໑໐. ຍກ຺ຂສໍຍຸຕ຺ຕໍ

໑. ອິນ຺ທກສຸຕ຺ຕໍ

໒໓໕. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ຣາຊຄເຫ ວິຫຣຕິ ອິນ຺ທກູເຏ ປພ຺ພເຕ, ອິນ຺ທກສ຺ສ ຍກ຺ຂສ຺ສ ຠວເນ. ອຖ ໂຂ ອິນ຺ທໂກ ຍກ຺ໂຂ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ຄາຖາຍ ອຊ຺ຌຠາສິ –

‘‘ຣູປໍ ນ ຊີວນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ ພຸທ຺ຘາ, ກຖໍ ນ຺ວຍໍ ວິນ຺ທຕິມໍ ສຣີຣໍ;

ກຸຕສ຺ສ ອຏ຺ຐີຍກປິຓ຺ຑເມຕິ, ກຖໍ ນ຺ວຍໍ ສຊ຺ຊຕິ ຄພ຺ຠຣສ຺ມິ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ປຐມໍ ກລລໍ ໂຫຕິ, ກລລາ ໂຫຕິ ອພ຺ພຸທໍ;

ອພ຺ພຸທາ ຊາຍເຕ ເປສິ, ເປສິ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕີ ຆໂນ;

ຆນາ ປສາຂາ ຊາຍນ຺ຕິ, ເກສາ ໂລມາ ນຂາປິ ຈ.

‘‘ຍຎ຺ຈສ຺ສ ຠຸຎ຺ຊຕີ ມາຕາ, ອນ຺ນໍ ປານຎ຺ຈ ໂຠຊນໍ;

ເຕນ ໂສ ຕຕ຺ຖ ຍາເປຕິ, ມາຕຸກຸຈ຺ຉິຄໂຕ ນໂຣ’’ຕິ.

໒. ສກ຺ກນາມສຸຕ຺ຕໍ

໒໓໖. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ຣາຊຄເຫ ວິຫຣຕິ ຄິຊ຺ຌກູເຏ ປພ຺ພເຕ. ອຖ ໂຂ ສກ຺ກນາມໂກ ຍກ຺ໂຂ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ຄາຖາຍ ອຊ຺ຌຠາສິ –

‘‘ສພ຺ພຄນ຺ຖປ຺ປຫີນສ຺ສ, ວິປ຺ປມຸຕ຺ຕສ຺ສ ເຕ ສໂຕ;

ສມຓສ຺ສ ນ ຕໍ ສາຘຸ, ຍທຎ຺ຎມນຸສາສສີ’’ຕິ [ຍທຎ຺ຎມນຸສາສຕີຕິ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)].

‘‘ເຍນ ເກນຈິ ວຓ຺ເຓນ, ສໍວາໂສ ສກ຺ກ ຊາຍຕິ;

ນ ຕໍ ອຣຫຕິ ສປ຺ປຎ຺ໂຎ, ມນສາ ອນຸກມ຺ປິຕຸໍ.

‘‘ມນສາ ເຈ ປສນ຺ເນນ, ຍທຎ຺ຎມນຸສາສຕິ;

ນ ເຕນ ໂຫຕິ ສໍຍຸຕ຺ໂຕ, ຍານຸກມ຺ປາ [ສານຸກມ຺ປາ (ສີ. ປີ.)] ອນຸທ຺ທຍາ’’ຕິ.

