ມິລິນ຺ທປຎ຺ຫປາຬິ

໑. ມິລິນ຺ໂທ ນາມ ໂສ ຣາຊາ, ສາຄລາຍໍ ປຸຣຸຕ຺ຕເມ;

ອຸປຄຎ຺ຉິ ນາຄເສນໍ, ຄງ຺ຄາ ຈ [ຄງ຺ຄາວ (ສີ. ປີ.)] ຍຖາ ສາຄຣໍ.

ອາສຊ຺ຊ ຣາຊາ ຈິຕ຺ຣກຖິໍ, ອຸກ຺ກາຘາຣໍ ຕໂມນຸທໍ;

ອປຸຈ຺ຉິ ນິປຸເຓ ປຎ຺ເຫ, ຐານາຏ຺ຐານຄເຕ ປຸຖູ.

ປຸຈ຺ຉາ ວິສຊ຺ຊນາ [ວິສ຺ສຊ຺ຊນາ (ສີ. ປີ.)] ເຈວ, ຄມ຺ຠີຣຕ຺ຖູປນິສ຺ສິຕາ;

ຫທຍງ຺ຄມາ ກຓ຺ຓສຸຂາ, ອພ຺ຠຸຕາ ໂລມຫໍສນາ.

ອຠິຘມ຺ມວິນໂຍຄາຬ຺ຫາ, ສຸຕ຺ຕຊາລສມຕ຺ຕິຕາ;

ນາຄເສນກຖາ ຈິຕ຺ຣາ, ໂອປມ຺ເມຫິ ນເຍຫິ ຈ.

ຕຕ຺ຖ ຎາຓໍ ປຓິຘາຍ, ຫາສຍິຕ຺ວານ ມານສໍ;

ສຸຓາຖ ນິປຸເຓ ປຎ຺ເຫ, ກງ຺ຂາຏ຺ຐານວິທາລເນຕິ.

໒. ຕໍ ຍຖານຸສູຍເຕ – ອຕ຺ຖິ ໂຍນການໍ ນານາປຸຏເຠທນໍ ສາຄລໍ ນາມ ນຄຣໍ ນທີປພ຺ພຕໂສຠິຕໍ ຣມຓີຍຠູມິປ຺ປເທສຠາຄໍ ອາຣາມຸຍ຺ຍາໂນປວນຕຬາກໂປກ຺ຂຣຓິສມ຺ປນ຺ນໍ ນທີປພ຺ພຕວນຣາມເຓຍ຺ຍກໍ ສຸຕວນ຺ຕນິມ຺ມິຕໍ ນິຫຕປຈ຺ຈຕ຺ຖິກໍ [ນິປ຺ປຈ຺ຈຕ຺ຖິກໍ (ກ.)] ປຈ຺ຈາມິຕ຺ຕານຸປປີຬິຕໍ ວິວິຘວິຈິຕ຺ຣທຬ຺ຫມຏ຺ຏາລໂກຏ຺ຐກໍ ວຣປວຣໂຄປຸຣ [ປວຣປຈຸຣໂຄປຸຣ (ສີ.)] ໂຕຣຓໍ ຄມ຺ຠີຣປຣິຂາປຓ຺ຑຣປາກາຣປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕນ຺ເຕປຸຣໍ. ສຸວິຠຕ຺ຕວີຖິຈຈ຺ຈຣຈຕຸກ຺ກສິງ຺ຆາຏກໍ ສຸປ຺ປສາຣິຕາເນກວິຘວຣຠຓ຺ຑປຣິປູຣິຕນ຺ຕຣາປຓໍ ວິວິຘທານຄ຺ຄສຕສມຸປໂສຠິຕໍ [ສຕສມຸປໂສຠິຕໍ (ສີ. ປີ.)] ຫິມຄິຣິສິຂຣສງ຺ກາສວຣຠວນສຕສຫສ຺ສປ຺ປຏິມຓ຺ຑິຕໍ ຄຊຫຍຣຖປຕ຺ຕິສມາກຸລໍ ອຠິຣູປນຣນາຣິຄຓານຸຈຣິຕໍ ອາກິຓ຺ຓຊນມນຸສ຺ສໍ ປຸຖຸຂຕ຺ຕິຍພ຺ຣາຫ຺ມຓເວສ຺ສສຸທ຺ທໍ ວິວິຘສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓສຠາຊນ [ສຠາຊນ (ສີ. ປີ.), ສມ຺ມາຠາຊນ (ກ.)] ສງ຺ຆຏິຕໍ ພຫຸວິຘວິຊ຺ຊາວນ຺ຕ [ວິຊ຺ຊາຘຣ (ກ.)] ນຣຈິຣ [ນຣວິຣ (ສີ. ປີ.)] ນິເສວິຕໍ ກາສິກໂກຏຸມ຺ພຣິກາທິນານາວິຘວຕ຺ຖາປຓສມ຺ປນ຺ນໍ ສຸປ຺ປສາຣິຕຣຸຈິຣພຫຸວິຘປຸປ຺ຜຄນ຺ຘາປຓໍ ຄນ຺ຘຄນ຺ຘິຕໍ ອາສີສນີຍພຫຸຣຕນປຣິປູຣິຕໍ ທິສາມຸຂສຸປ຺ປສາຣິຕາປຓໍ ສິງ຺ຄາຣວາຓິຊຄຓານຸຈຣິຕໍ ກຫາປຓຣຊຕສຸວຓ຺ຓກໍສປຕ຺ຖຣປຣິປູຣໍ ປຊ຺ໂຊຕມານນິຘິນິເກຕໍ ປຫູຕຘນຘຎ຺ຎວິຕ຺ຕູປກຣຓໍ ປຣິປຸຓ຺ຓໂກສໂກຏ຺ຐາຄາຣໍ ພຫ຺ວນ຺ນປານໍ ພຫຸວິຘຂຊ຺ຊໂຠຊ຺ຊເລຍ຺ຍເປຍ຺ຍສາຍນີຍໍ ອຸຕ຺ຕຣກຸຣຸສງ຺ກາສໍ ສມ຺ປນ຺ນສສ຺ສໍ ອາຬກມນ຺ທາ ວິຍ ເທວປຸຣໍ.

ເອຕ຺ຖ ຐຕ຺ວາ ເຕສໍ ປຸພ຺ພກມ຺ມໍ ກເຖຕພ຺ພໍ, ກເຖນ຺ເຕນ ຈ ຉຘາ ວິຠຊິຕ຺ວາ ກເຖຕພ຺ພໍ. ເສຍ຺ຍຖີທໍ – ປຸພ຺ພໂຍໂຄ ມິລິນ຺ທປຎ຺ຫໍ ລກ຺ຂຓປຎ຺ຫໍ ເມຓ຺ຑກປຎ຺ຫໍ ອນຸມານປຎ຺ຫໍ ໂອປມ຺ມກຖາປຎ຺ຫນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ມິລິນ຺ທປຎ຺ໂຫ ລກ຺ຂຓປຎ຺ໂຫ, ວິມຕິຈ຺ເຉທນປຎ຺ໂຫຕິ ທຸວິໂຘ. ເມຓ຺ຑກປຎ຺ໂຫປິ ມຫາວຄ຺ໂຄ, ໂຍຄິກຖາປຎ຺ໂຫຕິ ທຸວິໂຘ.

ປຸພ຺ພໂຍໂຄຕິ ເຕສໍ ປຸພ຺ພກມ຺ມໍ.

໑. ພາຫິຣກຖາ

ປຸພ຺ພໂຍຄາທິ

໓. ອຕີເຕ ກິຣ ກສ຺ສປສ຺ສ ຠຄວໂຕ ສາສເນ ວຕ຺ຕມາເນ ຄງ຺ຄາຍ ສມີເປ ເອກສ຺ມິໍ ອາວາເສ ມຫາຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ປຏິວສຕິ, ຕຕ຺ຖ ວຕ຺ຕສີລສມ຺ປນ຺ນາ ຠິກ຺ຂູ ປາໂຕວ ອຸຏ຺ຐາຍ ຍຏ຺ຐິສມ຺ມຊ຺ຊນິໂຍ [ຍຏ຺ຐິສມ຺ມຸຎ຺ຊນິໂຍ (ສີ. ປີ.)] ອາທາຍ ພຸທ຺ຘຄຸເຓ ອາວຊ຺ເຊນ຺ຕາ ອງ຺ຄຓໍ ສມ຺ມຊ຺ຊິຕ຺ວາ ກຈວຣພ຺ຍູຫໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ອເຖໂກ ຠິກ຺ຂຸ ເອກໍ ສາມເຓຣໍ ‘‘ເອຫິ ສາມເຓຣ, ອິມໍ ກຈວຣໍ ຉຑ຺ເຑຫີ’’ຕິ ອາຫ, ໂສ ອສຸຓນ຺ໂຕ ວິຍ ຄຈ຺ຉຕິ, ໂສ ທຸຕິຍມ຺ປິ…ເປ… ຕຕິຍມ຺ປິ ອາມນ຺ຕິຍມາໂນ ອສຸຓນ຺ໂຕ ວິຍ ຄຈ຺ຉເຕວ. ຕໂຕ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ‘‘ທຸພ຺ພໂຈ ວຕາຍໍ ສາມເຓໂຣ’’ຕິ ກຸທ຺ໂຘ ສມ຺ມຊ຺ຊນິທຓ຺ເຑນ ປຫາຣໍ ອທາສິ. ຕໂຕ ໂສ ໂຣທນ຺ໂຕ ຠເຍນ ກຈວຣໍ ຉຑ຺ເຑນ຺ໂຕ ‘‘ອິມິນາ ກຈວຣຉຑ຺ຑນປຸຎ຺ຎກມ຺ເມນ ຍາວາຫໍ ນິພ຺ພານໍ ປາປຸຓາມິ [ນ ປາປຸຓາມິ (ສ຺ຍາ.)], ເອຕ຺ຖນ຺ຕເຣ ນິພ຺ພຕ຺ຕນິພ຺ພຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ມຊ຺ຌນ຺ຫິກສູຣິໂຍ [ສຸຣິໂຍ (ສີ. ປີ.)] ວິຍ ມເຫສກ຺ໂຂ ມຫາເຕໂຊ ຠເວຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ປຐມໍ ປຕ຺ຖນໍ ປຏ຺ຐເປສິ. ກຈວຣໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ນຫານຕ຺ຖາຍ ຄງ຺ຄາຕິຕ຺ຖໍ ຄໂຕ ຄງ຺ຄາຍ ອູມິເວຄໍ ຄຄ຺ຄຣາຍມານໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ຍາວາຫໍ ນິພ຺ພານໍ ປາປຸຓາມິ [ນ ປາປຸຓາມິ (ສ຺ຍາ.)], ເອຕ຺ຖນ຺ຕເຣ ນິພ຺ພຕ຺ຕນິພ຺ພຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ອຍໍ ອູມິເວໂຄ ວິຍ ຐານຸປ຺ປຕ຺ຕິກປຏິຠາໂນ ຠເວຍ຺ຍໍ ອກ຺ຂຍປຏິຠາໂນ’’ຕິ ທຸຕິຍມ຺ປິ ປຕ຺ຖນໍ ປຏ຺ຐເປສິ.

ໂສປິ ຠິກ຺ຂຸ ສມ຺ມຊ຺ຊນິສາລາຍ ສມ຺ມຊ຺ຊນິໍ ຐເປຕ຺ວາ ນຫານຕ຺ຖາຍ ຄງ຺ຄາຕິຕ຺ຖໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ສາມເຓຣສ຺ສ ປຕ຺ຖນໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ເອສ ມຍາ ປໂຍຊິໂຕປິ ຕາວ ເອວໍ ປຕ຺ເຖຕິ, ມຍ຺ຫໍ ກິໍ ນ ສມິຊ຺ຌິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ຍາວາຫໍ ນິພ຺ພານໍ ປາປຸຓາມິ [ນ ປາປຸຓາມິ (ສ຺ຍາ.)], ເອຕ຺ຖນ຺ຕເຣ ນິພ຺ພຕ຺ຕນິພ຺ພຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ອຍໍ ຄງ຺ຄາອູມິເວໂຄ ວິຍ ອກ຺ຂຍປຏິຠາໂນ ຠເວຍ຺ຍໍ, ອິມິນາ ປຸຈ຺ຉິຕປຸຈ຺ຉິຕໍ ສພ຺ພໍ ປຎ຺ຫປຏິຠານໍ ວິຊເຏຕຸໍ ນິພ຺ເພເຐຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ຠເວຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ປຕ຺ຖນໍ ປຏ຺ຐເປສິ.

ເຕ ອຸໂຠປິ ເທເວສຸ ຈ ມນຸສ຺ເສສຸ ຈ ສໍສຣນ຺ຕາ ເອກໍ ພຸທ຺ຘນ຺ຕຣໍ ເຂເປສຸໍ. ອຖ ອມ຺ຫາກໍ ຠຄວຕາປິ ຍຖາ ໂມຄ຺ຄລິປຸຕ຺ຕຕິສ຺ສຕ຺ເຖໂຣ ທິສ຺ສຕິ, ເອວເມເຕປິ ທິສ຺ສນ຺ຕິ ມມ ປຣິນິພ຺ພານໂຕ ປຎ຺ຈວສ຺ສສເຕ ອຕິກ຺ກນ຺ເຕ ເອເຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສນ຺ຕິ, ຍໍ ມຍາ ສຸຂຸມໍ ກຕ຺ວາ ເທສິຕໍ ຘມ຺ມວິນຍໍ, ຕໍ ເອເຕ ປຎ຺ຫປຸຈ຺ຉນໂອປມ຺ມຍຸຕ຺ຕິວເສນ ນິຊ຺ຊຏໍ ນິຄ຺ຄຸມ຺ພໍ ກຕ຺ວາ ວິຠຊິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ນິທ຺ທິຏ຺ຐາ.

