣຖ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ອຸທເກ; ອຸທເກປິ ອຠິຊ຺ຊມາເນ ຄຈ຺ຉຖ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ປຖວິຍໍ; ອາກາເສປິ ປລ຺ລງ຺ເກນ ກມຖ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ປກ຺ຂີ ສກຸໂຓ; ອິເມປິ ຈນ຺ທິມສູຣິເຍ ເອວໍມຫິທ຺ຘິເກ ເອວໍມຫານຸຠາເວ ປາຓິນາ ປຣິມສຖ ປຣິມຊ຺ຊຖ, ຍາວ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກາປິ ກາເຍນ ວສໍ ວຕ຺ເຕຖາ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ອາວຸໂສ’’.

‘‘ອປິ ປນ ຕຸມ຺ເຫ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ເອວໍ ຊານນ຺ຕາ ເອວໍ ປສ຺ສນ຺ຕາ ທິພ຺ພາຍ ໂສຕຘາຕຸຍາ ວິສຸທ຺ຘາຍ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມານຸສິກາຍ ອຸໂຠ ສທ຺ເທ ສຸຓາຖ ທິພ຺ເພ ຈ ມານຸເສ ຈ ເຍ ທູເຣ ສນ຺ຕິເກ ຈາ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ອາວຸໂສ’’.

‘‘ອປິ ປນ ຕຸມ຺ເຫ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ເອວໍ ຊານນ຺ຕາ ເອວໍ ປສ຺ສນ຺ຕາ ປຣສຕ຺ຕານໍ ປຣປຸຄ຺ຄລານໍ ເຈຕສາ ເຈໂຕ ປຣິຈ຺ຈ ປຊານາຖ – ສຣາຄໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ສຣາຄໍ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຊານາຖ; ວີຕຣາຄໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ວີຕຣາຄໍ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຊານາຖ; ສໂທສໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ສໂທສໍ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຊານາຖ; ວີຕໂທສໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ວີຕໂທສໍ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຊານາຖ; ສໂມຫໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ສໂມຫໍ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຊານາຖ; ວີຕໂມຫໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ວີຕໂມຫໍ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຊານາຖ; ສໍຂິຕ຺ຕໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ສໍຂິຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຊານາຖ; ວິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ວິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຊານາຖ; ມຫຄ຺ຄຕໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ມຫຄ຺ຄຕໍ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຊານາຖ; ອມຫຄ຺ຄຕໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ອມຫຄ຺ຄຕໍ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຊານາຖ; ສອຸຕ຺ຕຣໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ສອຸຕ຺ຕຣໍ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຊານາຖ; ອນຸຕ຺ຕຣໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຊານາຖ; ສມາຫິຕໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ສມາຫິຕໍ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຊານາຖ; ອສມາຫິຕໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ອສມາຫິຕໍ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຊານາຖ; ວິມຸຕ຺ຕໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຊານາຖ; ອວິມຸຕ຺ຕໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ອວິມຸຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຊານາຖາ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ອາວຸໂສ’’.

