໓. ສຸປ຺ປພຸທ຺ຘກຸຏ຺ຐິສຸຕ຺ຕໍ

໔໓. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ຣາຊຄເຫ ວິຫຣຕິ ເວຬຸວເນ ກລນ຺ທກນິວາເປ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຣາຊຄເຫ ສຸປ຺ປພຸທ຺ໂຘ ນາມ ກຸຏ຺ຐີ ອໂຫສິ – ມນຸສ຺ສທລິທ຺ໂທ, ມນຸສ຺ສກປໂຓ, ມນຸສ຺ສວຣາໂກ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠຄວາ ມຫຕິຍາ ປຣິສາຍ ປຣິວຸໂຕ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ.

ອທ຺ທສາ ໂຂ ສຸປ຺ປພຸທ຺ໂຘ ກຸຏ຺ຐີ ຕໍ ມຫາຊນກາຍໍ ທູຣໂຕວ ສນ຺ນິປຕິຕໍ. ທິສ຺ວານສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ນິສ຺ສໍສຍໍ ໂຂ ເອຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈິ ຂາທນີຍໍ ວາ ໂຠຊນີຍໍ ວາ ຠາຊີຍຕິ [ຠາຊີຍິສ຺ສຕິ (ສີ.)]. ຍໍນູນາຫໍ ເຍນ ໂສ ມຫາຊນກາໂຍ ເຕນຸປສງ຺ກເມຍ຺ຍໍ. ອປ຺ເປວ ນາເມຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈິ ຂາທນີຍໍ ວາ ໂຠຊນີຍໍ ວາ ລເຠຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ.

ອຖ ໂຂ ສຸປ຺ປພຸທ຺ໂຘ ກຸຏ຺ຐີ ເຍນ ໂສ ມຫາຊນກາໂຍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ. ອທ຺ທສາ ໂຂ ສຸປ຺ປພຸທ຺ໂຘ ກຸຏ຺ຐີ ຠຄວນ຺ຕໍ ມຫຕິຍາ ປຣິສາຍ ປຣິວຸຕໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ. ທິສ຺ວານສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ນ ໂຂ ເອຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈິ ຂາທນີຍໍ ວາ ໂຠຊນີຍໍ ວາ ຠາຊີຍຕິ. ສມໂຓ ອຍໍ ໂຄຕໂມ ປຣິສຕິ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ. ຍໍນູນາຫມ຺ປິ ຘມ຺ມໍ ສຸເຓຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ຕຕ຺ເຖວ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ – ‘‘ອຫມ຺ປິ ຘມ຺ມໍ ໂສສ຺ສາມີ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ສພ຺ພາວນ຺ຕໍ ປຣິສໍ ເຈຕສາ ເຈໂຕ ປຣິຈ຺ຈ ມນສາກາສິ ‘‘ໂກ ນຸ ໂຂ ອິຘ ຠພ຺ໂພ ຘມ຺ມໍ ວິຎ຺ຎາຕຸ’’ນ຺ຕິ? ອທ຺ທສາ ໂຂ ຠຄວາ ສຸປ຺ປພຸທ຺ຘໍ ກຸຏ຺ຐິໍ ຕສ຺ສໍ ປຣິສາຍໍ ນິສິນ຺ນໍ. ທິສ຺ວານສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອຍໍ ໂຂ ອິຘ ຠພ຺ໂພ ຘມ຺ມໍ ວິຎ຺ຎາຕຸ’’ນ຺ຕິ. ສຸປ຺ປພຸທ຺ຘໍ ກຸຏ຺ຐິໍ ອາຣພ຺ຠ ອານຸປຸພ຺ພິໍ ກຖໍ [ອານຸປຸພ຺ພິກຖໍ (ສີ.), ອນຸປຸພ຺ພິກຖໍ (ສ຺ຍາ. ປີ. ກ.)] ກເຖສິ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ທານກຖໍ ສີລກຖໍ ສຄ຺ຄກຖໍ; ກາມານໍ ອາທີນວໍ ໂອກາຣໍ ສງ຺ກິເລສໍ; ເນກ຺ຂມ຺ເມ [ເນກ຺ຂມ຺ເມ ຈ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.)] ອານິສໍສໍ ປກາເສສິ. ຍທາ ຠຄວາ ອຎ຺ຎາສິ ສຸປ຺ປພຸທ຺ຘໍ ກຸຏ຺ຐິໍ ກລ຺ລຈິຕ຺ຕໍ ມຸທຸຈິຕ຺ຕໍ ວິນີວຣຓຈິຕ຺ຕໍ ອຸທຄ຺ຄຈິຕ຺ຕໍ ປສນ຺ນຈິຕ຺ຕໍ, ອຖ ຍາ ພຸທ຺ຘານໍ ສາມຸກ຺ກໍສິກາ ຘມ຺ມເທສນາ ຕໍ ປກາເສສິ – ທຸກ຺ຂໍ, ສມຸທຍໍ, ນິໂຣຘໍ, ມຄ຺ຄໍ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ສຸທ຺ຘໍ ວຕ຺ຖໍ ອປຄຕກາຬກໍ ສມ຺ມເທວ ຣຊນໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍ, ເອວເມວ ສຸປ຺ປພຸທ຺ຘສ຺ສ ກຸຏ຺ຐິສ຺ສ ຕສ຺ມິໍເຍວ ອາສເນ ວິຣຊໍ ວີຕມລໍ ຘມ຺ມຈກ຺ຂຸໍ ອຸທປາທິ – ‘‘ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ສມຸທຍຘມ຺ມໍ ສພ຺ພໍ ຕໍ ນິໂຣຘຘມ຺ມ’’ນ຺ຕິ.