໓. ສູຈິໂລມສຸຕ຺ຕໍ

໒໓໗. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ຄຍາຍໍ ວິຫຣຕິ ຏງ຺ກິຕມຎ຺ເຈ ສູຈິໂລມສ຺ສ ຍກ຺ຂສ຺ສ ຠວເນ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຂໂຣ ຈ ຍກ຺ໂຂ ສູຈິໂລໂມ ຈ ຍກ຺ໂຂ ຠຄວໂຕ ອວິທູເຣ ອຕິກ຺ກມນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ຂໂຣ ຍກ຺ໂຂ ສູຈິໂລມໍ ຍກ຺ຂໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ເອໂສ ສມໂຓ’’ຕິ! ‘‘ເນໂສ ສມໂຓ, ສມຓໂກ ເອໂສ’’. ‘‘ຍາວ ຊານາມິ ຍທິ ວາ ໂສ ສມໂຓ ຍທິ ວາ ປນ ໂສ ສມຓໂກ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ສູຈິໂລໂມ ຍກ຺ໂຂ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ກາຍໍ ອຸປນາເມສິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ກາຍໍ ອປນາເມສິ. ອຖ ໂຂ ສູຈິໂລໂມ ຍກ຺ໂຂ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຠາຍສິ ມໍ ສມຓາ’’ຕິ? ‘‘ນ ຂ຺ວາຫໍ ຕໍ, ອາວຸໂສ, ຠາຍາມິ; ອປິ ຈ ເຕ ສມ຺ຜສ຺ໂສ ປາປໂກ’’ຕິ. ‘‘ປຎ຺ຫໍ ຕໍ, ສມຓ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມິ. ສເຈ ເມ ນ ພ຺ຍາກຣິສ຺ສສິ, ຈິຕ຺ຕໍ ວາ ເຕ ຂິປິສ຺ສາມິ, ຫທຍໍ ວາ ເຕ ຜາເລສ຺ສາມິ, ປາເທສຸ ວາ ຄເຫຕ຺ວາ ປາຣຄງ຺ຄາຍ [ປາຣໍ ຄງ຺ຄາຍ (ກ.)] ຂິປິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ນ ຂ຺ວາຫໍ ຕໍ, ອາວຸໂສ, ປສ຺ສາມິ ສເທວເກ ໂລເກ ສມາຣເກ ສພ຺ຣຫ຺ມເກ ສສ຺ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ ປຊາຍ ສເທວມນຸສ຺ສາຍ, ໂຍ ເມ ຈິຕ຺ຕໍ ວາ ຂິເປຍ຺ຍ ຫທຍໍ ວາ ຜາເລຍ຺ຍ ປາເທສຸ ວາ ຄເຫຕ຺ວາ ປາຣຄງ຺ຄາຍ ຂິເປຍ຺ຍ; ອປິ ຈ ຕ຺ວໍ, ອາວຸໂສ, ປຸຈ຺ຉ ຍທາ ກງ຺ຂສີ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ສູຈິໂລໂມ ຍກ຺ໂຂ ຠຄວນ຺ຕໍ ຄາຖາຍ ອຊ຺ຌຠາສິ – ( ) [(ອຖ ໂຂ ສູຈິໂລໂມ ຍກ຺ໂຂ ຠຄວນ຺ຕໍ ຄາຖາຍ ອຊ຺ຌຠາສິ.) (ສີ.)]

‘‘ຣາໂຄ ຈ ໂທໂສ ຈ ກຸໂຕນິທານາ,

ອຣຕີ ຣຕີ ໂລມຫໍໂສ ກຸໂຕຊາ;

ກຸໂຕ ສມຸຏ຺ຐາຍ ມໂນວິຕກ຺ກາ,

ກຸມາຣກາ ຘງ຺ກມິໂວສ຺ສຊນ຺ຕີ’’ຕິ.

‘‘ຣາໂຄ ຈ ໂທໂສ ຈ ອິໂຕນິທານາ,

ອຣຕີ ຣຕີ ໂລມຫໍໂສ ອິໂຕຊາ;

ອິໂຕ ສມຸຏ຺ຐາຍ ມໂນວິຕກ຺ກາ,

ກຸມາຣກາ ຘງ຺ກມິໂວສ຺ສຊນ຺ຕິ.

‘‘ສ຺ເນຫຊາ ອຕ຺ຕສມ຺ຠູຕາ, ນິຄ຺ໂຣຘສ຺ເສວ ຂນ຺ຘຊາ;

ປຸຖູ ວິສຕ຺ຕາ ກາເມສຸ, ມາລຸວາວ ວິຕຕາ [ວິຕ຺ຖຕາ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ວເນ.

‘‘ເຍ ນໍ ປຊານນ຺ຕິ ຍໂຕນິທານໍ,

ເຕ ນໍ ວິໂນເທນ຺ຕິ ສຸໂຓຫິ ຍກ຺ຂ;

ເຕ ທຸຕ຺ຕຣໍ ໂອຆມິມໍ ຕຣນ຺ຕິ,

ອຕິຓ຺ຓປຸພ຺ພໍ ອປຸນພ຺ຠວາຍາ’’ຕິ.

໔. ມຓິຠທ຺ທສຸຕ຺ຕໍ

໒໓໘. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ມຄເຘສຸ ວິຫຣຕິ ມຓິມາລິເກ ເຈຕິເຍ ມຓິຠທ຺ທສ຺ສ ຍກ຺ຂສ຺ສ ຠວເນ. ອຖ ໂຂ ມຓິຠທ຺ໂທ ຍກ຺ໂຂ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິເກ ອິມໍ ຄາຖໍ ອຠາສິ –

‘‘ສຕີມໂຕ ສທາ ຠທ຺ທໍ, ສຕິມາ ສຸຂເມຘຕິ;

ສຕີມໂຕ ສຸເວ ເສຍ຺ໂຍ, ເວຣາ ຈ ປຣິມຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ.

‘‘ສຕີມໂຕ ສທາ ຠທ຺ທໍ, ສຕິມາ ສຸຂເມຘຕິ;

ສຕີມໂຕ ສຸເວ ເສຍ຺ໂຍ, ເວຣາ ນ ປຣິມຸຈ຺ຈຕິ.

‘‘ຍສ຺ສ ສພ຺ພມໂຫຣຕ຺ຕໍ [ຣຕ຺ຕິໍ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ກ.)], ອຫິໍສາຍ ຣໂຕ ມໂນ;

ເມຕ຺ຕໍ ໂສ ສພ຺ພຠູເຕສຸ, ເວຣໍ ຕສ຺ສ ນ ເກນຈີ’’ຕິ.