‘‘ອປິ ປນ ຕຸມ຺ເຫ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ເອວໍ ຊານນ຺ຕາ ເອວໍ ປສ຺ສນ຺ຕາ ອເນກວິຫິຕໍ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອນຸສ຺ສຣຖ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ເອກມ຺ປິ ຊາຕິໍ ທ຺ເວປິ ຊາຕິໂຍ ຕິສ຺ໂສປິ ຊາຕິໂຍ ຈຕສ຺ໂສປິ ຊາຕິໂຍ ປຎ຺ຈປິ ຊາຕິໂຍ ທສປິ ຊາຕິໂຍ ວີສມ຺ປິ ຊາຕິໂຍ ຕິໍສມ຺ປິ ຊາຕິໂຍ ຈຕ຺ຕາຣີສມ຺ປິ ຊາຕິໂຍ ປຎ຺ຎາສມ຺ປິ ຊາຕິໂຍ ຊາຕິສຕມ຺ປິ ຊາຕິສຫສ຺ສມ຺ປິ ຊາຕິສຕສຫສ຺ສມ຺ປິ, ອເນເກປິ ສໍວຏ຺ຏກປ຺ເປ ອເນເກປິ ວິວຏ຺ຏກປ຺ເປ ອເນເກປິ ສໍວຏ຺ຏວິວຏ຺ຏກປ຺ເປ – ‘ອມຸຕ຺ຣາສິໍ ເອວໍນາໂມ ເອວໍໂຄຕ຺ໂຕ ເອວໍວຓ຺ໂຓ ເອວມາຫາໂຣ ເອວໍສຸຂທຸກ຺ຂປຏິສໍເວທີ ເອວມາຍຸປຣິຍນ຺ໂຕ, ໂສ ຕໂຕ ຈຸໂຕ ອມຸຕ຺ຣ ອຸທປາທິໍ; ຕຕ຺ຣາປາສິໍ ເອວໍນາໂມ ເອວໍໂຄຕ຺ໂຕ ເອວໍວຓ຺ໂຓ ເອວມາຫາໂຣ ເອວໍສຸຂທຸກ຺ຂປຏິສໍເວທີ ເອວມາຍຸປຣິຍນ຺ໂຕ, ໂສ ຕໂຕ ຈຸໂຕ ອິຘູປປນ຺ໂນ’ຕິ. ອິຕິ ສາກາຣໍ ສອຸທ຺ເທສໍ ອເນກວິຫິຕໍ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອນຸສ຺ສຣຖາ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ອາວຸໂສ’’.

‘‘ອປິ ປນ ຕຸມ຺ເຫ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ເອວໍ ຊານນ຺ຕາ ເອວໍ ປສ຺ສນ຺ຕາ ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ວິສຸທ຺ເຘນ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມານຸສເກນ ສຕ຺ເຕ ປສ຺ສຖ ຈວມາເນ ອຸປປຊ຺ຊມາເນ ຫີເນ ປຓີເຕ ສຸວຓ຺ເຓ ທຸພ຺ພຓ຺ເຓ, ສຸຄເຕ ທຸຄ຺ຄເຕ ຍຖາກມ຺ມູປເຄ ສຕ຺ເຕ ປຊານາຖ – ‘ອິເມ ວຕ ໂຠນ຺ໂຕ ສຕ຺ຕາ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິເຕນ ສມນ຺ນາຄຕາ ວຈີທຸຈ຺ຈຣິເຕນ ສມນ຺ນາຄຕາ ມໂນທຸຈ຺ຈຣິເຕນ ສມນ຺ນາຄຕາ, ອຣິຍານໍ ອຸປວາທກາ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິກາ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິກມ຺ມສມາທານາ, ເຕ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ນິຣຍໍ ອຸປປນ຺ນາ; ອິເມ ວາ ປນ ໂຠນ຺ໂຕ ສຕ຺ຕາ ກາຍສຸຈຣິເຕນ ສມນ຺ນາຄຕາ ວຈີສຸຈຣິເຕນ ສມນ຺ນາຄຕາ ມໂນສຸຈຣິເຕນ ສມນ຺ນາຄຕາ, ອຣິຍານໍ ອນຸປວາທກາ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິກາ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິກມ຺ມສມາທານາ ເຕ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ສຸຄຕິໍ ສຄ຺ຄໍ ໂລກໍ ອຸປປນ຺ນາ’ຕິ, ອິຕິ ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ວິສຸທ຺ເຘນ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມານຸສເກນ ສຕ຺ເຕ ປສ຺ສຖ ຈວມາເນ ອຸປປຊ຺ຊມາເນ ຫີເນ ປຓີເຕ ສຸວຓ຺ເຓ ທຸພ຺ພຓ຺ເຓ, ສຸຄເຕ ທຸຄ຺ຄເຕ ຍຖາກມ຺ມູປເຄ ສຕ຺ເຕ ປຊານາຖາ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ອາວຸໂສ’’.