໔. ເຕສຸ ສາມເຓໂຣ ຊມ຺ພຸທີເປ ສາຄລນຄເຣ ມິລິນ຺ໂທ ນາມ ຣາຊາ ອໂຫສິ ປຓ຺ຑິໂຕ ພ຺ຍຕ຺ໂຕ ເມຘາວີ ປຏິພໂລ ອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນານໍ ມນ຺ຕໂຍຄວິຘານກິຣິຍານໍ [ສມນ຺ຕໂຍຄ … (ສີ. ປີ.)], ກຣຓກາເລ ນິສມ຺ມກາຣີ ໂຫຕິ, ພຫູນິ ຈສ຺ສ ສຕ຺ຖານິ ອຸຄ຺ຄຫິຕານິ ໂຫນ຺ຕິ. ເສຍ຺ຍຖິທໍ, ສຸຕິ ສມ຺ມຸຕິ ສງ຺ຂ຺ຍາ ໂຍຄາ ນີຕິ ວິເສສິກາ ຄຓິກາ ຄນ຺ຘພ຺ພາ ຕິກິຈ຺ຉາ ຘນຸພ຺ເພທາ [ຈຕຸພ຺ເພທາ (ສີ. ປີ.)] ປຸຣາຓາ ອິຕິຫາສາ ໂຊຕິສາ ມາຍາ ເກຕຸ [ເຫຕຸ (ສີ. ປີ.)] ມນ຺ຕນາ ຍຸທ຺ຘາ ຉນ຺ທສາ ພຸທ຺ຘວຈເນນ [ຉນ຺ທສາມຸທ຺ທວຈເນນ (ສີ. ປີ.)] ເອກູນວີສຕິ, ວິຕຓ຺ຑວາທີ [ວາທີ (ສີ. ປີ.)] ທຸຣາສໂທ ທຸປ຺ປສໂຫ ປຸຖຸຕິຕ຺ຖກຣານໍ ອຄ຺ຄມກ຺ຂາຍຕິ, ສກລຊມ຺ພຸທີເປ ມິລິນ຺ເທນ ຣຎ຺ຎາ ສໂມ ໂກຈິ ນາໂຫສິ ຍທິທໍ ຖາເມນ ຊເວນ ສູເຣນ ປຎ຺ຎາຍ, ອຑ຺ໂຒ ມຫທ຺ຘໂນ ມຫາໂຠໂຄ ອນນ຺ຕພລວາຫໂນ.

໕. ອເຖກທິວສໍ ມິລິນ຺ໂທ ຣາຊາ ອນນ຺ຕພລວາຫນໍ ຈຕຸຣງ຺ຄິນິໍ ພລຄ຺ຄເສນາພ຺ຍູຫໍ ທສ຺ສນກມ຺ຍຕາຍ ນຄຣາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ພຫິນຄເຣ ເສນງ຺ຄທສ຺ສນໍ ກຕ຺ວາ [ເສນາຄຓນໍ ກາເຣຕ຺ວາ (ສີ. ປີ.)] ສາເຣຕ຺ວາ ໂສ ຣາຊາ ຠສ຺ສປ຺ປວາທໂກ ໂລກາຍຕວິຕຓ຺ຑ [ປວຕ຺ຕ (ສີ. ປີ.)] ຊນສລ຺ລາປປ຺ລວ ຈິຕ຺ຕໂກຕູຫໂລ ວິສາຣໂທ ວິຊມ຺ຠໂກ ສູຣິຍໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ອມຈ຺ເຈ ອາມນ຺ເຕສິ ‘‘ພຫຸ ຠເຓ ຕາວ ທິວສາວເສໂສ ກິໍ ກຣິສ຺ສາມ, ອິທາເນວ ນຄຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ອຕ຺ຖິ ໂກຈິ ປຓ຺ຑິໂຕ ສມໂຓ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ວາ ສງ຺ຆີ ຄຓີ ຄຓາຈຣິໂຍ ອປິ ອຣຫນ຺ຕໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘໍ ປຏິຊານມາໂນ, ໂຍ ມຍາ ສທ຺ຘິໍ ສລ຺ລປິຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ ກງ຺ຂໍ ປຏິວິເນຕຸໍ, ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມ, ກງ຺ຂໍ ປຏິວິນຍິສ຺ສາມາ’’ຕິ.

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ປຎ຺ຈສຕາ ໂຍນກາ ຣາຊານໍ ມິລິນ຺ທໍ ເອຕທໂວຈຸໍ ‘‘ອຕ຺ຖິ, ມຫາຣາຊ, ຉ ສຕ຺ຖາໂຣ ປູຣໂຓ ກສ຺ສໂປ ມກ຺ຂລິໂຄສາໂລ ນິຄຓ຺ໂຐ ນາຏປຸຕ຺ໂຕ [ນາຖປຸຕ຺ໂຕ (ສີ. ປີ.)] ສຎ຺ຊໂຍ ເພລຏ຺ຐປຸຕ຺ໂຕ ອຊິໂຕ ເກສກມ຺ພໂລ ປກຸໂຘ ກຈ຺ຈາຍໂນ, ເຕ ສງ຺ຆິໂນ ຄຓິໂນ ຄຓາຈຣິຍກາ ຎາຕາ ຍສສ຺ສິໂນ ຕິຕ຺ຖກຣາ ສາຘຸສມ຺ມຕາ ພຫຸຊນສ຺ສ, ຄຈ຺ຉ ຕ຺ວໍ ມຫາຣາຊ, ເຕ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉສ຺ສຸ, ກງ຺ຂໍ ປຏິວິນຍສ຺ສູ’’ຕິ.

໖. ອຖ ໂຂ ມິລິນ຺ໂທ ຣາຊາ ປຎ຺ຈຫິ ໂຍນກສເຕຫິ ປຣິວຸໂຕ ຠທ຺ຣວາຫນໍ ຣຖວຣມາຣຸຍ຺ຫ ເຍນ ປູຣໂຓ ກສ຺ສໂປ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປູຣເຓນ ກສ຺ສເປນ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິ, ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ, ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ມິລິນ຺ໂທ ຣາຊາ ປູຣຓໍ ກສ຺ສປໍ ເອຕທໂວຈ ‘‘ໂກ, ຠນ຺ເຕ ກສ຺ສປ, ໂລກໍ ປາເລຕີ’’ຕິ? ‘‘ປຖວີ, ມຫາຣາຊ, ໂລກໍ ປາເລຕີ’’ຕິ. ‘‘ຍທິ, ຠນ຺ເຕ ກສ຺ສປ, ປຖວີ [ປຐວີ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.)] ໂລກໍ ປາເລຕິ, ອຖ ກສ຺ມາ ອວີຈິນິຣຍໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ສຕ຺ຕາ ປຖວິໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ’’ຕິ? ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ປູຣໂຓ ກສ຺ສໂປ ເນວ ສກ຺ຂິ ໂອຄິລິຕຸໍ, ໂນ ສກ຺ຂິ ອຸຄ຺ຄິລິຕຸໍ, ອໂຘມຸໂຂ ປຕ຺ຕກ຺ຂນ຺ໂຘ ຕຸຓ຺ຫີຠູໂຕ ປຊ຺ຌາຍນ຺ໂຕ ນິສີທິ.

໗. ອຖ ໂຂ ມິລິນ຺ໂທ ຣາຊາ ມກ຺ຂລິໍ ໂຄສາລໍ ເອຕທໂວຈ ‘‘ອຕ຺ຖິ, ຠນ຺ເຕ ໂຄສາລ, ກຸສລາກຸສລານິ ກມ຺ມານິ, ອຕ຺ຖິ ສຸກຕທຸກ຺ກຏານໍ ກມ຺ມານໍ ຜລໍ ວິປາໂກ’’ຕິ? ‘‘ນຕ຺ຖິ, ມຫາຣາຊ, ກຸສລາກຸສລານິ ກມ຺ມານິ, ນຕ຺ຖິ ສຸກຕທຸກ຺ກຏານໍ ກມ຺ມານໍ ຜລໍ ວິປາໂກ. ເຍ ເຕ, ມຫາຣາຊ, ອິຘ ໂລເກ ຂຕ຺ຕິຍາ, ເຕ ປຣໂລກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາປິ ປຸນ ຂຕ຺ຕິຍາວ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ, ເຍ ເຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເວສ຺ສາ ສຸທ຺ທາ ຈຓ຺ຑາລາ ປຸກ຺ກຸສາ, ເຕ ປຣໂລກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາປິ ປຸນ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເວສ຺ສາ ສຸທ຺ທາ ຈຓ຺ຑາລາ ປຸກ຺ກຸສາວ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ. ກິໍ ກຸສລາກຸສເລຫິ ກມ຺ເມຫີ’’ຕິ? ‘‘ຍທິ, ຠນ຺ເຕ ໂຄສາລ, ອິຘ ໂລເກ ຂຕ຺ຕິຍາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເວສ຺ສາ ສຸທ຺ທາ ຈຓ຺ຑາລາ ປຸກ຺ກຸສາ, ເຕ ປຣໂລກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາປິ ປຸນ ຂຕ຺ຕິຍາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເວສ຺ສາ ສຸທ຺ທາ ຈຓ຺ຑາລາ ປຸກ຺ກຸສາວ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ, ນຕ຺ຖິ ກຸສລາກຸສເລຫິ ກມ຺ເມຫິ ກຣຓີຍໍ. ເຕນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ ໂຄສາລ, ເຍ ເຕ ອິຘ ໂລເກ ຫຕ຺ຖຈ຺ຉິນ຺ນາ, ເຕ ປຣໂລກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາປິ ປຸນ ຫຕ຺ຖຈ຺ຉິນ຺ນາວ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ. ເຍ ປາທຈ຺ຉິນ຺ນາ, ເຕ ປາທຈ຺ຉິນ຺ນາວ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ. ເຍ ຫຕ຺ຖປາທຈ຺ຉິນ຺ນາ, ເຕ ຫຕ຺ຖປາທຈ຺ຉິນ຺ນາວ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ. ເຍ ກຓ຺ຓຈ຺ຉິນ຺ນາ, ເຕ ກຓ຺ຓຈ຺ຉິນ຺ນາວ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ. ເຍ ນາສຈ຺ຉິນ຺ນາ, ເຕ ນາສຈ຺ຉິນ຺ນາວ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ. ເຍ ກຓ຺ຓນາສຈ຺ຉິນ຺ນາ, ເຕ ກຓ຺ຓນາສຈ຺ຉິນ຺ນາວ ຠວິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ໂຄສາໂລ ຕຸຓ຺ຫີ ອໂຫສິ.

ອຖ ໂຂ ມິລິນ຺ທສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ເອຕທໂຫສິ ‘‘ຕຸຈ຺ໂຉ ວຕ ໂຠ ຊມ຺ພຸທີໂປ, ປລາໂປ ວຕ ໂຠ ຊມ຺ພຸທີໂປ, ນຕ຺ຖິ ໂກຈິ ສມໂຓ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ວາ, ໂຍ ມຍາ ສທ຺ຘິໍ ສລ຺ລປິຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ ກງ຺ຂໍ ປຏິວິເນຕຸ’’ນ຺ຕິ.

ອຖ ໂຂ ມິລິນ຺ໂທ ຣາຊາ ອມຈ຺ເຈ ອາມນ຺ເຕສິ ‘‘ຣມຓີຍາ ວຕ ໂຠ ໂທສິນາ ຣຕ຺ຕິ, ກໍ ນຸ ຂ຺ວຊ຺ຊ ສມຓໍ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ວາ ອຸປສງ຺ກເມຍ຺ຍາມ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິຕຸໍ, ໂກ ມຍາ ສທ຺ຘິໍ ສລ຺ລປິຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ ກງ຺ຂໍ ປຏິວິເນຕຸ’’ນ຺ຕິ? ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ອມຈ຺ຈາ ຕຸຓ຺ຫີຠູຕາ ຣຎ຺ໂຎ ມຸຂໍ ໂອໂລກຍມານາ ອຏ຺ຐໍສຸ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ສາຄລນຄຣໍ ທ຺ວາທສ ວສ຺ສານິ ສຸຎ຺ຎໍ ອໂຫສິ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິປຓ຺ຑິເຕຫິ, ຍຕ຺ຖ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິປຓ຺ຑິຕາ ປຏິວສນ຺ຕີຕິ ສຸຓາຕິ, ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຣາຊາ ເຕ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉຕິ, ເຕ ສພ຺ເພປິ ປຎ຺ຫວິສຊ຺ຊເນນ ຣາຊານໍ ອາຣາເຘຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕາ ເຍນ ວາ ເຕນ ວາ ປກ຺ກມນ຺ຕິ. ເຍ ອຎ຺ຎໍ ທິສໍ ນ ປກ຺ກມນ຺ຕິ, ເຕ ສພ຺ເພ ຕຸຓ຺ຫີຠູຕາ ອຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຠິກ຺ຂູ ປນ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຫິມວນ຺ຕເມວ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ.

໘. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ໂກຏິສຕາ ອຣຫນ຺ໂຕ ຫິມວນ຺ເຕ ປພ຺ພເຕ ຣກ຺ຂິຕຕເລ ປຏິວສນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອສ຺ສຄຸຕ຺ໂຕ ທິພ຺ພາຍ ໂສຕຘາຕຸຍາ ມິລິນ຺ທສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ຍຸຄນ຺ຘຣມຕ຺ຖເກ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ສນ຺ນິປາເຕຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ປຸຈ຺ຉິ ‘‘ອຕ຺ຖາວຸໂສ ໂກຈິ ຠິກ຺ຂຸ ປຏິພໂລ ມິລິນ຺ເທນ ຣຎ຺ຎາ ສທ຺ຘິໍ ສລ຺ລປິຕຸໍ ກງ຺ຂໍ ປຏິວິເນຕຸ’’ນ຺ຕິ?

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ໂກຏິສຕາ ອຣຫນ຺ໂຕ ຕຸຓ຺ຫີ ອເຫສຸໍ. ທຸຕິຍມ຺ປິ ຕຕິຍມ຺ປິ ປຸຏ຺ຐາ ຕຸຓ຺ຫີ ອເຫສຸໍ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອສ຺ສຄຸຕ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ເອຕທໂວຈ ‘‘ອຕ຺ຖາວຸໂສ ຕາວຕິໍສຠວເນ ເວຊຍນ຺ຕສ຺ສ ປາຈີນໂຕ ເກຕຸມຕີ ນາມ ວິມານໍ, ຕຕ຺ຖ ມຫາເສໂນ ນາມ ເທວປຸຕ຺ໂຕ ປຏິວສຕິ, ໂສ ປຏິພໂລ ເຕນ ມິລິນ຺ເທນ ຣຎ຺ຎາ ສທ຺ຘິໍ ສລ຺ລປິຕຸໍ ກງ຺ຂໍ ປຏິວິເນຕຸ’’ນ຺ຕິ.