໕. ສານຸສຸຕ຺ຕໍ

໒໓໙. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕຣິສ຺ສາ ອຸປາສິກາຍ ສານຸ ນາມ ປຸຕ຺ໂຕ ຍກ຺ເຂນ ຄຫິໂຕ ໂຫຕິ. ອຖ ໂຂ ສາ ອຸປາສິກາ ປຣິເທວມານາ ຕາຍໍ ເວລາຍໍ ອິມາ ຄາຖາໂຍ ອຠາສິ –

‘‘ຈາຕຸທ຺ທສິໍ ປຎ຺ຈທສິໍ, ຍາ ຈ ປກ຺ຂສ຺ສ ອຏ຺ຐມີ;

ປາຏິຫາຣິຍປກ຺ຂຎ຺ຈ, ອຏ຺ຐງ຺ຄສຸສມາຄຕໍ.

‘‘ອຸໂປສຖໍ ອຸປວສນ຺ຕິ, ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣນ຺ຕິ ເຍ;

ນ ເຕຫິ ຍກ຺ຂາ ກີຬນ຺ຕິ, ອິຕິ ເມ ອຣຫຕໍ ສຸຕໍ;

ສາ ທານິ ອຊ຺ຊ ປສ຺ສາມິ, ຍກ຺ຂາ ກີຬນ຺ຕິ ສານຸນາ’’ຕິ.

‘‘ຈາຕຸທ຺ທສິໍ ປຎ຺ຈທສິໍ, ຍາ ຈ ປກ຺ຂສ຺ສ ອຏ຺ຐມີ;

ປາຏິຫາຣິຍປກ຺ຂຎ຺ຈ, ອຏ຺ຐງ຺ຄສຸສມາຄຕໍ;

ອຸໂປສຖໍ ອຸປວສນ຺ຕິ, ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣນ຺ຕິ ເຍ.

‘‘ນ ເຕຫິ ຍກ຺ຂາ ກີຬນ຺ຕິ, ສາຫຸ ເຕ ອຣຫຕໍ ສຸຕໍ;

ສານຸໍ ປພຸທ຺ຘໍ ວຊ຺ຊາສິ, ຍກ຺ຂານໍ ວຈນໍ ອິທໍ;

ມາກາສິ ປາປກໍ ກມ຺ມໍ, ອາວິ ວາ ຍທິ ວາ ຣໂຫ.

‘‘ສເຈ ຈ [ສເຈວ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ. ກ.), ຍຎ຺ເຈວ (ສີ.)] ປາປກໍ ກມ຺ມໍ, ກຣິສ຺ສສິ ກໂຣສິ ວາ;

ນ ເຕ ທຸກ຺ຂາ ປມຸຕ຺ຍຕ຺ຖິ, ອຸປ຺ປຈ຺ຈາປິ ປລາຍໂຕ’’ຕິ.

‘‘ມຕໍ ວາ ອມ຺ມ ໂຣທນ຺ຕິ, ໂຍ ວາ ຊີວໍ ນ ທິສ຺ສຕິ;

ຊີວນ຺ຕໍ ອມ຺ມ ປສ຺ສນ຺ຕີ, ກສ຺ມາ ມໍ ອມ຺ມ ໂຣທສີ’’ຕິ.

‘‘ມຕໍ ວາ ປຸຕ຺ຕ ໂຣທນ຺ຕິ, ໂຍ ວາ ຊີວໍ ນ ທິສ຺ສຕິ;

ໂຍ ຈ ກາເມ ຈຊິຕ຺ວານ, ປຸນຣາຄຈ຺ຉເຕ ອິຘ;

ຕໍ ວາປິ ປຸຕ຺ຕ ໂຣທນ຺ຕິ, ປຸນ ຊີວໍ ມໂຕ ຫິ ໂສ.

‘‘ກຸກ຺ກຸຬາ ອຸພ຺ຠໂຕ ຕາຕ, ກຸກ຺ກຸຬໍ [ກຸກ຺ກຸເຬ (ສີ.)] ປຕິຕຸມິຈ຺ຉສິ;

ນຣກາ ອຸພ຺ຠໂຕ ຕາຕ, ນຣກໍ ປຕິຕຸມິຈ຺ຉສິ.

‘‘ອຠິຘາວຖ ຠທ຺ທນ຺ເຕ, ກສ຺ສ ອຸຊ຺ຌາປຍາມເສ;

ອາທິຕ຺ຕາ ນີຫຕໍ [ນິພ຺ຠຕໍ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ກ.), ນິຠຕໍ (ປີ. ກ.)] ຠຓ຺ຑໍ, ປຸນ ຑຍ຺ຫິຕຸມິຈ຺ຉສີ’’ຕິ.

