໑໔. ຕຸວຏ຺ຏກສຸຕ຺ຕນິທ຺ເທໂສ

ອຖ ຕຸວຏ຺ຏກສຸຕ຺ຕນິທ຺ເທສໍ ວກ຺ຂຕິ –

໑໕໐. ປຸຈ຺ຉາມິ ຕໍ ອາທິຈ຺ຈພນ຺ຘຸ, [ອາທິຈ຺ຈພນ຺ຘູ (ສີ. ສ຺ຍາ.)] ວິເວກໍ ສນ຺ຕິປທຎ຺ຈ ມເຫສິ [ມເຫສິໍ (ສີ. ສ຺ຍາ.)] ;

ກຖໍ ທິສ຺ວາ ນິພ຺ພາຕິ ຠິກ຺ຂຸ, ອນຸປາທິຍາໂນ ໂລກສ຺ມິໍ ກິຎ຺ຈິ.

ປຸຈ຺ຉາມິ ຕໍ ອາທິຈ຺ຈພນ຺ຘູຕິ. ປຸຈ຺ຉາຕິ ຕິສ຺ໂສ ປຸຈ຺ຉາ – ອທິຏ຺ຐໂຊຕນາ ປຸຈ຺ຉາ, ທິຏ຺ຐສໍສນ຺ທນາ ປຸຈ຺ຉາ, ວິມຕິຈ຺ເຉທນາ ປຸຈ຺ຉາ. ກຕມາ ອທິຏ຺ຐໂຊຕນາ ປຸຈ຺ຉາ? ປກຕິຍາ ລກ຺ຂຓໍ ອຎ຺ຎາຕໍ ໂຫຕິ ອທິຏ຺ຐໍ ອຕຸລິຕໍ ອຕີຣິຕໍ ອວິຠູຕໍ ອວິຠາວິຕໍ, ຕສ຺ສ ຎາຓາຍ ທສ຺ສນາຍ ຕຸລນາຍ ຕີຣຓາຍ ວິຠາວນາຍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉຕິ – ອຍໍ ອທິຏ຺ຐໂຊຕນາ ປຸຈ຺ຉາ. ກຕມາ ທິຏ຺ຐສໍສນ຺ທນາ ປຸຈ຺ຉາ? ປກຕິຍາ ລກ຺ຂຓໍ ຎາຕໍ ໂຫຕິ ທິຏ຺ຐໍ ຕຸລິຕໍ ຕີຣິຕໍ ວິຠູຕໍ ວິຠາວິຕໍ, ອຎ຺ເຎຫິ ປຓ຺ຑິເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ສໍສນ຺ທນຕ຺ຖາຍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉຕິ – ອຍໍ ທິຏ຺ຐສໍສນ຺ທນາ ປຸຈ຺ຉາ. ກຕມາ ວິມຕິຈ຺ເຉທນາ ປຸຈ຺ຉາ? ປກຕິຍາ ສໍສຍປກ຺ຂນ຺ໂທ [ສໍສຍປກ຺ຂນ຺ໂນ (ສີ. ສ຺ຍາ.)] ໂຫຕິ ວິມຕິປກ຺ຂນ຺ໂທ ທ຺ເວຬ຺ຫກຊາໂຕ, ‘‘ເອວໍ ນຸ ໂຂ, ນ ນຸ ໂຂ, ກິໍ ນຸ ໂຂ, ກຖໍ ນຸ ໂຂ’’ຕິ ໂສ ວິມຕິຈ຺ເຉທນຕ຺ຖາຍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉຕິ – ອຍໍ ວິມຕິຈ຺ເຉທນາ ປຸຈ຺ຉາ. ອິມາ ຕິສ຺ໂສ ປຸຈ຺ຉາ.

ອປຣາປິ ຕິສ຺ໂສ ປຸຈ຺ຉາ – ມນຸສ຺ສປຸຈ຺ຉາ, ອມນຸສ຺ສປຸຈ຺ຉາ, ນິມ຺ມິຕປຸຈ຺ຉາ. ກຕມາ ມນຸສ຺ສປຸຈ຺ຉາ? ມນຸສ຺ສາ ພຸທ຺ຘໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂູ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ, ອຸປາສກາ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ, ອຸປາສິກາໂຍ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຣາຊາໂນ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຂຕ຺ຕິຍາ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເວສ຺ສາ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ, ສຸທ຺ທາ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຄຫຏ຺ຐາ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ, ປພ຺ພຊິຕາ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ – ອຍໍ ມນຸສ຺ສປຸຈ຺ຉາ. ກຕມາ ອມນຸສ຺ສປຸຈ຺ຉາ? ອມນຸສ຺ສາ ພຸທ຺ຘໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ, ນາຄາ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ, ສຸປຓ຺ຓາ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຍກ຺ຂາ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ, ອສຸຣາ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຄນ຺ຘພ຺ພາ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ, ມຫາຣາຊາໂນ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ, ອິນ຺ທາ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ, ພ຺ຣຫ຺ມາໂນ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເທວຕາໂຍ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ – ອຍໍ ອມນຸສ຺ສປຸຈ຺ຉາ. ກຕມາ ນິມ຺ມິຕປຸຈ຺ຉາ? ຍໍ ຠຄວາ ຣູປໍ ອຠິນິມ຺ມິນາຕິ ມໂນມຍໍ ສພ຺ພງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ຄໍ ອຫີນິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ຕໍ ໂສ ນິມ຺ມິໂຕ ພຸທ຺ຘໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉຕິ, ຠຄວາ ຕສ຺ສ [ນຕ຺ຖິ ສີ. ສ຺ຍາ. ໂປຕ຺ຖເກສຸ] ວິສຊ຺ເຊຕິ – ອຍໍ ນິມ຺ມິຕປຸຈ຺ຉາ. ອິມາ ຕິສ຺ໂສ ປຸຈ຺ຉາ.

ອປຣາປິ ຕິສ຺ໂສ ປຸຈ຺ຉາ – ອຕ຺ຕຕ຺ຖປຸຈ຺ຉາ, ປຣຕ຺ຖປຸຈ຺ຉາ, ອຸຠຍຕ຺ຖປຸຈ຺ຉາ. ອປຣາປິ ຕິສ຺ໂສ ປຸຈ຺ຉາ – ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກຕ຺ຖປຸຈ຺ຉາ, ສມ຺ປຣາຍິກຕ຺ຖປຸຈ຺ຉາ, ປຣມຕ຺ຖປຸຈ຺ຉາ. ອປຣາປິ ຕິສ຺ໂສ ປຸຈ຺ຉາ – ອນວຊ຺ຊຕ຺ຖປຸຈ຺ຉາ, ນິກ຺ກິເລສຕ຺ຖປຸຈ຺ຉາ [ນິກ຺ເຂປຕ຺ຖປຸຈ຺ຉາ (ສີ. ກ.)], ໂວທານຕ຺ຖປຸຈ຺ຉາ. ອປຣາປິ ຕິສ຺ໂສ ປຸຈ຺ຉາ – ອຕີຕປຸຈ຺ຉາ, ອນາຄຕປຸຈ຺ຉາ, ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນປຸຈ຺ຉາ. ອປຣາປິ ຕິສ຺ໂສ ປຸຈ຺ຉາ – ອຊ຺ຌຕ຺ຕປຸຈ຺ຉາ, ພຫິທ຺ຘາປຸຈ຺ຉາ, ອຊ຺ຌຕ຺ຕພຫິທ຺ຘາປຸຈ຺ຉາ. ອປຣາປິ ຕິສ຺ໂສ ປຸຈ຺ຉາ – ກຸສລປຸຈ຺ຉາ, ອກຸສລປຸຈ຺ຉາ, ອພ຺ຍາກຕປຸຈ຺ຉາ. ອປຣາປິ ຕິສ຺ໂສ ປຸຈ຺ຉາ – ຂນ຺ຘປຸຈ຺ຉາ, ຘາຕຸປຸຈ຺ຉາ, ອາຍຕນປຸຈ຺ຉາ. ອປຣາປິ ຕິສ຺ໂສ ປຸຈ຺ຉາ – ສຕິປຏ຺ຐານປຸຈ຺ຉາ, ສມ຺ມປ຺ປຘານປຸຈ຺ຉາ, ອິທ຺ຘິປາທປຸຈ຺ຉາ. ອປຣາປິ ຕິສ຺ໂສ ປຸຈ຺ຉາ – ອິນ຺ທ຺ຣິຍປຸຈ຺ຉາ, ພລປຸຈ຺ຉາ, ໂພຊ຺ຌງ຺ຄປຸຈ຺ຉາ. ອປຣາປິ ຕິສ຺ໂສ ປຸຈ຺ຉາ – ມຄ຺ຄປຸຈ຺ຉາ, ຜລປຸຈ຺ຉາ, ນິພ຺ພານປຸຈ຺ຉາ.

ປຸຈ຺ຉາມິ ຕນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉາມິ ຕໍ ຍາຈາມິ ຕໍ ອຊ຺ເຌສາມິ ຕໍ ປສາເທມິ ຕໍ, ‘‘ກຖຍສ຺ສຸ ເມ’’ຕິ – ປຸຈ຺ຉາມິ ຕໍ. ອາທິຈ຺ຈພນ຺ຘູຕິ. ອາທິຈ຺ໂຈ ວຸຈ຺ຈຕິ ສູຣິໂຍ [ສຸຣິໂຍ (ສີ. ສ຺ຍາ.)]. ສູຣິໂຍ ໂຄຕໂມ ໂຄຕ຺ເຕນ, ຠຄວາປິ ໂຄຕໂມ ໂຄຕ຺ເຕນ, ຠຄວາ ສູຣິຍສ຺ສ ໂຄຕ຺ຕຎາຕໂກ ໂຄຕ຺ຕພນ຺ຘຸ; ຕສ຺ມາ ພຸທ຺ໂຘ ອາທິຈ຺ຈພນ຺ຘູຕິ – ປຸຈ຺ຉາມິ ຕໍ ອາທິຈ຺ຈພນ຺ຘຸ.

ວິເວກໍ ສນ຺ຕິປທຎ຺ຈ ມເຫສີຕິ. ວິເວກາຕິ ຕໂຍ ວິເວກາ – ກາຍວິເວໂກ, ຈິຕ຺ຕວິເວໂກ, ອຸປຘິວິເວໂກ. ກຕໂມ ກາຍວິເວໂກ? ອິຘ ຠິກ຺ຂຸ ວິວິຕ຺ຕໍ ເສນາສນໍ ຠຊຕິ ອຣຎ຺ຎໍ ຣຸກ຺ຂມູລໍ ປພ຺ພຕໍ ກນ຺ທຣໍ ຄິຣິຄຸຫໍ ສຸສານໍ ວນປຕ຺ຖໍ ອພ຺ໂຠກາສໍ ປລາລປຸຎ຺ຊໍ ກາເຍນ ວິວິຕ຺ເຕນ ວິຫຣຕິ. ໂສ ເອໂກ ຄຈ຺ຉຕິ, ເອໂກ ຕິຏ຺ຐຕິ, ເອໂກ ນິສີທຕິ, ເອໂກ ເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປຕິ, ເອໂກ ຄາມໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສຕິ, ເອໂກ ປຏິກ຺ກມຕິ, ເອໂກ ຣໂຫ ນິສີທຕິ, ເອໂກ ຈງ຺ກມໍ ອຘິຏ຺ຐາຕິ, ເອໂກ ຈຣຕິ ວິຫຣຕິ ອິຣິຍຕິ ວຕ຺ຕຕິ ປາເລຕິ ຍເປຕິ ຍາເປຕິ – ອຍໍ ກາຍວິເວໂກ.

ກຕໂມ ຈິຕ຺ຕວິເວໂກ? ປຐມໍ ຌານໍ ສມາປນ຺ນສ຺ສ ນີວຣເຓຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິວິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ທຸຕິຍໍ ຌານໍ ສມາປນ຺ນສ຺ສ ວິຕກ຺ກວິຈາເຣຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິວິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ຕຕິຍໍ ຌານໍ ສມາປນ຺ນສ຺ສ ປີຕິຍາ ຈິຕ຺ຕໍ ວິວິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ຈຕຸຕ຺ຖໍ ຌານໍ ສມາປນ຺ນສ຺ສ ສຸຂທຸກ຺ເຂຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິວິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນໍ ສມາປນ຺ນສ຺ສ ຣູປສຎ຺ຎາຍ ປຏິຆສຎ຺ຎາຍ ນານຕ຺ຕສຎ຺ຎາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ວິວິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນໍ ສມາປນ຺ນສ຺ສ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນສຎ຺ຎາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ວິວິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນໍ ສມາປນ຺ນສ຺ສ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນສຎ຺ຎາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ວິວິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນໍ ສມາປນ຺ນສ຺ສ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນສຎ຺ຎາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ວິວິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ໂສຕາປນ຺ນສ຺ສ ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິຍາ ວິຈິກິຈ຺ຉາຍ ສີລພ຺ພຕປຣາມາສາ ທິຏ຺ຐານຸສຍາ ວິຈິກິຈ຺ຉານຸສຍາ, ຕເທກຏ຺ເຐຫິ ຈ ກິເລເສຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິວິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ສກທາຄາມິສ຺ສ ໂອຬາຣິກາ ກາມຣາຄສຎ຺ໂຎຊນາ ປຏິຆສຎ຺ໂຎຊນາ ໂອຬາຣິກາ ກາມຣາຄານຸສຍາ ປຏິຆານຸສຍາ, ຕເທກຏ຺ເຐຫິ ຈ ກິເລເສຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິວິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອນາຄາມິສ຺ສ ອນຸສຫຄຕາ ກາມຣາຄສຎ຺ໂຎຊນາ ປຏິຆສຎ຺ໂຎຊນາ ອນຸສຫຄຕາ ກາມຣາຄານຸສຍາ ປຏິຆານຸສຍາ, ຕເທກຏ຺ເຐຫິ ຈ ກິເລເສຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິວິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຣຫໂຕ ຣູປຣາຄາ ອຣູປຣາຄາ ມານາ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈາ ອວິຊ຺ຊາຍ ມານານຸສຍາ ຠວຣາຄານຸສຍາ ອວິຊ຺ຊານຸສຍາ, ຕເທກຏ຺ເຐຫິ ຈ ກິເລເສຫິ ພຫິທ຺ຘາ ຈ ສພ຺ພນິມິຕ຺ເຕຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິວິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ອຍໍ ຈິຕ຺ຕວິເວໂກ.

ກຕໂມ ອຸປຘິວິເວໂກ? ອຸປຘິ ວຸຈ຺ຈຕິ ກິເລສາ ຈ ຂນ຺ຘາ ຈ ອຠິສງ຺ຂາຣາ ຈ. ອຸປຘິວິເວໂກ ວຸຈ຺ຈຕິ ອມຕໍ ນິພ຺ພານໍ. ໂຍ ໂສ ສພ຺ພສງ຺ຂາຣສມໂຖ ສພ຺ພູປຘິປຏິນິສ຺ສຄ຺ໂຄ ຕຓ຺ຫກ຺ຂໂຍ ວິຣາໂຄ ນິໂຣໂຘ ນິພ຺ພານໍ – ອຍໍ ອຸປຘິວິເວໂກ. ກາຍວິເວໂກ ຈ ວິເວກຏ຺ຐກາຍານໍ [ວູປກຏ຺ຐກາຍານໍ (ສີ.)] ເນກ຺ຂມ຺ມາຠິຣຕານໍ, ຈິຕ຺ຕວິເວໂກ ຈ ປຣິສຸທ຺ຘຈິຕ຺ຕານໍ ປຣມໂວທານປຕ຺ຕານໍ, ອຸປຘິວິເວໂກ ຈ ນິຣຸປຘີນໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ ວິສງ຺ຂາຣຄຕານໍ. ສນ຺ຕີຕິ ເອເກນ ອາກາເຣນ ສນ຺ຕິປິ ສນ຺ຕິປທມ຺ປິ ຕໍເຍວ ອມຕໍ ນິພ຺ພານໍ, ໂຍ ໂສ ສພ຺ພສງ຺ຂາຣສມໂຖ ສພ຺ພູປຘິປຏິນິສ຺ສຄ຺ໂຄ ຕຓ຺ຫກ຺ຂໂຍ ວິຣາໂຄ ນິໂຣໂຘ ນິພ຺ພານໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຠຄວຕາ – ‘‘ສນ຺ຕເມຕໍ ປທໍ, ປຓີຕເມຕໍ ປທໍ, ຍທິທໍ ສພ຺ພສງ຺ຂາຣສມໂຖ ສພ຺ພູປຘິປຏິນິສ຺ສຄ຺ໂຄ ຕຓ຺ຫກ຺ຂໂຍ ວິຣາໂຄ ນິໂຣໂຘ ນິພ຺ພານ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ອປເຣນ ອາກາເຣນ ເຍ ຘມ຺ມາ ສນ຺ຕາຘິຄມາຍ ສນ຺ຕິຜຸສນາຍ ສນ຺ຕິສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐານາ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ສມ຺ມປ຺ປຘານາ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ອິທ຺ຘິປາທາ, ປຎ຺ຈິນ຺ທ຺ຣິຍານິ, ປຎ຺ຈ ພລານິ, ສຕ຺ຕ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ, ອຣິໂຍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ມຄ຺ໂຄ – ອິເມ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ ສນ຺ຕິປທໍ ຕາຓປທໍ ເລຓປທໍ ສຣຓປທໍ ອຠຍປທໍ ອຈ຺ຈຸຕປທໍ ອມຕປທໍ ນິພ຺ພານປທໍ.

