໔. ຈຕຸກ຺ກນິປາໂຕ

໑. ພ຺ຣາຫ຺ມຓຘມ຺ມຍາຄສຸຕ຺ຕໍ

໑໐໐. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຠຄວຕາ, ວຸຕ຺ຕມຣຫຕາຕິ ເມ ສຸຕໍ –

‘‘ອຫມສ຺ມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຍາຈໂຍໂຄ ສທາ ປຍຕປາຓິ [ປຍຕປາຓີ (ສີ. ສ຺ຍາ.)] ອນ຺ຕິມເທຫຘໂຣ ອນຸຕ຺ຕໂຣ ຠິສກ຺ໂກ ສລ຺ລກຕ຺ໂຕ. ຕສ຺ສ ເມ ຕຸມ຺ເຫ ປຸຕ຺ຕາ ໂອຣສາ ມຸຂໂຕ ຊາຕາ ຘມ຺ມຊາ ຘມ຺ມນິມ຺ມິຕາ ຘມ຺ມທາຍາທາ, ໂນ ອາມິສທາຍາທາ.

‘‘ທ຺ເວມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ທານານິ – ອາມິສທານຎ຺ຈ ຘມ຺ມທານຎ຺ຈ. ເອຕທຄ຺ຄໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິເມສໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ທານານໍ ຍທິທໍ – ຘມ຺ມທານໍ.

‘‘ທ຺ເວເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ສໍວິຠາຄາ – ອາມິສສໍວິຠາໂຄ ຈ ຘມ຺ມສໍວິຠາໂຄ ຈ. ເອຕທຄ຺ຄໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິເມສໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ສໍວິຠາຄານໍ ຍທິທໍ – ຘມ຺ມສໍວິຠາໂຄ.

‘‘ທ຺ເວເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນຸຄ຺ຄຫາ – ອາມິສານຸຄ຺ຄໂຫ ຈ ຘມ຺ມານຸຄ຺ຄໂຫ ຈ. ເອຕທຄ຺ຄໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິເມສໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ອນຸຄ຺ຄຫານໍ ຍທິທໍ – ຘມ຺ມານຸຄ຺ຄໂຫ.

‘‘ທ຺ເວເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍາຄາ – ອາມິສຍາໂຄ ຈ ຘມ຺ມຍາໂຄ ຈ. ເອຕທຄ຺ຄໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິເມສໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ຍາຄານໍ ຍທິທໍ – ຘມ຺ມຍາໂຄ’’ຕິ. ເອຕມຕ຺ຖໍ ຠຄວາ ອໂວຈ. ຕຕ຺ເຖຕໍ ອິຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ –

‘‘ໂຍ ຘມ຺ມຍາຄໍ ອຍຊີ ອມຈ຺ຉຣີ, ຕຖາຄໂຕ ສພ຺ພຠູຕານຸກມ຺ປີ [ສພ຺ພສຕ຺ຕານຸກມ຺ປີ (ສ຺ຍາ.) ອຏ຺ຐກຖາຍມ຺ປິ];

ຕໍ ຕາທິສໍ ເທວມນຸສ຺ສເສຏ຺ຐໍ, ສຕ຺ຕາ ນມສ຺ສນ຺ຕິ ຠວສ຺ສ ປາຣຄຸ’’ນ຺ຕິ.

ອຍມ຺ປິ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ ຠຄວຕາ, ອິຕິ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ. ປຐມໍ.

໒. ສຸລຠສຸຕ຺ຕໍ

໑໐໑. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຠຄວຕາ, ວຸຕ຺ຕມຣຫຕາຕິ ເມ ສຸຕໍ –

‘‘ຈຕ຺ຕາຣິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອປ຺ປານິ ເຈວ ສຸລຠານິ ຈ, ຕານິ ຈ ອນວຊ຺ຊານິ. ກຕມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ? ປໍສຸກູລໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈີວຣານໍ ອປ຺ປຎ຺ຈ ສຸລຠຎ຺ຈ, ຕຎ຺ຈ ອນວຊ຺ຊໍ. ປິຓ຺ຑິຍາໂລໂປ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂຠຊນານໍ ອປ຺ປຎ຺ຈ ສຸລຠຎ຺ຈ, ຕຎ຺ຈ ອນວຊ຺ຊໍ. ຣຸກ຺ຂມູລໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ເສນາສນານໍ ອປ຺ປຎ຺ຈ ສຸລຠຎ຺ຈ, ຕຎ຺ຈ ອນວຊ຺ຊໍ. ປູຕິມຸຕ຺ຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຠສຊ຺ຊານໍ ອປ຺ປຎ຺ຈ ສຸລຠຎ຺ຈ ຕຎ຺ຈ ອນວຊ຺ຊໍ. ອິມານິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕ຺ຕາຣິ ອປ຺ປານິ ເຈວ ສຸລຠານິ ຈ, ຕານິ ຈ ອນວຊ຺ຊານິ. ຍໂຕ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອປ຺ເປນ ຈ ຕຸຏ຺ໂຐ ໂຫຕິ ສຸລເຠນ ຈ (ອນວຊ຺ເຊນ ຈ) [(…) ນຕ຺ຖິ ສີ. ປີ. ກ. ໂປຕ຺ຖເກສຸ ຈ ອງ຺ຄຸຕ຺ຕເຣ ຈ], ອິມສ຺ສາຫໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ສາມຎ຺ຎງ຺ຄນ຺ຕິ ວທາມີ’’ຕິ. ເອຕມຕ຺ຖໍ ຠຄວາ ອໂວຈ. ຕຕ຺ເຖຕໍ ອິຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ –

‘‘ອນວຊ຺ເຊນ ຕຸຏ຺ຐສ຺ສ, ອປ຺ເປນ ສຸລເຠນ ຈ;

ນ ເສນາສນມາຣພ຺ຠ, ຈີວຣໍ ປານໂຠຊນໍ;

ວິຆາໂຕ ໂຫຕິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ, ທິສາ ນປ຺ປຏິຫຎ຺ຎຕິ.

‘‘ເຍ ຈສ຺ສ [ເຍປສ຺ສ (ສ຺ຍາ.)] ຘມ຺ມາ ອກ຺ຂາຕາ, ສາມຎ຺ຎສ຺ສານຸໂລມິກາ;

ອຘິຄ຺ຄຫິຕາ ຕຸຏ຺ຐສ຺ສ, ອປ຺ປມຕ຺ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ’’ຕິ [ສິກ຺ຂໂຕຕິ (ສີ. ກ.)].

ອຍມ຺ປິ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ ຠຄວຕາ, ອິຕິ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ. ທຸຕິຍໍ.

໓. ອາສວກ຺ຂຍສຸຕ຺ຕໍ

໑໐໒. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຠຄວຕາ, ວຸຕ຺ຕມຣຫຕາຕິ ເມ ສຸຕໍ –

‘‘ຊານໂຕຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປສ຺ສໂຕ ອາສວານໍ ຂຍໍ ວທາມິ, ໂນ ອຊານໂຕ ໂນ ອປສ຺ສໂຕ. ກິຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຊານໂຕ, ກິໍ ປສ຺ສໂຕ ອາສວານໍ ຂໂຍ ໂຫຕິ? ອິທໍ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຊານໂຕ ປສ຺ສໂຕ ອາສວານໍ ຂໂຍ ໂຫຕິ. ອຍໍ ທຸກ຺ຂສມຸທໂຍຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຊານໂຕ ປສ຺ສໂຕ ອາສວານໍ ຂໂຍ ໂຫຕິ. ອຍໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣໂຘຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຊານໂຕ ປສ຺ສໂຕ ອາສວານໍ ຂໂຍ ໂຫຕິ. ອຍໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຊານໂຕ ປສ຺ສໂຕ ອາສວານໍ ຂໂຍ ໂຫຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຊານໂຕ ເອວໍ ປສ຺ສໂຕ ອາສວານໍ ຂໂຍ ໂຫຕີ’’ຕິ. ເອຕມຕ຺ຖໍ ຠຄວາ ອໂວຈ. ຕຕ຺ເຖຕໍ ອິຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ –

‘‘ເສຂສ຺ສ ສິກ຺ຂມານສ຺ສ, ອຸຊຸມຄ຺ຄານຸສາຣິໂນ;

ຂຍສ຺ມິໍ ປຐມໍ ຎາຓໍ, ຕໂຕ ອຎ຺ຎາ ອນນ຺ຕຣາ.

‘‘ຕໂຕ ອຎ຺ຎາ ວິມຸຕ຺ຕສ຺ສ, ວິມຸຕ຺ຕິຎາຓມຸຕ຺ຕມໍ;

ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຂເຍ ຎາຓໍ, ຂີຓາ ສໍໂຍຊນາ ອິຕິ.

‘‘ນ ຕ຺ເວວິທໍ ກຸສີເຕນ, ພາເລນມວິຊານຕາ;

ນິພ຺ພານໍ ອຘິຄນ຺ຕພ຺ພໍ, ສພ຺ພຄນ຺ຖປ຺ປໂມຈນ’’ນ຺ຕິ.

ອຍມ຺ປິ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ ຠຄວຕາ, ອິຕິ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ. ຕຕິຍໍ.