໖. ປິຍງ຺ກຣສຸຕ຺ຕໍ

໒໔໐. ເອກໍ ສມຍໍ ອາຍສ຺ມາ ອນຸຣຸທ຺ໂຘ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອາຍສ຺ມາ ອນຸຣຸທ຺ໂຘ ຣຕ຺ຕິຍາ ປຈ຺ຈູສສມຍໍ ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐາຍ ຘມ຺ມປທານິ ຠາສຕິ. ອຖ ໂຂ ປິຍງ຺ກຣມາຕາ ຍກ຺ຂິນີ ປຸຕ຺ຕກໍ ເອວໍ ໂຕເສສິ –

‘‘ມາ ສທ຺ທໍ ກຣິ ປິຍງ຺ກຣ, ຠິກ຺ຂຸ ຘມ຺ມປທານິ ຠາສຕິ;

ອປິ [ອປິ (ສີ.)] ຈ ຘມ຺ມປທໍ ວິຊານິຍ, ປຏິປຊ຺ເຊມ ຫິຕາຍ ໂນ ສິຍາ.

‘‘ປາເຓສຸ ຈ ສໍຍມາມເສ, ສມ຺ປຊານມຸສາ ນ ຠຓາມເສ;

ສິກ຺ເຂມ ສຸສີລ຺ຍມຕ຺ຕໂນ [ສຸສີລມຕ຺ຕໂນ (ສີ. ກ.)], ອປິ ມຸຈ຺ເຈມ ປິສາຈໂຍນິຍາ’’ຕິ.

໗. ປຸນພ຺ພສຸສຸຕ຺ຕໍ

໒໔໑. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູ ນິພ຺ພານປຏິສໍຍຸຕ຺ຕາຍ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ສນ຺ທສ຺ເສຕິ ສມາທເປຕິ ສມຸຕ຺ເຕເຊຕິ ສມ຺ປຫໍເສຕິ. ເຕ ຈ ຠິກ຺ຂູ ອຏ຺ຐິໍ ກຕ຺ວາ ມນສິ ກຕ຺ວາ ສພ຺ພເຈຕສາ ສມນ຺ນາຫຣິຕ຺ວາ ໂອຫິຕໂສຕາ ຘມ຺ມໍ ສຸຓນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ປຸນພ຺ພສຸມາຕາ ຍກ຺ຂິນີ ປຸຕ຺ຕເກ ເອວໍ ໂຕເສສິ –

‘‘ຕຸຓ຺ຫີ ອຸຕ຺ຕຣິເກ ໂຫຫິ, ຕຸຓ຺ຫີ ໂຫຫິ ປຸນພ຺ພສຸ;

ຍາວາຫໍ ພຸທ຺ຘເສຏ຺ຐສ຺ສ, ຘມ຺ມໍ ໂສສ຺ສາມິ ສຕ຺ຖຸໂນ.

‘‘ນິພ຺ພານໍ ຠຄວາ ອາຫ, ສພ຺ພຄນ຺ຖປ຺ປໂມຈນໍ;

ອຕິເວລາ ຈ ເມ ໂຫຕິ, ອສ຺ມິໍ ຘມ຺ເມ ປິຍາຍນາ.

‘‘ປິໂຍ ໂລເກ ສໂກ ປຸຕ຺ໂຕ, ປິໂຍ ໂລເກ ສໂກ ປຕິ;

ຕໂຕ ປິຍຕຣາ ມຍ຺ຫໍ, ອສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ມຄ຺ຄນາ.

‘‘ນ ຫິ ປຸຕ຺ໂຕ ປຕິ ວາປິ, ປິໂຍ ທຸກ຺ຂາ ປໂມຈເຍ;

ຍຖາ ສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສວນໍ, ທຸກ຺ຂາ ໂມເຈຕິ ປາຓິນໍ.

‘‘ໂລເກ ທຸກ຺ຂປເຣຕສ຺ມິໍ, ຊຣາມຣຓສໍຍຸເຕ;

ຊຣາມຣຓໂມກ຺ຂາຍ, ຍໍ ຘມ຺ມໍ ອຠິສມ຺ພຸຘໍ;

ຕໍ ຘມ຺ມໍ ໂສຕຸມິຈ຺ຉາມິ, ຕຸຓ຺ຫີ ໂຫຫິ ປຸນພ຺ພສູ’’ຕິ.

‘‘ອມ຺ມາ ນ ພ຺ຍາຫຣິສ຺ສາມິ, ຕຸຓ຺ຫີຠູຕາຍມຸຕ຺ຕຣາ;

ຘມ຺ມເມວ ນິສາເມຫິ, ສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສວນໍ ສຸຂໍ;

ສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສ ອນຎ຺ຎາຍ, ອມ຺ມາ ທຸກ຺ຂໍ ຈຣາມເສ.

‘‘ເອສ ເທວມນຸສ຺ສານໍ, ສມ຺ມູຬ຺ຫານໍ ປຠງ຺ກໂຣ;

ພຸທ຺ໂຘ ອນ຺ຕິມສາຣີໂຣ, ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ ຈກ຺ຂຸມາ’’ຕິ.

‘‘ສາຘຸ ໂຂ ປຓ຺ຑິໂຕ ນາມ, ປຸຕ຺ໂຕ ຊາໂຕ ອຸເຣສໂຍ;

ປຸຕ຺ໂຕ ເມ ພຸທ຺ຘເສຏ຺ຐສ຺ສ, ຘມ຺ມໍ ສຸທ຺ຘໍ ປິຍາຍຕິ.