ອຖ ໂຂ ສຸປ຺ປພຸທ຺ໂຘ ກຸຏ຺ຐີ ທິຏ຺ຐຘມ຺ໂມ ປຕ຺ຕຘມ຺ໂມ ວິທິຕຘມ຺ໂມ ປຣິໂຍຄາຬ຺ຫຘມ຺ໂມ ຕິຓ຺ຓວິຈິກິຈ຺ໂຉ ວິຄຕກຖໍກໂຖ ເວສາຣຊ຺ຊປ຺ປຕ຺ໂຕ ອປຣປ຺ປຈ຺ຈໂຍ ສຕ຺ຖຸ ສາສເນ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ສຸປ຺ປພຸທ຺ໂຘ ກຸຏ຺ຐີ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຠິກ຺ກຕໍ, ຠນ຺ເຕ! ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠນ຺ເຕ, ນິກ຺ກຸຊ຺ຊິຕໍ ວາ ອຸກ຺ກຸຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ວາ ວິວເຣຍ຺ຍ, ມູຬ຺ຫສ຺ສ ວາ ມຄ຺ຄໍ ອາຈິກ຺ເຂຍ຺ຍ, ອນ຺ຘກາເຣ ວາ ເຕລປຊ຺ໂຊຕໍ ຘາເຣຍ຺ຍ – ຈກ຺ຂຸມນ຺ໂຕ ຣູປານິ ທກ຺ຂນ຺ຕີຕິ; ເອວເມວໍ ຠຄວຕາ ອເນກປຣິຍາເຍນ ຘມ຺ໂມ ປກາສິໂຕ. ເອສາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວນ຺ຕໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉາມິ ຘມ຺ມຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆຎ຺ຈ. ອຸປາສກໍ ມໍ ຠຄວາ ຘາເຣຕຸ ອຊ຺ຊຕຄ຺ເຄ ປາຓຸເປຕໍ ສຣຓໍ ຄຕ’’ນ຺ຕິ.

ອຖ ໂຂ ສຸປ຺ປພຸທ຺ໂຘ ກຸຏ຺ຐີ ຠຄວຕາ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ສນ຺ທສ຺ສິໂຕ ສມາທປິໂຕ ສມຸຕ຺ເຕຊິໂຕ ສມ຺ປຫໍສິໂຕ ຠຄວໂຕ ຠາສິຕໍ ອຠິນນ຺ທິຕ຺ວາ ອນຸໂມທິຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ອຖ ໂຂ ອຈິຣປກ຺ກນ຺ຕໍ ສຸປ຺ປພຸທ຺ຘໍ ກຸຏ຺ຐິໍ ຄາວີ ຕຣຸຓວຈ຺ຉາ ອຘິປຕິຕ຺ວາ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປສິ.

ອຖ ໂຂ ສມ຺ພຫຸລາ ຠິກ຺ຂູ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນາ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ໂຍ ໂສ, ຠນ຺ເຕ, ສຸປ຺ປພຸທ຺ໂຘ ນາມ ກຸຏ຺ຐີ ຠຄວຕາ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ສນ຺ທສ຺ສິໂຕ ສມາທປິໂຕ ສມຸຕ຺ເຕຊິໂຕ ສມ຺ປຫໍສິໂຕ, ໂສ ກາລງ຺ກໂຕ. ຕສ຺ສ ກາ ຄຕິ, ໂກ ອຠິສມ຺ປຣາໂຍ’’ຕິ?