໔. ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓສຸຕ຺ຕໍ

໑໐໓. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຠຄວຕາ, ວຸຕ຺ຕມຣຫຕາຕິ ເມ ສຸຕໍ –

‘‘ເຍ ຫິ ເກຈິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມຓາ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ວາ ‘ອິທໍ ທຸກ຺ຂ’ນ຺ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ນປ຺ປຊານນ຺ຕິ; ‘ອຍໍ ທຸກ຺ຂສມຸທໂຍ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ນປ຺ປຊານນ຺ຕິ; ‘ອຍໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣໂຘ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ນປ຺ປຊານນ຺ຕິ; ‘ອຍໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ນປ຺ປຊານນ຺ຕິ – ນ ເມ ເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມຓາ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ວາ ສມເຓສຸ ວາ ສມຓສມ຺ມຕາ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓສຸ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສມ຺ມຕາ, ນ ຈ ປເນເຕ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ສາມຎ຺ຎຕ຺ຖໍ ວາ ພ຺ຣຫ຺ມຎ຺ຎຕ຺ຖໍ ວາ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣນ຺ຕິ.

‘‘ເຍ ຈ ໂຂ ເກຈິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມຓາ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ວາ ‘ອິທໍ ທຸກ຺ຂ’ນ຺ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານນ຺ຕິ; ‘ອຍໍ ທຸກ຺ຂສມຸທໂຍ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານນ຺ຕິ; ‘ອຍໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣໂຘ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານນ຺ຕິ; ‘ອຍໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານນ຺ຕິ – ເຕ ໂຂ ເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມຓາ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ວາ ສມເຓສຸ ເຈວ ສມຓສມ຺ມຕາ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓສຸ ຈ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສມ຺ມຕາ, ເຕ ຈ ປນາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ສາມຎ຺ຎຕ຺ຖຎ຺ຈ ພ຺ຣຫ຺ມຎ຺ຎຕ຺ຖຎ຺ຈ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣນ຺ຕີ’’ຕິ. ເອຕມຕ຺ຖໍ ຠຄວາ ອໂວຈ. ຕຕ຺ເຖຕໍ ອິຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ –

‘‘ເຍ ທຸກ຺ຂໍ ນປ຺ປຊານນ຺ຕິ, ອໂຖ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ສມ຺ຠວໍ;

ຍຕ຺ຖ ຈ ສພ຺ພໂສ ທຸກ຺ຂໍ, ອເສສໍ ອຸປຣຸຊ຺ຌຕິ;

ຕຎ຺ຈ ມຄ຺ຄໍ ນ ຊານນ຺ຕິ, ທຸກ຺ຂູປສມຄາມິນໍ.

‘‘ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິຫີນາ ເຕ, ອໂຖ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິຍາ;

ອຠພ຺ພາ ເຕ ອນ຺ຕກິຣິຍາຍ, ເຕ ເວ ຊາຕິຊຣູປຄາ.

‘‘ເຍ ຈ ທຸກ຺ຂໍ ປຊານນ຺ຕິ, ອໂຖ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ສມ຺ຠວໍ;

ຍຕ຺ຖ ຈ ສພ຺ພໂສ ທຸກ຺ຂໍ, ອເສສໍ ອຸປຣຸຊ຺ຌຕິ;

ຕຎ຺ຈ ມຄ຺ຄໍ ປຊານນ຺ຕິ, ທຸກ຺ຂູປສມຄາມິນໍ.

‘‘ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິສມ຺ປນ຺ນາ, ອໂຖ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິຍາ;

ຠພ຺ພາ ເຕ ອນ຺ຕກິຣິຍາຍ, ນ ເຕ ຊາຕິຊຣູປຄາ’’ຕິ.

ອຍມ຺ປິ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ ຠຄວຕາ, ອິຕິ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ. ຈຕຸຕ຺ຖໍ.

໕. ສີລສມ຺ປນ຺ນສຸຕ຺ຕໍ

໑໐໔. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຠຄວຕາ, ວຸຕ຺ຕມຣຫຕາຕິ ເມ ສຸຕໍ –