‘‘ອປິ ປນ ຕຸມ຺ເຫ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ເອວໍ ຊານນ຺ຕາ ເອວໍ ປສ຺ສນ຺ຕາ ເຍ ເຕ ສນ຺ຕາ ວິໂມກ຺ຂາ ອຕິກ຺ກມ຺ມ ຣູເປ ອາຣຸປ຺ປາ, ເຕ ກາເຍນ ຜຸສິຕ຺ວາ ວິຫຣຖາ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ອາວຸໂສ’’.

‘‘ເອຕ຺ຖ ທານິ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ອິທຎ຺ຈ ເວຍ຺ຍາກຣຓໍ ອິເມສຎ຺ຈ ຘມ຺ມານໍ ອສມາປຕ຺ຕິ; ອິທໍ ໂນ, ອາວຸໂສ, ກຖ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕາ ໂຂ ມຍໍ, ອາວຸໂສ ສຸສິມາ’’ຕິ.

‘‘ນ ຂ຺ວາຫໍ ອິມສ຺ສ ອາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ ສໍຂິຕ຺ເຕນ ຠາສິຕສ຺ສ ວິຕ຺ຖາເຣນ ອຕ຺ຖໍ ອາຊານາມິ. ສາຘຸ ເມ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ຕຖາ ຠາສນ຺ຕຸ ຍຖາຫໍ ອິມສ຺ສ ອາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ ສໍຂິຕ຺ເຕນ ຠາສິຕສ຺ສ ວິຕ຺ຖາເຣນ ອຕ຺ຖໍ ອາຊາເນຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ອາຊາເນຍ຺ຍາສິ ວາ ຕ຺ວໍ, ອາວຸໂສ ສຸສິມ, ນ ວາ ຕ຺ວໍ ອາຊາເນຍ຺ຍາສິ ອຖ ໂຂ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕາ ມຍ’’ນ຺ຕິ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສຸສິໂມ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສຸສິໂມ ຍາວຕໂກ ເຕຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ອໂຫສິ ກຖາສລ຺ລາໂປ ຕໍ ສພ຺ພໍ ຠຄວໂຕ ອາໂຣເຈສິ. ‘‘ປຸພ຺ເພ ໂຂ, ສຸສິມ, ຘມ຺ມຏ຺ຐິຕິຎາຓໍ, ປຈ຺ຉາ ນິພ຺ພາເນ ຎາຓ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ນ ຂ຺ວາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອິມສ຺ສ ຠຄວຕາ [ຠຄວໂຕ (ປີ.)] ສໍຂິຕ຺ເຕນ ຠາສິຕສ຺ສ ວິຕ຺ຖາເຣນ ອຕ຺ຖໍ ອາຊານາມິ. ສາຘຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ຕຖາ ຠາສຕຸ ຍຖາຫໍ ອິມສ຺ສ ຠຄວຕາ ສໍຂິຕ຺ເຕນ ຠາສິຕສ຺ສ ວິຕ຺ຖາເຣນ ອຕ຺ຖໍ ອາຊາເນຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ອາຊາເນຍ຺ຍາສິ ວາ ຕ຺ວໍ, ສຸສິມ, ນ ວາ ຕ຺ວໍ ອາຊາເນຍ຺ຍາສິ, ອຖ ໂຂ ຘມ຺ມຏ຺ຐິຕິຎາຓໍ ປຸພ຺ເພ, ປຈ຺ຉາ ນິພ຺ພາເນ ຎາຓໍ’’.

‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ສຸສິມ, ຣູປໍ ນິຈ຺ຈໍ ວາ ອນິຈ຺ຈໍ ວາ’’ຕິ? ‘‘ອນິຈ຺ຈໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ຍໍ ປນານິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂໍ ວາ ຕໍ ສຸຂໍ ວາ’’ຕິ? ‘‘ທຸກ຺ຂໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ຍໍ ປນານິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂໍ ວິປຣິຓາມຘມ຺ມໍ, ກລ຺ລໍ ນຸ ຕໍ ສມນຸປສ຺ສິຕຸໍ – ‘ເອຕໍ ມມ, ເອໂສຫມສ຺ມິ, ເອໂສ ເມ ອຕ຺ຕາ’’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ເວທນາ ນິຈ຺ຈາ ວາ ອນິຈ຺ຈາ ວາ’’ຕິ? ‘‘ອນິຈ຺ຈາ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ຍໍ ປນານິຈ຺ຈໍ, ທຸກ຺ຂໍ ວາ ຕໍ ສຸຂໍ ວາ’’ຕິ? ‘‘ທຸກ຺ຂໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ຍໍ ປນານິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂໍ ວິປຣິຓາມຘມ຺ມໍ, ກລ຺ລໍ ນຸ ຕໍ ສມນຸປສ຺ສິຕຸໍ – ‘ເອຕໍ ມມ, ເອໂສຫມສ຺ມິ, ເອໂສ ເມ ອຕ຺ຕາ’’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ສຎ຺ຎາ ນິຈ຺ຈາ ວາ ອນິຈ຺ຈາ ວາ’’ຕິ? ‘‘ອນິຈ຺ຈາ, ຠນ຺ເຕ’’…ເປ… ‘‘ສງ຺ຂາຣາ ນິຈ຺ຈາ ວາ ອນິຈ຺ຈາ ວາ’’ຕິ? ‘‘ອນິຈ຺ຈາ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ຍໍ ປນານິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂໍ ວາ ຕໍ ສຸຂໍ ວາ’’ຕິ? ‘‘ທຸກ຺ຂໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ຍໍ ປນານິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂໍ ວິປຣິຓາມຘມ຺ມໍ, ກລ຺ລໍ ນຸ ຕໍ ສມນຸປສ຺ສິຕຸໍ – ‘ເອຕໍ ມມ, ເອໂສຫມສ຺ມິ, ເອໂສ ເມ ອຕ຺ຕາ’’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ວິຎ຺ຎາຓໍ ນິຈ຺ຈໍ ວາ ອນິຈ຺ຈໍ ວາ’’ຕິ? ‘‘ອນິຈ຺ຈໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ຍໍ ປນານິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂໍ ວາ ຕໍ ສຸຂໍ ວາ’’ຕິ? ‘‘ທຸກ຺ຂໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ຍໍ ປນານິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂໍ ວິປຣິຓາມຘມ຺ມໍ, ກລ຺ລໍ ນຸ ຕໍ ສມນຸປສ຺ສິຕຸໍ – ‘ເອຕໍ ມມ, ເອໂສຫມສ຺ມິ, ເອໂສ ເມ ອຕ຺ຕາ’’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’.