ມເຫສີຕິ ມເຫສິ ຠຄວາ. ມຫນ຺ຕໍ ສີລກ຺ຂນ຺ຘໍ ເອສີ ຄເວສີ ປຣິເຍສີຕິ ມເຫສິ, ມຫນ຺ຕໍ ສມາຘິກ຺ຂນ຺ຘໍ…ເປ… ມຫນ຺ຕໍ ປຎ຺ຎາກ຺ຂນ຺ຘໍ… ມຫນ຺ຕໍ ວິມຸຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ຘໍ… ມຫນ຺ຕໍ ວິມຸຕ຺ຕິຎາຓທສ຺ສນກ຺ຂນ຺ຘໍ ເອສີ ຄເວສີ ປຣິເຍສີຕິ ມເຫສິ; ມຫໂຕ ຕໂມກາຍສ຺ສ ປທາລນໍ, ມຫໂຕ ວິປລ຺ລາສສ຺ສ ເຠທນໍ, ມຫໂຕ ຕຓ຺ຫາສລ຺ລສ຺ສ ອພ຺ພຫນໍ [ອພ຺ພູຫນໍ (ສີ. ສ຺ຍາ.), ອພ຺ຠຸຫນໍ (ກ.)], ມຫໂຕ ທິຏ຺ຐິສງ຺ຆາຕສ຺ສ ວິນິເວຐນໍ, ມຫໂຕ ມານຘຊສ຺ສ ປປາຕນໍ [ປວາຫນໍ (ສ຺ຍາ.)], ມຫໂຕ ອຠິສງ຺ຂາຣສ຺ສ ວູປສມໍ, ມຫໂຕ ໂອຆສ຺ສ ນິຕ຺ຖຣຓໍ, ມຫໂຕ ຠາຣສ຺ສ ນິກ຺ເຂປນໍ, ມຫໂຕ ສໍສາຣວຏ຺ຏສ຺ສ ອຸປຈ຺ເຉທໍ, ມຫໂຕ ສນ຺ຕາປສ຺ສ ນິພ຺ພາປນໍ, ມຫໂຕ ປຣິຬາຫສ຺ສ ປຏິປສ຺ສທ຺ຘິໍ, ມຫໂຕ ຘມ຺ມຘຊສ຺ສ ອຸສ຺ສາປນໍ ເອສີ ຄເວສີ ປຣິເຍສີຕິ ມເຫສິ, ມຫນ຺ເຕ ສຕິປຏ຺ຐາເນ ມຫນ຺ເຕ ສມ຺ມປ຺ປຘາເນ ມຫນ຺ເຕ ອິທ຺ຘິປາເທ ມຫນ຺ຕານິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ມຫນ຺ຕານິ ພລານິ ມຫນ຺ເຕ ໂພຊ຺ຌງ຺ເຄ ມຫນ຺ຕໍ ອຣິຍໍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິກໍ ມຄ຺ຄໍ ມຫນ຺ຕໍ ປຣມຕ຺ຖໍ ອມຕໍ ນິພ຺ພານໍ ເອສີ ຄເວສີ ປຣິເຍສີຕິ ມເຫສິ; ມເຫສກ຺ເຂຫິ ວາ ສຕ຺ເຕຫິ ເອສິໂຕ ຄເວສິໂຕ ປຣິເຍສິໂຕ ກຫໍ ພຸທ຺ໂຘ ກຫໍ ຠຄວາ ກຫໍ ເທວເທໂວ ກຫໍ ນຣາສໂຠຕິ ມເຫສີຕິ – ວິເວກໍ ສນ຺ຕິປທຎ຺ຈ ມເຫສິ.

ກຖໍ ທິສ຺ວາ ນິພ຺ພາຕິ ຠິກ຺ຂູຕິ. ກຖໍ ທິສ຺ວາ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ຕຸລຍິຕ຺ວາ ຕີຣຍິຕ຺ວາ ວິຠາວຍິຕ຺ວາ ວິຠູຕໍ ກຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຣາຄໍ ນິພ຺ພາເປຕິ, ໂທສໍ ນິພ຺ພາເປຕິ, ໂມຫໍ ນິພ຺ພາເປຕິ, ໂກຘໍ…ເປ… ອຸປນາຫໍ… ມກ຺ຂໍ… ປຬາສໍ… ອິສ຺ສໍ… ມຈ຺ຉຣິຍໍ… ມາຍໍ… ສາເຐຍ຺ຍໍ… ຖມ຺ຠໍ… ສາຣມ຺ຠໍ… ມານໍ… ອຕິມານໍ… ມທໍ… ປມາທໍ… ສພ຺ເພ ກິເລເສ… ສພ຺ເພ ທຸຈ຺ຈຣິເຕ… ສພ຺ເພ ທຣເຖ… ສພ຺ເພ ປຣິຬາເຫ… ສພ຺ເພ ສນ຺ຕາເປ … ສພ຺ພາກຸສລາຠິສງ຺ຂາເຣ ນິພ຺ພາເປຕິ ສເມຕິ ອຸປສເມຕິ ວູປສເມຕິ ປຏິປສ຺ສມ຺ເຠຕິ. ຠິກ຺ຂູຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊນກລ຺ຍາຓໂກ ວາ ຠິກ຺ຂຸ ເສໂຂ ວາ ຠິກ຺ຂູຕິ – ກຖໍ ທິສ຺ວາ ນິພ຺ພາຕິ ຠິກ຺ຂຸ.

ອນຸປາທິຍາໂນ ໂລກສ຺ມິໍ ກິຎ຺ຈີຕິ. ຈຕູຫິ ອຸປາທາເນຫິ ອນຸປາທິຍມາໂນ ອຄຓ຺ຫຍມາໂນ ອປຣາມສມາໂນ ອນຠິນິວິສມາໂນ. ໂລກສ຺ມິນ຺ຕິ ອປາຍໂລເກ ມນຸສ຺ສໂລເກ ເທວໂລເກ, ຂນ຺ຘໂລເກ ຘາຕຸໂລເກ ອາຍຕນໂລເກ. ກິຎ຺ຈີຕິ ກິຎ຺ຈິ ຣູປຄຕໍ ເວທນາຄຕໍ ສຎ຺ຎາຄຕໍ ສງ຺ຂາຣຄຕໍ ວິຎ຺ຎາຓຄຕນ຺ຕິ – ອນຸປາທິຍາໂນ ໂລກສ຺ມິໍ ກິຎ຺ຈິ.

ເຕນາຫ ໂສ ນິມ຺ມິໂຕ –

‘‘ປຸຈ຺ຉາມິ ຕໍ ອາທິຈ຺ຈພນ຺ຘຸ, ວິເວກໍ ສນ຺ຕິປທຎ຺ຈ ມເຫສິ;

ກຖໍ ທິສ຺ວາ ນິພ຺ພາຕິ ຠິກ຺ຂຸ, ອນຸປາທິຍາໂນ ໂລກສ຺ມິໍ ກິຎ຺ຈີ’’ຕິ.

໑໕໑. ມູລໍ ປປຎ຺ຈສງ຺ຂາຍ, [ອິຕິ ຠຄວາ]

ມນ຺ຕາ ອສ຺ມີຕິ ສພ຺ພມຸປຣຸນ຺ເຘ [ສພ຺ພມຸປຣຸທ຺ເຘ (ສ຺ຍາ.)] ;

ຍາ ກາຈິ ຕຓ຺ຫາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ, ຕາສໍ ວິນຍາ ສທາ ສໂຕ ສິກ຺ເຂ.

ມູລໍ ປປຎ຺ຈສງ຺ຂາຍ, [ອິຕິ ຠຄວາ] ມນ຺ຕາ ອສ຺ມີຕິ ສພ຺ພມຸປຣຸນ຺ເຘຕິ. ປປຎ຺ຈາເຍວ ປປຎ຺ຈສງ຺ຂາ. ຕຓ຺ຫາປປຎ຺ຈສງ຺ຂາ ທິຏ຺ຐິປປຎ຺ຈສງ຺ຂາ. ກຕມໍ ຕຓ຺ຫາປປຎ຺ຈສ຺ສ ມູລໍ? ອວິຊ຺ຊາມູລໍ, ອໂຍນິໂສມນສິກາໂຣ ມູລໍ, ອສ຺ມິມາໂນ ມູລໍ, ອຫິຣິກໍ ມູລໍ, ອໂນຕ຺ຕປ຺ປໍ ມູລໍ, ອຸທ຺ຘຈ຺ຈໍ ມູລໍ – ອິທໍ ຕຓ຺ຫາປປຎ຺ຈສ຺ສ ມູລໍ. ກຕມໍ ທິຏ຺ຐິປປຎ຺ຈສ຺ສ ມູລໍ? ອວິຊ຺ຊາມູລໍ, ອໂຍນິໂສມນສິກາໂຣ ມູລໍ, ອສ຺ມິມາໂນ ມູລໍ, ອຫິຣິກໍ ມູລໍ, ອໂນຕ຺ຕປ຺ປໍ ມູລໍ, ອຸທ຺ຘຈ຺ຈໍ ມູລໍ – ອິທໍ ທິຏ຺ຐິປປຎ຺ຈສ຺ສ ມູລໍ.

ຠຄວາຕິ ຄາຣວາຘິວຈນໍ. ອປິ ຈ ຠຄ຺ຄຣາໂຄຕິ ຠຄວາ, ຠຄ຺ຄໂທໂສຕິ ຠຄວາ, ຠຄ຺ຄໂມໂຫຕິ ຠຄວາ, ຠຄ຺ຄມາໂນຕິ ຠຄວາ, ຠຄ຺ຄທິຏ຺ຐີຕິ ຠຄວາ, ຠຄ຺ຄກຓ຺ຑໂກຕິ ຠຄວາ, ຠຄ຺ຄກິເລໂສຕິ ຠຄວາ, ຠຊິ ວິຠຊິ ປວິຠຊິ ຘມ຺ມຣຕນນ຺ຕິ ຠຄວາ, ຠວານໍ ອນ຺ຕກໂຣຕິ ຠຄວາ, ຠາວິຕກາໂຍ ຠາວິຕສີໂລ ຠາວິຕຈິຕ຺ໂຕ ຠາວິຕປຎ຺ໂຎຕິ ຠຄວາ; ຠາຄີ ວາ ຠຄວາ ອຣຎ຺ຎວນປຕ຺ຖານິ ປນ຺ຕານິ ເສນາສນານິ ອປ຺ປສທ຺ທານິ ອປ຺ປນິຄ຺ໂຆສານິ ວິຊນວາຕານິ ມນຸສ຺ສຣາຫສ຺ເສຍ຺ຍການິ ປຏິສລ຺ລານສາຣຸປ຺ປານີຕິ ຠຄວາ, ຠາຄີ ວາ ຠຄວາ ຈີວຣປິຓ຺ຑປາຕເສນາສນຄິລານປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາຣານນ຺ຕິ ຠຄວາ, ຠາຄີ ວາ ຠຄວາ ອຕ຺ຖຣສສ຺ສ ຘມ຺ມຣສສ຺ສ ວິມຸຕ຺ຕິຣສສ຺ສ ອຘິສີລສ຺ສ ອຘິຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຘິປຎ຺ຎາຍາຕິ ຠຄວາ, ຠາຄີ ວາ ຠຄວາ ຈຕຸນ຺ນໍ ຌານານໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ອປ຺ປມຎ຺ຎານໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ອຣູປສມາປຕ຺ຕີນນ຺ຕິ ຠຄວາ, ຠາຄີ ວາ ຠຄວາ ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ວິໂມກ຺ຂານໍ ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ອຠິຠາຍຕນານໍ ນວນ຺ນໍ ອນຸປຸພ຺ພວິຫາຣສມາປຕ຺ຕີນນ຺ຕິ ຠຄວາ, ຠາຄີ ວາ ຠຄວາ ທສນ຺ນໍ ສຎ຺ຎາຠາວນານໍ ທສນ຺ນໍ ກສິຓສມາປຕ຺ຕີນໍ ອານາປານສ຺ສຕິສມາຘິສ຺ສ ອສຸຠສມາປຕ຺ຕິຍາຕິ ຠຄວາ, ຠາຄີ ວາ ຠຄວາ ຈຕຸນ຺ນໍ ສຕິປຏ຺ຐານານໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ສມ຺ມປ຺ປຘານານໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ອິທ຺ຘິປາທານໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ພລານໍ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄານໍ ອຣິຍສ຺ສ ອຏ຺ຐງ຺ຄິກສ຺ສ ມຄ຺ຄສ຺ສາຕິ ຠຄວາ, ຠາຄີ ວາ ຠຄວາ ທສນ຺ນໍ ຕຖາຄຕພລານໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ເວສາຣຊ຺ຊານໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ປຏິສມ຺ຠິທານໍ ຉນ຺ນໍ ອຠິຎ຺ຎານໍ ຉນ຺ນໍ ພຸທ຺ຘຘມ຺ມານນ຺ຕິ ຠຄວາ, ຠຄວາຕິ ເນຕໍ ນາມໍ ມາຕຣາ ກຕໍ ນ ປິຕຣາ ກຕໍ ນ ຠາຕຣາ ກຕໍ ນ ຠຄິນິຍາ ກຕໍ ນ ມິຕ຺ຕາມຈ຺ເຈຫິ ກຕໍ ນ ຎາຕິສາໂລຫິເຕຫິ ກຕໍ ນ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມເຓຫິ ກຕໍ ນ ເທວຕາຫິ ກຕໍ; ວິໂມກ຺ຂນ຺ຕິກເມຕໍ ພຸທ຺ຘານໍ ຠຄວນ຺ຕານໍ ໂພຘິຍາ ມູເລ ສຫ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎາຓສ຺ສ ປຏິລາຠາ ສຈ຺ຉິກາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ຍທິທໍ ຠຄວາຕິ – ມູລໍ ປປຎ຺ຈສງ຺ຂາຍ ອິຕິ ຠຄວາ.

ມນ຺ຕາ ອສ຺ມີຕິ ສພ຺ພມຸປຣຸນ຺ເຘຕິ. ມນ຺ຕາ ວຸຈ຺ຈຕິ ປຎ຺ຎາ. ຍາ ປຎ຺ຎາ ປຊານນາ…ເປ… ອໂມໂຫ ຘມ຺ມວິຈໂຍ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ. ອສ຺ມີຕິ ຣູເປ ອສ຺ມີຕິ ມາໂນ ອສ຺ມີຕິ ຉນ຺ໂທ ອສ຺ມີຕິ ອນຸສໂຍ; ເວທນາຍ… ສຎ຺ຎາຍ… ສງ຺ຂາເຣສຸ… ວິຎ຺ຎາເຓ ອສ຺ມີຕິ ມາໂນ ອສ຺ມີຕິ ຉນ຺ໂທ ອສ຺ມີຕິ ອນຸສໂຍຕິ. ມູລໍ ປປຎ຺ຈສງ຺ຂາຍ ອິຕິ ຠຄວາ. ມນ຺ຕາ ອສ຺ມີຕິ ສພ຺ພມຸປຣຸນ຺ເຘຕິ. ປປຎ຺ຈສງ຺ຂາຍ ມູລຎ຺ຈ ອສ຺ມິມານຎ຺ຈ ມນ຺ຕາຍ ສພ຺ພໍ ຣຸນ຺ເຘຍ຺ຍ ອຸປຣຸນ຺ເຘຍ຺ຍ ນິໂຣເຘຍ຺ຍ ວູປສເມຍ຺ຍ ອຕ຺ຖງ຺ຄເມຍ຺ຍ ປຏິປສ຺ສມ຺ເຠຍ຺ຍາຕິ – ມູລໍ ປປຎ຺ຈສງ຺ຂາຍ ອິຕິ ຠຄວາ, ມນ຺ຕາ ອສ຺ມີຕິ ສພ຺ພມຸປຣຸນ຺ເຘ.

ຍາ ກາຈິ ຕຓ຺ຫາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕນ຺ຕິ. ຍາ ກາຈີຕິ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ສພ຺ພຖາ ສພ຺ພໍ ອເສສໍ ນິສ຺ເສສໍ ປຣິຍາທິຍນວຈນເມຕໍ – ຍາ ກາຈີຕິ. ຕຓ຺ຫາຕິ ຣູປຕຓ຺ຫາ…ເປ… ຘມ຺ມຕຓ຺ຫາ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານາ ວາ [ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ສມຸຏ຺ຐາຕິ (ສ຺ຍາ.)] ສາ ຕຓ຺ຫາຕິ – ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ. ອຖ ວາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ຈິຕ຺ຕໍ. ຍໍ ຈິຕ຺ຕໍ ມໂນ ມານສໍ ຫທຍໍ ປຓ຺ຑຣໍ ມໂນ ມນາຍຕນໍ ມນິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ວິຎ຺ຎາຓກ຺ຂນ຺ໂຘ ຕຊ຺ຊາ ມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸ. ຈິຕ຺ເຕນ ສາ ຕຓ຺ຫາ ສຫຄຕາ ສຫຊາຕາ ສໍສຏ຺ຐາ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ເອກຸປ຺ປາທາ ເອກນິໂຣຘາ ເອກວຕ຺ຖຸກາ ເອກາຣມ຺ມຓາຕິປິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕນ຺ຕິ – ຍາ ກາຈິ ຕຓ຺ຫາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ.

ຕາສໍ ວິນຍາ ສທາ ສໂຕ ສິກ຺ເຂຕິ. ສທາຕິ ສທາ ສພ຺ພທາ ສພ຺ພກາລໍ ນິຈ຺ຈກາລໍ ຘຸວກາລໍ, ສຕຕໍ ສມິຕໍ ອພ຺ໂພກິຓ຺ຓໍ ໂປງ຺ຂານຸໂປງ຺ຂໍ ອຸທກູມິຄຊາຕໍ ອວີຈິສນ຺ຕຕິສຫິຕໍ ຜຸສິຕໍ, ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ, ປຸຣິມໍ ຍາມໍ ມຊ຺ຌິມໍ ຍາມໍ ປຈ຺ຉິມໍ ຍາມໍ, ກາເຬ ຊຸຓ຺ເຫ, ວສ຺ເສ ເຫມນ຺ເຕ ຄິມ຺ເຫ, ປຸຣິເມ ວໂຍຂນ຺ເຘ ມຊ຺ຌິເມ ວໂຍຂນ຺ເຘ ປຈ຺ຉິເມ ວໂຍຂນ຺ເຘ. ສໂຕຕິ ຈຕູຫິ ກາຣເຓຫິ ສໂຕ – ກາເຍ ກາຍານຸປສ຺ສນາສຕິປຏ຺ຐານໍ ຠາເວນ຺ໂຕ ສໂຕ, ເວທນາສຸ…ເປ… ຈິຕ຺ເຕ…ເປ… ຘມ຺ເມສຸ ຘມ຺ມານຸປສ຺ສນາສຕິປຏ຺ຐານໍ ຠາເວນ຺ໂຕ ສໂຕ. ອປເຣຫິປິ ຈຕູຫິ ກາຣເຓຫິ ສໂຕ – ອສຕິ ປຣິວຊ຺ຊນາຍ ສໂຕ, ສຕິກຣຓີຍານໍ ຘມ຺ມານໍ ກຕຕ຺ຕາ ສໂຕ, ສຕິປຏິປກ຺ຂານໍ ຘມ຺ມານໍ ຫຕຕ຺ຕາ ສໂຕ, ສຕິນິມິຕ຺ຕານໍ ອສມ຺ມຸຏ຺ຐຕ຺ຕາ ສໂຕ. ອປເຣຫິປິ ຈຕູຫິ ກາຣເຓຫິ ສໂຕ – ສຕິຍາ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ສໂຕ, ສຕິຍາ ວສິຕຕ຺ຕາ ສໂຕ, ສຕິຍາ ປາຄຸຎ຺ຎຕາຍ ສໂຕ, ສຕິຍາ ອປຈ຺ໂຈໂຣຫນຕາຍ ສໂຕ. ອປເຣຫິປິ ຈຕູຫິ ກາຣເຓຫິ ສໂຕ – ສຕ຺ຕຕ຺ຕາ ສໂຕ, ສນ຺ຕຕ຺ຕາ ສໂຕ, ສມິຕຕ຺ຕາ ສໂຕ, ສນ຺ຕຘມ຺ມສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ສໂຕ. ພຸທ຺ຘານຸສ຺ສຕິຍາ ສໂຕ, ຘມ຺ມານຸສ຺ສຕິຍາ ສໂຕ, ສງ຺ຆານຸສ຺ສຕິຍາ ສໂຕ, ສີລານຸສ຺ສຕິຍາ ສໂຕ, ຈາຄານຸສ຺ສຕິຍາ ສໂຕ, ເທວຕານຸສ຺ສຕິຍາ ສໂຕ, ອານາປານສ຺ສຕິຍາ ສໂຕ, ມຣຓສ຺ສຕິຍາ ສໂຕ, ກາຍຄຕາສຕິຍາ ສໂຕ, ອຸປສມານຸສ຺ສຕິຍາ ສໂຕ. ຍາ ສຕິ ອນຸສ຺ສຕິ ປຏິສ຺ສຕິ, ສຕິ ສຣຓຕາ ຘາຣຓຕາ ອປິລາປນຕາ ອສມ຺ມຸສ຺ສນຕາ, ສຕິ ສຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ສຕິພລໍ ສມ຺ມາສຕິ ສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ ເອກາຍນມຄ຺ໂຄ – ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ສຕິ. ອິມາຍ ສຕິຍາ ອຸເປໂຕ ສມຸເປໂຕ, ອຸປຄໂຕ ສມຸປຄໂຕ, ອຸປປນ຺ໂນ ສມຸປປນ຺ໂນ, ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂສ ວຸຈ຺ຈຕິ ສໂຕ.