‘‘ເຍ ເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ສີລສມ຺ປນ຺ນາ ສມາຘິສມ຺ປນ຺ນາ ປຎ຺ຎາສມ຺ປນ຺ນາ ວິມຸຕ຺ຕິສມ຺ປນ຺ນາ ວິມຸຕ຺ຕິຎາຓທສ຺ສນສມ຺ປນ຺ນາ ໂອວາທກາ ວິຎ຺ຎາປກາ ສນ຺ທສ຺ສກາ ສມາທປກາ ສມຸຕ຺ເຕຊກາ ສມ຺ປຫໍສກາ ອລໍສມກ຺ຂາຕາໂຣ ສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສ ທສ຺ສນມ຺ປຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ພຫູປກາຣໍ ວທາມິ; ສວນມ຺ປຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ພຫູປກາຣໍ ວທາມິ; ອຸປສງ຺ກມນມ຺ປຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ພຫູປກາຣໍ ວທາມິ; ປຍິຣຸປາສນມ຺ປຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ພຫູປກາຣໍ ວທາມິ; ອນຸສ຺ສຣຓມ຺ປຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ພຫູປກາຣໍ ວທາມິ; ອນຸປພ຺ພຊ຺ຊມ຺ປຫໍ [ອນຸສ຺ສຕິມ຺ປຫໍ (ສ຺ຍາ.)], ຠິກ຺ຂເວ, ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ພຫູປກາຣໍ ວທາມິ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ຕຖາຣູເປ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ເສວໂຕ ຠຊໂຕ ປຍິຣຸປາສໂຕ ອປຣິປູໂຣປິ ສີລກ຺ຂນ຺ໂຘ ຠາວນາປາຣິປູຣິໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ອປຣິປູໂຣປິ ສມາຘິກ຺ຂນ຺ໂຘ ຠາວນາປາຣິປູຣິໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ອປຣິປູໂຣປິ ປຎ຺ຎາກ຺ຂນ຺ໂຘ ຠາວນາປາຣິປູຣິໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ອປຣິປູໂຣປິ ວິມຸຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ໂຘ ຠາວນາປາຣິປູຣິໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ອປຣິປູໂຣປິ ວິມຸຕ຺ຕິຎາຓທສ຺ສນກ຺ຂນ຺ໂຘ ຠາວນາປາຣິປູຣິໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ເອວຣູປາ ຈ ເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ສຕ຺ຖາໂຣຕິປິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ສຕ຺ຖວາຫາຕິປິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ຣຓຎ຺ຊຫາຕິປິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ຕໂມນຸທາຕິປິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ອາໂລກກຣາຕິປິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ໂອຠາສກຣາຕິປິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ປຊ຺ໂຊຕກຣາຕິປິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ອຸກ຺ກາຘາຣາຕິປິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ປຠງ຺ກຣາຕິປິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ອຣິຍາຕິປິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ຈກ຺ຂຸມນ຺ໂຕຕິປິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕີ’’ຕິ. ເອຕມຕ຺ຖໍ ຠຄວາ ອໂວຈ. ຕຕ຺ເຖຕໍ ອິຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ –

‘‘ປາໂມຊ຺ຊກຣຓໍ ຐານໍ [… ກຣຓຐານໍ (ສີ. ສ຺ຍາ.)], ເອຕໍ ໂຫຕິ ວິຊານຕໍ;

ຍທິທໍ ຠາວິຕຕ຺ຕານໍ, ອຣິຍານໍ ຘມ຺ມຊີວິນໍ.

‘‘ເຕ ໂຊຕຍນ຺ຕິ ສທ຺ຘມ຺ມໍ, ຠາສຍນ຺ຕິ ປຠງ຺ກຣາ;

ອາໂລກກຣຓາ ຘີຣາ, ຈກ຺ຂຸມນ຺ໂຕ ຣຓຎ຺ຊຫາ.

‘‘ເຍສໍ ເວ ສາສນໍ ສຸຕ຺ວາ, ສມ຺ມທຎ຺ຎາຍ ປຓ຺ຑິຕາ;

ຊາຕິກ຺ຂຍມຠິຎ຺ຎາຍ, ນາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ປຸນພ຺ຠວ’’ນ຺ຕິ.

ອຍມ຺ປິ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ ຠຄວຕາ, ອິຕິ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ. ປຎ຺ຈມໍ.

໖. ຕຓ຺ຫຸປ຺ປາທສຸຕ຺ຕໍ

໑໐໕. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຠຄວຕາ, ວຸຕ຺ຕມຣຫຕາຕິ ເມ ສຸຕໍ –

‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຓ຺ຫຸປ຺ປາທາ, ຍຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຕຓ຺ຫາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ກຕເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ? ຈີວຣເຫຕຸ ວາ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ຕຓ຺ຫາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ; ປິຓ຺ຑປາຕເຫຕຸ ວາ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ຕຓ຺ຫາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ; ເສນາສນເຫຕຸ ວາ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ຕຓ຺ຫາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ; ອິຕິຠວາຠວເຫຕຸ ວາ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ຕຓ຺ຫາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ຕຓ຺ຫຸປ຺ປາທາ ຍຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຕຓ຺ຫາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ. ເອຕມຕ຺ຖໍ ຠຄວາ ອໂວຈ. ຕຕ຺ເຖຕໍ ອິຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ –

‘‘ຕຓ຺ຫາທຸຕິໂຍ ປຸຣິໂສ, ທີຆມທ຺ຘານ ສໍສຣໍ;

ອິຕ຺ຖຠາວຎ຺ຎຖາຠາວໍ, ສໍສາຣໍ ນາຕິວຕ຺ຕຕິ.