‘‘ຕສ຺ມາຕິຫ, ສຸສິມ, ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຣູປໍ ອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ວາ ພຫິທ຺ຘາ ວາ ໂອຬາຣິກໍ ວາ ສຸຂຸມໍ ວາ ຫີນໍ ວາ ປຓີຕໍ ວາ ຍໍ ທູເຣ ສນ຺ຕິເກ ວາ, ສພ຺ພໍ ຣູປໍ ເນຕໍ ມມ ເນໂສຫມສ຺ມິ ນ ເມໂສ ອຕ຺ຕາຕິ; ເອວເມຕໍ ຍຖາຠູຕໍ ສມ຺ມປ຺ປຎ຺ຎາຍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຍາ ກາຈິ ເວທນາ ອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ວາ ພຫິທ຺ຘາ ວາ ໂອຬາຣິກາ ວາ ສຸຂຸມາ ວາ ຫີນາ ວາ ປຓີຕາ ວາ ຍາ ທູເຣ ສນ຺ຕິເກ ວາ, ສພ຺ພາ ເວທນາ ເນຕໍ ມມ ເນໂສຫມສ຺ມິ ນ ເມໂສ ອຕ຺ຕາຕິ; ເອວເມຕໍ ຍຖາຠູຕໍ ສມ຺ມປ຺ປຎ຺ຎາຍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຍາ ກາຈິ ສຎ຺ຎາ…ເປ… ເຍ ເກຈິ ສງ຺ຂາຣາ ອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ວາ ພຫິທ຺ຘາ ວາ ໂອຬາຣິກາ ວາ ສຸຂຸມາ ວາ ຫີນາ ວາ ປຓີຕາ ວາ ເຍ ທູເຣ ສນ຺ຕິເກ ວາ, ສພ຺ເພ ສງ຺ຂາຣາ ເນຕໍ ມມ ເນໂສຫມສ຺ມິ ນ ເມໂສ ອຕ຺ຕາຕິ; ເອວເມຕໍ ຍຖາຠູຕໍ ສມ຺ມປ຺ປຎ຺ຎາຍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ວິຎ຺ຎາຓໍ ອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ວາ ພຫິທ຺ຘາ ວາ ໂອຬາຣິກໍ ວາ ສຸຂຸມໍ ວາ ຫີນໍ ວາ ປຓີຕໍ ວາ ຍໍ ທູເຣ ສນ຺ຕິເກ ວາ, ສພ຺ພໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ເນຕໍ ມມ ເນໂສຫມສ຺ມິ ນ ເມໂສ ອຕ຺ຕາຕິ; ເອວເມຕໍ ຍຖາຠູຕໍ ສມ຺ມປ຺ປຎ຺ຎາຍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

‘‘ເອວໍ ປສ຺ສໍ, ສຸສິມ, ສຸຕວາ ອຣິຍສາວໂກ ຣູປສ຺ມິມ຺ປິ ນິພ຺ພິນ຺ທຕິ, ເວທນາຍປິ ນິພ຺ພິນ຺ທຕິ, ສຎ຺ຎາຍປິ ນິພ຺ພິນ຺ທຕິ, ສງ຺ຂາເຣສຸປິ ນິພ຺ພິນ຺ທຕິ, ວິຎ຺ຎາຓສ຺ມິມ຺ປິ ນິພ຺ພິນ຺ທຕິ. ນິພ຺ພິນ຺ທໍ ວິຣຊ຺ຊຕິ, ວິຣາຄາ ວິມຸຈ຺ຈຕິ, ວິມຸຕ຺ຕສ຺ມິໍ ວິມຸຕ຺ຕມິຕິ ຎາຓໍ ໂຫຕິ. ‘ຂີຓາ ຊາຕິ, ວຸສິຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ, ກຕໍ ກຣຓີຍໍ, ນາປຣໍ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕາຍາ’ຕິ ປຊານາຕິ.

‘‘‘ຊາຕິປຈ຺ຈຍາ ຊຣາມຣຓ’ນ຺ຕິ, ສຸສິມ, ປສ຺ສສີ’’ຕິ? ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘‘ຠວປຈ຺ຈຍາ ຊາຕີ’ຕິ, ສຸສິມ, ປສ຺ສສີ’’ຕິ? ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘‘ອຸປາທານປຈ຺ຈຍາ ຠໂວ’ຕິ, ສຸສິມ, ປສ຺ສສີ’’ຕິ? ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘‘ຕຓ຺ຫາປຈ຺ຈຍາ ອຸປາທານ’ນ຺ຕິ, ສຸສິມ, ປສ຺ສສີ’’ຕິ? ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ເວທນາປຈ຺ຈຍາ ຕຓ຺ຫາຕິ… ຜສ຺ສປຈ຺ຈຍາ ເວທນາຕິ… ສຬາຍຕນປຈ຺ຈຍາ ຜສ຺ໂສຕິ… ນາມຣູປປຈ຺ຈຍາ ສຬາຍຕນນ຺ຕິ… ວິຎ຺ຎາຓປຈ຺ຈຍາ ນາມຣູປນ຺ຕິ… ສງ຺ຂາຣປຈ຺ຈຍາ ວິຎ຺ຎາຓນ຺ຕິ… ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາ ສງ຺ຂາຣາຕິ, ສຸສິມ, ປສ຺ສສີ’’ຕິ? ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’.