ອຖ ໂຂ ໂກຏິສຕາ ອຣຫນ຺ໂຕ ຍຸຄນ຺ຘຣປພ຺ພເຕ ອນ຺ຕຣຫິຕາ ຕາວຕິໍສຠວເນ ປາຕຸຣເຫສຸໍ. ອທ຺ທສາ ໂຂ ສກ຺ໂກ ເທວານມິນ຺ໂທ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ທູຣໂຕວ ອາຄຈ຺ຉນ຺ເຕ, ທິສ຺ວານ ເຍນາຍສ຺ມາ ອສ຺ສຄຸຕ຺ໂຕ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອສ຺ສຄຸຕ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ອຏ຺ຐາສິ, ເອກມນ຺ຕໍ ຐິໂຕ ໂຂ ສກ຺ໂກ ເທວານມິນ຺ໂທ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອສ຺ສຄຸຕ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ ‘‘ມຫາ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ, ອຫໍ ສງ຺ຆສ຺ສ ອາຣາມິໂກ, ເກນຕ຺ໂຖ, ກິໍ ມຍາ ກຣຓີຍ’’ນ຺ຕິ?

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອສ຺ສຄຸຕ຺ໂຕ ສກ຺ກໍ ເທວານມິນ຺ທໍ ເອຕທໂວຈ ‘‘ອຍໍ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຊມ຺ພຸທີເປ ສາຄລນຄເຣ ມິລິນ຺ໂທ ນາມ ຣາຊາ ວິຕຓ຺ຑວາທີ ທຸຣາສໂທ ທຸປ຺ປສໂຫ ປຸຖຸຕິຕ຺ຖກຣານໍ ອຄ຺ຄມກ຺ຂາຍຕິ, ໂສ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ທິຏ຺ຐິວາເທນ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ວິເຫເຐຕີ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ສກ຺ໂກ ເທວານມິນ຺ໂທ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອສ຺ສຄຸຕ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ ‘‘ອຍໍ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ມິລິນ຺ໂທ ຣາຊາ ອິໂຕ ຈຸໂຕ ມນຸສ຺ເສສຸ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ, ເອໂສ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ເກຕຸມຕິວິມາເນ ມຫາເສໂນ ນາມ ເທວປຸຕ຺ໂຕ ປຏິວສຕິ, ໂສ ປຏິພໂລ ເຕນ ມິລິນ຺ເທນ ຣຎ຺ຎາ ສທ຺ຘິໍ ສລ຺ລປິຕຸໍ ກງ຺ຂໍ ປຏິວິເນຕຸໍ, ຕໍ ເທວປຸຕ຺ຕໍ ຍາຈິສ຺ສາມ ມນຸສ຺ສໂລກູປປຕ຺ຕິຍາ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ສກ຺ໂກ ເທວານມິນ຺ໂທ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ປຸຣກ຺ຂຕ຺ວາ ເກຕຸມຕິວິມານໍ ປວິສິຕ຺ວາ ມຫາເສນໍ ເທວປຸຕ຺ຕໍ ອາລິງ຺ຄິຕ຺ວາ ເອຕທໂວຈ ‘‘ຍາຈຕິ ຕໍ, ມາຣິສ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ມນຸສ຺ສໂລກູປປຕ຺ຕິຍາ’’ຕິ. ‘‘ນ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ມນຸສ຺ສໂລເກນຕ຺ໂຖ ກມ຺ມພຫຸເລນ, ຕິພ຺ໂພ ມນຸສ຺ສໂລໂກ, ອິເຘວາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເທວໂລເກ ອຸປຣູປຣູປປຕ຺ຕິໂກ ຫຸຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພາຍິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ທຸຕິຍມ຺ປິ…ເປ… ຕຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ສກ຺ເກນ ເທວານມິນ຺ເທນ ຍາຈິໂຕ ມຫາເສໂນ ເທວປຸຕ຺ໂຕ ເອວມາຫ ‘‘ນ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ມນຸສ຺ສໂລເກນຕ຺ໂຖ ກມ຺ມພຫຸເລນ, ຕິພ຺ໂພ ມນຸສ຺ສໂລໂກ, ອິເຘວາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເທວໂລເກ ອຸປຣູປຣູປປຕ຺ຕິໂກ ຫຸຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພາຍິສ຺ສາມີ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອສ຺ສຄຸຕ຺ໂຕ ມຫາເສນໍ ເທວປຸຕ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ ‘‘ອິຘ ມຍໍ, ມາຣິສ, ສເທວກໍ ໂລກໍ ອນຸວິໂລກຍມານາ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຕຍາ ມິລິນ຺ທສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ວາທໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ສາສນໍ ປຄ຺ຄເຫຕຸໍ ສມຕ຺ຖໍ ອຎ຺ຎໍ ກຎ຺ຈິ ນ ປສ຺ສາມ, ຍາຈຕິ ຕໍ, ມາຣິສ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ, ສາຘຸ ສປ຺ປຸຣິສ ມນຸສ຺ສໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ທສພລສ຺ສ ສາສນໍ ປຄ຺ຄຓ຺ຫາຫີ’’ຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ມຫາເສໂນ ເທວປຸຕ຺ໂຕ ‘‘ອຫໍ ກິຣ ມິລິນ຺ທສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ວາທໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘສາສນໍ ປຄ຺ຄເຫຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ຠວິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຫຏ຺ຐປຫຏ຺ໂຐ ອຸທຄ຺ຄຸທຄ຺ໂຄ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ, ມນຸສ຺ສໂລເກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ ປຏິຎ຺ຎໍ ອທາສິ.

໙. ອຖ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ເທວໂລເກ ຕໍ ກຣຓີຍໍ ຕີເຣຕ຺ວາ ເທເວສຸ ຕາວຕິໍເສສຸ ອນ຺ຕຣຫິຕາ ຫິມວນ຺ເຕ ປພ຺ພເຕ ຣກ຺ຂິຕຕເລ ປາຕຸຣເຫສຸໍ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອສ຺ສຄຸຕ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ເອຕທໂວຈ ‘‘ອຕ຺ຖາວຸໂສ, ອິມສ຺ມິໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆ ໂກຈິ ຠິກ຺ຂຸ ສນ຺ນິປາຕໍ ອນາຄໂຕ’’ຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອສ຺ສຄຸຕ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ ‘‘ອຕ຺ຖິ, ຠນ຺ເຕ, ອາຍສ຺ມາ ໂຣຫໂຓ ອິໂຕ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ຫິມວນ຺ຕໍ ປພ຺ພຕໍ ປວິສິຕ຺ວາ ນິໂຣຘໍ ສມາປນ຺ໂນ, ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ທູຕໍ ປາເຫຖາ’’ຕິ. ອາຍສ຺ມາປິ ໂຣຫໂຓ ຕງ຺ຂຓຎ຺ເຎວ ນິໂຣຘາ ວຸຏ຺ຐາຍ ‘‘ສງ຺ໂຆ ມໍ ປຏິມາເນຕີ’’ຕິ ຫິມວນ຺ເຕ ປພ຺ພເຕ ອນ຺ຕຣຫິໂຕ ຣກ຺ຂິຕຕເລ ໂກຏິສຕານໍ ອຣຫນ຺ຕານໍ ປຸຣໂຕ ປາຕຸຣໂຫສິ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອສ຺ສຄຸຕ຺ໂຕ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ໂຣຫຓໍ ເອຕທໂວຈ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ໂຣຫຓ ພຸທ຺ຘສາສເນ ຠິຊ຺ຊນ຺ເຕ [ປລຸຊ຺ຊນ຺ເຕ (ສີ. ປີ.)] ນ ປສ຺ສສິ ສງ຺ຆສ຺ສ ກຣຓີຍານີ’’ຕິ. ‘‘ອມນສິກາໂຣ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ອໂຫສີ’’ຕິ.

‘‘ເຕນ, ຫາວຸໂສ ໂຣຫຓ, ທຓ຺ຑກມ຺ມໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ, ຠນ຺ເຕ, ກໂຣມີ’’ຕິ? ‘‘ອຕ຺ຖາວຸໂສ ໂຣຫຓ, ຫິມວນ຺ຕປພ຺ພຕປສ຺ເສ ຄຊງ຺ຄລໍ [ກຊງ຺ຄລໍ (ສີ. ປີ.)] ນາມ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄາໂມ, ຕຕ຺ຖ ໂສຓຸຕ຺ຕໂຣ ນາມ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ປຏິວສຕິ, ຕສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ ນາຄເສໂນຕິ ນາມ ທາຣໂກ, ເຕນ ຫິ ຕ຺ວໍ, ອາວຸໂສ ໂຣຫຓ, ທສມາສາຘິການິ ສຕ຺ຕ ວສ຺ສານິ ຕໍ ກຸລໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສິຕ຺ວາ ນາຄເສນໍ ທາຣກໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ປພ຺ພາເຊຫິ, ປພ຺ພຊິເຕວ ຕສ຺ມິໍ ທຓ຺ຑກມ຺ມໂຕ ມຸຈ຺ຈິສ຺ສສີ’’ຕິ. ອາຍສ຺ມາປິ ໂຂ ໂຣຫໂຓ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິ.

໑໐. ມຫາເສໂນປິ ໂຂ ເທວປຸຕ຺ໂຕ ເທວໂລກາ ຈວິຕ຺ວາ ໂສຓຸຕ຺ຕຣພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ຠຣິຍາຍ ກຸຈ຺ຉິສ຺ມິໍ ປຏິສນ຺ຘິໍ ອຄ຺ຄເຫສິ, ສຫ ປຏິສນ຺ຘິຄ຺ຄຫຓາ ຕໂຍ ອຈ຺ຉຣິຍາ ອພ຺ຠຸຕາ ຘມ຺ມາ ປາຕຸຣເຫສຸໍ, ອາວຸຘຠຓ຺ຑານິ ປຊ຺ຊລິໍສຸ, ອຄ຺ຄສສ຺ສໍ ອຠິນິປ຺ຜນ຺ນໍ, ມຫາເມໂຆ ອຠິປ຺ປວສ຺ສິ. ອາຍສ຺ມາປິ ໂຂ ໂຣຫໂຓ ຕສ຺ສ ປຏິສນ຺ຘິຄ຺ຄຫຓໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ທສມາສາຘິການິ ສຕ຺ຕ ວສ຺ສານິ ຕໍ ກຸລໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສນ຺ໂຕ ເອກທິວສມ຺ປິ ກຏຈ຺ຉຸມຕ຺ຕໍ ຠຕ຺ຕໍ ວາ ອຸຬຸງ຺ກມຕ຺ຕໍ ຍາຄຸໍ ວາ ອຠິວາທນໍ ວາ ອຎ຺ຊລິກມ຺ມໍ ວາ ສາມີຈິກມ຺ມໍ ວາ ນາລຕ຺ຖ, ອຖ ໂຂ ອກ຺ໂກສຎ຺ເຎວ ປຣິຠາສຎ຺ເຎວ ປຏິລຠຕິ ‘‘ອຕິຈ຺ຉຖ ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ວຈນມຕ຺ຕມ຺ປິ ວຕ຺ຕາ ນາມ ນາໂຫສິ, ທສມາສາຘິການໍ ປນ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ວສ຺ສານໍ ອຈ຺ຈເຍນ ເອກທິວສໍ ‘‘ອຕິຈ຺ຉຖ ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ວຈນມຕ຺ຕໍ ອລຕ຺ຖ. ຕໍ ທິວສເມວ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓປິ ພຫິ ກມ຺ມນ຺ຕາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ປຏິປເຖ ເຖຣໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ກິໍ, ໂຠ ປພ຺ພຊິຕ, ອມ຺ຫາກໍ ເຄຫໍ ອຄມິຕ຺ຖາ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ອາມ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອຄມມ຺ຫາ’’ຕິ. ‘‘ອປິ ກິຎ຺ຈິ ລຠິຕ຺ຖາ’’ຕິ. ‘‘ອາມ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ລຠິມ຺ຫາ’’ຕິ. ໂສ ອນຕ຺ຕມໂນ ເຄຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉິ ‘‘ຕສ຺ສ ປພ຺ພຊິຕສ຺ສ ກິຎ຺ຈິ ອທຕ຺ຖາ’’ຕິ. ‘‘ນ ກິຎ຺ຈິ ອທມ຺ຫາ’’ຕິ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ທຸຕິຍທິວເສ ຆຣທ຺ວາເຣ ເຍວ ນິສີທິ ‘‘ອຊ຺ຊ ປພ຺ພຊິຕໍ ມຸສາວາເທນ ນິຄ຺ຄເຫສ຺ສາມີ’’ຕິ. ເຖໂຣ ທຸຕິຍທິວເສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ຆຣທ຺ວາຣໍ ສມ຺ປຕ຺ໂຕ.

ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເຖຣໍ ທິສ຺ວາວ ເອວມາຫ ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ຫິຍ຺ໂຍ ອມ຺ຫາກໍ ເຄເຫ ກິຎ຺ຈິ ອລຠິຕ຺ວາວ ‘‘ລຠິມ຺ຫາ’’ຕິ ອໂວຈຸຕ຺ຖ, ວຏ຺ຏຕິ ນຸ ໂຂ ຕຸມ຺ຫາກໍ ມຸສາວາໂທ’’ຕິ. ເຖໂຣ ອາຫ ‘‘ມຍໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ເຄເຫ ( ) [(ປວິສນ຺ຕາ) (ກ.)] ທສມາສາຘິການິ ສຕ຺ຕ ວສ຺ສານິ ‘ອຕິຈ຺ຉຖາ’ຕິ ວຈນມຕ຺ຕມ຺ປິ ອລຠິຕ຺ວາ ຫິຍ຺ໂຍ ‘ອຕິຈ຺ຉຖາ’ຕິ ວຈນມຕ຺ຕໍ ລຠິມ຺ຫາ, ອເຖຕໍ ວາຈາປຏິສນ຺ຘາຣໍ [ປຏິສນ຺ຕາຣໍ (ສີ. ປີ.)] ອຸປາທາຍ ເອວມໂວຈຸມ຺ຫາ’’ຕິ.

ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ອິເມ ວາຈາປຏິສນ຺ຘາຣມຕ຺ຕມ຺ປິ ລຠິຕ຺ວາ ຊນມຊ຺ເຌ ‘ລຠິມ຺ຫາ’ຕິ ປສໍສນ຺ຕິ, ອຎ຺ຎໍ ກິຎ຺ຈິ ຂາທນີຍໍ ວາ ໂຠຊນີຍໍ ວາ ລຠິຕ຺ວາ ກສ຺ມາ ນປ຺ປສໍສນ຺ຕີ’’ຕິ ປສີທິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖາຍ ປຏິຍາທິຕຠຕ຺ຕໂຕ ກຏຈ຺ຉຸຠິກ຺ຂໍ, ຕທຸປິຍຎ຺ຈ ພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ທາເປຕ຺ວາ ‘‘ອິມໍ ຠິກ຺ຂໍ ສພ຺ພກາລໍ ຕຸມ຺ເຫ ລຠິສ຺ສຖາ’’ຕິ ອາຫ.

ໂສ ປຸນທິວສໂຕ ປຠຸຕິ ອຸປສງ຺ກມນ຺ຕສ຺ສ ເຖຣສ຺ສ ອຸປສມໍ ທິສ຺ວາ ຠິຍ຺ໂຍໂສ ມຕ຺ຕາຍ ປສີທິຕ຺ວາ ເຖຣໍ ນິຈ຺ຈກາລໍ ອຕ຺ຕໂນ ຆເຣ ຠຕ຺ຕວິສ຺ສຄ຺ຄກຣຓຕ຺ຖາຍ ຍາຈິ. ເຖໂຣ ຕຸຓ຺ຫີຠາເວນ ອຘິວາເສຕ຺ວາ ທິວເສ ທິວເສ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ໂຖກໍ ໂຖກໍ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ກເຖຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕິ. ສາປິ ໂຂ ພ຺ຣາຫ຺ມຓີ ທສມາສຈ຺ຈເຍນ ປຸຕ຺ຕໍ ວິຊາຍິ, ‘‘ນາຄເສໂນ’’ຕິສ຺ສ ນາມມກໍສຸ, ໂສ ອນຸກ຺ກເມນ ວຑ຺ຒນ຺ໂຕ ສຕ຺ຕວສ຺ສິໂກ ຊາໂຕ.

໑໑. ອຖ ໂຂ ນາຄເສນສ຺ສ ທາຣກສ຺ສ ປິຕາ ນາຄເສນໍ ທາຣກໍ ເອຕທໂວຈ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ໂຂ, ຕາຕ ນາຄເສນ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ສິກ຺ຂານິ ສິກ຺ເຂຍ຺ຍາສີ’’ຕິ. ‘‘ກຕມານິ, ຕາຕ, ອິມສ຺ມິໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ສິກ຺ຂານິ ນາມາ’’ຕິ? ‘‘ຕໂຍ ໂຂ, ຕາຕ ນາຄເສນ, ເວທາ ສິກ຺ຂານິ ນາມ, ອວເສສານິ ສິປ຺ປານິ ສິປ຺ປໍ ນາມາ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ, ຕາຕ, ສິກ຺ຂິສ຺ສາມີ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ໂສຓຸຕ຺ຕໂຣ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ອາຈຣິຍພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ອາຈຣິຍຠາຄໍ ສຫສ຺ສໍ ທຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕປາສາເທ ເອກສ຺ມິໍ ຄພ຺ເຠ ເອກໂຕ ມຎ຺ຈກໍ ປຎ຺ຎເປຕ຺ວາ ອາຈຣິຍພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ເອຕທໂວຈ ‘‘ສຊ຺ຌາເປຫິ ໂຂ, ຕ຺ວໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອິມໍ ທາຣກໍ ມນ຺ຕານີຕິ. ເຕນ ຫິ ‘ຕາຕ ທາຣກ’ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫາຫິ ມນ຺ຕານີ’’ຕິ. ອາຈຣິຍພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ສຊ຺ຌາຍຕິ ນາຄເສນສ຺ສ ທາຣກສ຺ສ ເອເກເນວ ອຸທ຺ເທເສນ ຕໂຍ ເວທາ ຫທຍງ຺ຄຕາ ວາຈຸຄ຺ຄຕາ ສູປຘາຣິຕາ ສຸວວຕ຺ຖາປິຕາ ສຸມນສິກຕາ ອເຫສຸໍ, ສກິເມວ ຈກ຺ຂຸໍ ອຸທປາທິ ຕີສຸ ເວເທສຸ ສນິຆຓ຺ຑຸເກຏຸເຠສຸ [ສນິຆຓ຺ຏຸເກຏຸເຠສຸ (ກ.)] ສາກ຺ຂຣປ຺ປເຠເທສຸ ອິຕິຫາສປຎ຺ຈເມສຸ ປທໂກ ເວຍ຺ຍາກຣໂຓ ໂລກາຍຕມຫາປຸຣິສລກ຺ຂເຓສຸ ອນວໂຍ ອໂຫສິ.

ອຖ ໂຂ ນາຄເສໂນ ທາຣໂກ ປິຕຣໍ ເອຕທໂວຈ ‘‘ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ, ຕາຕ, ອິມສ຺ມິໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ອິໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິມ຺ປິ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພານິ, ອຸທາຫຸ ເອຕ຺ຕກາເນວາ’’ຕິ. ‘‘ນຕ຺ຖິ, ຕາຕ ນາຄເສນ, ອິມສ຺ມິໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ອິໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພານິ, ເອຕ຺ຕກາເນວ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພານີ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ນາຄເສໂນ ທາຣໂກ ອາຈຣິຍສ຺ສ ອນຸໂຍຄໍ ທຕ຺ວາ ປາສາທາ ໂອຣຸຍ຺ຫ ປຸພ຺ພວາສນາຍ ໂຈທິຕຫທໂຍ ຣໂຫຄໂຕ ປຏິສລ຺ລີໂນ ອຕ຺ຕໂນ ສິປ຺ປສ຺ສ ອາທິມຊ຺ຌປຣິໂຍສານໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ອາທິມ຺ຫິ ວາ ມຊ຺ເຌ ວາ ປຣິໂຍສາເນ ວາ ອປ຺ປມຕ຺ຕກມ຺ປິ ສາຣໍ ອທິສ຺ວາ ‘‘ຕຸຈ຺ຉາ ວຕ ໂຠ ອິເມ ເວທາ, ປລາປາ ວຕ ໂຠ ອິເມ ເວທາ ອສາຣາ ນິສ຺ສາຣາ’’ຕິ ວິປ຺ປຏິສາຣີ ອນຕ຺ຕມໂນ ອໂຫສິ.

໑໒. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອາຍສ຺ມາ ໂຣຫໂຓ ວຕ຺ຕນິເຍ ເສນາສເນ ນິສິນ຺ໂນ ນາຄເສນສ຺ສ ທາຣກສ຺ສ ເຈຕສາ ເຈໂຕປຣິວິຕກ຺ກມຎ຺ຎາຍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ວຕ຺ຕນິເຍ ເສນາສເນ ອນ຺ຕຣຫິໂຕ ຄຊງ຺ຄລພ຺ຣາຫ຺ມຓຄາມສ຺ສ ປຸຣໂຕ ປາຕຸຣໂຫສິ. ອທ຺ທສາ ໂຂ ນາຄເສໂນ ທາຣໂກ ອຕ຺ຕໂນ ທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐເກ ຐິໂຕ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ໂຣຫຓໍ ທູຣໂຕວ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ, ທິສ຺ວານ ອຕ຺ຕມໂນ ອຸທຄ຺ໂຄ ປມຸທິໂຕ ປີຕິໂສມນສ຺ສຊາໂຕ ‘‘ອປ຺ເປວ ນາມາຍໍ ປພ຺ພຊິໂຕ ກຎ຺ຈິ ສາຣໍ ຊາເນຍ຺ຍາ’’ຕິ ເຍນາຍສ຺ມາ ໂຣຫໂຓ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ໂຣຫຓໍ ເອຕທໂວຈ ‘‘ໂກ ນຸ ໂຂ, ຕ຺ວໍ ມາຣິສ, ເອທິໂສ ຠຓ຺ຑຸກາສາວວສໂນ’’ຕິ. ‘‘ປພ຺ພຊິໂຕ [ປາປການໍ ມລານໍ ປພ຺ພາເຊຕຸໍ ປພ຺ພຊິໂຕ (ສີ. ປີ.)] ນາມາຫໍ ທາຣກາ’’ຕິ. ‘‘ເກນ, ຕ຺ວໍ ມາຣິສ, ປພ຺ພຊິໂຕ ນາມາສີ’’ຕິ? ‘‘ປາປການິ ມລານິ ປພ຺ພາເຊຕິ, ຕສ຺ມາຫໍ, ທາຣກ, ປພ຺ພຊິໂຕ ນາມາ’’ຕິ. ‘‘ກິໍກາຣຓາ, ມາຣິສ, ເກສາ ເຕ ນ ຍຖາ ອຎ຺ເຎສ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ໂສຬສິເມ, ທາຣກ, ປລິໂພເຘ ທິສ຺ວາ ເກສມສ຺ສຸໍ ໂອຫາເຣຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິໂຕ. ‘‘ກຕເມ ໂສຬສ’’? ‘‘ອລງ຺ກາຣປລິໂພໂຘ ມຓ຺ຑນປລິໂພໂຘ ເຕລມກ຺ຂນປລິໂພໂຘ ໂຘວນປລິໂພໂຘ ມາລາປລິໂພໂຘ ຄນ຺ຘປລິໂພໂຘ ວາສນປລິໂພໂຘ ຫຣີຏກປລິໂພໂຘ ອາມລກປລິໂພໂຘ ຣງ຺ຄປລິໂພໂຘ ພນ຺ຘນປລິໂພໂຘ ໂກຈ຺ຉປລິໂພໂຘ ກປ຺ປກປລິໂພໂຘ ວິຊຏນປລິໂພໂຘ ອູກາປລິໂພໂຘ, ເກເສສຸ ວິລູເນສຸ ໂສຈນ຺ຕິ ກິລມນ຺ຕິ ປຣິເທວນ຺ຕິ ອຸຣຕ຺ຕາຬິໍ ກນ຺ທນ຺ຕິ ສມ຺ໂມຫໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ອິເມສຸ ໂຂ, ທາຣກ, ໂສຬສສຸ ປລິໂພເຘສຸ ປລິຄຸຓ຺ຐິຕາ ມນຸສ຺ສາ ສພ຺ພານິ ອຕິສຸຂຸມານິ ສິປ຺ປານິ ນາເສນ຺ຕີ’’ຕິ. ‘‘ກິໍກາຣຓາ, ມາຣິສ, ວຕ຺ຖານິປິ ເຕ ນ ຍຖາ ອຎ຺ເຎສ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ກາມນິສ຺ສິຕານິ ໂຂ, ທາຣກ, ວຕ຺ຖານິ, ກາມນິສ຺ສິຕານິ ຄິຫິພ຺ຍຎ຺ຊນຠຓ຺ຑານິ [ກມນີຍານິ ຄິຫິພ຺ຍຎ຺ຊນານິ (ສີ. ປີ.)], ຍານິ ການິຈິ ໂຂ ຠຍານິ ວຕ຺ຖໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຕານິ ກາສາວວສນສ຺ສ ນ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ວຕ຺ຖານິປິ ເມ ນ ຍຖາ ອຎ຺ເຎສ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ຊານາສິ ໂຂ, ຕ຺ວໍ ມາຣິສ, ສິປ຺ປານິ ນາມາ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ທາຣກ, ຊານາມຫໍ ສິປ຺ປານິ, ຍໍ ໂລເກ ອຸຕ຺ຕມໍ ມນ຺ຕໍ, ຕມ຺ປິ ຊານາມີ’’ຕິ. ‘‘ມຍ຺ຫມ຺ປິ ຕໍ, ມາຣິສ, ທາຕຸໍ ສກ຺ກາ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ທາຣກ, ສກ຺ກາ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ເມ ເທຫີ’’ຕິ. ‘‘ອກາໂລ ໂຂ, ທາຣກ, ອນ຺ຕຣຆຣໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິຏ຺ຐມ຺ຫາ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ນາຄເສໂນ ທາຣໂກ ອາຍສ຺ມໂຕ ໂຣຫຓສ຺ສ ຫຕ຺ຖໂຕ ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຆຣໍ ປເວເສຕ຺ວາ ປຓີເຕນ ຂາທນີເຍນ ໂຠຊນີເຍນ ສຫຕ຺ຖາ ສນ຺ຕປ຺ເປຕ຺ວາ ສມ຺ປວາເຣຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ໂຣຫຓໍ ຠຸຕ຺ຕາວິໍ ໂອນີຕປຕ຺ຕປາຓິໍ ເອຕທໂວຈ ‘‘ເທຫິ ເມ ທານິ, ມາຣິສ, ມນ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ຍທາ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ທາຣກ, ນິປ຺ປລິໂພໂຘ ຫຸຕ຺ວາ ມາຕາປິຕໂຣ ອນຸຊານາເປຕ຺ວາ ມຍາ ຄຫິຕໍ ປພ຺ພຊິຕເວສໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສສິ, ຕທາ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຫ.

ອຖ ໂຂ ນາຄເສໂນ ທາຣໂກ ມາຕາປິຕໂຣ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຫ ‘‘ອມ຺ມຕາຕາ, ອຍໍ ປພ຺ພຊິໂຕ ‘ຍໍ ໂລເກ ອຸຕ຺ຕມໍ ມນ຺ຕໍ, ຕໍ ຊານາມີ’ຕິ ວທຕິ, ນ ຈ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕິເກ ອປພ຺ພຊິຕສ຺ສ ເທຕິ, ອຫໍ ເອຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຕໍ ອຸຕ຺ຕມໍ ມນ຺ຕໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ອຖສ຺ສ ມາຕາປິຕໂຣ ‘‘ປພ຺ພຊິຕ຺ວາປິ ໂນ ປຸຕ຺ໂຕ ມນ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫຕຸ, ຄເຫຕ຺ວາ ປຸນ ອາຄຈ຺ຉິສ຺ສຕີ’’ຕິ ມຎ຺ຎມານາ ‘‘ຄຓ຺ຫ ປຸຕ຺ຕາ’’ຕິ ອນຸຊານິໍສຸ.