‘‘ເອຕມາທີນວໍ ຎຕ຺ວາ, ຕຓ຺ຫໍ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ສມ຺ຠວໍ;

ວີຕຕຓ຺ໂຫ ອນາທາໂນ, ສໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ປຣິພ຺ພເຊ’’ຕິ.

ອຍມ຺ປິ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ ຠຄວຕາ, ອິຕິ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ. ຉຏ຺ຐໍ.

໗. ສພ຺ຣຫ຺ມກສຸຕ຺ຕໍ

໑໐໖. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຠຄວຕາ, ວຸຕ຺ຕມຣຫຕາຕິ ເມ ສຸຕໍ –

‘‘ສພ຺ຣຫ຺ມການິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕານິ ກຸລານິ ເຍສໍ ປຸຕ຺ຕານໍ ມາຕາປິຕໂຣ ອຊ຺ຌາຄາເຣ ປູຊິຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ສປຸພ຺ພເທວຕານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕານິ ກຸລານິ ເຍສໍ ປຸຕ຺ຕານໍ ມາຕາປິຕໂຣ ອຊ຺ຌາຄາເຣ ປູຊິຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ສປຸພ຺ພາຈຣິຍການິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕານິ ກຸລານິ ເຍສໍ ປຸຕ຺ຕານໍ ມາຕາປິຕໂຣ ອຊ຺ຌາຄາເຣ ປູຊິຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ສາຫຸເນຍ຺ຍການິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕານິ ກຸລານິ ເຍສໍ ປຸຕ຺ຕານໍ ມາຕາປິຕໂຣ ອຊ຺ຌາຄາເຣ ປູຊິຕາ ໂຫນ຺ຕິ.

‘‘‘ພ຺ຣຫ຺ມາ’ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ມາຕາປິຕູນໍ ເອຕໍ ອຘິວຈນໍ. ‘ປຸພ຺ພເທວຕາ’ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ມາຕາປິຕູນໍ ເອຕໍ ອຘິວຈນໍ. ‘ປຸພ຺ພາຈຣິຍາ’ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ມາຕາປິຕູນໍ ເອຕໍ ອຘິວຈນໍ. ‘ອາຫຸເນຍ຺ຍາ’ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ມາຕາປິຕູນໍ ເອຕໍ ອຘິວຈນໍ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ພຫຸກາຣາ, ຠິກ຺ຂເວ, ມາຕາປິຕໂຣ ປຸຕ຺ຕານໍ ອາປາທກາ ໂປສກາ ອິມສ຺ສ ໂລກສ຺ສ ທສ຺ເສຕາໂຣ’’ຕິ. ເອຕມຕ຺ຖໍ ຠຄວາ ອໂວຈ. ຕຕ຺ເຖຕໍ ອິຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ –

‘‘ພ຺ຣຫ຺ມາຕິ ມາຕາປິຕໂຣ, ປຸພ຺ພາຈຣິຍາຕິ ວຸຈ຺ຈເຣ;

ອາຫຸເນຍ຺ຍາ ຈ ປຸຕ຺ຕານໍ, ປຊາຍ ອນຸກມ຺ປກາ.

‘‘ຕສ຺ມາ ຫິ ເນ ນມສ຺ເສຍ຺ຍ, ສກ຺ກເຣຍ຺ຍ ຈ ປຓ຺ຑິໂຕ;

ອນ຺ເນນ ອຖ ປາເນນ, ວຕ຺ເຖນ ສຍເນນ ຈ;

ອຸຈ຺ຉາທເນນ ນ຺ຫາປເນນ [ນຫາປເນນ (ສີ.)], ປາທານໍ ໂຘວເນນ ຈ.

‘‘ຕາຍ ນໍ ປາຣິຈຣິຍາຍ, ມາຕາປິຕູສຸ ປຓ຺ຑິຕາ;

ອິເຘວ ນໍ ປສໍສນ຺ຕິ, ເປຈ຺ຈ ສຄ຺ເຄ ປໂມທຕີ’’ຕິ.

ອຍມ຺ປິ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ ຠຄວຕາ, ອິຕິ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ. ສຕ຺ຕມໍ.