‘‘‘ຊາຕິນິໂຣຘາ ຊຣາມຣຓນິໂຣໂຘ’ຕິ, ສຸສິມ, ປສ຺ສສີ’’ຕິ? ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘‘ຠວນິໂຣຘາ ຊາຕິນິໂຣໂຘ’ຕິ ສຸສິມ, ປສ຺ສສີ’’ຕິ? ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ອຸປາທານນິໂຣຘາ ຠວນິໂຣໂຘຕິ… ຕຓ຺ຫານິໂຣຘາ ອຸປາທານນິໂຣໂຘຕິ… ເວທນານິໂຣຘາ ຕຓ຺ຫານິໂຣໂຘຕິ… ຜສ຺ສນິໂຣຘາ ເວທນານິໂຣໂຘຕິ… ສຬາຍຕນນິໂຣຘາ ຜສ຺ສນິໂຣໂຘຕິ… ນາມຣູປນິໂຣຘາ ສຬາຍຕນນິໂຣໂຘຕິ… ວິຎ຺ຎາຓນິໂຣຘາ ນາມຣູປນິໂຣໂຘຕິ… ສງ຺ຂາຣນິໂຣຘາ ວິຎ຺ຎາຓນິໂຣໂຘຕິ… ອວິຊ຺ຊານິໂຣຘາ ສງ຺ຂາຣນິໂຣໂຘຕິ, ສຸສິມ, ປສ຺ສສີ’’ຕິ? ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’.

‘‘ອປິ ປນ ຕ຺ວໍ, ສຸສິມ, ເອວໍ ຊານນ຺ໂຕ ເອວໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ອເນກວິຫິຕໍ ອິທ຺ຘິວິຘໍ ປຈ຺ຈນຸໂຠສິ – ເອໂກປິ ຫຸຕ຺ວາ ພຫຸຘາ ໂຫສິ, ພຫຸຘາປິ ຫຸຕ຺ວາ ເອໂກ ໂຫສິ; ອາວິຠາວໍ, ຕິໂຣຠາວໍ, ຕິໂຣກຸຏ຺ຏໍ ຕິໂຣປາກາຣໍ ຕິໂຣປພ຺ພຕໍ ອສຊ຺ຊມາໂນ ຄຈ຺ຉສິ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ອາກາເສ; ປຖວິຍາປິ ອຸມ຺ມຸຊ຺ຊນິມຸຊ຺ຊໍ ກໂຣສິ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ອຸທເກ; ອຸທເກປິ ອຠິຊ຺ຊມາໂນ ຄຈ຺ຉສິ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ປຖວິຍໍ; ອາກາເສປິ ປລ຺ລງ຺ເກນ ກມສິ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ປກ຺ຂີ ສກຸໂຓ; ອິເມປິ ຈນ຺ທິມສູຣິເຍ ເອວໍມຫິທ຺ຘິເກ ເອວໍມຫານຸຠາເວ ປາຓິນາ ປຣິມສສິ ປຣິມຊ຺ຊສິ, ຍາວ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກາປິ ກາເຍນ ວສໍ ວຕ຺ເຕສີ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’.

‘‘ອປິ ປນ ຕ຺ວໍ, ສຸສິມ, ເອວໍ ຊານນ຺ໂຕ ເອວໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ທິພ຺ພາຍ ໂສຕຘາຕຸຍາ ວິສຸທ຺ຘາຍ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມານຸສິກາຍ ອຸໂຠ ສທ຺ເທ ສຸຓສິ ທິພ຺ເພ ຈ ມານຸເສ ຈ ເຍ ທູເຣ ສນ຺ຕິເກ ຈາ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’.

‘‘ອປິ ປນ ຕ຺ວໍ, ສຸສິມ, ເອວໍ ຊານນ຺ໂຕ ເອວໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ປຣສຕ຺ຕານໍ ປຣປຸຄ຺ຄລານໍ ເຈຕສາ ເຈໂຕ ປຣິຈ຺ຈ ປຊານາສິ – ສຣາຄໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ສຣາຄໍ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຊານາສິ…ເປ… ວິມຸຕ຺ຕໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຊານາສີ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’.