ສິກ຺ເຂຕິ ຕິສ຺ໂສ ສິກ຺ຂາ – ອຘິສີລສິກ຺ຂາ, ອຘິຈິຕ຺ຕສິກ຺ຂາ, ອຘິປຎ຺ຎາສິກ຺ຂາ. ກຕມາ ອຘິສີລສິກ຺ຂາ? ອິຘ ຠິກ຺ຂຸ ສີລວາ ໂຫຕິ, ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສໍວຸໂຕ ວິຫຣຕິ ອາຈາຣໂຄຈຣສມ຺ປນ຺ໂນ, ອຓຸມຕ຺ເຕສຸ ວຊ຺ເຊສຸ ຠຍທສ຺ສາວີ, ສມາທາຍ ສິກ຺ຂຕິ ສິກ຺ຂາປເທສຸ, ຂຸທ຺ທໂກ ສີລກ຺ຂນ຺ໂຘ… ມຫນ຺ໂຕ ສີລກ຺ຂນ຺ໂຘ, ສີລໍ ປຕິຏ຺ຐາ ອາທິ ຈຣຓໍ ສໍຍໂມ ສໍວໂຣ ມຸຂໍ ປມຸຂໍ ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ສມາປຕ຺ຕິຍາ – ອຍໍ ອຘິສີລສິກ຺ຂາ.

ກຕມາ ອຘິຈິຕ຺ຕສິກ຺ຂາ? ອິຘ ຠິກ຺ຂຸ ວິວິຈ຺ເຈວ ກາເມຫິ ວິວິຈ຺ຈ ອກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສວິຕກ຺ກໍ ສວິຈາຣໍ ວິເວກຊໍ ປີຕິສຸຂໍ ປຐມໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ວິຕກ຺ກວິຈາຣານໍ ວູປສມາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ສມ຺ປສາທນໍ ເຈຕໂສ ເອໂກທິຠາວໍ ອວິຕກ຺ກໍ ອວິຈາຣໍ ສມາຘິຊໍ ປີຕິສຸຂໍ ທຸຕິຍໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ປີຕິຍາ ຈ ວິຣາຄາ ອຸເປກ຺ຂໂກ ຈ ວິຫຣຕິ ສໂຕ ຈ ສມ຺ປຊາໂນ ສຸຂຎ຺ຈ ກາເຍນ ປຏິສໍເວເທຕິ, ຍໍ ຕໍ ອຣິຍາ ອາຈິກ຺ຂນ຺ຕິ ‘‘ອຸເປກ຺ຂໂກ ສຕິມາ ສຸຂວິຫາຣີ’’ຕິ ຕຕິຍໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ສຸຂສ຺ສ ຈ ປຫານາ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ຈ ປຫານາ ປຸພ຺ເພວ ໂສມນສ຺ສໂທມນສ຺ສານໍ ອຕ຺ຖງ຺ຄມາ ອທຸກ຺ຂມສຸຂໍ ອຸເປກ຺ຂາສຕິປາຣິສຸທ຺ຘິໍ ຈຕຸຕ຺ຖໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ – ອຍໍ ອຘິຈິຕ຺ຕສິກ຺ຂາ.

ກຕມາ ອຘິປຎ຺ຎາສິກ຺ຂາ? ອິຘ ຠິກ຺ຂຸ ປຎ຺ຎວາ ໂຫຕິ, ອຸທຍຕ຺ຖຄາມິນິຍາ ປຎ຺ຎາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອຣິຍາຍ ນິພ຺ເພຘິກາຍ ສມ຺ມາທຸກ຺ຂກ຺ຂຍຄາມິນິຍາ. ໂສ ອິທໍ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ, ອຍໍ ທຸກ຺ຂສມຸທໂຍຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ, ອຍໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣໂຘຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ, ອຍໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ, ອິເມ ອາສວາຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ, ອຍໍ ອາສວສມຸທໂຍຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ, ອຍໍ ອາສວນິໂຣໂຘຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ, ອຍໍ ອາສວນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ – ອຍໍ ອຘິປຎ຺ຎາສິກ຺ຂາ.

ຕາສໍ ວິນຍາ ສທາ ສໂຕ ສິກ຺ເຂຕິ. ຕາສໍ ຕຓ຺ຫານໍ ວິນຍາຍ ປຏິວິນຍາຍ ປຫານາຍ ວູປສມາຍ ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄາຍ ປຏິປສ຺ສທ຺ຘິຍາ ອຘິສີລມ຺ປິ ສິກ຺ເຂຍ຺ຍ, ອຘິຈິຕ຺ຕມ຺ປິ ສິກ຺ເຂຍ຺ຍ, ອຘິປຎ຺ຎມ຺ປິ ສິກ຺ເຂຍ຺ຍ; ອິມາ ຕິສ຺ໂສ ສິກ຺ຂາໂຍ ອາວຊ຺ຊນ຺ໂຕ ສິກ຺ເຂຍ຺ຍ, ປຊານນ຺ໂຕ ສິກ຺ເຂຍ຺ຍ, ປສ຺ສນ຺ໂຕ ສິກ຺ເຂຍ຺ຍ, ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ໂຕ ສິກ຺ເຂຍ຺ຍ, ຈິຕ຺ຕໍ ອຘິຏ຺ຐຫນ຺ໂຕ ສິກ຺ເຂຍ຺ຍ, ສທ຺ຘາຍ ອຘິມຸຈ຺ຈນ຺ໂຕ ສິກ຺ເຂຍ຺ຍ, ວີຣິຍໍ ປຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ສິກ຺ເຂຍ຺ຍ, ສຕິໍ ອຸປຏ຺ຐເປນ຺ໂຕ ສິກ຺ເຂຍ຺ຍ, ຈິຕ຺ຕໍ ສມາທຫນ຺ໂຕ ສິກ຺ເຂຍ຺ຍ, ປຎ຺ຎາຍ ປຊານນ຺ໂຕ ສິກ຺ເຂຍ຺ຍ, ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ ອຠິຊານນ຺ໂຕ ສິກ຺ເຂຍ຺ຍ, ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ ປຣິຊານນ຺ໂຕ ສິກ຺ເຂຍ຺ຍ, ປຫາຕພ຺ພໍ ປຊຫນ຺ໂຕ ສິກ຺ເຂຍ຺ຍ, ຠາເວຕພ຺ພໍ ຠາເວນ຺ໂຕ ສິກ຺ເຂຍ຺ຍ, ສຈ຺ຉິກາຕພ຺ພໍ ສຈ຺ຉິກໂຣນ຺ໂຕ ສິກ຺ເຂຍ຺ຍ ອາຈເຣຍ຺ຍ ສມາຈເຣຍ຺ຍ ສມາທາຍ ວຕ຺ເຕຍ຺ຍາຕິ – ຕາສໍ ວິນຍາ ສທາ ສໂຕ ສິກ຺ເຂ.

ເຕນາຫ ຠຄວາ –

‘‘ມູລໍ ປປຎ຺ຈສງ຺ຂາຍ, [ອິຕິ ຠຄວາ]

ມນ຺ຕາ ອສ຺ມີຕິ ສພ຺ພມຸປຣຸນ຺ເຘ;

ຍາ ກາຈິ ຕຓ຺ຫາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ, ຕາສໍ ວິນຍາ ສທາ ສໂຕ ສິກ຺ເຂ’’ຕິ.

໑໕໒. ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຘມ຺ມມຠິຊຎ຺ຎາ, ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ອຖ ວາປິ ພຫິທ຺ຘາ;

ນ ເຕນ ຖາມໍ ກຸພ຺ເພຖ, ນ ຫິ ສາ ນິພ຺ພຸຕິ ສຕໍ ວຸຕ຺ຕາ.

ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຘມ຺ມມຠິຊຎ຺ຎາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕນ຺ຕິ. ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ອຕ຺ຕໂນ ຄຸຓໍ ຊາເນຍ຺ຍ ກຸສເລ ວາ ຘມ຺ເມ ອພ຺ຍາກເຕ ວາ ຘມ຺ເມ. ກຕເມ ອຕ຺ຕໂນ ຄຸຓາ? ອຸຈ຺ຈາ ກຸລາ ປພ຺ພຊິໂຕ ວາ ອສ຺ສໍ [ອສ຺ສ (ສ຺ຍາ.)], ມຫາໂຠຄກຸລາ ປພ຺ພຊິໂຕ ວາ ອສ຺ສໍ, ອຸຬາຣໂຠຄກຸລາ ປພ຺ພຊິໂຕ ວາ ອສ຺ສໍ, ຎາໂຕ ຍສສ຺ສີ ສຄຫຏ຺ຐປພ຺ພຊິຕານນ຺ຕິ ວາ ອສ຺ສໍ, ລາຠິມ຺ຫິ ຈີວຣປິຓ຺ຑປາຕເສນາສນຄິລານປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາຣານນ຺ຕິ ວາ ອສ຺ສໍ, ສຸຕ຺ຕນ຺ຕິໂກ ວາ ອສ຺ສໍ, ວິນຍຘໂຣ ວາ ອສ຺ສໍ, ຘມ຺ມກຖິໂກ ວາ ອສ຺ສໍ, ອາຣຎ຺ຎິໂກ ວາ ອສ຺ສໍ, ປິຓ຺ຑປາຕິໂກ ວາ ອສ຺ສໍ, ປໍສຸກູລິໂກ ວາ ອສ຺ສໍ, ເຕຈີວຣິໂກ ວາ ອສ຺ສໍ, ສປທານຈາຣິໂກ ວາ ອສ຺ສໍ, ຂລຸປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕິໂກ ວາ ອສ຺ສໍ, ເນສຊ຺ຊິໂກ ວາ ອສ຺ສໍ, ຍຖາສນ຺ຖຕິໂກ ວາ ອສ຺ສໍ, ປຐມສ຺ສ ຌານສ຺ສ ລາຠີຕິ ວາ ອສ຺ສໍ, ທຸຕິຍສ຺ສ ຌານສ຺ສ ລາຠີຕິ ວາ ອສ຺ສໍ, ຕຕິຍສ຺ສ ຌານສ຺ສ ລາຠີຕິ ວາ ອສ຺ສໍ, ຈຕຸຕ຺ຖສ຺ສ ຌານສ຺ສ ລາຠີຕິ ວາ ອສ຺ສໍ, ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນສມາປຕ຺ຕິຍາ ລາຠີຕິ ວາ ອສ຺ສໍ, ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນສມາປຕ຺ຕິຍາ… ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນສມາປຕ຺ຕິຍາ… ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນສມາປຕ຺ຕິຍາ ລາຠີຕິ ວາ ອສ຺ສໍ – ອິເມ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຄຸຓາ. ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ອຕ຺ຕໂນ ຄຸຓໍ ຊາເນຍ຺ຍ ອາຊາເນຍ຺ຍ ວິຊາເນຍ຺ຍ ປຏິວິຊາເນຍ຺ຍ ປຏິວິຊ຺ເຌຍ຺ຍາຕິ – ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຘມ຺ມມຠິຊຎ຺ຎາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ. ອຖ ວາປິ ພຫິທ຺ຘາຕິ. ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ວາ ອາຈຣິຍສ຺ສ ວາ ເຕ ຄຸຓາ ອສ຺ສູຕິ [ອສ຺ສູຕິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ (ພຫູສຸ)] – ອຖ ວາປິ ພຫິທ຺ຘາ.

ນ ເຕນ ຖາມໍ ກຸພ຺ເພຖາຕິ. ອຕ຺ຕໂນ ວາ ຄຸເຓນ ປເຣສໍ ວາ ຄຸເຓນ ຖາມໍ ນ ກເຣຍ຺ຍ, ຖມ຺ຠໍ ນ ກເຣຍ຺ຍ, ມານໍ ນ ກເຣຍ຺ຍ, ອຸນ຺ນຕິໍ ນ ກເຣຍ຺ຍ, ອຸນ຺ນມໍ ນ ກເຣຍ຺ຍ, ນ ເຕນ ມານໍ ຊເນຍ຺ຍ, ນ ເຕນ ຖທ຺ໂຘ ອສ຺ສ ປຕ຺ຖທ຺ໂຘ ປຄ຺ຄຫິຕສິໂຣຕິ – ນ ເຕນ ຖາມໍ ກຸພ຺ເພຖ.

ນ ຫິ ສາ ນິພ຺ພຸຕິ ສຕໍ ວຸຕ຺ຕາຕິ. ສຕານໍ ສນ຺ຕານໍ ສປ຺ປຸຣິສານໍ ພຸທ຺ຘານໍ ພຸທ຺ຘສາວການໍ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘານໍ ສາ ນິພ຺ພຸຕີຕິ ນ ວຸຕ຺ຕາ ນ ປວຸຕ຺ຕາ ນ ອາຈິກ຺ຂິຕາ ນ ເທສິຕາ ນ ປຎ຺ຎປິຕາ ນ ປຏ຺ຐປິຕາ ນ ວິວຏາ ນ ວິຠຕ຺ຕາ ນ ອຸຕ຺ຕານີກຕາ ນປ຺ປກາສິຕາຕິ – ນ ຫິ ສາ ນິພ຺ພຸຕິ ສຕໍ ວຸຕ຺ຕາ.

ເຕນາຫ ຠຄວາ –

‘‘ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຘມ຺ມມຠິຊຎ຺ຎາ, ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ອຖ ວາປິ ພຫິທ຺ຘາ;

ນ ເຕນ ຖາມໍ ກຸພ຺ເພຖ, ນ ຫິ ສາ ນິພ຺ພຸຕິ ສຕໍ ວຸຕ຺ຕາ’’ຕິ.

໑໕໓. ເສຍ຺ໂຍ ນ ເຕນ ມຎ຺ເຎຍ຺ຍ, ນີເຈຍ຺ໂຍ ອຖ ວາປິ ສຣິກ຺ໂຂ;

ຜຸຏ຺ໂຐ ອເນກຣູເປຫິ, ນາຕຸມານໍ ວິກປ຺ປຍໍ ຕິຏ຺ເຐ.

ເສຍ຺ໂຍ ນ ເຕນ ມຎ຺ເຎຍ຺ຍາຕິ. ‘‘ເສຍ຺ໂຍຫມສ຺ມີ’’ຕິ ອຕິມານໍ ນ ຊເນຍ຺ຍ ຊາຕິຍາ ວາ ໂຄຕ຺ເຕນ ວາ ໂກລປຸຕ຺ຕິເຍນ ວາ ວຓ຺ຓໂປກ຺ຂຣຕາຍ ວາ ຘເນນ ວາ ອຊ຺ເຌເນນ ວາ ກມ຺ມາຍຕເນນ ວາ ສິປ຺ປາຍຕເນນ ວາ ວິຊ຺ຊາຏ຺ຐາເນນ ວາ ສຸເຕນ ວາ ປຏິຠາເນນ ວາ ອຎ຺ຎຕຣຎ຺ຎຕເຣນ ວາ ວຕ຺ຖຸນາຕິ – ເສຍ຺ໂຍ ນ ເຕນ ມຎ຺ເຎຍ຺ຍ.

ນີເຈຍ຺ໂຍ ອຖ ວາປິ ສຣິກ຺ໂຂຕິ. ‘‘ຫີໂນຫມສ຺ມີ’’ຕິ ໂອມານໍ ນ ຊເນຍ຺ຍ ຊາຕິຍາ ວາ ໂຄຕ຺ເຕນ ວາ…ເປ… ອຎ຺ຎຕຣຎ຺ຎຕເຣນ ວາ ວຕ຺ຖຸນາ. ‘‘ສທິໂສຫມສ຺ມີ’’ຕິ ມານໍ ນ ຊເນຍ຺ຍ ຊາຕິຍາ ວາ ໂຄຕ຺ເຕນ ວາ ໂກລປຸຕ຺ຕິເຍນ ວາ ວຓ຺ຓໂປກ຺ຂຣຕາຍ ວາ ຘເນນ ວາ ອຊ຺ເຌເນນ ວາ ກມ຺ມາຍຕເນນ ວາ ສິປ຺ປາຍຕເນນ ວາ ວິຊ຺ຊາຏ຺ຐາເນນ ວາ ສຸເຕນ ວາ ປຏິຠາເນນ ວາ ອຎ຺ຎຕຣຎ຺ຎຕເຣນ ວາ ວຕ຺ຖຸນາຕິ – ນີເຈຍ຺ໂຍ ອຖ ວາປິ ສຣິກ຺ໂຂ.

ຜຸຏ຺ໂຐ ອເນກຣູເປຫີຕິ. ອເນກວິເຘຫິ ອາກາເຣຫິ ຜຸຏ຺ໂຐ ປເຣໂຕ ສໂມຫິໂຕ ສມນ຺ນາຄໂຕຕິ – ຜຸຏ຺ໂຐ ອເນກຣູເປຫິ.

ນາຕຸມານໍ ວິກປ຺ປຍໍ ຕິຏ຺ເຐຕິ. ອາຕຸມາ ວຸຈ຺ຈຕິ ອຕ຺ຕາ. ອຕ຺ຕານໍ ກປ຺ເປນ຺ໂຕ ວິກປ຺ເປນ຺ໂຕ ວິກປ຺ປໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ໂຕ ນ ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍາຕິ – ນາຕຸມານໍ ວິກປ຺ປຍໍ ຕິຏ຺ເຐ.