໘. ພຫຸກາຣສຸຕ຺ຕໍ

໑໐໗. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຠຄວຕາ, ວຸຕ຺ຕມຣຫຕາຕິ ເມ ສຸຕໍ –

‘‘ພຫຸກາຣາ [ພຫູປກາຣາ (ສີ. ປີ.)], ຠິກ຺ຂເວ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິກາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ເຍ ໂວ [ເຍ ເຕ (ສພ຺ພຕ຺ຖ)] ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕາ ຈີວຣປິຓ຺ຑປາຕເສນາສນຄິລານປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາເຣຫິ. ຕຸມ຺ເຫປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ພຫຸກາຣາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິການໍ ຍໍ [ເຍ (?)] ເນສໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຖ ອາທິກລ຺ຍາຓໍ ມຊ຺ເຌກລ຺ຍາຓໍ ປຣິໂຍສານກລ຺ຍາຓໍ ສາຕ຺ຖໍ ສພ຺ຍຎ຺ຊນໍ, ເກວລປຣິປຸຓ຺ຓໍ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ປກາເສຖ. ເອວມິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ນິສ຺ສາຍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ວຸສ຺ສຕິ ໂອຆສ຺ສ ນິຕ຺ຖຣຓຕ຺ຖາຍ ສມ຺ມາ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ອນ຺ຕກິຣິຍາຍາ’’ຕິ. ເອຕມຕ຺ຖໍ ຠຄວາ ອໂວຈ. ຕຕ຺ເຖຕໍ ອິຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ –

‘‘ສາຄາຣາ ອນຄາຣາ ຈ, ອຸໂຠ ອຎ຺ໂຎຎ຺ຎນິສ຺ສິຕາ;

ອາຣາຘຍນ຺ຕິ ສທ຺ຘມ຺ມໍ, ໂຍຄກ຺ເຂມໍ ອນຸຕ຺ຕຣໍ.

‘‘ສາຄາເຣສຸ ຈ ຈີວຣໍ, ປຈ຺ຈຍໍ ສຍນາສນໍ;

ອນຄາຣາ ປຏິຈ຺ຉນ຺ຕິ, ປຣິສ຺ສຍວິໂນທນໍ.

‘‘ສຸຄຕໍ [ປຸຄ຺ຄລໍ (ສີ. ກ.)] ປນ ນິສ຺ສາຍ, ຄຫຏ຺ຐາ ຆຣເມສິໂນ;

ສທ຺ທຫານາ ອຣຫຕໍ, ອຣິຍປຎ຺ຎາຍ ຌາຍິໂນ.

‘‘ອິຘ ຘມ຺ມໍ ຈຣິຕ຺ວານ, ມຄ຺ຄໍ ສຸຄຕິຄາມິນໍ;

ນນ຺ທິໂນ ເທວໂລກສ຺ມິໍ, ໂມທນ຺ຕິ ກາມກາມິໂນ’’ຕິ.

ອຍມ຺ປິ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ ຠຄວຕາ, ອິຕິ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ. ອຏ຺ຐມໍ.

໙. ກຸຫສຸຕ຺ຕໍ

໑໐໘. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຠຄວຕາ, ວຸຕ຺ຕມຣຫຕາຕິ ເມ ສຸຕໍ –

‘‘ເຍ ເກຈິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ກຸຫາ ຖທ຺ຘາ ລປາ ສິງ຺ຄີ ອຸນ຺ນຬາ ອສມາຫິຕາ, ນ ເມ ເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ມາມກາ. ອປຄຕາ ຈ ເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ອິມສ຺ມາ ຘມ຺ມວິນຍາ; ນ ຈ ເຕ [ນ ຈ ເຕ ຠິກ຺ຂເວ ຠິກ຺ຂູ (ສີ. ປີ. ກ.)] ອິມສ຺ມິໍ ຘມ຺ມວິນເຍ ວຸທ຺ຘິໍ ວິຣູຬ຺ຫິໍ ເວປຸລ຺ລໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ເຍ ຈ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ນິກ຺ກຸຫາ ນິລ຺ລປາ ຘີຣາ ອຕ຺ຖທ຺ຘາ ສຸສມາຫິຕາ, ເຕ ໂຂ ເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ມາມກາ. ອນປຄຕາ ຈ ເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ອິມສ຺ມາ ຘມ຺ມວິນຍາ; ເຕ ຈ ອິມສ຺ມິໍ ຘມ຺ມວິນເຍ [ອິມສ຺ມິໍ ຈ ເຕ ຘມ຺ມວິນເຍ (ສ຺ຍາ.), ເຕ ຠິກ຺ຂເວ ຠິກ຺ຂູ ອິມສ຺ມິໍ ຘມ຺ມວິນເຍ (ກ.)] ວຸທ຺ຘິໍ ວິຣູຬ຺ຫິໍ ເວປຸລ຺ລໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິ. ເອຕມຕ຺ຖໍ ຠຄວາ ອໂວຈ. ຕຕ຺ເຖຕໍ ອິຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ –

‘‘ກຸຫາ ຖທ຺ຘາ ລປາ ສິງ຺ຄີ, ອຸນ຺ນຬາ ອສມາຫິຕາ;

ນ ເຕ ຘມ຺ເມ ວິຣູຫນ຺ຕິ, ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘເທສິເຕ.