‘‘ອປິ ປນ ຕ຺ວໍ, ສຸສິມ, ເອວໍ ຊານນ຺ໂຕ ເອວໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ອເນກວິຫິຕໍ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອນຸສ຺ສຣສິ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ເອກມ຺ປິ ຊາຕິໍ…ເປ… ອິຕິ ສາກາຣໍ ສອຸທ຺ເທສໍ ອເນກວິຫິຕໍ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອນຸສ຺ສຣສີ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’.

‘‘ອປິ ປນ ຕ຺ວໍ, ສຸສິມ, ເອວໍ ຊານນ຺ໂຕ ເອວໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ວິສຸທ຺ເຘນ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມານຸສເກນ ສຕ຺ເຕ ປສ຺ສສິ ຈວມາເນ…ເປ… ຍຖາກມ຺ມູປເຄ ສຕ຺ເຕ ປຊານາສີ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’.

‘‘ອປິ ປນ ຕ຺ວໍ, ສຸສິມ, ເອວໍ ຊານນ຺ໂຕ ເອວໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ເຍ ເຕ ສນ຺ຕາ ວິໂມກ຺ຂາ ອຕິກ຺ກມ຺ມ ຣູເປ, ອາຣຸປ຺ປາ ເຕ ກາເຍນ ຜຸສິຕ຺ວາ ວິຫຣສີ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’.

‘‘ເອຕ຺ຖ ທານິ, ສຸສິມ, ອິທຎ຺ຈ ເວຍ຺ຍາກຣຓໍ ອິເມສຎ຺ຈ ຘມ຺ມານໍ ອສມາປຕ຺ຕິ, ອິທໍ ໂນ, ສຸສິມ, ກຖ’’ນ຺ຕິ?

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສຸສິໂມ ຠຄວໂຕ ປາເທສຸ ສິຣສາ ນິປຕິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຈ຺ຈໂຍ ມໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຈ຺ຈຄມາ ຍຖາພາລໍ ຍຖາມູຬ຺ຫໍ ຍຖາອກຸສລໍ, ຍ຺ວາຫໍ ເອວໍ ສ຺ວາກ຺ຂາເຕ ຘມ຺ມວິນເຍ ຘມ຺ມຕ຺ເຖນໂກ ປພ຺ພຊິໂຕ. ຕສ຺ສ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ອຈ຺ຈຍໍ ອຈ຺ຈຍໂຕ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕຸ ອາຍຕິໍ ສໍວຣາຍາ’’ຕິ.