‘‘ປຓ຺ຑິໂຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຸປ຺ປພຸທ຺ໂຘ ກຸຏ຺ຐີ; ປຈ຺ຈປາທິ ຘມ຺ມສ຺ສານຸຘມ຺ມໍ; ນ ຈ ມໍ ຘມ຺ມາຘິກຣຓໍ ວິເຫເສສິ. ສຸປ຺ປພຸທ຺ໂຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ກຸຏ຺ຐີ ຕິຓ຺ຓໍ ສໍໂຍຊນານໍ ປຣິກ຺ຂຍາ ໂສຕາປນ຺ໂນ ອວິນິປາຕຘມ຺ໂມ ນິຍໂຕ ສມ຺ໂພຘິປຣາຍໂຓ’’ຕິ.

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ໂກ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ເຫຕຸ, ໂກ ປຈ຺ຈໂຍ ເຍນ ສຸປ຺ປພຸທ຺ໂຘ ກຸຏ຺ຐີ ອໂຫສິ – ມນຸສ຺ສທລິທ຺ໂທ, ມນຸສ຺ສກປໂຓ, ມນຸສ຺ສວຣາໂກ’’ຕິ?

‘‘ຠູຕປຸພ຺ພໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຸປ຺ປພຸທ຺ໂຘ ກຸຏ຺ຐີ ອິມສ຺ມິໍເຍວ ຣາຊຄເຫ ເສຏ຺ຐິປຸຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ. ໂສ ອຸຍ຺ຍານຠູມິໍ ນິຍ຺ຍນ຺ໂຕ ອທ຺ທສ ຕຄຣສິຂິໍ [ຕຄ຺ຄຣສິຂິໍ (ກ.)] ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘໍ ນຄຣໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສນ຺ຕໍ. ທິສ຺ວານສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘ກ຺ວາຍໍ ກຸຏ຺ຐີ ກຸຏ຺ຐິຈີວເຣນ ວິຈຣຕີ’ຕິ? ນິຏ຺ຐຸຠິຕ຺ວາ ອປສພ຺ຍໂຕ [ອປພ຺ຍາມໂຕ (ສ຺ຍາ. ສໍ. ນິ. ໑.໒໕໕)] ກຣິຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ໂສ ຕສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ວິປາເກນ ພຫູນິ ວສ຺ສສຕານິ ພຫູນິ ວສ຺ສສຫສ຺ສານິ ພຫູນິ ວສ຺ສສຕສຫສ຺ສານິ ນິຣເຍ ປຈ຺ຈິຕ຺ຖ. ຕສ຺ເສວ ກມ຺ມສ຺ສ ວິປາກາວເສເສນ ອິມສ຺ມິໍເຍວ ຣາຊຄເຫ ກຸຏ຺ຐີ ອໂຫສິ ມນຸສ຺ສທລິທ຺ໂທ, ມນຸສ຺ສກປໂຓ, ມນຸສ຺ສວຣາໂກ. ໂສ ຕຖາຄຕປ຺ປເວທິຕໍ ຘມ຺ມວິນຍໍ ອາຄມ຺ມ ສທ຺ຘໍ ສມາທິຍິ ສີລໍ ສມາທິຍິ ສຸຕໍ ສມາທິຍິ ຈາຄໍ ສມາທິຍິ ປຎ຺ຎໍ ສມາທິຍິ. ໂສ ຕຖາຄຕປ຺ປເວທິຕໍ ຘມ຺ມວິນຍໍ ອາຄມ຺ມ ສທ຺ຘໍ ສມາທິຍິຕ຺ວາ ສີລໍ ສມາທິຍິຕ຺ວາ ສຸຕໍ ສມາທິຍິຕ຺ວາ ຈາຄໍ ສມາທິຍິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎໍ ສມາທິຍິຕ຺ວາ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ສຸຄຕິໍ ສຄ຺ຄໍ ໂລກໍ ອຸປປນ຺ໂນ ເທວານໍ ຕາວຕິໍສານໍ ສຫພ຺ຍຕໍ. ໂສ ຕຕ຺ຖ ອຎ຺ເຎ ເທເວ ອຕິໂຣຈຕິ ວຓ຺ເຓນ ເຈວ ຍສສາ ຈາ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເອຕມຕ຺ຖໍ ວິທິຕ຺ວາ ຕາຍໍ ເວລາຍໍ ອິມໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ –

‘‘ຈກ຺ຂຸມາ ວິສມານີວ, ວິຊ຺ຊມາເນ ປຣກ຺ກເມ;

ປຓ຺ຑິໂຕ ຊີວໂລກສ຺ມິໍ, ປາປານິ ປຣິວຊ຺ຊເຍ’’ຕິ. ຕຕິຍໍ;