ເຕນາຫ ຠຄວາ –

‘‘ເສຍ຺ໂຍ ນ ເຕນ ມຎ຺ເຎຍ຺ຍ, ນີເຈຍ຺ໂຍ ອຖ ວາປິ ສຣິກ຺ໂຂ;

ຜຸຏ຺ໂຐ ອເນກຣູເປຫິ, ນາຕຸມານໍ ວິກປ຺ປຍໍ ຕິຏ຺ເຐ’’ຕິ.

໑໕໔. ອຊ຺ຌຕ຺ຕເມວຸປສເມ, ນ ອຎ຺ຎໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ສນ຺ຕິເມເສຍ຺ຍ;

ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ອຸປສນ຺ຕສ຺ສ, ນຕ຺ຖິ ອຕ຺ຕາ [ອຕ຺ຕໍ (ສ຺ຍາ.)] ກຸໂຕ ນິຣຕ຺ຕາ [ນິຣຕ຺ຕໍ (ສ຺ຍາ.)] ວາ.

ອຊ຺ຌຕ຺ຕເມວຸປສເມຕິ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ຣາຄໍ ສເມຍ຺ຍ, ໂທສໍ ສເມຍ຺ຍ, ໂມຫໍ ສເມຍ຺ຍ, ໂກຘໍ…ເປ… ອຸປນາຫໍ… ມກ຺ຂໍ… ປຬາສໍ… ອິສ຺ສໍ… ມຈ຺ຉຣິຍໍ… ມາຍໍ… ສາເຐຍ຺ຍໍ… ຖມ຺ຠໍ… ສາຣມ຺ຠໍ … ມານໍ… ອຕິມານໍ… ມທໍ… ປມາທໍ… ສພ຺ເພ ກິເລເສ… ສພ຺ເພ ທຸຈ຺ຈຣິເຕ… ສພ຺ເພ ທຣເຖ… ສພ຺ເພ ປຣິຬາເຫ… ສພ຺ເພ ສນ຺ຕາເປ… ສພ຺ພາກຸສລາຠິສງ຺ຂາເຣ ສເມຍ຺ຍ ອຸປສເມຍ຺ຍ ວູປສເມຍ຺ຍ ນິພ຺ພາເປຍ຺ຍ ປຏິປສ຺ສມ຺ເຠຍ຺ຍາຕິ – ອຊ຺ຌຕ຺ຕເມວຸປສເມ.

ນ ອຎ຺ຎໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ສນ຺ຕິເມເສຍ຺ຍາຕິ. ອຎ຺ຎໂຕ ອສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄນ, ມິຈ຺ຉາປຏິປທາຍ, ອນິຍ຺ຍານປເຕນ, ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ສຕິປຏ຺ຐາເນຫິ, ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ສມ຺ມປ຺ປຘາເນຫິ, ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອິທ຺ຘິປາເທຫິ, ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍຫິ, ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ພເລຫິ, ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ໂພຊ຺ຌງ຺ເຄຫິ, ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອຣິຍາ ອຏ຺ຐງ຺ຄິກາ ມຄ຺ຄາ ສນ຺ຕິໍ ອຸປສນ຺ຕິໍ ວູປສນ຺ຕິໍ ນິພ຺ພຸຕິໍ ປຏິປສ຺ສທ຺ຘິໍ ນ ເອເສຍ຺ຍ ນ ຄເວເສຍ຺ຍ ນ ປຣິເຍເສຍ຺ຍາຕິ – ນ ອຎ຺ຎໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ສນ຺ຕິເມເສຍ຺ຍ.

ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ອຸປສນ຺ຕສ຺ສາຕິ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ຣາຄໍ ສນ຺ຕສ຺ສ, ໂທສໍ ສນ຺ຕສ຺ສ, ໂມຫໍ ສນ຺ຕສ຺ສ…ເປ… ສພ຺ພາກຸສລາຠິສງ຺ຂາເຣ ສນ຺ຕສ຺ສ ອຸປສນ຺ຕສ຺ສ ວູປສນ຺ຕສ຺ສ ນິພ຺ພຸຕສ຺ສ ປຏິປສ຺ສທ຺ຘິຍາຕິ – ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ອຸປສນ຺ຕສ຺ສ.

ນຕ຺ຖິ ອຕ຺ຕາ ກຸໂຕ ນິຣຕ຺ຕາ ວາຕິ. ນຕ຺ຖີຕິ ປຏິກ຺ເຂໂປ. ອຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ຕທິຏ຺ຐິ ນຕ຺ຖິ; ນິຣຕ຺ຕາຕິ ອຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐິ ນຕ຺ຖິ. ອຕ຺ຕາຕິ ຄຫິຕໍ ນຕ຺ຖິ; ນິຣຕ຺ຕາຕິ ມຸຎ຺ຈິຕພ຺ພໍ ນຕ຺ຖິ. ຍສ຺ສຕ຺ຖິ ຄຫິຕໍ, ຕສ຺ສຕ຺ຖິ ມຸຎ຺ຈິຕພ຺ພໍ. ຕສ຺ສ ຄຫິຕໍ ຄາຫໍ ມຸຎ຺ຈນໍ ສມຕິກ຺ກນ຺ໂຕ ອຣຫາ ວຸທ຺ຘິປາຣິຫານິວີຕິວຕ຺ໂຕ. ໂສ ວຸຏ຺ຐວາໂສ ຈິຓ຺ຓຈຣໂຓ…ເປ… ຊາຕິມຣຓສໍສາໂຣ, ນຕ຺ຖິ ຕສ຺ສ ປຸນພ຺ຠໂວຕິ – ນຕ຺ຖິ ອຕ຺ຕາ ກຸໂຕ ນິຣຕ຺ຕາ ວາ.

ເຕນາຫ ຠຄວາ –

‘‘ອຊ຺ຌຕ຺ຕເມວຸປສເມ, ນ ອຎ຺ຎໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ສນ຺ຕິເມເສຍ຺ຍ;

ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ອຸປສນ຺ຕສ຺ສ, ນຕ຺ຖິ ອຕ຺ຕາ ກຸໂຕ ນິຣຕ຺ຕາ ວາ’’ຕິ.

໑໕໕. ມຊ຺ເຌ ຍຖາ ສມຸທ຺ທສ຺ສ, ອູມິ ໂນ ຊາຍຕີ ຐິໂຕ ໂຫຕິ;

ເອວໍ ຐິໂຕ ອເນຊສ຺ສ, ອຸສ຺ສທໍ ຠິກ຺ຂຸ ນ ກເຣຍ຺ຍ [ກເຣ (ສີ.)] ກຸຫິຎ຺ຈິ.

ມຊ຺ເຌ ຍຖາ ສມຸທ຺ທສ຺ສ, ອູມິ ໂນ ຊາຍຕີ ຐິໂຕ ໂຫຕີຕິ. ສມຸທ຺ໂທ ຈຕຸຣາສີຕິໂຍຊນສຫສ຺ສານິ ອຸພ຺ເພເຘນ ຄມ຺ຠີໂຣ. ເຫຏ຺ຐາ ຈຕ຺ຕາຣີສໂຍຊນສຫສ຺ສານິ ອຸທກໍ ມຈ຺ຉກຈ຺ຉເປຫິ ກມ຺ປຕິ. ອຸປຣິ ຈຕ຺ຕາຣີສໂຍຊນສຫສ຺ສານິ ອຸທກໍ ວາເຕຫິ ກມ຺ປຕິ. ມຊ຺ເຌ ຈຕ຺ຕາຣີສໂຍຊນສຫສ຺ສານິ ອຸທກໍ ນ ກມ຺ປຕິ ນ ວິກມ຺ປຕິ ນ ຈລຕິ ນ ເວຘຕິ ນປ຺ປເວຘຕິ ນ ສມ຺ປເວຘຕິ. ອເນຣິໂຕ ອຆຏ຺ຏິໂຕ ອຈລິໂຕ ອລຸຬິໂຕ ອຠນ຺ໂຕ ວູປສນ຺ໂຕ ຕຕ຺ຣ ອູມິ ໂນ ຊາຍຕິ, ຐິໂຕ ໂຫຕິ ສມຸທ຺ໂທຕິ. ເອວມ຺ປິ ມຊ຺ເຌ ຍຖາ ສມຸທ຺ທສ຺ສ ອູມິ ໂນ ຊາຍຕີ ຐິໂຕ ໂຫຕິ.

ອຖ ວາ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ປພ຺ພຕານໍ ອນ຺ຕຣິກາສຸ ສຕ຺ຕສີທນ຺ຕຣາ ມຫາສມຸທ຺ທາ. [ສີທນ຺ຕຣສມຸທ຺ໂທ (ສ຺ຍາ.)] ຕຕ຺ຣ ອຸທກໍ ນ ກມ຺ປຕິ ນ ວິກມ຺ປຕິ ນ ຈລຕິ ນ ເວຘຕິ ນປ຺ປເວຘຕິ ນ ສມ຺ປເວຘຕິ. ອເນຣິໂຕ ອຆຏ຺ຏິໂຕ ອຈລິໂຕ ອລຸຬິໂຕ ອຠນ຺ໂຕ ວູປສນ຺ໂຕ ຕຕ຺ຣ ອູມິ ໂນ ຊາຍຕິ, ຐິໂຕ ໂຫຕິ ສມຸທ຺ໂທຕິ. ເອວມ຺ປິ ມຊ຺ເຌ ຍຖາ ສມຸທ຺ທສ຺ສ ອູມິ ໂນ ຊາຍຕີ ຐິໂຕ ໂຫຕິ.

ເອວໍ ຐິໂຕ ອເນຊສ຺ສາຕິ. ເອວນ຺ຕິ ໂອປມ຺ມສມ຺ປຏິປາທນໍ. ຐິໂຕຕິ ລາເຠປິ ນ ກມ຺ປຕິ, ອລາເຠປິ ນ ກມ຺ປຕິ, ຍເສປິ ນ ກມ຺ປຕິ, ອຍເສປິ ນ ກມ຺ປຕິ, ປສໍສາຍປິ ນ ກມ຺ປຕິ, ນິນ຺ທາຍປິ ນ ກມ຺ປຕິ, ສຸເຂປິ ນ ກມ຺ປຕິ, ທຸກ຺ເຂປິ ນ ກມ຺ປຕິ ນ ວິກມ຺ປຕິ ນ ຈລຕິ ນ ເວຘຕິ ນປ຺ປເວຘຕິ ນ ສມ຺ປເວຘຕີຕິ – ເອວໍ ຐິໂຕ. ອເນຊສ຺ສາຕິ ເອຊາ ວຸຈ຺ຈຕິ ຕຓ຺ຫາ. ໂຍ ຣາໂຄ ສາຣາໂຄ…ເປ… ອຠິຊ຺ຌາ ໂລໂຠ ອກຸສລມູລໍ. ຍສ຺ເສສາ ເອຊາ ຕຓ຺ຫາ ປຫີນາ ອຸຈ຺ຉິນ຺ນາ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ນາ ວູປສນ຺ຕາ ປຏິປສ຺ສທ຺ຘາ ອຠພ຺ພຸປ຺ປຕ຺ຕິກາ ຎາຓຄ຺ຄິນາ ທຑ຺ຒາ, ໂສ ວຸຈ຺ຈຕິ ອເນໂຊ. ເອຊາຍ ປຫີນຕ຺ຕາ ອເນໂຊ; ໂສ ລາເຠປິ ນ ອິຎ຺ຊຕິ, ອລາເຠປິ ນ ອິຎ຺ຊຕິ, ຍເສປິ ນ ອິຎ຺ຊຕິ, ອຍເສປິ ນ ອິຎ຺ຊຕິ, ປສໍສາຍປິ ນ ອິຎ຺ຊຕິ, ນິນ຺ທາຍປິ ນ ອິຎ຺ຊຕິ, ສຸເຂປິ ນ ອິຎ຺ຊຕິ, ທຸກ຺ເຂປິ ນ ອິຎ຺ຊຕິ, ນ ຈລຕິ ນ ເວຘຕິ ນປ຺ປເວຘຕິ ນ ສມ຺ປເວຘຕີຕິ – ເອວໍ ຐິໂຕ ອເນຊສ຺ສ.

ອຸສ຺ສທໍ ຠິກ຺ຂຸ ນ ກເຣຍ຺ຍ ກຸຫິຎ຺ຈີຕິ. ອຸສ຺ສທາຕິ ສຕ຺ຕຸສ຺ສທາ – ຣາຄຸສ຺ສທໍ [ຣາຄຸສ຺ສໂທ (ສ຺ຍາ.)], ໂທສຸສ຺ສທໍ, ໂມຫຸສ຺ສທໍ, ມານຸສ຺ສທໍ, ທິຏ຺ຐຸສ຺ສທໍ, ກິເລສຸສ຺ສທໍ, ກມ຺ມຸສ຺ສທໍ ນ ກເຣຍ຺ຍ ນ ຊເນຍ຺ຍ ນ ສຎ຺ຊເນຍ຺ຍ ນ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຍ຺ຍ ນາຠິນິພ຺ພຕ຺ເຕຍ຺ຍ. ກຸຫິຎ຺ຈີຕິ ກຸຫິຎ຺ຈິ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິ ກຕ຺ຖຈິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ວາ ພຫິທ຺ຘາ ວາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕພຫິທ຺ຘາ ວາຕິ – ອຸສ຺ສທໍ ຠິກ຺ຂຸ ນ ກເຣຍ຺ຍ ກຸຫິຎ຺ຈິ.

ເຕນາຫ ຠຄວາ –

‘‘ມຊ຺ເຌ ຍຖາ ສມຸທ຺ທສ຺ສ, ອູມິ ໂນ ຊາຍຕີ ຐິໂຕ ໂຫຕິ;

ເອວໍ ຐິໂຕ ອເນຊສ຺ສ, ອຸສ຺ສທໍ ຠິກ຺ຂຸ ນ ກເຣຍ຺ຍ ກຸຫິຎ຺ຈີ’’ຕິ.

໑໕໖. ອກິຕ຺ຕຍີ ວິວຏຈກ຺ຂຸ, ສກ຺ຂິຘມ຺ມໍ ປຣິສ຺ສຍວິນຍໍ;

ປຏິປທໍ ວເທຫິ ຠທ຺ທນ຺ເຕ, ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຖ ວາປິ ສມາຘິໍ.

ອກິຕ຺ຕຍີ ວິວຏຈກ຺ຂູຕິ. ອກິຕ຺ຕຍີຕິ ກິຕ຺ຕິຕໍ ອາຈິກ຺ຂິຕໍ ເທສິຕໍ ປຎ຺ຎປິຕໍ ປຏ຺ຐປິຕໍ ວິວຏໍ ວິຠຕ຺ຕໍ ອຸຕ຺ຕານີກຕໍ ປກາສິຕນ຺ຕິ – ອກິຕ຺ຕຍິ [ອກິຕ຺ຕຍີຕິ ອກິຕ຺ຕຍິ ປຣິກິຕ຺ຕຍິ ອາຈິກ຺ຂິ ເທເສສິ ປຎ຺ຎເປສິ ປຏ຺ຐເປສິ ວິວຣິ ວິຠຊິ ອຸຕ຺ຕານິມກາສິ ປກາເສສີຕິ ອກິຕ຺ຕຍິ (ສ຺ຍາ.)]. ວິວຏຈກ຺ຂູຕິ ຠຄວາ ປຎ຺ຈຫິ ຈກ຺ຂູຫິ ວິວຏຈກ຺ຂຸ – ມໍສຈກ຺ຂຸນາປິ ວິວຏຈກ຺ຂຸ, ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາປິ ວິວຏຈກ຺ຂຸ, ປຎ຺ຎາຈກ຺ຂຸນາປິ ວິວຏຈກ຺ຂຸ, ພຸທ຺ຘຈກ຺ຂຸນາປິ ວິວຏຈກ຺ຂຸ, ສມນ຺ຕຈກ຺ຂຸນາປິ ວິວຏຈກ຺ຂຸ.

ກຖໍ ຠຄວາ ມໍສຈກ຺ຂຸນາປິ ວິວຏຈກ຺ຂຸ? ມໍສຈກ຺ຂຸມ຺ຫິປິ ຠຄວໂຕ ປຎ຺ຈ ວຓ຺ຓາ ສໍວິຊ຺ຊນ຺ຕິ – ນີໂລ ຈ ວຓ຺ໂຓ, ປີຕໂກ ຈ ວຓ຺ໂຓ, ໂລຫິຕໂກ ຈ ວຓ຺ໂຓ, ກຓ຺ໂຫ ຈ ວຓ຺ໂຓ, ໂອທາໂຕ ຈ ວຓ຺ໂຓ. ອກ຺ຂິໂລມານິ ຈ ຠຄວໂຕ ຍຕ຺ຖ ຈ ອກ຺ຂິໂລມານິ ປຕິຏ຺ຐິຕານິ ຕໍ ນີລໍ ໂຫຕິ ສຸນີລໍ ປາສາທິກໍ ທສ຺ສເນຍ຺ຍໍ ອຸມາປຸປ຺ຜສມານໍ [ອຸມ຺ມາປຸປ຺ຜສມານໍ (ສີ. ກ.), ອຸມ຺ມາຣປຸປ຺ຜສມານໍ (ສ຺ຍາ.)]. ຕສ຺ສ ປຣໂຕ ປີຕກໍ ໂຫຕິ ສຸປີຕກໍ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ຓໍ ປາສາທິກໍ ທສ຺ສເນຍ຺ຍໍ ກຓິກາຣປຸປ຺ຜສມານໍ. ອຸຠຍໂຕ ຈ ອກ຺ຂິກູຏານິ ຠຄວໂຕ ໂລຫິຕການິ ໂຫນ຺ຕິ ສຸໂລຫິຕການິ ປາສາທິການິ ທສ຺ສເນຍ຺ຍານິ ອິນ຺ທໂຄປກສມານານິ. ມຊ຺ເຌ ກຓ຺ຫໍ ໂຫຕິ ສຸກຓ຺ຫໍ ອລູຂໍ ສິນິທ຺ຘໍ ປາສາທິກໍ ທສ຺ສເນຍ຺ຍໍ ອທ຺ທາຣິຏ຺ຐກສມານໍ [ອຬາຣິຏ຺ຐກສມານໍ (ສ຺ຍາ.)]. ຕສ຺ສ ປຣໂຕ ໂອທາຕໍ ໂຫຕິ ສຸໂອທາຕໍ ເສຕໍ ປຓ຺ຑຣໍ ປາສາທິກໍ ທສ຺ສເນຍ຺ຍໍ ໂອສຘິຕາຣກສມານໍ. ເຕນ ຠຄວາ ປາກຕິເກນ ມໍສຈກ຺ຂຸນາ ອຕ຺ຕຠາວປຣິຍາປນ຺ເນນ ປຸຣິມສຸຈຣິຕກມ຺ມາຠິນິພ຺ພຕ຺ເຕນ ສມນ຺ຕາ ໂຍຊນໍ ປສ຺ສຕິ ທິວາ ເຈວ ຣຕ຺ຕິຎ຺ຈ. ຍທາ ຫິປິ ຈຕຸຣງ຺ຄສມນ຺ນາຄໂຕ ອນ຺ຘກາໂຣ ໂຫຕິ. ສູຣິໂຍ ວາ ອຕ຺ຖງ຺ຄໂຕ ໂຫຕິ. ກາຬປກ຺ໂຂ ຈ ອຸໂປສໂຖ ໂຫຕິ. ຕິພ຺ໂພ ຈ ວນສຓ຺ໂຑ ໂຫຕິ. ມຫາ ຈ ກາຬເມໂຆ [ອກາລເມໂຆ (ສ຺ຍາ.)] ອພ຺ຠຸຏ຺ຐິໂຕ ໂຫຕິ. ເອວຣູເປປິ ຈຕຸຣງ຺ຄສມນ຺ນາຄເຕ ອນ຺ຘກາເຣ ສມນ຺ຕາ ໂຍຊນໍ ປສ຺ສຕິ. ນຕ຺ຖິ ໂສ ກຸຏ຺ໂຏ [ກຸຑ຺ໂຑ (ສີ.)] ວາ ກວາຏໍ ວາ ປາກາໂຣ ວາ ປພ຺ພໂຕ ວາ ຄຈ຺ໂຉ ວາ ລຕາ ວາ ອາວຣຓໍ ຣູປານໍ ທສ຺ສນາຍ. ເອກຎ຺ເຈ ຕິລຜລໍ ນິມິຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ຕິລວາເຫ ປກ຺ຂິເປຍ຺ຍ. ຕຎ຺ເຎວ ຕິລຜລໍ ອຸທ຺ຘເຣຍ຺ຍ. ເອວໍ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ຠຄວໂຕ ປາກຕິກໍ ມໍສຈກ຺ຂຸ. ເອວໍ ຠຄວາ ມໍສຈກ຺ຂຸນາປິ ວິວຏຈກ຺ຂຸ.