‘‘ປຸນພ຺ພສຸ ສຸຂີ ໂຫຫິ, ອຊ຺ຊາຫມ຺ຫິ ສມຸຄ຺ຄຕາ;

ທິຏ຺ຐານິ ອຣິຍສຈ຺ຈານິ, ອຸຕ຺ຕຣາປິ ສຸຓາຕຸ ເມ’’ຕິ.

໘. ສຸທຕ຺ຕສຸຕ຺ຕໍ

໒໔໒. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ຣາຊຄເຫ ວິຫຣຕິ ສີຕວເນ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອນາຖປິຓ຺ຑິໂກ ຄຫປຕິ ຣາຊຄຫໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ ເກນຈິເທວ ກຣຓີເຍນ. ອສ຺ໂສສິ ໂຂ ອນາຖປິຓ຺ຑິໂກ ຄຫປຕິ – ‘‘ພຸທ຺ໂຘ ກິຣ ໂລເກ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ’’ຕິ. ຕາວເທວ ຈ ປນ ຠຄວນ຺ຕໍ ທສ຺ສນາຍ ອຸປສງ຺ກມິຕຸກາໂມ ໂຫຕິ. ອຖສ຺ສ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ຄຫປຕິສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອກາໂລ ໂຂ ອຊ຺ຊ ຠຄວນ຺ຕໍ ທສ຺ສນາຍ ອຸປສງ຺ກມິຕຸໍ. ສ຺ເວ ທານາຫໍ ກາເລນ ຠຄວນ຺ຕໍ ທສ຺ສນາຍ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ພຸທ຺ຘຄຕາຍ ສຕິຍາ ນິປຊ຺ຊິ. ຣຕ຺ຕິຍາ ສຸທໍ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວຸຏ຺ຐາສິ ປຠາຕນ຺ຕິ ມຎ຺ຎມາໂນ. ອຖ ໂຂ ອນາຖປິຓ຺ຑິໂກ ຄຫປຕິ ເຍນ ສິວຖິກທ຺ວາຣໍ [ສີວຖິກທ຺ວາຣໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ເຕນຸປສງ຺ກມິ. ອມນຸສ຺ສາ ທ຺ວາຣໍ ວິວຣິໍສຸ. ອຖ ໂຂ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ຄຫປຕິສ຺ສ ນຄຣມ຺ຫາ ນິກ຺ຂມນ຺ຕສ຺ສ ອາໂລໂກ ອນ຺ຕຣຘາຍິ, ອນ຺ຘກາໂຣ ປາຕຸຣໂຫສິ, ຠຍໍ ຉມ຺ຠິຕຕ຺ຕໍ ໂລມຫໍໂສ ອຸທປາທິ, ຕໂຕວ ປຸນ ນິວຕ຺ຕິຕຸກາໂມ ອໂຫສິ. ອຖ ໂຂ ສິວໂກ [ສີວໂກ (ສີ. ປີ.)] ຍກ຺ໂຂ ອນ຺ຕຣຫິໂຕ ສທ຺ທມນຸສ຺ສາເວສິ –

‘‘ສຕໍ ຫຕ຺ຖີ ສຕໍ ອສ຺ສາ, ສຕໍ ອສ຺ສຕຣີຣຖາ;

ສຕໍ ກຎ຺ຎາສຫສ຺ສານິ, ອາມຸກ຺ກມຓິກຸຓ຺ຑລາ;

ເອກສ຺ສ ປທວີຕິຫາຣສ຺ສ, ກລໍ ນາຄ຺ຆນ຺ຕິ ໂສຬສິໍ.

‘‘ອຠິກ຺ກມ ຄຫປຕິ, ອຠິກ຺ກມ ຄຫປຕິ;

ອຠິກ຺ກມນໍ ເຕ ເສຍ຺ໂຍ, ໂນ ປຏິກ຺ກມນ’’ນ຺ຕິ.

ອຖ ໂຂ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ຄຫປຕິສ຺ສ ອນ຺ຘກາໂຣ ອນ຺ຕຣຘາຍິ, ອາໂລໂກ ປາຕຸຣໂຫສິ, ຍໍ ອໂຫສິ ຠຍໍ ຉມ຺ຠິຕຕ຺ຕໍ ໂລມຫໍໂສ, ໂສ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠິ. ທຸຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ຄຫປຕິສ຺ສ ອາໂລໂກ ອນ຺ຕຣຘາຍິ, ອນ຺ຘກາໂຣ ປາຕຸຣໂຫສິ, ຠຍໍ ຉມ຺ຠິຕຕ຺ຕໍ ໂລມຫໍໂສ ອຸທປາທິ, ຕໂຕວ ປຸນ ນິວຕ຺ຕິຕຸກາໂມ ອໂຫສິ. ທຸຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ສິວໂກ ຍກ຺ໂຂ ອນ຺ຕຣຫິໂຕ ສທ຺ທມນຸສ຺ສາເວສິ –

‘‘ສຕໍ ຫຕ຺ຖີ ສຕໍ ອສ຺ສາ…ເປ…

ກລໍ ນາຄ຺ຆນ຺ຕິ ໂສຬສິໍ.