໑໓. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ໂຣຫໂຓ ນາຄເສນໍ ທາຣກໍ ອາທາຍ ເຍນ ວຕ຺ຕນິຍໍ ເສນາສນໍ, ເຍນ ວິຊມ຺ຠວຕ຺ຖຸ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ວິຊມ຺ຠວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ເສນາສເນ ເອກຣຕ຺ຕໍ ວສິຕ຺ວາ ເຍນ ຣກ຺ຂິຕຕລໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ໂກຏິສຕານໍ ອຣຫນ຺ຕານໍ ມຊ຺ເຌ ນາຄເສນໍ ທາຣກໍ ປພ຺ພາເຊສິ. ປພ຺ພຊິໂຕ ຈ ປນາຍສ຺ມາ ນາຄເສໂນ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ໂຣຫຓໍ ເອຕທໂວຈ ‘‘ຄຫິໂຕ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຕວ ເວໂສ, ເທຖ ເມ ທານິ ມນ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ໂຣຫໂຓ ‘‘ກິມ຺ຫິ ນຸ ໂຂຫໍ ນາຄເສນໍ ວິເນຍ຺ຍໍ ປຐມໍ ວິນເຍ ວາ ສຸຕ຺ຕນ຺ເຕ ວາ ອຠິຘມ຺ເມ ວາ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ປຓ຺ຑິໂຕ ໂຂ ອຍໍ ນາຄເສໂນ, ສກ຺ໂກຕິ ສຸເຂເນວ ອຠິຘມ຺ມໍ ປຣິຍາປຸຓິຕຸ’’ນ຺ຕິ ປຐມໍ ອຠິຘມ຺ເມ ວິເນສິ.

ອາຍສ຺ມາ ຈ ນາຄເສໂນ ‘‘ກຸສລາ ຘມ຺ມາ, ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ, ອພ຺ຍາກຕາ ຘມ຺ມາ’’ຕິ ຕິກທຸກປຏິມຓ຺ຑິຕໍ ຘມ຺ມສງ຺ຄຓີປກຣຓໍ, ຂນ຺ຘວິຠງ຺ຄາທິ ອຏ຺ຐາຣສ ວິຠງ຺ຄປຏິມຓ຺ຑິຕໍ ວິຠງ຺ຄປ຺ປກຣຓໍ, ‘‘ສງ຺ຄໂຫ ອສງ຺ຄໂຫ’’ຕິ ອາທິນາ ຈຸທ຺ທສວິເຘນ ວິຠຕ຺ຕໍ ຘາຕຸກຖາປກຣຓໍ, ‘‘ຂນ຺ຘປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ອາຍຕນປຎ຺ຎຕ຺ຕີ’’ຕິ ອາທິນາ ຉພ຺ພິເຘນ ວິຠຕ຺ຕໍ ປຸຄ຺ຄລປຎ຺ຎຕ຺ຕິປ຺ປກຣຓໍ, ສກວາເທ ປຎ຺ຈສຸຕ຺ຕສຕານິ ປຣວາເທ ປຎ຺ຈສຸຕ຺ຕສຕານີຕິ ສຸຕ຺ຕສຫສ຺ສໍ ສໂມຘາເນຕ຺ວາ ວິຠຕ຺ຕໍ ກຖາວຕ຺ຖຸປ຺ປກຣຓໍ, ‘‘ມູລຍມກໍ ຂນ຺ຘຍມກ’’ນ຺ຕິ ອາທິນາ ທສວິເຘນ ວິຠຕ຺ຕໍ ຍມກປ຺ປກຣຓໍ, ‘‘ເຫຕຸປຈ຺ຈໂຍ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ ອາທິນາ ຈຕຸວີສຕິວິເຘນ ວິຠຕ຺ຕໍ ປຏ຺ຐານປ຺ປກຣຓນ຺ຕິ ສພ຺ພໍ ຕໍ ອຠິຘມ຺ມປິຏກໍ ເອເກເນວ ສຊ຺ຌາເຍນ ປຄຸຓໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ຕິຏ຺ຐຖ ຠນ຺ເຕ, ນ ປຸນ ໂອສາເຣຖ, ເອຕ຺ຕເກເນວາຫໍ ສຊ຺ຌາຍິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຫ.

໑໔. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ນາຄເສໂນ ເຍນ ໂກຏິສຕາ ອຣຫນ຺ໂຕ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ໂກຏິສເຕ ອຣຫນ຺ເຕ ເອຕທໂວຈ ‘‘ອຫໍ ໂຂ ຠນ຺ເຕ ‘ກຸສລາ ຘມ຺ມາ, ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ, ອພ຺ຍາກຕາ ຘມ຺ມາ’ຕິ ອິເມສຸ ຕີສຸ ປເທສຸ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ສພ຺ພໍ ຕໍ ອຠິຘມ຺ມປິຏກໍ ວິຕ຺ຖາເຣນ ໂອສາເຣສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ນາຄເສນ, ໂອສາເຣຫີ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ນາຄເສໂນ ສຕ຺ຕ ມາສານິ ສຕ຺ຕ ປກຣຓານິ ວິຕ຺ຖາເຣນ ໂອສາເຣສິ, ປຖວີ ອຸນ຺ນທິ, ເທວຕາ ສາຘຸກາຣມທໍສຸ, ພ຺ຣຫ຺ມາໂນ ອປ຺ໂຜເຏສຸໍ, ທິພ຺ພານິ ຈນ຺ທນຈຸຓ຺ຓານິ ທິພ຺ພານິ ຈ ມນ຺ທາຣວປຸປ຺ຜານິ ອຠິປ຺ປວສ຺ສິໍສຸ.

໑໕. ອຖ ໂຂ ໂກຏິສຕາ ອຣຫນ຺ໂຕ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ນາຄເສນໍ ປຣິປຸຓ຺ຓວີສຕິວສ຺ສໍ ຣກ຺ຂິຕຕເລ ອຸປສມ຺ປາເທສຸໍ. ອຸປສມ຺ປນ຺ໂນ ຈ ປນາຍສ຺ມາ ນາຄເສໂນ ຕສ຺ສາ ຣຕ຺ຕິຍາ ອຈ຺ຈເຍນ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ອຸປຊ຺ຌາເຍນ ສທ຺ຘິໍ ຄາມໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສນ຺ໂຕ ເອວຣູປໍ ປຣິວິຕກ຺ກໍ ອຸປ຺ປາເທສິ ‘‘ຕຸຈ຺ໂຉ ວຕ ເມ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ, ພາໂລ ວຕ ເມ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ, ຐເປຕ຺ວາ ອວເສສໍ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ປຐມໍ ມໍ ອຠິຘມ຺ເມ ວິເນສີ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ໂຣຫໂຓ ອາຍສ຺ມໂຕ ນາຄເສນສ຺ສ ເຈຕສາ ເຈໂຕປຣິວິຕກ຺ກມຎ຺ຎາຍ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ນາຄເສນໍ ເອຕທໂວຈ ‘‘ອນນຸຈ຺ຉວິກໍ ໂຂ ນາຄເສນ ປຣິວິຕກ຺ກໍ ວິຕກ຺ເກສິ, ນ ໂຂ ປເນຕໍ ນາຄເສນ ຕວານຸຈ຺ຉວິກ’’ນ຺ຕິ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມໂຕ ນາຄເສນສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ ‘‘ອຈ຺ຉຣິຍໍ ວຕ ໂຠ, ອພ຺ຠຸຕໍ ວຕ ໂຠ, ຍຕ຺ຣ ຫິ ນາມ ເມ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ເຈຕສາ ເຈໂຕປຣິວິຕກ຺ກໍ ຊານິສ຺ສຕິ, ປຓ຺ຑິໂຕ ວຕ ເມ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ, ຍໍນູນາຫໍ ອຸປຊ຺ຌາຍໍ ຂມາເປຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ນາຄເສໂນ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ໂຣຫຓໍ ເອຕທໂວຈ ‘‘ຂມຖ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ນ ປຸນ ເອວຣູປໍ ວິຕກ຺ເກສ຺ສາມີ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ໂຣຫໂຓ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ນາຄເສນໍ ເອຕທໂວຈ ‘‘ນ ໂຂ ຕ຺ຍາຫໍ ນາຄເສນ ເອຕ຺ຕາວຕາ ຂມາມິ, ອຕ຺ຖິ ໂຂ ນາຄເສນ ສາຄລໍ ນາມ ນຄຣໍ, ຕຕ຺ຖ ມິລິນ຺ໂທ ນາມ ຣາຊາ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣຕິ, ໂສ ທິຏ຺ຐິວາເທນ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ວິເຫເຐຕິ, ສເຈ ຕ຺ວໍ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ຣາຊານໍ ທເມຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘສາສເນ ປສາເທສ຺ສສິ, ເອວາຫໍ ຕໍ ຂມິສ຺ສາມີ’’ຕິ.

‘‘ຕິຏ຺ຐຕຸ, ຠນ຺ເຕ, ເອໂກ ມິລິນ຺ໂທ ຣາຊາ; ສເຈ, ຠນ຺ເຕ, ສກລຊມ຺ພຸທີເປ ສພ຺ເພ ຣາຊາໂນ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ມໍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍຸໍ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ວິສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ສມ຺ປທາເລສ຺ສາມິ, ‘ຂມຖ ເມ ຠນ຺ເຕ’ຕິ ວຕ຺ວາ, ‘ນ ຂມາມີ’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘ເຕນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ອິມໍ ເຕມາສໍ ກສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ວສິສ຺ສາມີ’ຕິ ອາຫ’’. ອຍໍ ໂຂ, ນາຄເສນ, ອາຍສ຺ມາ ອສ຺ສຄຸຕ຺ໂຕ ວຕ຺ຕນິເຍ ເສນາສເນ ວິຫຣຕິ, ຄຈ຺ຉ ຕ຺ວໍ, ນາຄເສນ, ເຍນາຍສ຺ມາ ອສ຺ສຄຸຕ຺ໂຕ ເຕນຸປສງ຺ກມ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ມມ ວຈເນນ ອາຍສ຺ມໂຕ ອສ຺ສຄຸຕ຺ຕສ຺ສ ປາເທ ສິຣສາ ວນ຺ທ, ເອວຎ຺ຈ ນໍ ວເທຫິ ‘ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ປາເທ ສິຣສາ ວນ຺ທຕິ, ອປ຺ປາພາຘໍ ອປ຺ປາຕງ຺ກໍ ລຫຸຏ຺ຐານໍ ພລໍ ຜາສຸວິຫາຣໍ ປຸຈ຺ຉຕິ, ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ອິມໍ ເຕມາສໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ສນ຺ຕິເກ ວສິຕຸໍ ມໍ ປຫິຓີ’ຕິ, ‘ໂກນາໂມ ເຕ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ເຕ ‘ໂຣຫຓຕ຺ເຖໂຣ ນາມ ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ວເທຍ຺ຍາສິ, ‘ອຫໍ ໂກນາໂມ’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍາສິ ‘ມມ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ, ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ນາມໍ ຊານາຕີ’’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ນາຄເສໂນ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ໂຣຫຓໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ອນຸປຸພ຺ເພນ ຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນ ເຍນ ວຕ຺ຕນິຍໍ ເສນາສນໍ, ເຍນາຍສ຺ມາ ອສ຺ສຄຸຕ຺ໂຕ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອສ຺ສຄຸຕ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ອຏ຺ຐາສິ, ເອກມນ຺ຕໍ ຐິໂຕ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ນາຄເສໂນ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອສ຺ສຄຸຕ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ ‘‘ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ປາເທ ສິຣສາ ວນ຺ທຕິ, ເອວຎ຺ຈ ວເທຕິ ອປ຺ປາພາຘໍ ອປ຺ປາຕງ຺ກໍ ລຫຸຏ຺ຐານໍ ພລໍ ຜາສຸວິຫາຣໍ ປຸຈ຺ຉຕິ, ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ອິມໍ ເຕມາສໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ສນ຺ຕິເກ ວສິຕຸໍ ມໍ ປຫິຓີ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອສ຺ສຄຸຕ຺ໂຕ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ນາຄເສນໍ ເອຕທໂວຈ ‘‘ຕ຺ວໍ ກິນ຺ນາໂມສີ’’ຕິ. ‘‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ນາຄເສໂນ ນາມາ’’ຕິ. ‘‘ໂກນາໂມ ເຕ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ’’ຕິ? ‘‘ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ໂຣຫໂຓ ນາມາ’’ຕິ. ‘‘ອຫໍ ໂກນາໂມ’’ຕິ. ‘‘ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ນາມໍ ຊານາຕີ’’ຕິ.

‘‘ສາຘຸ, ນາຄເສນ, ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ປຏິສາເມຫີ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ປຏິສາເມຕ຺ວາ ປຸນທິວເສ ປຣິເວຓໍ ສມ຺ມຊ຺ຊິຕ຺ວາ ມຸໂຂທກໍ ທນ຺ຕໂປຓໍ ອຸປຏ຺ຐເປສິ. ເຖໂຣ ສມ຺ມຊ຺ຊິຕຏ຺ຐານໍ ປຏິສມ຺ມຊ຺ຊິ, ຕໍ ອຸທກໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ອຸທກໍ ອາຫຣິ, ຕຎ຺ຈ ທນ຺ຕກຏ຺ຐໍ ອປເນຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ທນ຺ຕກຏ຺ຐໍ ຄຓ຺ຫິ, ນ ອາລາປສລ຺ລາປໍ ອກາສິ, ເອວໍ ສຕ຺ຕ ທິວສານິ ກຕ຺ວາ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ປຸນ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ປຸນ ເຕນ ຕເຖວ ວຸຕ຺ເຕ ວສ຺ສວາສໍ ອນຸຊານິ.