ກຖໍ ຠຄວາ ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາປິ ວິວຏຈກ຺ຂຸ? ຠຄວາ ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ວິສຸທ຺ເຘນ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມານຸສເກນ ສຕ຺ເຕ ປສ຺ສຕິ ຈວມາເນ ອຸປປຊ຺ຊມາເນ ຫີເນ ປຓີເຕ ສຸວຓ຺ເຓ ທຸພ຺ພຓ຺ເຓ ສຸຄເຕ ທຸຄ຺ຄເຕ. ຍຖາກມ຺ມູປເຄ ສຕ຺ເຕ ປຊານາຕິ – ‘‘ອິເມ ວຕ ໂຠນ຺ໂຕ ສຕ຺ຕາ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິເຕນ ສມນ຺ນາຄຕາ ວຈີທຸຈ຺ຈຣິເຕນ ສມນ຺ນາຄຕາ ມໂນທຸຈ຺ຈຣິເຕນ ສມນ຺ນາຄຕາ ອຣິຍານໍ ອຸປວາທກາ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິກາ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິກມ຺ມສມາທານາ, ເຕ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ນິຣຍໍ ອຸປປນ຺ນາ. ອິເມ ວາ ປນ ໂຠນ຺ໂຕ ສຕ຺ຕາ ກາຍສຸຈຣິເຕນ ສມນ຺ນາຄຕາ ວຈີສຸຈຣິເຕນ ສມນ຺ນາຄຕາ ມໂນສຸຈຣິເຕນ ສມນ຺ນາຄຕາ ອຣິຍານໍ ອນຸປວາທກາ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິກາ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິກມ຺ມສມາທານາ, ເຕ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ສຸຄຕິໍ ສຄ຺ຄໍ ໂລກໍ ອຸປປນ຺ນາ’’ຕິ. ອິຕິ ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ວິສຸທ຺ເຘນ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມານຸສເກນ ສຕ຺ເຕ ປສ຺ສຕິ ຈວມາເນ ອຸປປຊ຺ຊມາເນ ຫີເນ ປຓີເຕ ສຸວຓ຺ເຓ ທຸພ຺ພຓ຺ເຓ ສຸຄເຕ ທຸຄ຺ຄເຕ; ຍຖາກມ຺ມູປເຄ ສຕ຺ເຕ ປຊານາຕິ. ອາກງ຺ຂມາໂນ ຈ ຠຄວາ ເອກມ຺ປິ ໂລກຘາຕຸໍ ປສ຺ເສຍ຺ຍ, ທ຺ເວປິ ໂລກຘາຕຸໂຍ ປສ຺ເສຍ຺ຍ, ຕິສ຺ໂສປິ ໂລກຘາຕຸໂຍ ປສ຺ເສຍ຺ຍ, ຈຕສ຺ໂສປິ ໂລກຘາຕຸໂຍ ປສ຺ເສຍ຺ຍ, ປຎ຺ຈປິ ໂລກຘາຕຸໂຍ ປສ຺ເສຍ຺ຍ, ທສປິ ໂລກຘາຕຸໂຍ ປສ຺ເສຍ຺ຍ, ວີສມ຺ປິ ໂລກຘາຕຸໂຍ ປສ຺ເສຍ຺ຍ, ຕິໍສມ຺ປິ ໂລກຘາຕຸໂຍ ປສ຺ເສຍ຺ຍ, ຈຕ຺ຕາລີສມ຺ປິ ໂລກຘາຕຸໂຍ ປສ຺ເສຍ຺ຍ, ປຎ຺ຎາສມ຺ປິ ໂລກຘາຕຸໂຍ ປສ຺ເສຍ຺ຍ, ສຕມ຺ປິ ໂລກຘາຕຸໂຍ ປສ຺ເສຍ຺ຍ, ສຫສ຺ສິມ຺ປິ ຈູຬນິກໍ ໂລກຘາຕຸໍ ປສ຺ເສຍ຺ຍ, ທ຺ວິສຫສ຺ສິມ຺ປິ ມຊ຺ຌິມິກໍ ໂລກຘາຕຸໍ ປສ຺ເສຍ຺ຍ, ຕິສຫສ຺ສິມ຺ປິ ໂລກຘາຕຸໍ ປສ຺ເສຍ຺ຍ, ມຫາສຫສ຺ສິມ຺ປິ [ຕິສຫສ຺ສິໍ ມຫາສຫສ຺ສິມ຺ປິ (ສີ. ກ.)] ໂລກຘາຕຸໍ ປສ຺ເສຍ຺ຍ. ຍາວຕກໍ ວາ ປນ ອາກງ຺ເຂຍ຺ຍ ຕາວຕກໍ ປສ຺ເສຍ຺ຍ. ເອວໍ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ຠຄວໂຕ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸ. ເອວໍ ຠຄວາ ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາປິ ວິວຏຈກ຺ຂຸ.

ກຖໍ ຠຄວາ ປຎ຺ຎາຈກ຺ຂຸນາປິ ວິວຏຈກ຺ຂຸ? ຠຄວາ ມຫາປຎ຺ໂຎ ປຸຖຸປຎ຺ໂຎ ຫາສປຎ຺ໂຎ ຊວນປຎ຺ໂຎ ຕິກ຺ຂປຎ຺ໂຎ ນິພ຺ເພຘິກປຎ຺ໂຎ ປຎ຺ຎາປເຠທກຸສໂລ ປຠິນ຺ນຎາໂຓ ອຘິຄຕປຏິສມ຺ຠິໂທ ຈຕຸເວສາຣຊ຺ຊປ຺ປຕ຺ໂຕ ທສພລຘາຣີ ປຸຣິສາສໂຠ ປຸຣິສສີໂຫ ປຸຣິສນາໂຄ ປຸຣິສາຊຎ຺ໂຎ ປຸຣິສໂຘຣຍ຺ໂຫ ອນນ຺ຕຎາໂຓ ອນນ຺ຕເຕໂຊ ອນນ຺ຕຍໂສ ອຑ຺ໂຒ ມຫທ຺ຘໂນ ຘນວາ ເນຕາ ວິເນຕາ ອນຸເນຕາ ປຎ຺ຎາເປຕາ ອນິຊ຺ຌາເປຕາ ເປກ຺ເຂຕາ ປສາເທຕາ. ໂສ ຫິ ຠຄວາ ອນຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ມຄ຺ຄສ຺ສ ອຸປ຺ປາເທຕາ, ອສຎ຺ຊາຕສ຺ສ ມຄ຺ຄສ຺ສ ສຎ຺ຊເນຕາ, ອນກ຺ຂາຕສ຺ສ ມຄ຺ຄສ຺ສ ອກ຺ຂາຕາ, ມຄ຺ຄຎ຺ຎູ ມຄ຺ຄວິທູ ມຄ຺ຄໂກວິໂທ ມຄ຺ຄານຸຄາ ຈ ປນ ເອຕຣຫິ ສາວກາ ວິຫຣນ຺ຕິ ປຈ຺ຉາ ສມນ຺ນາຄຕາ.

ໂສ ຫິ ຠຄວາ ຊານໍ ຊານາຕິ ປສ຺ສໍ ປສ຺ສຕິ, ຈກ຺ຂຸຠູໂຕ ຎາຓຠູໂຕ ຘມ຺ມຠູໂຕ ພ຺ຣຫ຺ມຠູໂຕ ວຕ຺ຕາ ປວຕ຺ຕາ ອຕ຺ຖສ຺ສ ນິນ຺ເນຕາ ອມຕສ຺ສ ທາຕາ ຘມ຺ມສ຺ສາມີ ຕຖາຄໂຕ. ນຕ຺ຖິ ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອຎ຺ຎາຕໍ ອທິຏ຺ຐໍ ອວິທິຕໍ ອສຈ຺ຉິກຕໍ ອຜສ຺ສິຕໍ ປຎ຺ຎາຍ. ອຕີຕໍ ອນາຄຕໍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ [ອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ (ສ຺ຍາ.) ມຫານິ. ໖໙] ອຸປາທາຍ ສພ຺ເພ ຘມ຺ມາ ສພ຺ພາກາເຣນ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ຎາຓມຸເຂ ອາປາຖໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ເນຍ຺ຍໍ ນາມ ອຕ຺ຖິ ຊານິຕພ຺ພໍ [ອຕ຺ຖິ ຘມ຺ມໍ ຊານິຕພ຺ພໍ (ສີ. ກ.)] ອຕ຺ຕຕ຺ໂຖ ວາ ປຣຕ຺ໂຖ ວາ ອຸຠຍຕ຺ໂຖ ວາ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິໂກ ວາ ອຕ຺ໂຖ ສມ຺ປຣາຍິໂກ ວາ ອຕ຺ໂຖ ອຸຕ຺ຕາໂນ ວາ ອຕ຺ໂຖ ຄມ຺ຠີໂຣ ວາ ອຕ຺ໂຖ ຄູຬ຺ໂຫ ວາ ອຕ຺ໂຖ ປຏິຈ຺ຉນ຺ໂນ ວາ ອຕ຺ໂຖ ເນຍ຺ໂຍ ວາ ອຕ຺ໂຖ ນີໂຕ ວາ ອຕ຺ໂຖ ອນວຊ຺ໂຊ ວາ ອຕ຺ໂຖ ນິກ຺ກິເລໂສ ວາ ອຕ຺ໂຖ ໂວທາໂນ ວາ ອຕ຺ໂຖ ປຣມຕ຺ໂຖ ວາ ອຕ຺ໂຖ, ສພ຺ພໍ ຕໍ [ປຣມຕ຺ໂຖ ວາ, ສພ຺ພນ຺ຕໍ (ສ຺ຍາ.)] ອນ຺ໂຕພຸທ຺ຘຎາເຓ ປຣິວຕ຺ຕຕິ.

ສພ຺ພໍ ກາຍກມ຺ມໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ຎາຓານຸປຣິວຕ຺ຕິ ສພ຺ພໍ ວຈີກມ຺ມໍ… ສພ຺ພໍ ມໂນກມ຺ມໍ… ອຕີເຕ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອປ຺ປຏິຫຕໍ ຎາຓໍ, ອນາຄເຕ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນ ອປ຺ປຏິຫຕໍ ຎາຓໍ. ຍາວຕກໍ ເນຍ຺ຍໍ ຕາວຕກໍ ຎາຓໍ, ຍາວຕກໍ ຎາຓໍ ຕາວຕກໍ ເນຍ຺ຍໍ; ເນຍ຺ຍປຣິຍນ຺ຕິກໍ ຎາຓໍ ຎາຓປຣິຍນ຺ຕິກໍ ເນຍ຺ຍໍ, ເນຍ຺ຍໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ຎາຓໍ ນປ຺ປວຕ຺ຕຕິ, ຎາຓໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ເນຍ຺ຍປໂຖ ນຕ຺ຖິ. ອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຣິຍນ຺ຕຏ຺ຐາຍິໂນ ເຕ ຘມ຺ມາ. ຍຖາ ທ຺ວິນ຺ນໍ ສມຸຄ຺ຄປຏລານໍ ສມ຺ມາຜຸສິຕານໍ ເຫຏ຺ຐິມໍ ສມຸຄ຺ຄປຏລໍ ອຸປຣິມໍ ນາຕິວຕ຺ຕຕິ, ອຸປຣິມໍ ສມຸຄ຺ຄປຏລໍ ເຫຏ຺ຐິມໍ ນາຕິວຕ຺ຕຕິ, ອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຣິຍນ຺ຕຏ຺ຐາຍິໂນ; ເອວເມວ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ເນຍ຺ຍຎ຺ຈ ຎາຓຎ຺ຈ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຣິຍນ຺ຕຏ຺ຐາຍິໂນ. ຍາວຕກໍ ເນຍ຺ຍໍ ຕາວຕກໍ ຎາຓໍ, ຍາວຕກໍ ຎາຓໍ ຕາວຕກໍ ເນຍ຺ຍໍ; ເນຍ຺ຍປຣິຍນ຺ຕິກໍ ຎາຓໍ ຎາຓປຣິຍນ຺ຕິກໍ ເນຍ຺ຍໍ. ເນຍ຺ຍໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ຎາຓໍ ນປ຺ປວຕ຺ຕຕິ, ຎາຓໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ເນຍ຺ຍປໂຖ ນຕ຺ຖິ. ອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຣິຍນ຺ຕຏ຺ຐາຍິໂນ ເຕ ຘມ຺ມາ.

ສພ຺ພຘມ຺ເມສຸ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ຎາຓໍ ປວຕ຺ຕຕິ. ສພ຺ເພ ຘມ຺ມາ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອາວຊ຺ຊນປຏິພທ຺ຘາ ອາກງ຺ຂປຏິພທ຺ຘາ ມນສິກາຣປຏິພທ຺ຘາ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທປຏິພທ຺ຘາ. ສພ຺ພສຕ຺ເຕສຸ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ຎາຓໍ ປວຕ຺ຕຕິ. ສພ຺ເພສໍ ສຕ຺ຕານໍ ຠຄວາ ອາສຍໍ ຊານາຕິ, ອນຸສຍໍ ຊານາຕິ, ຈຣິຕໍ ຊານາຕິ, ອຘິມຸຕ຺ຕິໍ ຊານາຕິ, ອປ຺ປຣຊກ຺ເຂ ມຫາຣຊກ຺ເຂ ຕິກ຺ຂິນ຺ທ຺ຣິເຍ ມຸທິນ຺ທ຺ຣິເຍ ສ຺ວາກາເຣ ທ຺ວາກາເຣ ສຸວິຎ຺ຎາປເຍ ທຸວິຎ຺ຎາປເຍ ຠພ຺ພາຠພ຺ເພ ສຕ຺ເຕ ປຊານາຕິ. ສເທວໂກ ໂລໂກ ສມາຣໂກ ສພ຺ຣຫ຺ມໂກ ສສ຺ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓີ ປຊາ ສເທວມນຸສ຺ສາ ອນ຺ໂຕພຸທ຺ຘຎາເຓ ປຣິວຕ຺ຕຕິ [ປຣິວຕ຺ຕນ຺ຕິ (ກ.) ປສູຣສຸຕ຺ຕນິທ຺ເທເສ ອວສາເນປິ].

ຍຖາ ເຍ ເກຈິ ມຈ຺ຉກຈ຺ຉປາ ອນ຺ຕມໂສ ຕິມິຕິມິງ຺ຄລໍ ອຸປາທາຍ ອນ຺ໂຕມຫາສມຸທ຺ເທ ປຣິວຕ຺ຕນ຺ຕິ; ເອວເມວ ສເທວໂກ ໂລໂກ ສມາຣໂກ ສພ຺ຣຫ຺ມໂກ ສສ຺ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓີ ປຊາ ສເທວມນຸສ຺ສາ ອນ຺ໂຕພຸທ຺ຘຎາເຓ ປຣິວຕ຺ຕຕິ [ປຣິວຕ຺ຕນ຺ຕິ (ກ.) ປສູຣສຸຕ຺ຕນິທ຺ເທເສ ອວສາເນປິ]. ຍຖາ ເຍ ເກຈິ ປກ຺ຂີ ອນ຺ຕມໂສ ຄຣຸຬໍ ເວນເຕຍ຺ຍໍ ອຸປາທາຍ ອາກາສສ຺ສ ປເທເສ ປຣິວຕ຺ຕນ຺ຕິ; ເອວເມວ ເຍປິ ເຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕສມາ ປຎ຺ຎາຍ ເຕປິ ພຸທ຺ຘຎາຓສ຺ສ ປເທເສ ປຣິວຕ຺ຕນ຺ຕິ; ພຸທ຺ຘຎາຓໍ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ປຎ຺ຎໍ ຜຣິຕ຺ວາ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕິ. ເຍປິ ເຕ ຂຕ຺ຕິຍປຓ຺ຑິຕາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓປຓ຺ຑິຕາ ຄຫປຕິປຓ຺ຑິຕາ ສມຓປຓ຺ຑິຕາ ນິປຸຓາ ກຕປຣປ຺ປວາທາ ວາລເວຘິຣູປາ ໂວຠິນ຺ທນ຺ຕາ ມຎ຺ເຎ ຈຣນ຺ຕິ ປຎ຺ຎາຄເຕນ ທິຏ຺ຐິຄຕານິ, ເຕ ປຎ຺ຫໍ ອຠິສງ຺ຂຣິຕ຺ວາ ອຠິສງ຺ຂຣິຕ຺ວາ ຕຖາຄຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ ຄູຬ຺ຫານິ ຈ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນານິ ຈ. ກຖິຕາ ວິສຊ຺ຊິຕາ ຈ ເຕ ປຎ຺ຫາ ຠຄວຕາ ໂຫນ຺ຕິ ນິທ຺ທິຏ຺ຐກາຣຓາ. ອຸປກ຺ຂິຕ຺ຕກາ ຈ ເຕ ຠຄວໂຕ ສມ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ຕຕ຺ຖ ອຕິໂຣຈຕິ ຍທິທໍ ປຎ຺ຎາຍາຕິ. ເອວໍ ຠຄວາ ປຎ຺ຎາຈກ຺ຂຸນາປິ ວິວຏຈກ຺ຂຸ.