‘‘ຕຄ຺ຆ ຕ຺ວໍ, ສຸສິມ, ອຈ຺ຈໂຍ ອຈ຺ຈຄມາ ຍຖາພາລໍ ຍຖາມູຬ຺ຫໍ ຍຖາອກຸສລໍ, ໂຍ ຕ຺ວໍ ເອວໍ ສ຺ວາກ຺ຂາເຕ ຘມ຺ມວິນເຍ ຘມ຺ມຕ຺ເຖນໂກ ປພ຺ພຊິໂຕ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ສຸສິມ, ໂຈຣໍ ອາຄຸຈາຣິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ທສ຺ເສຍ຺ຍຸໍ – ‘ອຍໍ ເຕ, ເທວ, ໂຈໂຣ ອາຄຸຈາຣີ, ອິມສ຺ສ ຍໍ ອິຈ຺ຉສິ ຕໍ ທຓ຺ຑໍ ປເຓຫີ’ຕິ. ຕເມນໍ ຣາຊາ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ຄຈ຺ຉຖ, ໂຠ, ອິມໍ ປຸຣິສໍ ທຬ຺ຫາຍ ຣຊ຺ຊຸຍາ ປຈ຺ຉາພາຫໍ ຄາຬ຺ຫພນ຺ຘນໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຂຸຣມຸຓ຺ຑໍ ກຣິຕ຺ວາ ຂຣສ຺ສເຣນ ປຓເວນ ຣຖິຍາຍ ຣຖິຍໍ ສິງ຺ຆາຏເກນ ສິງ຺ຆາຏກໍ ປຣິເນຕ຺ວາ ທກ຺ຂິເຓນ ທ຺ວາເຣນ ນິກ຺ຂາເມຕ຺ວາ ທກ຺ຂິຓໂຕ ນຄຣສ຺ສ ສີສໍ ຉິນ຺ທຖາ’ຕິ. ຕເມນໍ ຣຎ຺ໂຎ ປຸຣິສາ ທຬ຺ຫາຍ ຣຊ຺ຊຸຍາ ປຈ຺ຉາພາຫໍ ຄາຬ຺ຫພນ຺ຘນໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຂຸຣມຸຓ຺ຑໍ ກຣິຕ຺ວາ ຂຣສ຺ສເຣນ ປຓເວນ ຣຖິຍາຍ ຣຖິຍໍ ສິງ຺ຆາຏເກນ ສິງ຺ຆາຏກໍ ປຣິເນຕ຺ວາ ທກ຺ຂິເຓນ ທ຺ວາເຣນ ນິກ຺ຂາເມຕ຺ວາ ທກ຺ຂິຓໂຕ ນຄຣສ຺ສ ສີສໍ ຉິນ຺ເທຍ຺ຍຸໍ. ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ສຸສິມ, ອປິ ນຸ ໂສ ປຸຣິໂສ ຕໂຕນິທານໍ ທຸກ຺ຂໍ ໂທມນສ຺ສໍ ປຏິສໍເວທິເຍຖາ’’ຕິ? ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’.

‘‘ຍໍ ໂຂ ໂສ, ສຸສິມ, ປຸຣິໂສ ຕໂຕນິທານໍ ທຸກ຺ຂໍ ໂທມນສ຺ສໍ ປຏິສໍເວທິເຍຖ [ປຏິສໍເວທິເຍຖ ວາ, ນ ວາ ປຏິສໍເວທິເຍຖ (ກ.)]. ຍາ ເອວໍ ສ຺ວາກ຺ຂາເຕ ຘມ຺ມວິນເຍ ຘມ຺ມຕ຺ເຖນກສ຺ສ ປພ຺ພຊ຺ຊາ, ອຍໍ ຕໂຕ ທຸກ຺ຂວິປາກຕຣາ ຈ ກຏຸກວິປາກຕຣາ ຈ, ອປິ ຈ ວິນິປາຕາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ. ຍໂຕ ຈ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ສຸສິມ, ອຈ຺ຈຍໍ ອຈ຺ຈຍໂຕ ທິສ຺ວາ ຍຖາຘມ຺ມໍ ປຏິກໂຣສິ ຕໍ ເຕ ມຍໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາມ. ວຸທ຺ຘິ ເຫສາ, ສຸສິມ, ອຣິຍສ຺ສ ວິນເຍ ໂຍ ອຈ຺ຈຍໍ ອຈ຺ຈຍໂຕ ທິສ຺ວາ ຍຖາຘມ຺ມໍ ປຏິກໂຣຕິ, ອາຍຕິຎ຺ຈ [ອາຍຕິໍ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ສໍວຣໍ ອາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ. ທສມໍ.

ມຫາວຄ຺ໂຄ ສຕ຺ຕໂມ.

ຕສ຺ສຸທ຺ທານໍ –

ທ຺ເວ ອສ຺ສຸຕວຕາ ວຸຕ຺ຕາ, ປຸຕ຺ຕມໍເສນ ຈາປຣໍ;

ອຕ຺ຖິຣາໂຄ ຈ ນຄຣໍ, ສມ຺ມສໍ ນຬກລາປິຍໍ;

ໂກສມ຺ພີ ອຸປຍນ຺ຕິ ຈ, ທສໂມ ສຸສິເມນ ຈາຕິ [ທສໂມ ວຸຕ຺ໂຕ ສຸສີເມນາຕິ (ສີ.)].