໑໖. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ເອກາ ມຫາອຸປາສິກາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອສ຺ສຄຸຕ຺ຕໍ ຕິໍສມຕ຺ຕານິ ວສ຺ສານິ ອຸປຏ຺ຐາສິ. ອຖ ໂຂ ສາ ມຫາອຸປາສິກາ ເຕມາສຈ຺ຈເຍນ ເຍນາຍສ຺ມາ ອສ຺ສຄຸຕ຺ໂຕ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອສ຺ສຄຸຕ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ ‘‘ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ, ຕາຕ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ສນ຺ຕິເກ ອຎ຺ໂຎ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ. ‘‘ອຕ຺ຖິ, ມຫາອຸປາສິເກ, ອມ຺ຫາກໍ ສນ຺ຕິເກ ນາຄເສໂນ ນາມ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ, ຕາຕ ອສ຺ສຄຸຕ຺ຕ, ອຘິວາເສຫິ ນາຄເສເນນ ສທ຺ຘິໍ ສ຺ວາຕນາຍ ຠຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ອຘິວາເສສິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອສ຺ສຄຸຕ຺ໂຕ ຕຸຓ຺ຫີຠາເວນ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອສ຺ສຄຸຕ຺ໂຕ ຕສ຺ສາ ຣຕ຺ຕິຍາ ອຈ຺ຈເຍນ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ອາຍສ຺ມຕາ ນາຄເສເນນ ສທ຺ຘິໍ ປຈ຺ຉາສມເຓນ ເຍນ ມຫາອຸປາສິກາຍ ນິເວສນໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ ນິສີທິ. ອຖ ໂຂ ສາ ມຫາອຸປາສິກາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອສ຺ສຄຸຕ຺ຕໍ ອາຍສ຺ມນ຺ຕຎ຺ຈ ນາຄເສນໍ ປຓີເຕນ ຂາທນີເຍນ ໂຠຊນີເຍນ ສຫຕ຺ຖາ ສນ຺ຕປ຺ເປສິ ສມ຺ປວາເຣສິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອສ຺ສຄຸຕ຺ໂຕ ຠຸຕ຺ຕາວິໍ ໂອນີຕປຕ຺ຕປາຓິໍ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ນາຄເສນໍ ເອຕທໂວຈ ‘‘ຕ຺ວໍ, ນາຄເສນ, ມຫາອຸປາສິກາຍ ອນຸໂມທນໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ ອິທໍ ວຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ປກ຺ກາມິ.

ອຖ ໂຂ ສາ ມຫາອຸປາສິກາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ນາຄເສນໍ ເອຕທໂວຈ ‘‘ມຫລ຺ລິກາ ໂຂຫໍ, ຕາຕ ນາຄເສນ, ຄມ຺ຠີຣາຍ ຘມ຺ມກຖາຍ ມຍ຺ຫໍ ອນຸໂມທນໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ນາຄເສໂນ ຕສ຺ສາ ມຫາອຸປາສິກາຍ ຄມ຺ຠີຣາຍ ຘມ຺ມກຖາຍ ໂລກຸຕ຺ຕຣາຍ ສຸຎ຺ຎຕປ຺ປຏິສໍຍຸຕ຺ຕາຍ ອນຸໂມທນໍ ອກາສິ. ອຖ ໂຂ ຕສ຺ສາ ມຫາອຸປາສິກາຍ ຕສ຺ມິໍເຍວ ອາສເນ ວິຣຊໍ ວີຕມລໍ ຘມ຺ມຈກ຺ຂຸໍ ອຸທປາທິ ‘‘ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ສມຸທຍຘມ຺ມໍ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ນິໂຣຘຘມ຺ມ’’ນ຺ຕິ. ອາຍສ຺ມາປິ ໂຂ ນາຄເສໂນ ຕສ຺ສາ ມຫາອຸປາສິກາຍ ອນຸໂມທນໍ ກຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນາ ເທສິຕໍ ຘມ຺ມໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ໂຕ ວິປສ຺ສນໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍເຍວ ອາສເນ ນິສິນ຺ໂນ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐາສິ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອສ຺ສຄຸຕ຺ໂຕ ມຓ຺ຑລມາເຬ ນິສິນ຺ໂນ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ຘມ຺ມຈກ຺ຂຸປຏິລາຠໍ ຎຕ຺ວາ ສາຘຸກາຣໍ ປວຕ຺ເຕສິ ‘‘ສາຘຸ ສາຘຸ ນາຄເສນ, ເອເກນ ກຓ຺ຑປ຺ປຫາເຣນ ທ຺ເວ ມຫາກາຍາ ປທາລິຕາ’’ຕິ, ອເນການິ ຈ ເທວຕາສຫສ຺ສານິ ສາຘຸກາຣໍ ປວຕ຺ເຕສຸໍ.

໑໗. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ນາຄເສໂນ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ເຍນາຍສ຺ມາ ອສ຺ສຄຸຕ຺ໂຕ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອສ຺ສຄຸຕ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ, ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ໂຂ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ນາຄເສນໍ ອາຍສ຺ມາ ອສ຺ສຄຸຕ຺ໂຕ ເອຕທໂວຈ ‘‘ຄຈ຺ຉ, ຕ຺ວໍ ນາຄເສນ, ປາຏລິປຸຕ຺ຕໍ, ປາຏລິປຸຕ຺ຕນຄເຣ ອໂສກາຣາເມ ອາຍສ຺ມາ ຘມ຺ມຣກ຺ຂິໂຕ ປຏິວສຕິ, ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ປຣິຍາປຸຓາຫີ’’ຕິ. ‘‘ກີວ ທູໂຣ, ຠນ຺ເຕ, ອິໂຕ ປາຏລິປຸຕ຺ຕນຄຣ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ໂຍຊນສຕານິ ໂຂ ນາຄເສນາ’’ຕິ. ‘‘ທູໂຣ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ມຄ຺ໂຄ. ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ຠິກ຺ຂາ ທຸລ຺ລຠາ, ກຖາຫໍ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ? ‘‘ຄຈ຺ຉ, ຕ຺ວໍ ນາຄເສນ, ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ລຠິສ຺ສສິ ສາລີນໍ ໂອທນໍ ວິຄຕກາຬກໍ ອເນກສູປໍ ອເນກພ຺ຍຎ຺ຊນ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ເອວໍ ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ນາຄເສໂນ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອສ຺ສຄຸຕ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ເຍນ ປາຏລິປຸຕ຺ຕໍ ເຕນ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກາມິ.

໑໘. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ປາຏລິປຸຕ຺ຕໂກ ເສຏ຺ຐິ ປຎ຺ຈຫິ ສກຏສເຕຫິ ປາຏລິປຸຕ຺ຕຄາມິມຄ຺ຄໍ ປຏິປນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ອທ຺ທສາ ໂຂ ປາຏລິປຸຕ຺ຕໂກ ເສຏ຺ຐິ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ນາຄເສນໍ ທູຣໂຕວ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ, ທິສ຺ວານ ເຍນາຍສ຺ມາ ນາຄເສໂນ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ນາຄເສນໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ‘‘ກຸຫິໍ ຄຈ຺ຉສິ ຕາຕາ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ປາຏລິປຸຕ຺ຕໍ ຄຫປຕີ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ ຕາຕ, ມຍມ຺ປິ ປາຏລິປຸຕ຺ຕໍ ຄຈ຺ຉາມ. ອມ຺ເຫຫິ ສທ຺ຘິໍ ສຸຂໍ ຄຈ຺ຉຖາ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ປາຏລິປຸຕ຺ຕໂກ ເສຏ຺ຐິ ອາຍສ຺ມໂຕ ນາຄເສນສ຺ສ ອິຣິຍາປເຖ ປສີທິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ນາຄເສນໍ ປຓີເຕນ ຂາທນີເຍນ ໂຠຊນີເຍນ ສຫຕ຺ຖາ ສນ຺ຕປ຺ເປຕ຺ວາ ສມ຺ປວາເຣຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ນາຄເສນໍ ຠຸຕ຺ຕາວິໍ ໂອນີຕປຕ຺ຕປາຓິໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ນີຈໍ ອາສນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ, ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ປາຏລິປຸຕ຺ຕໂກ ເສຏ຺ຐິ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ນາຄເສນໍ ເອຕທໂວຈ ‘‘ກິນ຺ນາໂມສິ ຕ຺ວໍ ຕາຕາ’’ຕິ. ‘‘ອຫໍ, ຄຫປຕິ, ນາຄເສໂນ ນາມາ’’ຕິ. ‘‘ຊານາສິ ໂຂ, ຕ຺ວໍ ຕາຕ, ພຸທ຺ຘວຈນໍ ນາມາ’’ຕິ? ‘‘ຊານາມິ ໂຂຫໍ, ຄຫປຕິ, ອຠິຘມ຺ມປທານີ’’ຕິ. ‘‘ລາຠາ ໂນ ຕາຕ, ສຸລທ຺ຘໍ ໂນ ຕາຕ, ອຫມ຺ປິ ໂຂ, ຕາຕ, ອາຠິຘມ຺ມິໂກ, ຕ຺ວມ຺ປິ ອາຠິຘມ຺ມິໂກ, ຠຓ, ຕາຕ, ອຠິຘມ຺ມປທານີ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ນາຄເສໂນ ປາຏລິປຸຕ຺ຕກສ຺ສ ເສຏ຺ຐິສ຺ສ ອຠິຘມ຺ມໍ ເທເສສິ, ເທເສນ຺ເຕ ເຍວ ປາຏລິປຸຕ຺ຕກສ຺ສ ເສຏ຺ຐິສ຺ສ ວິຣຊໍ ວີຕມລໍ ຘມ຺ມຈກ຺ຂຸໍ ອຸທປາທິ ‘‘ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ສມຸທຍຘມ຺ມໍ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ນິໂຣຘຘມ຺ມ’’ນ຺ຕິ.

ອຖ ໂຂ ປາຏລິປຸຕ຺ຕໂກ ເສຏ຺ຐິ ປຎ຺ຈມຕ຺ຕານິ ສກຏສຕານິ ປຸຣໂຕ ອຸຍ຺ໂຍເຊຕ຺ວາ ສຍໍ ປຈ຺ຉໂຕ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ປາຏລິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ອວິທູເຣ ທ຺ເວຘາປເຖ ຐຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ນາຄເສນໍ ເອຕທໂວຈ ‘‘ອຍໍ ໂຂ, ຕາຕ ນາຄເສນ, ອໂສກາຣາມສ຺ສ ມຄ຺ໂຄ, ອິທໍ ໂຂ, ຕາຕ, ອມ຺ຫາກໍ ກມ຺ພລຣຕນໍ ໂສຬສຫຕ຺ຖໍ ອາຍາເມນ, ອຏ຺ຐຫຕ຺ຖໍ ວິຕ຺ຖາເຣນ, ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຫິ ໂຂ, ຕາຕ, ອິທໍ ກມ຺ພລຣຕນໍ ອນຸກມ຺ປໍ ອຸປາທາຍາ’’ຕິ. ປຏິຄ຺ຄເຫສິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ນາຄເສໂນ ຕໍ ກມ຺ພລຣຕນໍ ອນຸກມ຺ປໍ ອຸປາທາຍ. ອຖ ໂຂ ປາຏລິປຸຕ຺ຕໂກ ເສຏ຺ຐິ ອຕ຺ຕມໂນ ອຸທຄ຺ໂຄ ປມຸທິໂຕ ປີຕິໂສມນສ຺ສຊາໂຕ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ນາຄເສນໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ.

໑໙. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ນາຄເສໂນ ເຍນ ອໂສກາຣາໂມ ເຍນາຍສ຺ມາ ຘມ຺ມຣກ຺ຂິໂຕ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ຘມ຺ມຣກ຺ຂິຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອາຄຕກາຣຓໍ ກເຖຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມໂຕ ຘມ຺ມຣກ຺ຂິຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ເຕປິຏກໍ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ເອເກເນວ ອຸທ຺ເທເສນ ຕີຫິ ມາເສຫິ ພ຺ຍຎ຺ຊນໂສ ປຣິຍາປຸຓິຕ຺ວາ ປຸນ ຕີຫິ ມາເສຫິ ອຕ຺ຖໂສ ມນສາກາສິ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ຘມ຺ມຣກ຺ຂິໂຕ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ນາຄເສນໍ ເອຕທໂວຈ ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ນາຄເສນ, ໂຄປາລໂກ ຄາໂວ ຣກ຺ຂຕິ, ອຎ຺ເຎ ໂຄຣສໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ. ເອວເມວ ໂຂ, ຕ຺ວໍ ນາຄເສນ, ເຕປິຏກໍ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ຘາເຣນ຺ໂຕປິ ນ ຠາຄີ ສາມຎ຺ຎສ຺ສາ’’ຕິ. ‘‘ໂຫຕຸ, ຠນ຺ເຕ, ອລໍ ເອຕ຺ຕເກນາ’’ຕິ. ເຕເນວ ທິວສຠາເຄນ ເຕນ ຣຕ຺ຕິຠາເຄນ ສຫ ປຏິສມ຺ຠິທາຫິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ, ສຫ ສຈ຺ຈປ຺ປຏິເວເຘນ ອາຍສ຺ມໂຕ ນາຄເສນສ຺ສ ສພ຺ເພ ເທວາ ສາຘຸກາຣມທໍສຸ, ປຖວີ ອຸນ຺ນທິ, ພ຺ຣຫ຺ມາໂນ ອປ຺ໂຜເຏສຸໍ, ທິພ຺ພານິ ຈນ຺ທນຈຸຓ຺ຓານິ ທິພ຺ພານິ ຈ ມນ຺ທາຣວປຸປ຺ຜານິ ອຠິປ຺ປວສ຺ສິໍສຸ.

໒໐. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ໂກຏິສຕາ ອຣຫນ຺ໂຕ ຫິມວນ຺ເຕ ປພ຺ພເຕ ຣກ຺ຂິຕຕເລ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມໂຕ ນາຄເສນສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ທູຕໍ ປາເຫສຸໍ ‘‘ອາຄຈ຺ຉຕຸ ນາຄເສໂນ, ທສ຺ສນກາມາ ມຍໍ ນາຄເສນ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ນາຄເສໂນ ທູຕສ຺ສ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ອໂສກາຣາເມ ອນ຺ຕຣຫິໂຕ ຫິມວນ຺ເຕ ປພ຺ພເຕ ຣກ຺ຂິຕຕເລ ໂກຏິສຕານໍ ອຣຫນ຺ຕານໍ ປຸຣໂຕ ປາຕຸຣໂຫສິ.

ອຖ ໂຂ ໂກຏິສຕາ ອຣຫນ຺ໂຕ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ນາຄເສນໍ ເອຕທໂວຈຸໍ ‘‘ເອໂສ ໂຂ, ນາຄເສນ, ມິລິນ຺ໂທ ຣາຊາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ວິເຫເຐຕິ ວາທປ຺ປຏິວາເທນ ປຎ຺ຫປຸຈ຺ຉາຍ. ສາຘຸ, ນາຄເສນ, ຄຈ຺ຉ ຕ຺ວໍ ມິລິນ຺ທໍ ຣາຊານໍ ທເມຫີ’’ຕິ. ‘‘ຕິຏ຺ຐຕຸ, ຠນ຺ເຕ, ເອໂກ ມິລິນ຺ໂທ ຣາຊາ; ສເຈ, ຠນ຺ເຕ, ສກລຊມ຺ພຸທີເປ ຣາຊາໂນ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ມໍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍຸໍ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ວິສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ສມ຺ປທາເລສ຺ສາມິ, ຄຈ຺ຉຖ ໂວ, ຠນ຺ເຕ, ອຈ຺ຉມ຺ຠິຕາ ສາຄລນຄຣ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ເຖຣາ ຠິກ຺ຂູ ສາຄລນຄຣໍ ກາສາວປ຺ປຊ຺ໂຊຕໍ ອິສິວາຕປຏິວາຕໍ ອກໍສຸ.