‘‘ອຠິກ຺ກມ ຄຫປຕິ, ອຠິກ຺ກມ ຄຫປຕິ;

ອຠິກ຺ກມນໍ ເຕ ເສຍ຺ໂຍ, ໂນ ປຏິກ຺ກມນ’’ນ຺ຕິ.

ອຖ ໂຂ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ຄຫປຕິສ຺ສ ອນ຺ຘກາໂຣ ອນ຺ຕຣຘາຍິ, ອາໂລໂກ ປາຕຸຣໂຫສິ, ຍໍ ອໂຫສິ ຠຍໍ ຉມ຺ຠິຕຕ຺ຕໍ ໂລມຫໍໂສ, ໂສ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠິ. ຕຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ຄຫປຕິສ຺ສ ອາໂລໂກ ອນ຺ຕຣຘາຍິ, ອນ຺ຘກາໂຣ ປາຕຸຣໂຫສິ, ຠຍໍ ຉມ຺ຠິຕຕ຺ຕໍ ໂລມຫໍໂສ ອຸທປາທິ, ຕໂຕວ ປຸນ ນິວຕ຺ຕິຕຸກາໂມ ອໂຫສິ. ຕຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ສິວໂກ ຍກ຺ໂຂ ອນ຺ຕຣຫິໂຕ ສທ຺ທມນຸສ຺ສາເວສິ –

‘‘ສຕໍ ຫຕ຺ຖີ ສຕໍ ອສ຺ສາ…ເປ…

ກລໍ ນາຄ຺ຆນ຺ຕິ ໂສຬສິໍ.

‘‘ອຠິກ຺ກມ ຄຫປຕິ, ອຠິກ຺ກມ ຄຫປຕິ;

ອຠິກ຺ກມນໍ ເຕ ເສຍ຺ໂຍ, ໂນ ປຏິກ຺ກມນ’’ນ຺ຕິ.

ອຖ ໂຂ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ຄຫປຕິສ຺ສ ອນ຺ຘກາໂຣ ອນ຺ຕຣຘາຍິ, ອາໂລໂກ ປາຕຸຣໂຫສິ, ຍໍ ອໂຫສິ ຠຍໍ ຉມ຺ຠິຕຕ຺ຕໍ ໂລມຫໍໂສ, ໂສ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠິ. ອຖ ໂຂ ອນາຖປິຓ຺ຑິໂກ ຄຫປຕິ ເຍນ ສີຕວນໍ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠຄວາ ຣຕ຺ຕິຍາ ປຈ຺ຈູສສມຍໍ ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐາຍ ອພ຺ໂຠກາເສ ຈງ຺ກມຕິ. ອທ຺ທສາ ໂຂ ຠຄວາ ອນາຖປິຓ຺ຑິກໍ ຄຫປຕິໍ ທູຣໂຕວ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ. ທິສ຺ວານ ຈງ຺ກມາ ໂອໂຣຫິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ ນິສີທິ. ນິສຊ຺ຊ ໂຂ ຠຄວາ ອນາຖປິຓ຺ຑິກໍ ຄຫປຕິໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ເອຫິ ສຸທຕ຺ຕາ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ອນາຖປິຓ຺ຑິໂກ ຄຫປຕິ, ນາເມນ ມໍ ຠຄວາ ອາລປຕີຕິ, ຫຏ຺ໂຐ ອຸທຄ຺ໂຄ ຕຕ຺ເຖວ ຠຄວໂຕ ປາເທສຸ ສິຣສາ ນິປຕິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກຈ຺ຈິ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ສຸຂມສຍິຕ຺ຖາ’’ຕິ?

‘‘ສພ຺ພທາ ເວ ສຸຂໍ ເສຕິ, ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ;

ໂຍ ນ ລິມ຺ປຕິ ກາເມສຸ, ສີຕິຠູໂຕ ນິຣູປຘິ.

‘‘ສພ຺ພາ ອາສຕ຺ຕິໂຍ ເຉຕ຺ວາ, ວິເນຍ຺ຍ ຫທເຍ ທຣໍ;

ອຸປສນ຺ໂຕ ສຸຂໍ ເສຕິ, ສນ຺ຕິໍ ປປ຺ປຸຍ຺ຍ ເຈຕສາ’’ຕິ [ເຈຕໂສຕິ (ສີ.)].

໙. ປຐມສຸກ຺ກາສຸຕ຺ຕໍ

໒໔໓. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ຣາຊຄເຫ ວິຫຣຕິ ເວຬຸວເນ ກລນ຺ທກນິວາເປ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ສຸກ຺ກາ ຠິກ຺ຂຸນີ ມຫຕິຍາ ປຣິສາຍ ປຣິວຸຕາ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ. ອຖ ໂຂ ສຸກ຺ກາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ອຠິປ຺ປສນ຺ໂນ ຍກ຺ໂຂ ຣາຊຄເຫ ຣຖິກາຍ ຣຖິກໍ ສິງ຺ຆາຏເກນ ສິງ຺ຆາຏກໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຕາຍໍ ເວລາຍໍ ອິມາ ຄາຖາໂຍ ອຠາສິ –

‘‘ກິໍ ເມ ກຕາ ຣາຊຄເຫ ມນຸສ຺ສາ, ມຘຸປີຕາວ ເສຍເຣ;

ເຍ ສຸກ຺ກໍ ນ ປຍິຣຸປາສນ຺ຕິ, ເທເສນ຺ຕິໍ ອມຕໍ ປທໍ.