ກຖໍ ຠຄວາ ພຸທ຺ຘຈກ຺ຂຸນາປິ ວິວຏຈກ຺ຂຸ? ຠຄວາ ພຸທ຺ຘຈກ຺ຂຸນາ ໂລກໍ ໂວໂລເກນ຺ໂຕ ອທ຺ທສ ສຕ຺ເຕ ອປ຺ປຣຊກ຺ເຂ ມຫາຣຊກ຺ເຂ ຕິກ຺ຂິນ຺ທ຺ຣິເຍ ມຸທິນ຺ທ຺ຣິເຍ ສ຺ວາກາເຣ ທ຺ວາກາເຣ ສຸວິຎ຺ຎາປເຍ ທຸວິຎ຺ຎາປເຍ ອປ຺ເປກຈ຺ເຈ ປຣໂລກວຊ຺ຊຠຍທສ຺ສາວິໂນ ວິຫຣນ຺ເຕ, ອປ຺ເປກຈ຺ເຈ ນ ປຣໂລກວຊ຺ຊຠຍທສ຺ສາວິໂນ ວິຫຣນ຺ເຕ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ອຸປ຺ປລິນິຍໍ ວາ ປທຸມິນິຍໍ ວາ ປຸຓ຺ຑຣີກິນິຍໍ ວາ ອປ຺ເປກຈ຺ຈານິ ອຸປ຺ປລານິ ວາ ປທຸມານິ ວາ ປຸຓ຺ຑຣີການິ ວາ ອຸທເກ ຊາຕານິ ອຸທເກ ສໍວຑ຺ຒານິ ອຸທກາ ອນຸຄ຺ຄຕານິ ອນ຺ໂຕນິມຸຄ຺ຄໂປສີນິ, ອປ຺ເປກຈ຺ຈານິ ອຸປ຺ປລານິ ວາ ປທຸມານິ ວາ ປຸຓ຺ຑຣີການິ ວາ ອຸທເກ ຊາຕານິ ອຸທເກ ສໍວຑ຺ຒານິ ສໂມທກໍ ຐິຕານິ, ອປ຺ເປກຈ຺ຈານິ ອຸປ຺ປລານິ ວາ ປທຸມານິ ວາ ປຸຓ຺ຑຣີການິ ວາ ອຸທເກ ຊາຕານິ ອຸທເກ ສໍວຑ຺ຒານິ ອຸທກາ ອຈ຺ຈຸຄ຺ຄມ຺ມ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ ອນຸປລິຕ຺ຕານິ ອຸທເກນ; ເອວເມວ ຠຄວາ ພຸທ຺ຘຈກ຺ຂຸນາ ໂລກໍ ໂວໂລເກນ຺ໂຕ ອທ຺ທສ ສຕ຺ເຕ ອປ຺ປຣຊກ຺ເຂ ມຫາຣຊກ຺ເຂ ຕິກ຺ຂິນ຺ທ຺ຣິເຍ ມຸທິນ຺ທ຺ຣິເຍ ສ຺ວາກາເຣ ທ຺ວາກາເຣ ສຸວິຎ຺ຎາປເຍ ທຸວິຎ຺ຎາປເຍ ອປ຺ເປກຈ຺ເຈ ປຣໂລກວຊ຺ຊຠຍທສ຺ສາວິໂນ ວິຫຣນ຺ເຕ, ອປ຺ເປກຈ຺ເຈ ນ ປຣໂລກວຊ຺ຊຠຍທສ຺ສາວິໂນ ວິຫຣນ຺ເຕ. ຊານາຕິ ຠຄວາ – ‘‘ອຍໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ຣາຄຈຣິໂຕ, ອຍໍ ໂທສຈຣິໂຕ, ອຍໍ ໂມຫຈຣິໂຕ, ອຍໍ ວິຕກ຺ກຈຣິໂຕ, ອຍໍ ສທ຺ຘາຈຣິໂຕ, ອຍໍ ຎາຓຈຣິໂຕ’’ຕິ. ຣາຄຈຣິຕສ຺ສ ຠຄວາ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອສຸຠກຖໍ ກເຖຕິ; ໂທສຈຣິຕສ຺ສ ຠຄວາ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ເມຕ຺ຕາຠາວນໍ ອາຈິກ຺ຂຕິ; ໂມຫຈຣິຕສ຺ສ ຠຄວາ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອຸທ຺ເທເສ ປຣິປຸຈ຺ຉາຍ ກາເລນ ຘມ຺ມສ຺ສວເນ ກາເລນ ຘມ຺ມສາກຈ຺ຉາຍ ຄຣຸສໍວາເສ ນິເວເສຕິ; ວິຕກ຺ກຈຣິຕສ຺ສ ຠຄວາ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອານາປານສ຺ສຕິໍ ອາຈິກ຺ຂຕິ; ສທ຺ຘາຈຣິຕສ຺ສ ຠຄວາ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ປສາທນີຍໍ ນິມິຕ຺ຕໍ ອາຈິກ຺ຂຕິ ພຸທ຺ຘສຸໂພຘິໍ [ພຸທ຺ຘສຸພຸທ຺ຘຕໍ (ກ.)] ຘມ຺ມສຸຘມ຺ມຕໍ ສງ຺ຆສຸປ຺ປຏິປຕ຺ຕິໍ ສີລານິ ຈ; ອຕ຺ຕໂນ ຎາຓຈຣິຕສ຺ສ ຠຄວາ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອາຈິກ຺ຂຕິ ວິປສ຺ສນານິມິຕ຺ຕໍ ອນິຈ຺ຈາກາຣໍ ທຸກ຺ຂາກາຣໍ ອນຕ຺ຕາກາຣໍ.

‘‘ເສເລ ຍຖາ ປພ຺ພຕມຸທ຺ຘນິຏ຺ຐິໂຕ, ຍຖາປິ ປສ຺ເສ ຊນຕໍ ສມນ຺ຕໂຕ;

ຕຖູປມໍ ຘມ຺ມມຍໍ ສຸເມຘ, ປາສາທມາຣຸຍ຺ຫ ສມນ຺ຕຈກ຺ຂຸ;

ໂສກາວຕິຓ຺ຓໍ ຊນຕມເປຕໂສໂກ, ອເວກ຺ຂສ຺ສຸ ຊາຕິຊຣາຠິຠູຕ’’ນ຺ຕິ.

ເອວໍ ຠຄວາ ພຸທ຺ຘຈກ຺ຂຸນາປິ ວິວຏຈກ຺ຂຸ.

ກຖໍ ຠຄວາ ສມນ຺ຕຈກ຺ຂຸນາປິ ວິວຏຈກ຺ຂຸ? ສມນ຺ຕຈກ຺ຂຸ ວຸຈ຺ຈຕິ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎາຓໍ. ຠຄວາ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎາເຓນ ອຸເປໂຕ ສມຸເປໂຕ ອຸປຄໂຕ ສມຸປຄໂຕ ອຸປປນ຺ໂນ ສມຸປປນ຺ໂນ ສມນ຺ນາຄໂຕ.

‘‘ນ ຕສ຺ສ ອທິຏ຺ຐມິຘຕ຺ຖິ ກິຎ຺ຈິ, ອໂຖ ອວິຎ຺ຎາຕມຊານິຕພ຺ພໍ;

ສພ຺ພໍ ອຠິຎ຺ຎາສິ ຍທຕ຺ຖິ ເນຍ຺ຍໍ, ຕຖາຄໂຕ ເຕນ ສມນ຺ຕຈກ຺ຂູ’’ຕິ.

ເອວໍ ຠຄວາ ສມນ຺ຕຈກ຺ຂຸນາປິ ວິວຏຈກ຺ຂູຕິ – ອກິຕ຺ຕຍິ ວິວຏຈກ຺ຂຸ.

ສກ຺ຂິຘມ຺ມໍ ປຣິສ຺ສຍວິນຍນ຺ຕິ. ສກ຺ຂິຘມ຺ມນ຺ຕິ ນ ອິຕິຫິຕິຫໍ, ນ ອິຕິກິຣາຍ, ນ ປຣມ຺ປຣາຍ, ນ ປິຏກສມ຺ປທາຍ, ນ ຕກ຺ກເຫຕຸ, ນ ນຍເຫຕຸ, ນ ອາກາຣປຣິວິຕກ຺ເກນ, ນ ທິຏ຺ຐິນິຊ຺ຌານກ຺ຂນ຺ຕິຍາ ສາມໍ ສຍມຠິຎ຺ຎາຕໍ ອຕ຺ຕປຈ຺ຈກ຺ຂໍ ຘມ຺ມນ຺ຕິ – ສກ຺ຂິຘມ຺ມໍ. ປຣິສ຺ສຍວິນຍນ຺ຕິ. ປຣິສ຺ສຍາຕິ ທ຺ເວ ປຣິສ຺ສຍາ – ປາກຏປຣິສ຺ສຍາ ຈ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນປຣິສ຺ສຍາ ຈ. ກຕເມ ປາກຏປຣິສ຺ສຍາ? ສີຫາ ພ຺ຍຄ຺ຆາ ທີປີ ອຈ຺ຉາ ຕຣຈ຺ຉາ ໂກກາ ມຫິໍສາ [ໂຄມຫິສາ (ສ຺ຍາ.) ມຫານິ. ໕] ຫຕ຺ຖີ ອຫິ ວິຈ຺ຉິກາ ສຕປທີ, ໂຈຣາ ວາ ອສ຺ສຸ ມານວາ ວາ ກຕກມ຺ມາ ວາ ອກຕກມ຺ມາ ວາ, ຈກ຺ຂຸໂຣໂຄ ໂສຕໂຣໂຄ ຆານໂຣໂຄ ຊິວ຺ຫາໂຣໂຄ ກາຍໂຣໂຄ ສີສໂຣໂຄ ກຓ຺ຓໂຣໂຄ ມຸຂໂຣໂຄ ທນ຺ຕໂຣໂຄ ກາໂສ ສາໂສ ປິນາໂສ ຑາໂຫ [ຑໂຫ (ສີ. ສ຺ຍາ.) ມຫານິ. ໕] ຊໂຣ ກຸຈ຺ຉິໂຣໂຄ ມຸຈ຺ຉາ ປກ຺ຂນ຺ທິກາ ສູລາ ວິສູຈິກາ ກຸຏ຺ຐໍ ຄຓ຺ໂຑ ກິລາໂສ ໂສໂສ ອປມາໂຣ ທທ຺ທຸ ກຓ຺ຑຸ ກຈ຺ຉຸ ຣຂສາ ວິຕຈ຺ຉິກາ ໂລຫິຕປິຕ຺ຕໍ [ໂລຫິຕໍ ປິຕ຺ຕໍ (ສ຺ຍາ. ກ.)] ມຘຸເມໂຫ ອໍສາ ປິຬກາ ຠຄນ຺ທລາ, ປິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານາ ອາພາຘາ ເສມ຺ຫສມຸຏ຺ຐານາ ອາພາຘາ ວາຕສມຸຏ຺ຐານາ ອາພາຘາ ສນ຺ນິປາຕິກາ ອາພາຘາ ອຸຕຸປຣິຓາມຊາ ອາພາຘາ ວິສມປຣິຫາຣຊາ ອາພາຘາ ໂອປກ຺ກມິກາ ອາພາຘາ ກມ຺ມວິປາກຊາ ອາພາຘາ, ສີຕໍ ອຸຓ຺ຫໍ ຊິຆຈ຺ຉາ ປິປາສາ ອຸຈ຺ຈາໂຣ ປສ຺ສາໂວ ຑໍສມກສວາຕາຕປສຣີສປສມ຺ຜສ຺ສາ ອິຕິ ວາ – ອິເມ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ ປາກຏປຣິສ຺ສຍາ.

ກຕເມ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນປຣິສ຺ສຍາ? ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ວຈີທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ມໂນທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ກາມຈ຺ຉນ຺ທນີວຣຓໍ ພ຺ຍາປາທນີວຣຓໍ ຖິນມິທ຺ຘນີວຣຓໍ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈກຸກ຺ກຸຈ຺ຈນີວຣຓໍ ວິຈິກິຈ຺ຉານີວຣຓໍ ຣາໂຄ ໂທໂສ ໂມໂຫ ໂກໂຘ ອຸປນາໂຫ ມກ຺ໂຂ ປຬາໂສ ອິສ຺ສາ ມຈ຺ຉຣິຍໍ ມາຍາ ສາເຐຍ຺ຍໍ ຖມ຺ໂຠ ສາຣມ຺ໂຠ ມາໂນ ອຕິມາໂນ ມໂທ ປມາໂທ, ສພ຺ເພ ກິເລສາ ສພ຺ເພ ທຸຈ຺ຈຣິຕາ ສພ຺ເພ ທຣຖາ ສພ຺ເພ ປຣິຬາຫາ ສພ຺ເພ ສນ຺ຕາປາ ສພ຺ພາກຸສລາຠິສງ຺ຂາຣາ – ອິເມ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນປຣິສ຺ສຍາ.

ປຣິສ຺ສຍາຕິ ເກນຏ຺ເຐນ ປຣິສ຺ສຍາ? ປຣິສຫນ຺ຕີຕິ ປຣິສ຺ສຍາ, ປຣິຫານາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ປຣິສ຺ສຍາ, ຕຕ຺ຣາສຍາຕິ ປຣິສ຺ສຍາ. ກຖໍ ປຣິສຫນ຺ຕີຕິ ປຣິສ຺ສຍາ? ເຕ ປຣິສ຺ສຍາ ຕໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ສຫນ຺ຕິ ປຣິສຫນ຺ຕິ ອຠິຠວນ຺ຕິ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣນ຺ຕິ ປຣິຍາທິຍນ຺ຕິ ມທ຺ທນ຺ຕິ. ເອວໍ ປຣິສຫນ຺ຕີຕິ – ປຣິສ຺ສຍາ.

ກຖໍ ປຣິຫານາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ປຣິສ຺ສຍາ? ເຕ ປຣິສ຺ສຍາ ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ອນ຺ຕຣາຍາຍ ປຣິຫານາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ກຕເມສໍ ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ? ສມ຺ມາປຏິປທາຍ ອນຸໂລມປຏິປທາຍ ອປຈ຺ຈນີກປຏິປທາຍ ອວິຣຸທ຺ຘປຏິປທາຍ ອນ຺ວຕ຺ຖປຏິປທາຍ ຘມ຺ມານຸຘມ຺ມປຏິປທາຍ ສີເລສຸ ປຣິປູຣກາຣິຕາຍ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ຄຸຕ຺ຕທ຺ວາຣຕາຍ ໂຠຊເນ ມຕ຺ຕຎ຺ຎຸຕາຍ ຊາຄຣິຍານຸໂຍຄສ຺ສ ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ຎສ຺ສ ຈຕຸນ຺ນໍ ສຕິປຏ຺ຐານານໍ ຠາວນານຸໂຍຄສ຺ສ ຈຕຸນ຺ນໍ ສມ຺ມປ຺ປຘານານໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ອິທ຺ຘິປາທານໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ພລານໍ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄານໍ ອຣິຍສ຺ສ ອຏ຺ຐງ຺ຄິກສ຺ສ ມຄ຺ຄສ຺ສ ຠາວນານຸໂຍຄສ຺ສ – ອິເມສໍ ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ອນ຺ຕຣາຍາຍ ປຣິຫານາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ເອວມ຺ປິ ປຣິຫານາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ – ປຣິສ຺ສຍາ.

ກຖໍ ຕຕ຺ຣາສຍາຕິ ປຣິສ຺ສຍາ? ຕຕ຺ເຖເຕ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ອຕ຺ຕຠາວສນ຺ນິສ຺ສຍາ. ຍຖາ ພິເລ ພິລາສຍາ ປາຓາ ສຍນ຺ຕິ, ທເກ ທກາສຍາ ປາຓາ ສຍນ຺ຕິ, ວເນ ວນາສຍາ ປາຓາ ສຍນ຺ຕິ, ຣຸກ຺ເຂ ຣຸກ຺ຂາສຍາ ປາຓາ ສຍນ຺ຕິ; ເອວເມວ ຕຕ຺ເຖເຕ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ອຕ຺ຕຠາວສນ຺ນິສ຺ສຍາຕິ. ເອວມ຺ປິ ຕຕ຺ຣາສຍາຕິ – ປຣິສ຺ສຍາ.

ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຠຄວຕາ – ‘‘ສານ຺ເຕວາສິໂກ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ສາຈຣິຍໂກ ທຸກ຺ຂໍ ນ ຜາສຸ ວິຫຣຕິ. ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ສານ຺ເຕວາສິໂກ ສາຈຣິຍໂກ ທຸກ຺ຂໍ ນ ຜາສຸ ວິຫຣຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ຈກ຺ຂຸນາ ຣູປໍ ທິສ຺ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ສຣສງ຺ກປ຺ປາ ສຎ຺ໂຎຊນິຍາ, ຕ຺ຍສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ວສນ຺ຕິ ອນ຺ວາສ຺ສວນ຺ຕິ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາຕິ. ຕສ຺ມາ ສານ຺ເຕວາສິໂກຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເຕ ນໍ ສມຸທາຈຣນ຺ຕິ, ສມຸທາຈຣນ຺ຕິ [ສມຸທາຈາເຣນ຺ຕິ (ສີ.)] ນໍ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາຕິ. ຕສ຺ມາ ສາຈຣິຍໂກຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ໂສເຕນ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ…ເປ… ຆາເນນ ຄນ຺ຘໍ ຆາຍິຕ຺ວາ… ຊິວ຺ຫາຍ ຣສໍ ສາຍິຕ຺ວາ… ກາເຍນ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພໍ ຜຸສິຕ຺ວາ … ມນສາ ຘມ຺ມໍ ວິຎ຺ຎາຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ສຣສງ຺ກປ຺ປາ ສຎ຺ໂຎຊນິຍາ, ຕ຺ຍສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ວສນ຺ຕິ ອນ຺ວາສ຺ສວນ຺ຕິ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາຕິ. ຕສ຺ມາ ສານ຺ເຕວາສິໂກຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເຕ ນໍ ສມຸທາຈຣນ຺ຕິ, ສມຸທາຈຣນ຺ຕິ ນໍ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາຕິ. ຕສ຺ມາ ສາຈຣິຍໂກຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ສານ຺ເຕວາສິໂກ ສາຈຣິຍໂກ ທຸກ຺ຂໍ ນ ຜາສຸ ວິຫຣຕີ’’ຕິ. ເອວມ຺ປິ ຕຕ຺ຣາສຍາຕິ – ປຣິສ຺ສຍາ.

ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຠຄວຕາ – ‘‘ຕໂຍເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນ຺ຕຣາມລາ ອນ຺ຕຣາອມິຕ຺ຕາ ອນ຺ຕຣາສປຕ຺ຕາ ອນ຺ຕຣາວຘກາ ອນ຺ຕຣາປຈ຺ຈຕ຺ຖິກາ. ກຕເມ ຕໂຍ? ໂລໂຠ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນ຺ຕຣາມໂລ [ອນ຺ຕຣາມລໍ (ສີ. ກ.) ອິຕິວຸ. ໘໘] ອນ຺ຕຣາອມິຕ຺ໂຕ ອນ຺ຕຣາສປຕ຺ໂຕ ອນ຺ຕຣາວຘໂກ ອນ຺ຕຣາປຈ຺ຈຕ຺ຖິໂກ; ໂທໂສ, ຠິກ຺ຂເວ…ເປ… ໂມໂຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນ຺ຕຣາມໂລ ອນ຺ຕຣາອມິຕ຺ໂຕ ອນ຺ຕຣາສປຕ຺ໂຕ ອນ຺ຕຣາວຘໂກ ອນ຺ຕຣາປຈ຺ຈຕ຺ຖິໂກ. ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕໂຍ ອນ຺ຕຣາມລາ ອນ຺ຕຣາອມິຕ຺ຕາ ອນ຺ຕຣາສປຕ຺ຕາ ອນ຺ຕຣາວຘກາ ອນ຺ຕຣາປຈ຺ຈຕ຺ຖິກາ’’ຕິ.

‘‘ອນຕ຺ຖຊນໂນ ໂລໂຠ, ໂລໂຠ ຈິຕ຺ຕປ຺ປໂກປໂນ;

ຠຍມນ຺ຕຣໂຕ ຊາຕໍ, ຕໍ ຊໂນ ນາວພຸຊ຺ຌຕິ.

‘‘ລຸທ຺ໂຘ ອຕ຺ຖໍ ນ ຊານາຕິ, ລຸທ຺ໂຘ ຘມ຺ມໍ ນ ປສ຺ສຕິ;

ອນ຺ຘນ຺ຕມໍ [ອນ຺ຘຕມໍ (ສ຺ຍາ.) ອິຕິວຸ. ໘໘] ຕທາ ໂຫຕິ, ຍໍ ໂລໂຠ ສຫເຕ ນຣໍ.

‘‘ອນຕ຺ຖຊນໂນ ໂທໂສ, ໂທໂສ ຈິຕ຺ຕປ຺ປໂກປໂນ;

ຠຍມນ຺ຕຣໂຕ ຊາຕໍ, ຕໍ ຊໂນ ນາວພຸຊ຺ຌຕິ.

‘‘ກຸທ຺ໂຘ ອຕ຺ຖໍ ນ ຊານາຕິ, ກຸທ຺ໂຘ ຘມ຺ມໍ ນ ປສ຺ສຕິ;

ອນ຺ຘນ຺ຕມໍ ຕທາ ໂຫຕິ, ຍໍ ໂທໂສ ສຫເຕ ນຣໍ.

‘‘ອນຕ຺ຖຊນໂນ ໂມໂຫ, ໂມໂຫ ຈິຕ຺ຕປ຺ປໂກປໂນ;

ຠຍມນ຺ຕຣໂຕ ຊາຕໍ, ຕໍ ຊໂນ ນາວພຸຊ຺ຌຕິ.

‘‘ມູຬ຺ໂຫ ອຕ຺ຖໍ ນ ຊານາຕິ, ມູຬ຺ໂຫ ຘມ຺ມໍ ນ ປສ຺ສຕິ;

ອນ຺ຘນ຺ຕມໍ ຕທາ ໂຫຕິ, ຍໍ ໂມໂຫ ສຫເຕ ນຣ’’ນ຺ຕິ.

ເອວມ຺ປິ ຕຕ຺ຣາສຍາຕິ – ປຣິສ຺ສຍາ.

ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຠຄວຕາ – ‘‘ຕໂຍ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ປຸຣິສສ຺ສ ຘມ຺ມາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ອຫິຕາຍ ທຸກ຺ຂາຍ ອຜາສຸວິຫາຣາຍ. ກຕເມ ຕໂຍ? ໂລໂຠ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ປຸຣິສສ຺ສ ຘມ຺ໂມ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ອຫິຕາຍ ທຸກ຺ຂາຍ ອຜາສຸວິຫາຣາຍ; ໂທໂສ ໂຂ, ມຫາຣາຊ…ເປ… ໂມໂຫ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ປຸຣິສສ຺ສ ຘມ຺ໂມ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ອຫິຕາຍ ທຸກ຺ຂາຍ ອຜາສຸວິຫາຣາຍ. ອິເມ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຕໂຍ ປຸຣິສສ຺ສ ຘມ຺ມາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ອຫິຕາຍ ທຸກ຺ຂາຍ ອຜາສຸວິຫາຣາຍ.

‘‘ໂລໂຠ ໂທໂສ ຈ ໂມໂຫ ຈ, ປຸຣິສໍ ປາປເຈຕສໍ;

ຫິໍສນ຺ຕິ ອຕ຺ຕສມ຺ຠູຕາ, ຕຈສາຣໍວ ສມ຺ຜລ’’ນ຺ຕິ.

ເອວມ຺ປິ ຕຕ຺ຣາສຍາຕິ – ປຣິສ຺ສຍາ.

ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຠຄວຕາ –

‘‘ຣາໂຄ ຈ ໂທໂສ ຈ ອິໂຕ ນິທານາ, ອຣຕີ ຣຕີ ໂລມຫໍໂສ ອິໂຕຊາ;

ອິໂຕ ສມຸຏ຺ຐາຍ ມໂນວິຕກ຺ກາ, ກຸມາຣກາ ຘງ຺ກມິໂວສ຺ສຊນ຺ຕີ’’ຕິ.

ເອວມ຺ປິ ຕຕ຺ຣາສຍາຕິ – ປຣິສ຺ສຍາ.

ປຣິສ຺ສຍວິນຍນ຺ຕິ ປຣິສ຺ສຍວິນຍໍ ປຣິສ຺ສຍປ຺ປຫານໍ ປຣິສ຺ສຍວູປສມໍ ປຣິສ຺ສຍປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄໍ ປຣິສ຺ສຍປຏິປສ຺ສທ຺ຘິໍ ອມຕໍ ນິພ຺ພານນ຺ຕິ – ສກ຺ຂິຘມ຺ມໍ ປຣິສ຺ສຍວິນຍໍ.

ປຏິປທໍ ວເທຫິ ຠທ຺ທນ຺ເຕຕິ. ປຏິປທໍ ວເທຫິ – ສມ຺ມາປຏິປທໍ ອນຸໂລມປຏິປທໍ ອປຈ຺ຈນີກປຏິປທໍ ອວິຣຸທ຺ຘປຏິປທໍ ອນ຺ວຕ຺ຖປຏິປທໍ ຘມ຺ມານຸຘມ຺ມປຏິປທໍ ສີເລສຸ ປຣິປູຣກາຣິຕໍ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ຄຸຕ຺ຕທ຺ວາຣຕໍ ໂຠຊເນ ມຕ຺ຕຎ຺ຎຸຕໍ ຊາຄຣິຍານຸໂຍຄໍ ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐາເນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສມ຺ມປ຺ປຘາເນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອິທ຺ຘິປາເທ ປຎ຺ຈິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ປຎ຺ຈ ພລານິ ສຕ຺ຕ ໂພຊ຺ຌງ຺ເຄ ອຣິຍໍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິກໍ ມຄ຺ຄໍ ນິພ຺ພານຎ຺ຈ ນິພ຺ພານຄາມິນິຎ຺ຈ ປຏິປທໍ ວເທຫິ ອາຈິກ຺ຂ ເທເສຫິ ປຎ຺ຎເປຫິ ປຏ຺ຐເປຫິ ວິວຣ ວິຠຊ ອຸຕ຺ຕານີກໂຣຫິ ປກາເສຫີຕິ – ປຏິປທໍ ວເທຫິ. ຠທ຺ທນ຺ເຕຕິ ໂສ ນິມ຺ມິໂຕ ພຸທ຺ຘໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ອາລປຕິ. ອຖ ວາ ຍໍ ຕ຺ວໍ ຘມ຺ມໍ ອາຈິກ຺ຂສິ ເທເສສິ ປຎ຺ຎເປສິ ປຏ຺ຐເປສິ ວິວຣິ ວິຠຊິ ອຸຕ຺ຕານີອກາສິ ປກາເສສິ ສພ຺ພໍ ຕໍ ສຸນ຺ທຣໍ ຠທ຺ທກໍ ກລ຺ຍາຓໍ ອນວຊ຺ຊໍ ເສວິຕພ຺ພນ຺ຕິ – ປຏິປທໍ ວເທຫິ ຠທ຺ທນ຺ເຕ.

ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຖ ວາປິ ສມາຘິນ຺ຕິ. ປາຕິໂມກ຺ຂນ຺ຕິ ສີລໍ ປຕິຏ຺ຐາ ອາທິ ຈຣຓໍ ສໍຍໂມ ສໍວໂຣ ມຸຂໍ ປມຸຂໍ ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ສມາປຕ຺ຕິຍາ. ອຖ ວາປິ ສມາຘິນ຺ຕິ ຍາ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຐິຕິ ສຓ຺ຐິຕິ ອວຏ຺ຐິຕິ ອວິສາຫາໂຣ ອວິກ຺ເຂໂປ ອວິສາຫຕມານສຕາ ສມໂຖ ສມາຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ສມາຘິພລໍ ສມ຺ມາສມາຘີຕິ – ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຖ ວາປິ ສມາຘິໍ.

ເຕນາຫ ໂສ ນິມ຺ມິໂຕ –

‘‘ອກິຕ຺ຕຍີ ວິວຏຈກ຺ຂຸ, ສກ຺ຂິຘມ຺ມໍ ປຣິສ຺ສຍວິນຍໍ;

ປຏິປທໍ ວເທຫິ ຠທ຺ທນ຺ເຕ, ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຖ ວາປິ ສມາຘິ’’ນ຺ຕິ.

໑໕໗. ຈກ຺ຂູຫິ ເນວ ໂລລສ຺ສ, ຄາມກຖາຍ ອາວຣເຍ ໂສຕໍ;

ຣເສ ຈ ນານຸຄິຊ຺ເຌຍ຺ຍ, ນ ຈ ມມາເຍຖ ກິຎ຺ຈິ ໂລກສ຺ມິໍ.

ຈກ຺ຂູຫິ ເນວ ໂລລສ຺ສາຕິ. ກຖໍ ຈກ຺ຂຸໂລໂລຕິ? ອິເຘກຈ຺ໂຈ ຈກ຺ຂຸໂລລິເຍນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ – ‘‘ອທິຏ຺ຐໍ ທກ຺ຂິຕພ຺ພໍ, ທິຏ຺ຐໍ ສມຕິກ຺ກມິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອາຣາເມນ ອາຣາມໍ ອຸຍ຺ຍາເນນ ອຸຍ຺ຍານໍ ຄາເມນ ຄາມໍ ນິຄເມນ ນິຄມໍ ນຄເຣນ ນຄຣໍ ຣຏ຺ເຐນ ຣຏ຺ຐໍ ຊນປເທນ ຊນປທໍ ທີຆຈາຣິກໍ ອນວຏ຺ຐິຕຈາຣິກໍ [ອນວຕ຺ຖິຕຈາຣິກໍ (ສີ. ສ຺ຍາ.)] ອນຸຍຸຕ຺ໂຕ ຈ ໂຫຕິ ຣູປສ຺ສ ທສ຺ສນາຍ. ເອວມ຺ປິ ຈກ຺ຂຸໂລໂລ ໂຫຕິ.

ອຖ ວາ ຠິກ຺ຂຸ ອນ຺ຕຣຆຣໍ ປວິຏ຺ໂຐ ວີຖິໍ ປຏິປນ຺ໂນ ອສໍວຸໂຕ ຄຈ຺ຉຕິ ຫຕ຺ຖິໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ, ອສ຺ສໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ, ຣຖໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ, ປຕ຺ຕິໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ, ອິຕ຺ຖິໂຍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ, ປຸຣິເສ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ, ກຸມາຣເກ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ, ກຸມາຣິກາໂຍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ, ອນ຺ຕຣາປຓໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ, ຆຣມຸຂານິ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ, ອຸທ຺ຘໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ, ອໂຘ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ, ທິສາວິທິສໍ ວິເປກ຺ຂມາໂນ ຄຈ຺ຉຕິ. ເອວມ຺ປິ ຈກ຺ຂຸໂລໂລ ໂຫຕິ.

ອຖ ວາ ຠິກ຺ຂຸ ຈກ຺ຂຸນາ ຣູປໍ ທິສ຺ວາ ນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄາຫີ ໂຫຕິ ອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນຄ຺ຄາຫີ. ຍຕ຺ວາຘິກຣຓເມນໍ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອສໍວຸຕໍ ວິຫຣນ຺ຕໍ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສາ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອນ຺ວາສ຺ສເວຍ຺ຍຸໍ, ຕສ຺ສ ສໍວຣາຍ ນ ປຏິປຊ຺ຊຕິ, ນ ຣກ຺ຂຕິ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິເຍ ນ ສໍວຣໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ເອວມ຺ປິ ຈກ຺ຂຸໂລໂລ ໂຫຕິ.

ຍຖາ ວາ ປເນເກ ໂຠນ຺ໂຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ສທ຺ຘາເທຍ຺ຍານິ ໂຠຊນານິ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ເຕ ເອວຣູປໍ ວິສູກທສ຺ສນໍ ອນຸຍຸຕ຺ຕາ ວິຫຣນ຺ຕິ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ນຈ຺ຈໍ ຄີຕໍ ວາທິຕໍ ເປກ຺ຂໍ ອກ຺ຂານໍ ປາຓິສ຺ສຣໍ ເວຕາຬໍ ກຸມ຺ຠຖູຓໍ [ກຸມ຺ຠຖູນໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກ.)] ໂສຠນກໍ [ໂສຠນຄຣກໍ (ສີ. ສ຺ຍາ.)] ຈຓ຺ຑາລໍ ວໍສໍ ໂຘວນໍ ຫຕ຺ຖິຍຸທ຺ຘໍ ອສ຺ສຍຸທ຺ຘໍ ມຫິໍສຍຸທ຺ຘໍ [ມຫິສຍຸທ຺ຘໍ (ສີ. ສ຺ຍາ.)] ອຸສຠຍຸທ຺ຘໍ ອຊຍຸທ຺ຘໍ ເມຓ຺ຑຍຸທ຺ຘໍ ກຸກ຺ກຸຏຍຸທ຺ຘໍ ວຏ຺ຏກຍຸທ຺ຘໍ ທຓ຺ຑຍຸທ຺ຘໍ ມຸຏ຺ຐິຍຸທ຺ຘໍ ນິພ຺ພຸທ຺ຘໍ ອຸຍ຺ໂຍຘິກໍ ພລຄ຺ຄໍ ເສນາພ຺ຍູຫໍ ອນີກທສ຺ສນໍ ອິຕິ ວາ. ເອວມ຺ປິ ຈກ຺ຂຸໂລໂລ ໂຫຕິ.

ກຖໍ ນ ຈກ຺ຂຸໂລໂລ ໂຫຕິ? ອິຘ ຠິກ຺ຂຸ ອນ຺ຕຣຆຣໍ ປວິຏ຺ໂຐ ວີຖິໍ ປຏິປນ຺ໂນ ສໍວຸໂຕ ຄຈ຺ຉຕິ ນ ຫຕ຺ຖິໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ, ນ ອສ຺ສໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ, ນ ຣຖໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ, ນ ປຕ຺ຕິໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ, ນ ອິຕ຺ຖິໂຍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ, ນ ປຸຣິເສ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ, ນ ກຸມາຣເກ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ, ນ ກຸມາຣິກາໂຍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ, ນ ອນ຺ຕຣາປຓໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ, ນ ຆຣມຸຂານິ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ, ນ ອຸທ຺ຘໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ, ນ ອໂຘ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ, ນ ທິສາວິທິສາວິເປກ຺ຂມາໂນ ຄຈ຺ຉຕິ. ເອວມ຺ປິ ນ ຈກ຺ຂຸໂລໂລ ໂຫຕິ.

ອຖ ວາ ຠິກ຺ຂຸ ຈກ຺ຂຸນາ ຣູປໍ ທິສ຺ວາ ນ ນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄາຫີ ໂຫຕິ ນານຸພ຺ຍຎ຺ຊນຄ຺ຄາຫີ. ຍຕ຺ວາຘິກຣຓເມນໍ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອສໍວຸຕໍ ວິຫຣນ຺ຕໍ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສາ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອນ຺ວາສ຺ສເວຍ຺ຍຸໍ, ຕສ຺ສ ສໍວຣາຍ ປຏິປຊ຺ຊຕິ, ຣກ຺ຂຕິ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິເຍ ສໍວຣໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ເອວມ຺ປິ ນ ຈກ຺ຂຸໂລໂລ ໂຫຕິ.

ຍຖາ ວາ ປເນເກ ໂຠນ຺ໂຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ສທ຺ຘາເທຍ຺ຍານິ ໂຠຊນານິ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ເຕ ເອວຣູປໍ ວິສູກທສ຺ສນໍ ອນນຸຍຸຕ຺ຕາ ວິຫຣນ຺ຕິ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ນຈ຺ຈໍ ຄີຕໍ ວາທິຕໍ ເປກ຺ຂໍ ອກ຺ຂານໍ…ເປ… ອນີກທສ຺ສນໍ ອິຕິ ວາ. ເອວຣູປາ ວິສູກທສ຺ສນາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ. ເອວມ຺ປິ ນ ຈກ຺ຂຸໂລໂລ ໂຫຕິ.

ຈກ຺ຂູຫິ ເນວ ໂລລສ຺ສາຕິ. ຈກ຺ຂຸໂລລິຍໍ ປຊເຫຍ຺ຍ ວິໂນເທຍ຺ຍ ພ຺ຍນ຺ຕິໍ ກເຣຍ຺ຍ ອນຠາວໍ ຄເມຍ຺ຍ, ຈກ຺ຂຸໂລລິຍາ ອາຣໂຕ ອສ຺ສ ວິຣໂຕ ປຏິວິຣໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ ນິສ຺ສໂຏ ວິປ຺ປມຸຕ຺ໂຕ ວິສຎ຺ຎຸຕ຺ໂຕ ວິມຣິຍາທິກເຕນ ເຈຕສາ ວິຫເຣຍ຺ຍາຕິ – ຈກ຺ຂູຫິ ເນວ ໂລລສ຺ສ.