໒໑. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອາຍສ຺ມາ ອາຍຸປາໂລ ສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍປຣິເວເຓ ປຏິວສຕິ. ອຖ ໂຂ ມິລິນ຺ໂທ ຣາຊາ ອມຈ຺ເຈ ເອຕທໂວຈ ‘‘ຣມຓີຍາ ວຕ ໂຠ ໂທສິນາ ຣຕ຺ຕິ, ກນ຺ນຸ ຂ຺ວຊ຺ຊ ສມຓໍ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ວາ ອຸປສງ຺ກເມຍ຺ຍາມ ສາກຈ຺ຉາຍ ປຎ຺ຫປຸຈ຺ຉນາຍ, ໂກ ມຍາ ສທ຺ຘິໍ ສລ຺ລປິຕຸໍ ອຸສ຺ສຫຕິ ກງ຺ຂໍ ປຏິວິເນຕຸ’’ນ຺ຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ປຎ຺ຈສຕາ ໂຍນກາ ຣາຊານໍ ມິລິນ຺ທໍ ເອຕທໂວຈຸໍ ‘‘ອຕ຺ຖິ, ມຫາຣາຊ, ອາຍຸປາໂລ ນາມ ເຖໂຣ ເຕປິຏໂກ ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ອາຄຕາຄໂມ, ໂສ ເອຕຣຫິ ສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍປຣິເວເຓ ປຏິວສຕິ; ຄຈ຺ຉ, ຕ຺ວໍ ມຫາຣາຊ, ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອາຍຸປາລໍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉສ຺ສູ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ, ຠເຓ, ຠທນ຺ຕສ຺ສ ອາໂຣເຈຖາ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ເນມິຕ຺ຕິໂກ ອາຍສ຺ມໂຕ ອາຍຸປາລສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ທູຕໍ ປາເຫສິ ‘‘ຣາຊາ, ຠນ຺ເຕ, ມິລິນ຺ໂທ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອາຍຸປາລໍ ທສ຺ສນກາໂມ’’ຕິ. ອາຍສ຺ມາປິ ໂຂ ອາຍຸປາໂລ ເອວມາຫ ‘‘ເຕນ ຫິ ອາຄຈ຺ຉຕູ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ມິລິນ຺ໂທ ຣາຊາ ປຎ຺ຈມຕ຺ເຕຫິ ໂຍນກສເຕຫິ ປຣິວຸໂຕ ຣຖວຣມາຣຸຍ຺ຫ ເຍນ ສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍປຣິເວຓໍ ເຍນາຍສ຺ມາ ອາຍຸປາໂລ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມຕາ ອາຍຸປາເລນ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິ, ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ, ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ມິລິນ຺ໂທ ຣາຊາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອາຍຸປາລໍ ເອຕທໂວຈ ‘‘ກິມຕ຺ຖິຍາ, ຠນ຺ເຕ ອາຍຸປາລ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາ, ໂກ ຈ ຕຸມ຺ຫາກໍ ປຣມຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ເຖໂຣ ອາຫ ‘‘ຘມ຺ມຈຣິຍສມຈຣິຍຕ຺ຖາ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ປພ຺ພຊ຺ຊາ, ສາມຎ຺ຎຜລໍ ໂຂ ປນ ອມ຺ຫາກໍ ປຣມຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ‘‘ອຕ຺ຖິ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ໂກຈິ ຄິຫີປິ ຘມ຺ມຈາຣີ ສມຈາຣີ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ມຫາຣາຊ, ອຕ຺ຖິ ຄິຫີປິ ຘມ຺ມຈາຣີ ສມຈາຣີ, ຠຄວຕິ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ພາຣາຓສິຍໍ ອິສິປຕເນ ມິຄທາເຍ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ ປວຕ຺ເຕນ຺ເຕ ອຏ຺ຐາຣສນ຺ນໍ ພ຺ຣຫ຺ມໂກຏີນໍ ຘມ຺ມາຠິສມໂຍ ອໂຫສິ, ເທວຕານໍ ປນ ຘມ຺ມາຠິສມໂຍ ຄຓນປຖໍ ວີຕິວຕ຺ໂຕ, ສພ຺ເພເຕ ຄິຫິຠູຕາ, ນ ປພ຺ພຊິຕາ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວຕາ ໂຂ ມຫາສມຍສຸຕ຺ຕນ຺ເຕ ເທສິຍມາເນ, ມຫາມງ຺ຄລສຸຕ຺ຕນ຺ເຕ ເທສິຍມາເນ, ສມຈິຕ຺ຕປຣິຍາຍສຸຕ຺ຕນ຺ເຕ ເທສິຍມາເນ, ຣາຫຸໂລວາທສຸຕ຺ຕນ຺ເຕ ເທສິຍມາເນ, ປຣາຠວສຸຕ຺ຕນ຺ເຕ ເທສິຍມາເນ ຄຓນປຖໍ ວີຕິວຕ຺ຕານໍ ເທວຕານໍ ຘມ຺ມາຠິສມໂຍ ອໂຫສິ, ສພ຺ເພເຕ ຄິຫິຠູຕາ, ນ ປພ຺ພຊິຕາ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ ອາຍຸປາລ, ນິຣຕ຺ຖິກາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາ, ປຸພ຺ເພ ກຕສ຺ສ ປາປກມ຺ມສ຺ສ ນິສ຺ສນ຺ເທນ ສມຓາ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍາ ປພ຺ພຊນ຺ຕິ ຘຸຕງ຺ຄານິ ຈ ປຣິຫຣນ຺ຕິ. ເຍ ໂຂ ເຕ, ຠນ຺ເຕ ອາຍຸປາລ, ຠິກ຺ຂູ ເອກາສນິກາ, ນູນ ເຕ ປຸພ຺ເພ ປເຣສໍ ໂຠຄຫາຣກາ ໂຈຣາ, ເຕ ປເຣສໍ ໂຠເຄ ອຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ນິສ຺ສນ຺ເທນ ເອຕຣຫິ ເອກາສນິກາ ຠວນ຺ຕິ, ນ ລຠນ຺ຕິ ກາເລນ ກາລໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ, ນຕ຺ຖິ ເຕສໍ ສີລໍ, ນຕ຺ຖິ ຕໂປ, ນຕ຺ຖິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ. ເຍ ໂຂ ປນ ເຕ, ຠນ຺ເຕ ອາຍຸປາລ, ຠິກ຺ຂູ ອພ຺ໂຠກາສິກາ, ນູນ ເຕ ປຸພ຺ເພ ຄາມຆາຕກາ ໂຈຣາ, ເຕ ປເຣສໍ ເຄຫານິ ວິນາເສຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ນິສ຺ສນ຺ເທນ ເອຕຣຫິ ອພ຺ໂຠກາສິກາ ຠວນ຺ຕິ, ນ ລຠນ຺ຕິ ເສນາສນານິ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ, ນຕ຺ຖິ ເຕສໍ ສີລໍ, ນຕ຺ຖິ ຕໂປ, ນຕ຺ຖິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ. ເຍ ໂຂ ປນ ເຕ, ຠນ຺ເຕ ອາຍຸປາລ, ຠິກ຺ຂູ ເນສຊ຺ຊິກາ, ນູນ ເຕ ປຸພ຺ເພ ປນ຺ຖທູສກາ ໂຈຣາ, ເຕ ປເຣສໍ ປຖິເກ ຊເນ ຄເຫຕ຺ວາ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ນິສ຺ສນ຺ເທນ ເອຕຣຫິ ເນສຊ຺ຊິກາ ຠວນ຺ຕິ, ນ ລຠນ຺ຕິ ເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປຕຸໍ, ນຕ຺ຖິ ເຕສໍ ສີລໍ, ນຕ຺ຖິ ຕໂປ, ນຕ຺ຖິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍ’’ນ຺ຕິ ອາຫ.

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ອາຍສ຺ມາ ອາຍຸປາໂລ ຕຸຓ຺ຫີ ອໂຫສິ, ນ ກິຎ຺ຈິ ປຏິຠາສິ. ອຖ ໂຂ ປຎ຺ຈສຕາ ໂຍນກາ ຣາຊານໍ ມິລິນ຺ທໍ ເອຕທໂວຈຸໍ ‘‘ປຓ຺ຑິໂຕ, ມຫາຣາຊ, ເຖໂຣ, ອປິ ຈ ໂຂ ອວິສາຣໂທ ນ ກິຎ຺ຈິ ປຏິຠາສຕີ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ມິລິນ຺ໂທ ຣາຊາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອາຍຸປາລໍ ຕຸຓ຺ຫີຠູຕໍ ທິສ຺ວາ ອປ຺ໂຜເຏຕ຺ວາ ອຸກ຺ກຸຏ຺ຐິໍ ກຕ຺ວາ ໂຍນເກ ເອຕທໂວຈ ‘‘ຕຸຈ຺ໂຉ ວຕ ໂຠ ຊມ຺ພຸທີໂປ, ປລາໂປ ວຕ ໂຠ ຊມ຺ພຸທີໂປ, ນຕ຺ຖິ ໂກຈິ ສມໂຓ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ວາ, ໂຍ ມຍາ ສທ຺ຘິໍ ສລ຺ລປິຕຸໍ ອຸສ຺ສຫຕິ ກງ຺ຂໍ ປຏິວິເນຕຸ’’ນ຺ຕິ.

໒໒. ອຖ ໂຂ ມິລິນ຺ທສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ສພ຺ພໍ ຕໍ ປຣິສໍ ອນຸວິໂລເກນ຺ຕສ຺ສ ອຠີເຕ ອມງ຺ກຸຠູເຕ ໂຍນເກ ທິສ຺ວາ ເອຕທໂຫສິ ‘‘ນິສ຺ສໍສຍໍ ອຕ຺ຖິ ມຎ຺ເຎ ອຎ຺ໂຎ ໂກຈິ ປຓ຺ຑິໂຕ ຠິກ຺ຂຸ, ໂຍ ມຍາ ສທ຺ຘິໍ ສລ຺ລປິຕຸໍ ອຸສ຺ສຫຕິ, ເຍນິເມ ໂຍນກາ ນ ມງ຺ກຸຠູຕາ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ມິລິນ຺ໂທ ຣາຊາ ໂຍນເກ ເອຕທໂວຈ ‘‘ອຕ຺ຖິ, ຠເຓ, ອຎ຺ໂຎ ໂກຈິ ປຓ຺ຑິໂຕ ຠິກ຺ຂຸ, ໂຍ ມຍາ ສທ຺ຘິໍ ສລ຺ລປິຕຸໍ ອຸສ຺ສຫຕິ ກງ຺ຂໍ ປຏິວິເນຕຸ’’ນ຺ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອາຍສ຺ມາ ນາຄເສໂນ ສມຓຄຓປຣິວຸໂຕ ສງ຺ຆີ ຄຓີ ຄຓາຈຣິໂຍ ຎາໂຕ ຍສສ຺ສີ ສາຘຸສມ຺ມໂຕ ພຫຸຊນສ຺ສ ປຓ຺ຑິໂຕ ພ຺ຍຕ຺ໂຕ ເມຘາວີ ນິປຸໂຓ ວິຎ຺ຎູ ວິຠາວີ ວິນີໂຕ ວິສາຣໂທ ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ເຕປິຏໂກ ເວທຄູ ປຠິນ຺ນພຸທ຺ຘິມາ ອາຄຕາຄໂມ ປຠິນ຺ນປຏິສມ຺ຠິໂທ ນວງ຺ຄສຕ຺ຖຸສາສເນ ປຣິຍຕ຺ຕິຘໂຣ ປາຣມິປ຺ປຕ຺ໂຕ ຊິນວຈເນ ຘມ຺ມຕ຺ຖເທສນາປຏິເວຘກຸສໂລ ອກ຺ຂຍວິຈິຕ຺ຣປຏິຠາໂນ ຈິຕ຺ຣກຖີ ກລ຺ຍາຓວາກ຺ກຣໂຓ ທຸຣາສໂທ ທຸປ຺ປສໂຫ ທຸຣຸຕ຺ຕໂຣ ທຸຣາວຣໂຓ ທຸນ຺ນິວາຣໂຍ, ສາຄໂຣ ວິຍ ອກ຺ໂຂໂຠ, ຄິຣິຣາຊາ ວິຍ ນິຈ຺ຈໂລ, ຣຓຎ຺ຊໂຫ ຕໂມນຸໂທ ປຠງ຺ກໂຣ ມຫາກຖີ ປຣຄຓິຄຓມຖໂນ ປຣຕິຕ຺ຖິຍມທ຺ທໂນ ຠິກ຺ຂູນໍ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ອຸປາສການໍ ອຸປາສິການໍ ຣາຊູນໍ ຣາຊມຫາມຕ຺ຕານໍ ສກ຺ກໂຕ ຄຣຸກໂຕ ມານິໂຕ ປູຊິໂຕ ອປຈິໂຕ ລາຠີ ຈີວຣປິຓ຺ຑປາຕເສນາສນຄິລານປ຺ປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາຣານໍ ລາຠຄ຺ຄຍສຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ໂຕ ວຸທ຺ຘານໍ ວິຎ຺ຎູນໍ ໂສຕາວຘາເນນ ສມນ຺ນາຄຕານໍ ສນ຺ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ນວງ຺ຄໍ ຊິນສາສນຣຕນໍ, ອຸປທິສນ຺ໂຕ ຘມ຺ມມຄ຺ຄໍ, ຘາເຣນ຺ໂຕ ຘມ຺ມປ຺ປຊ຺ໂຊຕໍ, ອຸສ຺ສາເປນ຺ໂຕ ຘມ຺ມຍູປໍ, ຍຊນ຺ໂຕ ຘມ຺ມຍາຄໍ, ປຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ຘມ຺ມທ຺ຘຊໍ, ອຸສ຺ສາເປນ຺ໂຕ ຘມ຺ມເກຕຸໍ, ຘເມນ຺ໂຕ [ອຸປ຺ປຬາເສນ຺ໂຕ (ສີ. ປີ.)] ຘມ຺ມສງ຺ຂໍ, ອາຫນນ຺ໂຕ ຘມ຺ມເຠຣິໍ, ນທນ຺ໂຕ ສີຫນາທໍ, ຄຊ຺ຊນ຺ໂຕ ອິນ຺ທຄຊ຺ຊິຕໍ, ມຘຸຣຄິຣຄຊ຺ຊິເຕນ ຎາຓວຣວິຊ຺ຊຸຊາລປຣິເວຐິເຕນ ກຣຸຓາຊລຠຣິເຕນ ມຫຕາ ຘມ຺ມາມຕເມເຆນ ສກລໂລກມຠິຕປ຺ປຍນ຺ໂຕ ຄາມນິຄມຣາຊຘານີສຸ ຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນ ອນຸປຸພ຺ເພນ ສາຄລນຄຣໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຣ ສຸທໍ ອາຍສ຺ມາ ນາຄເສໂນ ອສີຕິຍາ ຠິກ຺ຂຸສຫສ຺ເສຫິ ສທ຺ຘິໍ ສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍປຣິເວເຓ ປຏິວສຕິ. ເຕນາຫຸ ໂປຣາຓາ –

‘‘ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ຈິຕ຺ຣກຖີ, ນິປຸໂຓ ຈ ວິສາຣໂທ;

ສາມຍິໂກ ຈ ກຸສໂລ, ປຏິຠາເນ ຈ ໂກວິໂທ.