‘‘ຕຎ຺ຈ ປນ ອປ຺ປຏິວານີຍໍ, ອເສຈນກໂມຊວໍ;

ປິວນ຺ຕິ ມຎ຺ເຎ ສປ຺ປຎ຺ຎາ, ວລາຫກມິວ ປນ຺ຖຄູ’’ຕິ [ວລາຫກມິວທ຺ຘຄູຕິ (ສີ.)].

໑໐. ທຸຕິຍສຸກ຺ກາສຸຕ຺ຕໍ

໒໔໔. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ຣາຊຄເຫ ວິຫຣຕິ ເວຬຸວເນ ກລນ຺ທກນິວາເປ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕໂຣ ອຸປາສໂກ ສຸກ຺ກາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ໂຠຊນໍ ອທາສິ. ອຖ ໂຂ ສຸກ຺ກາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ອຠິປ຺ປສນ຺ໂນ ຍກ຺ໂຂ ຣາຊຄເຫ ຣຖິກາຍ ຣຖິກໍ ສິງ຺ຆາຏເກນ ສິງ຺ຆາຏກໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຕາຍໍ ເວລາຍໍ ອິມໍ ຄາຖໍ ອຠາສິ –

‘‘ປຸຎ຺ຎໍ ວຕ ປສວິ ພຫຸໍ, ສປ຺ປຎ຺ໂຎ ວຕາຍໍ ອຸປາສໂກ;

ໂຍ ສຸກ຺ກາຍ ອທາສິ ໂຠຊນໍ, ສພ຺ພຄນ຺ເຖຫິ ວິປ຺ປມຸຕ຺ຕິຍາ’’ຕິ [ວິປ຺ປມຸຕ຺ຕາຍາຕິ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)].

໑໑. ຈີຣາສຸຕ຺ຕໍ

໒໔໕. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ຣາຊຄເຫ ວິຫຣຕິ ເວຬຸວເນ ກລນ຺ທກນິວາເປ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕໂຣ ອຸປາສໂກ ຈີຣາຍ [ຈິຣາຍ (ກ.)] ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ຈີວຣໍ ອທາສິ. ອຖ ໂຂ ຈີຣາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ອຠິປ຺ປສນ຺ໂນ ຍກ຺ໂຂ ຣາຊຄເຫ ຣຖິກາຍ ຣຖິກໍ ສິງ຺ຆາຏເກນ ສິງ຺ຆາຏກໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຕາຍໍ ເວລາຍໍ ອິມໍ ຄາຖໍ ອຠາສິ –

‘‘ປຸຎ຺ຎໍ ວຕ ປສວິ ພຫຸໍ, ສປ຺ປຎ຺ໂຎ ວຕາຍໍ ອຸປາສໂກ;

ໂຍ ຈີຣາຍ ອທາສິ ຈີວຣໍ, ສພ຺ພໂຍເຄຫິ ວິປ຺ປມຸຕ຺ຕິຍາ’’ຕິ [ວິປ຺ປມຸຕ຺ຕາຍາຕິ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)].