ຄາມກຖາຍ ອາວຣເຍ ໂສຕນ຺ຕິ. ຄາມກຖາ ວຸຈ຺ຈຕິ ພາຕ຺ຕິໍສ ຕິຣຈ຺ຉານກຖາ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ຣາຊກຖາ ໂຈຣກຖາ ມຫາມຕ຺ຕກຖາ ເສນາກຖາ ຠຍກຖາ ຍຸທ຺ຘກຖາ ອນ຺ນກຖາ ປານກຖາ ວຕ຺ຖກຖາ ຍານກຖາ ສຍນກຖາ ມາລາກຖາ ຄນ຺ຘກຖາ ຎາຕິກຖາ ຄາມກຖາ ນິຄມກຖາ ນຄຣກຖາ ຊນປທກຖາ ອິຕ຺ຖິກຖາ [ອິຕ຺ຖິກຖາ ປຸຣິສກຖາ (ພຫູສຸ)] ສູຣກຖາ ວິສິຂາກຖາ ກຸມ຺ຠຏ຺ຐານກຖາ ປຸພ຺ພເປຕກຖາ ນານຕ຺ຕກຖາ ໂລກກ຺ຂາຍິກາ ສມຸທ຺ທກ຺ຂາຍິກາ ອິຕິຠວາຠວກຖາ ອິຕິ ວາ. ຄາມກຖາຍ ອາວຣເຍ ໂສຕນ຺ຕິ. ຄາມກຖາຍ ໂສຕໍ ອາວເຣຍ຺ຍ ນິວາເຣຍ຺ຍ ສໍວເຣຍ຺ຍ ຣກ຺ເຂຍ຺ຍ ໂຄເປຍ຺ຍ ປິທເຫຍ຺ຍ ປຈ຺ຉິນ຺ເທຍ຺ຍາຕິ – ຄາມກຖາຍ ອາວຣເຍ ໂສຕໍ.

ຣເສ ຈ ນານຸຄິຊ຺ເຌຍ຺ຍາຕິ. ຣເສ ຈາຕິ ມູລຣໂສ ຂນ຺ຘຣໂສ ຕຈຣໂສ ປຕ຺ຕຣໂສ ປຸປ຺ຜຣໂສ ຜລຣໂສ ອມ຺ພິລໍ ມຘຸຣໍ ຕິຕ຺ຕກໍ ກຏຸກໍ ໂລຓິກໍ ຂາຣິກໍ ລມ຺ພິກໍ ກສາໂວ ສາທຸ ອສາທຸ ສີຕໍ ອຸຓ຺ຫໍ. ສນ຺ເຕເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ຣສຄິທ຺ຘາ; ເຕ ຊິວ຺ຫຄ຺ເຄນ ຣສຄ຺ຄານິ ປຣິເຍສນ຺ຕາ ອາຫິຓ຺ຑນ຺ຕິ, ເຕ ອມ຺ພິລໍ ລຠິຕ຺ວາ ອນມ຺ພິລໍ ປຣິເຍສນ຺ຕິ, ອນມ຺ພິລໍ ລຠິຕ຺ວາ ອມ຺ພິລໍ ປຣິເຍສນ຺ຕິ…ເປ… ສີຕໍ ລຠິຕ຺ວາ ອຸຓ຺ຫໍ ປຣິເຍສນ຺ຕິ, ອຸຓ຺ຫໍ ລຠິຕ຺ວາ ສີຕໍ ປຣິເຍສນ຺ຕິ. ເຕ ຍໍ ຍໍ ລຠິຕ຺ວາ ເຕນ ເຕນ ນ ຕຸສ຺ສນ຺ຕິ, ອປຣາປຣໍ ປຣິເຍສນ຺ຕິ, ມນາປິເກສຸ ຣເສສຸ ຣຕ຺ຕາ ຄິທ຺ຘາ ຄຘິຕາ ມຸຈ຺ຉິຕາ ອຊ຺ໂຌສນ຺ນາ ລຄ຺ຄາ ລຄ຺ຄິຕາ ປລິພຸທ຺ຘາ. ຍສ຺ເສສາ ຣສຕຓ຺ຫາ ປຫີນາ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ນາ…ເປ… ຎາຓຄ຺ຄິນາ ທຑ຺ຒາ, ໂສ ປຏິສງ຺ຂາ ໂຍນິໂສ ອາຫາຣໍ ອາຫາເຣຕິ ເນວ ທວາຍ…ເປ… ອນວຊ຺ຊຕາ ຈ ຜາສຸວິຫາໂຣ ຈາຕິ.

ຍຖາ ວຓໍ ອາລິມ຺ເປຍ຺ຍ ຍາວເທວ ອາຣຸຫຓຕ຺ຖາຍ [ອາຣຸຫນຕ຺ຖາຍ (ກ.) ປຸຣາເຠທສຸຕ຺ຕນິທ຺ເທເສ ສຕ຺ຕມຄາຖາວຓ຺ຓນາຍໍ], ຍຖາ ວາ ປນ ອກ຺ຂໍ ອພ຺ຠຎ຺ເຊຍ຺ຍ ຍາວເທວ ຠາຣສ຺ສ ນິຕ຺ຖຣຓຕ຺ຖາຍ, ຍຖາ ວາ ປຸຕ຺ຕມໍສໍ ອາຫາຣໍ ອາຫາເຣຍ຺ຍ ຍາວເທວ ກນ຺ຕາຣສ຺ສ ນິຕ຺ຖຣຓຕ຺ຖາຍ; ເອວເມວໍ ຠິກ຺ຂຸ ປຏິສງ຺ຂາ ໂຍນິໂສ ອາຫາຣໍ ອາຫາເຣຕິ ເນວ ທວາຍ…ເປ… ອນວຊ຺ຊຕາ ຈ ຜາສຸວິຫາໂຣ ຈາຕິ ຣສຕຓ຺ຫໍ ປຊເຫຍ຺ຍ ວິໂນເທຍ຺ຍ ພ຺ຍນ຺ຕິໍ ກເຣຍ຺ຍ ອນຠາວໍ ຄເມຍ຺ຍ, ຣສຕຓ຺ຫາຍ ອາຣໂຕ ອສ຺ສ ວິຣໂຕ ປຏິວິຣໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ ນິສ຺ສໂຏ ວິປ຺ປມຸຕ຺ໂຕ ວິສຎ຺ຎຸຕ຺ໂຕ ວິມຣິຍາທິກເຕນ ເຈຕສາ ວິຫເຣຍ຺ຍາຕິ – ຣເສ ຈ ນານຸຄິຊ຺ເຌຍ຺ຍ.

ນ ຈ ມມາເຍຖ ກິຎ຺ຈິ ໂລກສ຺ມິນ຺ຕິ. ມມຕ຺ຕາຕິ ທ຺ເວ ມມຕ຺ຕາ – ຕຓ຺ຫາມມຕ຺ຕຎ຺ຈ ທິຏ຺ຐິມມຕ຺ຕຎ຺ຈ …ເປ… ອິທໍ ຕຓ຺ຫາມມຕ຺ຕໍ…ເປ… ອິທໍ ທິຏ຺ຐິມມຕ຺ຕໍ. ຕຓ຺ຫາມມຕ຺ຕໍ ປຫາຍ ທິຏ຺ຐິມມຕ຺ຕໍ ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຈກ຺ຂຸໍ ນ ມມາເຍຍ຺ຍ ນ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍ ນ ປຣາມເສຍ຺ຍ ນາຠິນິວິເສຍ຺ຍ; ໂສຕໍ… ຆານໍ… ຊິວ຺ຫໍ… ກາຍໍ… ຣູເປ… ສທ຺ເທ… ຄນ຺ເຘ… ຣເສ… ໂຜຏ຺ຐພ຺ເພ… ກຸລໍ… ຄຓໍ… ອາວາສໍ… ລາຠໍ… ຍສໍ… ປສໍສໍ… ສຸຂໍ… ຈີວຣໍ… ປິຓ຺ຑປາຕໍ… ເສນາສນໍ… ຄິລານປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາຣໍ… ກາມຘາຕຸໍ… ຣູປຘາຕຸໍ… ອຣູປຘາຕຸໍ… ກາມຠວໍ… ຣູປຠວໍ… ອຣູປຠວໍ… ສຎ຺ຎາຠວໍ… ອສຎ຺ຎາຠວໍ… ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຠວໍ … ເອກໂວກາຣຠວໍ… ຈຕຸໂວກາຣຠວໍ… ປຎ຺ຈໂວກາຣຠວໍ … ອຕີຕໍ… ອນາຄຕໍ… ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ… ທິຏ຺ຐສຸຕມຸຕວິຎ຺ຎາຕພ຺ເພ ຘມ຺ເມ ນ ມມາເຍຍ຺ຍ ນ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍ ນ ປຣາມເສຍ຺ຍ ນາຠິນິວິເສຍ຺ຍ. ກິຎ຺ຈີຕິ ກິຎ຺ຈິ ຣູປຄຕໍ ເວທນາຄຕໍ ສຎ຺ຎາຄຕໍ ສງ຺ຂາຣຄຕໍ ວິຎ຺ຎາຓຄຕໍ. ໂລກສ຺ມິນ຺ຕິ ອປາຍໂລເກ…ເປ… ອາຍຕນໂລເກຕິ – ນ ຈ ມມາເຍຖ ກິຎ຺ຈິ ໂລກສ຺ມິໍ.

ເຕນາຫ ຠຄວາ –

‘‘ຈກ຺ຂູຫິ ເນວ ໂລລສ຺ສ, ຄາມກຖາຍ ອາວຣເຍ ໂສຕໍ;

ຣເສ ຈ ນານຸຄິຊ຺ເຌຍ຺ຍ, ນ ຈ ມມາເຍຖ ກິຎ຺ຈິ ໂລກສ຺ມິ’’ນ຺ຕິ.

໑໕໘. ຜສ຺ເສນ ຍທາ ຜຸຏ຺ຐສ຺ສ, ປຣິເທວໍ ຠິກ຺ຂຸ ນ ກເຣຍ຺ຍ ກຸຫິຎ຺ຈິ;

ຠວຎ຺ຈ ນາຠິຊປ຺ເປຍ຺ຍ, ເຠຣເວສຸ ຈ ນ ສມ຺ປເວເຘຍ຺ຍ.

ຜສ຺ເສນ ຍທາ ຜຸຏ຺ຐສ຺ສາຕິ. ຜສ຺ໂສຕິ ໂຣຄຜສ຺ໂສ. ໂຣຄຜສ຺ເສນ ຜຸຏ຺ໂຐ ປເຣໂຕ ສໂມຫິໂຕ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອສ຺ສ; ຈກ຺ຂຸໂຣເຄນ ຜຸຏ຺ໂຐ ປເຣໂຕ ສໂມຫິໂຕ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອສ຺ສ, ໂສຕໂຣເຄນ…ເປ… ຆານໂຣເຄນ… ຊິວ຺ຫາໂຣເຄນ… ກາຍໂຣເຄນ… ສີສໂຣເຄນ… ກຓ຺ຓໂຣເຄນ… ມຸຂໂຣເຄນ… ທນ຺ຕໂຣເຄນ… ກາເສນ… ສາເສນ… ປິນາເສນ… ຑາເຫນ… ຊເຣນ… ກຸຈ຺ຉິໂຣເຄນ… ມຸຈ຺ຉາຍ… ປກ຺ຂນ຺ທິກາຍ… ສູລາຍ… ວິສູຈິກາຍ… ກຸຏ຺ເຐນ… ຄຓ຺ເຑນ… ກິລາເສນ… ໂສເສນ… ອປມາເຣນ… ທທ຺ທຸຍາ… ກຓ຺ຑຸຍາ … ກຈ຺ຉຸຍາ… ຣຂສາຍ… ວິຕຈ຺ຉິກາຍ… ໂລຫິເຕນ… ປິຕ຺ເຕນ… ມຘຸເມເຫນ… ອໍສາຍ… ປິຬກາຍ… ຠຄນ຺ທເລນ… ປິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐາເນນ ອາພາເຘນ… ເສມ຺ຫສມຸຏ຺ຐາເນນ ອາພາເຘນ… ວາຕສມຸຏ຺ຐາເນນ ອາພາເຘນ… ສນ຺ນິປາຕິເກນ ອາພາເຘນ… ອຸຕຸປຣິຓາມເຊນ ອາພາເຘນ… ວິສມປຣິຫາຣເຊນ ອາພາເຘນ… ໂອປກ຺ກມິເກນ ອາພາເຘນ… ກມ຺ມວິປາກເຊນ ອາພາເຘນ… ສີເຕນ… ອຸຓ຺ເຫນ… ຊິຆຈ຺ຉາຍ… ປິປາສາຍ… ອຸຈ຺ຈາເຣນ… ປສ຺ສາເວນ… ຑໍສມກສວາຕາຕປສຣີສປສມ຺ຜສ຺ເສຫິ ຜຸຏ຺ໂຐ ປເຣໂຕ ສໂມຫິໂຕ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອສ຺ສາຕິ – ຜສ຺ເສນ ຍທາ ຜຸຏ຺ຐສ຺ສ.

ປຣິເທວໍ ຠິກ຺ຂຸ ນ ກເຣຍ຺ຍ ກຸຫິຎ຺ຈີຕິ. ອາເທວໍ ປຣິເທວໍ ອາເທວນໍ ປຣິເທວນໍ ອາເທວິຕຕ຺ຕໍ ປຣິເທວິຕຕ຺ຕໍ ວາຈາ ປລາປໍ ວິປ຺ປລາປໍ ລາລປ຺ປໍ ລາລປ຺ປາຍນໍ ລາລປ຺ປາຍິຕຕ຺ຕໍ ນ ກເຣຍ຺ຍ ນ ຊເນຍ຺ຍ ນ ສຎ຺ຊເນຍ຺ຍ ນ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຍ຺ຍ ນາຠິນິພ຺ພຕ຺ເຕຍ຺ຍ. ກຸຫິຎ຺ຈີຕິ ກຸຫິຎ຺ຈິ ກິມ຺ຫິຈິ ກຕ຺ຖຈິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ວາ ພຫິທ຺ຘາ ວາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕພຫິທ຺ຘາ ວາຕິ – ປຣິເທວໍ ຠິກ຺ຂຸ ນ ກເຣຍ຺ຍ ກຸຫິຎ຺ຈິ.

ຠວຎ຺ຈ ນາຠິຊປ຺ເປຍ຺ຍາຕິ. ກາມຠວໍ ນ ຊປ຺ເປຍ຺ຍ, ຣູປຠວໍ ນ ຊປ຺ເປຍ຺ຍ, ອຣູປຠວໍ ນ ຊປ຺ເປຍ຺ຍ ນ ປຊປ຺ເປຍ຺ຍ ນາຠິຊປ຺ເປຍ຺ຍາຕິ – ຠວຎ຺ຈ ນາຠິຊປ຺ເປຍ຺ຍ.

ເຠຣເວສຸ ຈ ນ ສມ຺ປເວເຘຍ຺ຍາຕິ. ເຠຣວາຕິ ເອເກນາກາເຣນ ຠຍມ຺ປິ ເຠຣວມ຺ປິ ຕຎ຺ເຎວ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຠຄວຕາ – ‘‘ເອຕໍ ນູນ ຕໍ ຠຍໍ ເຠຣວໍ ນ ຊເຫ ອາຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ. ພຫິທ຺ຘາຣມ຺ມຓໍ ວຸຕ຺ຕໍ ສີຫາ ພ຺ຍຄ຺ຆາ ທີປີ ອຈ຺ຉາ ຕຣຈ຺ຉາ ໂກກາ ມຫິໍສາ ອສ຺ສາ ຫຕ຺ຖີ ອຫິ ວິຈ຺ຉິກາ ສຕປທີ, ໂຈຣາ ວາ ອສ຺ສຸ ມານວາ ວາ ກຕກມ຺ມາ ວາ ອກຕກມ຺ມາ ວາ. ອຖາປເຣນ ອາກາເຣນ ຠຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກໍ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານໍ ຠຍໍ ຠຍານກໍ ຉມ຺ຠິຕຕ຺ຕໍ ໂລມຫໍໂສ ເຈຕໂສ ອຸພ຺ເພໂຄ ອຸຕ຺ຣາໂສ, ຊາຕິຠຍໍ ຊຣາຠຍໍ ພ຺ຍາຘິຠຍໍ ມຣຓຠຍໍ ຣາຊຠຍໍ ໂຈຣຠຍໍ ອຄ຺ຄິຠຍໍ ອຸທກຠຍໍ ອຕ຺ຕານຸວາທຠຍໍ ປຣານຸວາທຠຍໍ ທຓ຺ຑຠຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິຠຍໍ ອູມິຠຍໍ ກຸມ຺ຠີລຠຍໍ ອາວຏ຺ຏຠຍໍ ສຸສຸກາຠຍໍ [ສຸໍສຸກາຠຍໍ (ສ຺ຍາ.)] ອາຊີວິກຠຍໍ ອສິໂລກຠຍໍ ປຣິສາຍ ສາຣຊ຺ຊຠຍໍ ມທນຠຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິຠຍໍ ຠຍໍ ຠຍານກໍ ຉມ຺ຠິຕຕ຺ຕໍ ໂລມຫໍໂສ ເຈຕໂສ ອຸພ຺ເພໂຄ ອຸຕ຺ຣາໂສ. ເຠຣເວສຸ ຈ ນ ສມ຺ປເວເຘຍ຺ຍາຕິ ເຠຣເວ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ວາ ສຸຓິຕ຺ວາ ວາ ນ ເວເຘຍ຺ຍ ນ ປເວເຘຍ຺ຍ ນ ສມ຺ປເວເຘຍ຺ຍ ນ ຕເສຍ຺ຍ ນ ອຸຕ຺ຕເສຍ຺ຍ ນ ປຣິຕເສຍ຺ຍ ນ ຠາເຍຍ຺ຍ ນ ສນ຺ຕາສໍ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ອຠີຣູ ອສ຺ສ ອຉມ຺ຠີ ອນຸຕ຺ຣາສີ ອປລາຍີ, ປຫີນຠຍເຠຣໂວ ວິຄຕໂລມຫໍໂສ ວິຫເຣຍ຺ຍາຕິ – ເຠຣເວສຸ ຈ ນ ສມ຺ປເວເຘຍ຺ຍ.

ເຕນາຫ ຠຄວາ –

‘‘ຜສ຺ເສນ ຍທາ ຜຸຏ຺ຐສ຺ສ, ປຣິເທວໍ ຠິກ຺ຂຸ ນ ກເຣຍ຺ຍ ກຸຫິຎ຺ຈິ;

ຠວຎ຺ຈ ນາຠິຊປ຺ເປຍ຺ຍ, ເຠຣເວສຸ ຈ ນ ສມ຺ປເວເຘຍ຺ຍາ’’ຕິ.

໑໕໙. ອນ຺ນານມໂຖ ປານານໍ, ຂາທນີຍານມໂຖປິ ວຕ຺ຖານໍ;

ລທ຺ຘາ ນ ສນ຺ນິຘິໍ ກຍິຣາ, ນ ຈ ປຣິຕ຺ຕເສ ຕານິ ອລຠມາໂນ.