‘‘ເຕ ຈ ເຕປິຏກາ ຠິກ຺ຂູ, ປຎ຺ຈເນກາຍິກາປິ ຈ;

ຈຕຸເນກາຍິກາ ເຈວ, ນາຄເສນໍ ປຸຣກ຺ຂຣຸໍ.

‘‘ຄມ຺ຠີຣປຎ຺ໂຎ ເມຘາວີ, ມຄ຺ຄາມຄ຺ຄສ຺ສ ໂກວິໂທ;

ອຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ, ນາຄເສໂນ ວິສາຣໂທ.

‘‘ເຕຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ປຣິວຸໂຕ, ນິປຸເຓຫິ ສຈ຺ຈວາທິຠິ;

ຈຣນ຺ໂຕ ຄາມນິຄມໍ, ສາຄລໍ ອຸປສງ຺ກມິ.

‘‘ສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍປຣິເວຓສ຺ມິໍ, ນາຄເສໂນ ຕທາ ວສິ;

ກເຖຕິ ໂສ ມນຸສ຺ເສຫິ, ປພ຺ພເຕ ເກສຣີ ຍຖາ’’ຕິ.

໒໓. ອຖ ໂຂ ເທວມນ຺ຕິໂຍ ຣາຊານໍ ມິລິນ຺ທໍ ເອຕທໂວຈ ‘‘ອາຄເມຫິ, ຕ຺ວໍ ມຫາຣາຊ; ອຕ຺ຖິ, ມຫາຣາຊ, ນາຄເສໂນ ນາມ ເຖໂຣ ປຓ຺ຑິໂຕ ພ຺ຍຕ຺ໂຕ ເມຘາວີ ວິນີໂຕ ວິສາຣໂທ ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ຈິຕ຺ຣກຖີ ກລ຺ຍາຓປຏິຠາໂນ ອຕ຺ຖຘມ຺ມນິຣຸຕ຺ຕິປຏິຠານປຏິສມ຺ຠິທາສຸ ປາຣມິປ຺ປຕ຺ໂຕ, ໂສ ເອຕຣຫິ ສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍປຣິເວເຓ ປຏິວສຕິ, ຄຈ຺ຉ, ຕ຺ວໍ ມຫາຣາຊ, ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ນາຄເສນໍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉສ຺ສຸ, ອຸສ຺ສຫຕິ ໂສ ຕຍາ ສທ຺ຘິໍ ສລ຺ລປິຕຸໍ ກງ຺ຂໍ ປຏິວິເນຕຸ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ມິລິນ຺ທສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ສຫສາ ‘‘ນາຄເສໂນ’’ຕິ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາວ ອຫຸເທວ ຠຍໍ, ອຫຸເທວ ຉມ຺ຠິຕຕ຺ຕໍ, ອຫຸເທວ ໂລມຫໍໂສ. ອຖ ໂຂ ມິລິນ຺ໂທ ຣາຊາ ເທວມນ຺ຕິຍໍ ເອຕທໂວຈ ‘‘ອຸສ຺ສຫຕິ ໂຠ ນາຄເສໂນ ຠິກ຺ຂຸ ມຍາ ສທ຺ຘິໍ ສລ຺ລປິຕຸ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ອຸສ຺ສຫຕິ, ມຫາຣາຊ, ອປິ ອິນ຺ທຍມວຣຸຓກຸເວຣປຊາປຕິ ສຸຍາມ ສນ຺ຕຸສິຕໂລກປາເລຫິປິ ປິຕຸປິຕາມເຫນ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມຸນາປິ ສທ຺ຘິໍ ສລ຺ລປິຕຸໍ, ກິມງ຺ຄໍ ປນ ມນຸສ຺ສຠູເຕນາ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ມິລິນ຺ໂທ ຣາຊາ ເທວມນ຺ຕິຍໍ ເອຕທໂວຈ ‘‘ເຕນ ຫິ, ຕ຺ວໍ ເທວມນ຺ຕິຍ, ຠທນ຺ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ທູຕໍ ເປເສຫີ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ ເທວາ’’ຕິ ໂຂ ເທວມນ຺ຕິໂຍ ອາຍສ຺ມໂຕ ນາຄເສນສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ທູຕໍ ປາເຫສິ ‘‘ຣາຊາ, ຠນ຺ເຕ, ມິລິນ຺ໂທ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ທສ຺ສນກາໂມ’’ຕິ. ອາຍສ຺ມາປິ ໂຂ ນາຄເສໂນ ເອວມາຫ ‘‘ເຕນ ຫິ ອາຄຈ຺ຉຕູ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ມິລິນ຺ໂທ ຣາຊາ ປຎ຺ຈມຕ຺ເຕຫິ ໂຍນກສເຕຫິ ປຣິວຸໂຕ ຣຖວຣມາຣຸຍ຺ຫ ມຫຕາ ພລກາເຍນ ສທ຺ຘິໍ ເຍນ ສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍປຣິເວຓໍ ເຍນາຍສ຺ມາ ນາຄເສໂນ ເຕນຸປສງ຺ກມິ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອາຍສ຺ມາ ນາຄເສໂນ ອສີຕິຍາ ຠິກ຺ຂຸສຫສ຺ເສຫິ ສທ຺ຘິໍ ມຓ຺ຑລມາເຬ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ອທ຺ທສາ ໂຂ ມິລິນ຺ໂທ ຣາຊາ ອາຍສ຺ມໂຕ ນາຄເສນສ຺ສ ປຣິສໍ ທູຣໂຕວ, ທິສ຺ວານ ເທວມນ຺ຕິຍໍ ເອຕທໂວຈ ‘‘ກສ຺ເສສາ, ເທວມນ຺ຕິຍ, ມຫຕີ ປຣິສາ’’ຕິ? ‘‘ອາຍສ຺ມໂຕ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ນາຄເສນສ຺ສ ປຣິສາ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ມິລິນ຺ທສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ອາຍສ຺ມໂຕ ນາຄເສນສ຺ສ ປຣິສໍ ທູຣໂຕວ ທິສ຺ວາ ອຫຸເທວ ຠຍໍ, ອຫຸເທວ ຉມ຺ຠິຕຕ຺ຕໍ, ອຫຸເທວ ໂລມຫໍໂສ. ອຖ ໂຂ ມິລິນ຺ໂທ ຣາຊາ ຂຄ຺ຄປຣິວາຣິໂຕ ວິຍ ຄໂຊ, ຄຣຸຬປຣິວາຣິໂຕ ວິຍ ນາໂຄ, ອຊຄຣປຣິວາຣິໂຕ ວິຍ ໂກຕ຺ຖຸໂກ [ໂກຕ຺ຖຸໂກ (ສີ. ປີ.)], ມຫິໍສປຣິວຸໂຕ ວິຍ ອຈ຺ໂຉ, ນາຄານຸພທ຺ໂຘ ວິຍ ມຓ຺ຑູໂກ, ສທ຺ທູລານຸພທ຺ໂຘ ວິຍ ມິໂຄ, ອຫິຕຸຓ຺ຑິກສມາຄໂຕ [ອຠິຄຸຓ຺ຐິກສມາຄໂຕ (ສີ. ປີ.)] ວິຍ ປນ຺ນໂຄ, ມຊ຺ຊາຣສມາຄໂຕ ວິຍ ອຸນ຺ທູໂຣ, ຠູຕເວຊ຺ຊສມາຄໂຕ ວິຍ ປິສາໂຈ, ຣາຫຸມຂຄໂຕ ວິຍ ຈນ຺ໂທ, ປນ຺ນໂຄ ວິຍ ເປຬນ຺ຕຣຄໂຕ, ສກຸໂຓ ວິຍ ປຎ຺ຊຣນ຺ຕຣຄໂຕ, ມຈ຺ໂຉ ວິຍ ຊາລນ຺ຕຣຄໂຕ, ວາຬວນມນຸປ຺ປວິຏ຺ໂຐ ວິຍ ປຸຣິໂສ, ເວສ຺ສວຓາປຣາຘິໂກ ວິຍ ຍກ຺ໂຂ, ປຣິກ຺ຂີຓາຍຸໂກ ວິຍ ເທວປຸຕ຺ໂຕ ຠີໂຕ ອຸພ຺ພິຄ຺ໂຄ ອຸຕ຺ຣສ຺ໂຕ ສໍວິຄ຺ໂຄ ໂລມຫຏ຺ຐຊາໂຕ ວິມໂນ ທຸມ຺ມໂນ ຠນ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ ວິປຣິຓຕມານໂສ ‘‘ມາ ມໍ ອຍໍ ປຣິຊໂນ ປຣິຠວີ’’ຕິ ສຕິໍ [ຘີຕິໍ (ສີ. ປີ.)] ອຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ເທວມນ຺ຕິຍໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ມາ ໂຂ, ຕ຺ວໍ ເທວມນ຺ຕິຍ, ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ນາຄເສນໍ ມຍ຺ຫໍ ອາຈິກ຺ເຂຍ຺ຍາສິ, ອນກ຺ຂາຕຎ຺ເຎວາຫໍ ນາຄເສນໍ ຊານິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ມຫາຣາຊ, ຕ຺ວຎ຺ເຎວ ຊານາຫີ’’ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອາຍສ຺ມາ ນາຄເສໂນ ຕສ຺ສາ ຠິກ຺ຂຸປຣິສາຍ ປຸຣໂຕ ຈຕ຺ຕາລີສາຍ ຠິກ຺ຂຸສຫສ຺ສານໍ ນວກຕໂຣ ໂຫຕິ ປຈ຺ຉໂຕ ຈຕ຺ຕາລີສາຍ ຠິກ຺ຂຸສຫສ຺ສານໍ ວຸຑ຺ຒຕໂຣ.

ອຖ ໂຂ ມິລິນ຺ໂທ ຣາຊາ ສພ຺ພໍ ຕໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ປຸຣໂຕ ຈ ປຈ຺ຉໂຕ ຈ ມຊ຺ຌໂຕ ຈ ອນຸວິໂລເກນ຺ໂຕ ອທ຺ທສາ ໂຂ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ນາຄເສນໍ ທູຣໂຕວ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ມຊ຺ເຌ ນິສິນ຺ນໍ ເກສຣສີຫໍ ວິຍ ວິຄຕຠຍເຠຣວໍ ວິຄຕໂລມຫໍສໍ ວິຄຕຠຍສາຣຊ຺ຊໍ, ທິສ຺ວານ ອາກາເຣເນວ ອຎ຺ຎາສິ ‘‘ເອໂສ ໂຂ ເອຕ຺ຖ ນາຄເສໂນ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ມິລິນ຺ໂທ ຣາຊາ ເທວມນ຺ຕິຍໍ ເອຕທໂວຈ ‘‘ເອໂສ ໂຂ, ເທວມນ຺ຕິຍ, ອາຍສ຺ມາ ນາຄເສໂນ’’ຕິ. ‘‘ອາມ, ມຫາຣາຊ, ເອໂສ ໂຂ ນາຄເສໂນ, ສຸຏ຺ຐຸ ໂຂ, ຕ຺ວໍ ມຫາຣາຊ, ນາຄເສນໍ ອຎ຺ຎາສີ’’ຕິ. ຕໂຕ ຣາຊາ ຕຸຏ຺ໂຐ ອໂຫສິ ‘‘ອນກ຺ຂາໂຕວ ມຍາ ນາຄເສໂນ ອຎ຺ຎາໂຕ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ມິລິນ຺ທສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ນາຄເສນໍ ທິສ຺ວາວ ອຫຸເທວ ຠຍໍ, ອຫຸເທວ ຉມ຺ຠິຕຕ຺ຕໍ, ອຫຸເທວ ໂລມຫໍໂສ.

ເຕນາຫຸ –

‘‘ຈຣເຓນ ຈ ສມ຺ປນ຺ນໍ, ສຸທນ຺ຕໍ ອຸຕ຺ຕເມ ທເມ;

ທິສ຺ວາ ຣາຊາ ນາຄເສນໍ, ອິທໍ ວຈນມພ຺ຣວິ.

‘‘ກຖິຕາ [ກຖິກາ (ສີ. ປີ.)] ມຍາ ພຫູ ທິຏ຺ຐາ, ສາກຈ຺ຉາ ໂອສຏາ ພຫູ;

ນ ຕາທິສໍ ຠຍໍ ອາສິ, ອຊ຺ຊ ຕາໂສ ຍຖາ ມມ.

‘‘ນິສ຺ສໍສຍໍ ປຣາຊໂຍ, ມມ ອຊ຺ຊ ຠວິສ຺ສຕິ;

ຊໂຍ ຈ ນາຄເສນສ຺ສ, ຍຖາ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ສຓ຺ຐິຕ’’ນ຺ຕິ.

ພາຫິຣກຖາ ນິຏ຺ຐິຕາ.