‘‘ນິກ຺ກຸຫາ ນິລ຺ລປາ ຘີຣາ, ອຕ຺ຖທ຺ຘາ ສຸສມາຫິຕາ;

ເຕ ເວ ຘມ຺ເມ ວິຣູຫນ຺ຕິ, ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘເທສິເຕ’’ຕິ.

ອຍມ຺ປິ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ ຠຄວຕາ, ອິຕິ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ. ນວມໍ.

໑໐. ນທີໂສຕສຸຕ຺ຕໍ

໑໐໙. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຠຄວຕາ, ວຸຕ຺ຕມຣຫຕາຕິ ເມ ສຸຕໍ –

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຣິໂສ ນທິຍາ ໂສເຕນ ໂອວຸຍ຺ເຫຍ຺ຍ ປິຍຣູປສາຕຣູເປນ. ຕເມນໍ ຈກ຺ຂຸມາ ປຸຣິໂສ ຕີເຣ ຐິໂຕ ທິສ຺ວາ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ກິຎ຺ຈາປິ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ອມ຺ໂຠ ປຸຣິສ, ນທິຍາ ໂສເຕນ ໂອວຸຍ຺ຫສິ ປິຍຣູປສາຕຣູເປນ, ອຕ຺ຖິ ເຈຕ຺ຖ ເຫຏ຺ຐາ ຣຫໂທ ສອູມິ ສາວຏ຺ໂຏ ສຄໂຫ ສຣກ຺ຂໂສ ຍໍ ຕ຺ວໍ, ອມ຺ໂຠ ປຸຣິສ, ຣຫທໍ ປາປຸຓິຕ຺ວາ ມຣຓໍ ວາ ນິຄຈ຺ຉສິ ມຣຓມຕ຺ຕໍ ວາ ທຸກ຺ຂ’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຣິໂສ ຕສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ຫຕ຺ເຖຫິ ຈ ປາເທຫິ ຈ ປຏິໂສຕໍ ວາຍເມຍ຺ຍ.

‘‘ອຸປມາ ໂຂ ເມ ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ກຕາ ອຕ຺ຖສ຺ສ ວິຎ຺ຎາປນາຍ. ອຍໍ ເຈຕ຺ຖ [ອຍໍ ເຈເວຕ຺ຖ (ສ຺ຍາ.)] ອຕ຺ໂຖ – ‘ນທິຍາ ໂສໂຕ’ຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຓ຺ຫາເຍຕໍ ອຘິວຈນໍ.

‘‘‘ປິຍຣູປໍ ສາຕຣູປ’ນ຺ຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຉນ຺ເນຕໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິການໍ ອາຍຕນານໍ ອຘິວຈນໍ.

‘‘‘ເຫຏ຺ຐາ ຣຫໂທ’ຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ໂອຣມ຺ຠາຄິຍານໍ ສໍໂຍຊນານໍ ອຘິວຈນໍ;

‘‘‘ອູມິຠຍ’ນ຺ຕິ ໂຂ [ສຎີມີຕິ ໂຂ (ພຫູສຸ)], ຠິກ຺ຂເວ, ໂກຘຸປາຍາສສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ;

‘‘‘ອາວຏ຺ຏ’ນ຺ຕິ ໂຂ [ສາວຏ຺ໂຏຕິ ໂຂ (ພຫູສຸ)], ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈນ຺ເນຕໍ ກາມຄຸຓານໍ ອຘິວຈນໍ;

‘‘‘ຄຫຣກ຺ຂໂສ’ຕິ ໂຂ [ສຄໂຫ ສຣກ຺ຂໂສຕິ ໂຂ (ພຫູສຸ)], ຠິກ຺ຂເວ, ມາຕຸຄາມສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ;

‘‘‘ປຏິໂສໂຕ’ຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ເນກ຺ຂມ຺ມສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ;

‘‘‘ຫຕ຺ເຖຫິ ຈ ປາເທຫິ ຈ ວາຍາໂມ’ຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ວີຣິຍາຣມ຺ຠສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ;

‘‘‘ຈກ຺ຂຸມາ ປຸຣິໂສ ຕີເຣ ຐິໂຕຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄຕສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ ອຣຫໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສາ’’ຕິ. ເອຕມຕ຺ຖໍ ຠຄວາ ອໂວຈ. ຕຕ຺ເຖຕໍ ອິຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ –

‘‘ສຫາປິ ທຸກ຺ເຂນ ຊເຫຍ຺ຍ ກາເມ, ໂຍຄກ຺ເຂມໍ ອາຍຕິໍ ປຕ຺ຖຍາໂນ;

ສມ຺ມປ຺ປຊາໂນ ສຸວິມຸຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ, ວິມຸຕ຺ຕິຍາ ຜສ຺ສເຍ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ;

ສ ເວທຄູ ວູສິຕພ຺ຣຫ຺ມຈຣິໂຍ, ໂລກນ຺ຕຄູ ປາຣຄໂຕຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ.