໑໒. ອາຬວກສຸຕ຺ຕໍ

໒໔໖. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ອາຬວິຍໍ ວິຫຣຕິ ອາຬວກສ຺ສ ຍກ຺ຂສ຺ສ ຠວເນ. ອຖ ໂຂ ອາຬວໂກ ຍກ຺ໂຂ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ນິກ຺ຂມ, ສມຓາ’’ຕິ. ‘‘ສາຘາວຸໂສ’’ຕິ ຠຄວາ ນິກ຺ຂມິ. ‘‘ປວິສ, ສມຓາ’’ຕິ. ‘‘ສາຘາວຸໂສ’’ຕິ ຠຄວາ ປາວິສິ. ທຸຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ອາຬວໂກ ຍກ຺ໂຂ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ນິກ຺ຂມ, ສມຓາ’’ຕິ. ‘‘ສາຘາວຸໂສ’’ຕິ ຠຄວາ ນິກ຺ຂມິ. ‘‘ປວິສ, ສມຓາ’’ຕິ. ‘‘ສາຘາວຸໂສ’’ຕິ ຠຄວາ ປາວິສິ. ຕຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ອາຬວໂກ ຍກ຺ໂຂ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ນິກ຺ຂມ, ສມຓາ’’ຕິ. ‘‘ສາຘາວຸໂສ’’ຕິ ຠຄວາ ນິກ຺ຂມິ. ‘‘ປວິສ, ສມຓາ’’ຕິ. ‘‘ສາຘາວຸໂສ’’ຕິ ຠຄວາ ປາວິສິ. ຈຕຸຕ຺ຖມ຺ປິ ໂຂ ອາຬວໂກ ຍກ຺ໂຂ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ນິກ຺ຂມ, ສມຓາ’’ຕິ. ‘‘ນ ຂ຺ວາຫໍ ຕໍ, ອາວຸໂສ, ນິກ຺ຂມິສ຺ສາມິ. ຍໍ ເຕ ກຣຓີຍໍ ຕໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ. ‘‘ປຎ຺ຫໍ ຕໍ, ສມຓ, ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມິ. ສເຈ ເມ ນ ພ຺ຍາກຣິສ຺ສສິ, ຈິຕ຺ຕໍ ວາ ເຕ ຂິປິສ຺ສາມິ, ຫທຍໍ ວາ ເຕ ຜາເລສ຺ສາມິ, ປາເທສຸ ວາ ຄເຫຕ຺ວາ ປາຣຄງ຺ຄາຍ ຂິປິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ນ ຂ຺ວາຫໍ ຕໍ, ອາວຸໂສ, ປສ຺ສາມິ ສເທວເກ ໂລເກ ສມາຣເກ ສພ຺ຣຫ຺ມເກ ສສ຺ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ ປຊາຍ ສເທວມນຸສ຺ສາຍ, ເຍ ເມ ຈິຕ຺ຕໍ ວາ ຂິເປຍ຺ຍ ຫທຍໍ ວາ ຜາເລຍ຺ຍ, ປາເທສຸ ວາ ຄເຫຕ຺ວາ ປາຣຄງ຺ຄາຍ ຂິເປຍ຺ຍ. ອປິ ຈ ຕ຺ວໍ, ອາວຸໂສ, ປຸຈ຺ຉ ຍທາ ກງ຺ຂສີ’’ຕິ [(ອຖ ໂຂ ອາຬວໂກ ຍກ຺ໂຂ ຠຄວນ຺ຕໍ ຄາຖາຍ ອຊ຺ຌຠາສິ.) (ສີ.)].

‘‘ກິໍສູຘ ວິຕ຺ຕໍ ປຸຣິສສ຺ສ ເສຏ຺ຐໍ, ກິໍສຸ ສຸຈິຓ຺ຓໍ ສຸຂມາວຫາຕິ;

ກິໍສຸ ຫເວ ສາທຸຕຣໍ ຣສານໍ, ກຖໍຊີວິໍ ຊີວິຕມາຫຸ ເສຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ສທ຺ຘີຘ ວິຕ຺ຕໍ ປຸຣິສ຺ສ ເສຏ຺ຐໍ, ຘມ຺ໂມ ສຸຈິຓ຺ໂຓ ສຸຂມາວຫາຕິ;

ສຈ຺ຈໍ ຫເວ ສາທຸຕຣໍ ຣສານໍ, ປຎ຺ຎາຊີວິໍ ຊີວິຕມາຫຸ ເສຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ກຖໍສຸ ຕຣຕິ ໂອຆໍ, ກຖໍສຸ ຕຣຕິ ອຓ຺ຓວໍ;

ກຖໍສຸ ທຸກ຺ຂມຈ຺ເຈຕິ, ກຖໍສຸ ປຣິສຸຊ຺ຌຕີ’’ຕິ.

‘‘ສທ຺ຘາຍ ຕຣຕິ ໂອຆໍ, ອປ຺ປມາເທນ ອຓ຺ຓວໍ;

ວີຣິເຍນ ທຸກ຺ຂມຈ຺ເຈຕິ, ປຎ຺ຎາຍ ປຣິສຸຊ຺ຌຕີ’’ຕິ.

‘‘ກຖໍສຸ ລຠເຕ ປຎ຺ຎໍ, ກຖໍສຸ ວິນ຺ທເຕ ຘນໍ;

ກຖໍສຸ ກິຕ຺ຕິໍ ປປ຺ໂປຕິ, ກຖໍ ມິຕ຺ຕານິ ຄນ຺ຖຕິ;

ອສ຺ມາ ໂລກາ ປຣໍ ໂລກໍ, ກຖໍ ເປຈ຺ຈ ນ ໂສຈຕີ’’ຕິ.

‘‘ສທ຺ທຫາໂນ ອຣຫຕໍ, ຘມ຺ມໍ ນິພ຺ພານປຕ຺ຕິຍາ;

ສຸສ຺ສູສໍ [ສຸສ຺ສູສາ (ສີ. ປີ.)] ລຠເຕ ປຎ຺ຎໍ, ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ວິຈກ຺ຂໂຓ.

‘‘ປຕິຣູປກາຣີ ຘຸຣວາ, ອຸຏ຺ຐາຕາ ວິນ຺ທເຕ ຘນໍ;

ສຈ຺ເຈນ ກິຕ຺ຕິໍ ປປ຺ໂປຕິ, ທທໍ ມິຕ຺ຕານິ ຄນ຺ຖຕິ;

ອສ຺ມາ ໂລກາ ປຣໍ ໂລກໍ, ເອວໍ ເປຈ຺ຈ ນ ໂສຈຕິ.