ອຍມ຺ປິ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ ຠຄວຕາ, ອິຕິ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ. ທສມໍ.

໑໑. ຈຣສຸຕ຺ຕໍ

໑໑໐. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຠຄວຕາ, ວຸຕ຺ຕມຣຫຕາຕິ ເມ ສຸຕໍ –

‘‘ຈຣໂຕ ເຈປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ກາມວິຕກ຺ໂກ ວາ ພ຺ຍາປາທວິຕກ຺ໂກ ວາ ວິຫິໍສາວິຕກ຺ໂກ ວາ. ຕຎ຺ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອຘິວາເສຕິ ນປ຺ປຊຫຕິ ນ ວິໂນເທຕິ ນ ພ຺ຍນ຺ຕີກໂຣຕິ [ພ຺ຍນ຺ຕິກໂຣຕິ (ສີ. ປີ.), ພ຺ຍນ຺ຕໍ ກໂຣຕິ (ກ.)] ອນຠາວໍ ຄເມຕິ. ຈຣມ຺ປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ເອວໍຠູໂຕ ອນາຕາປີ ອໂນຕ຺ຕາປີ [ອໂນຕ຺ຕປ຺ປີ (ສພ຺ພຕ຺ຖ) ທຸກນິປາເຕ, ອງ຺ຄຸຕ຺ຕເຣ ໑.໔.໑໑ ປສ຺ສິຕພ຺ພໍ] ສຕຕໍ ສມິຕໍ ກຸສີໂຕ ຫີນວີຣິໂຍຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

‘‘ຐິຕສ຺ສ ເຈປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ກາມວິຕກ຺ໂກ ວາ ພ຺ຍາປາທວິຕກ຺ໂກ ວາ ວິຫິໍສາວິຕກ຺ໂກ ວາ. ຕຎ຺ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອຘິວາເສຕິ ນປ຺ປຊຫຕິ ນ ວິໂນເທຕິ ນ ພ຺ຍນ຺ຕີກໂຣຕິ ນ ອນຠາວໍ ຄເມຕິ. ຐິໂຕປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ເອວໍຠູໂຕ ອນາຕາປີ ອໂນຕ຺ຕາປີ ສຕຕໍ ສມິຕໍ ກຸສີໂຕ ຫີນວີຣິໂຍຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

‘‘ນິສິນ຺ນສ຺ສ ເຈປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ກາມວິຕກ຺ໂກ ວາ ພ຺ຍາປາທວິຕກ຺ໂກ ວາ ວິຫິໍສາວິຕກ຺ໂກ ວາ. ຕຎ຺ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອຘິວາເສຕິ ນປ຺ປຊຫຕິ ນ ວິໂນເທຕິ ນ ພ຺ຍນ຺ຕີກໂຣຕິ ນ ອນຠາວໍ ຄເມຕິ. ນິສິນ຺ໂນປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ເອວໍຠູໂຕ ອນາຕາປີ ອໂນຕ຺ຕາປີ ສຕຕໍ ສມິຕໍ ກຸສີໂຕ ຫີນວີຣິໂຍຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

‘‘ສຍານສ຺ສ ເຈປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ຊາຄຣສ຺ສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ກາມວິຕກ຺ໂກ ວາ ພ຺ຍາປາທວິຕກ຺ໂກ ວາ ວິຫິໍສາວິຕກ຺ໂກ ວາ. ຕຎ຺ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອຘິວາເສຕິ ນປ຺ປຊຫຕິ ນ ວິໂນເທຕິ ນ ພ຺ຍນ຺ຕີກໂຣຕິ ນ ອນຠາວໍ ຄເມຕິ. ສຍາໂນປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຊາຄໂຣ ເອວໍຠູໂຕ ອນາຕາປີ ອໂນຕ຺ຕາປີ ສຕຕໍ ສມິຕໍ ກຸສີໂຕ ຫີນວີຣິໂຍຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

‘‘ຈຣໂຕ ເຈປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ກາມວິຕກ຺ໂກ ວາ ພ຺ຍາປາທວິຕກ຺ໂກ ວາ ວິຫິໍສາວິຕກ຺ໂກ ວາ. ຕຎ຺ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ນາຘິວາເສຕິ ປຊຫຕິ ວິໂນເທຕິ ພ຺ຍນ຺ຕີກໂຣຕິ ອນຠາວໍ ຄເມຕິ. ຈຣມ຺ປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ເອວໍຠູໂຕ ອາຕາປີ ໂອຕ຺ຕາປີ [ໂອຕ຺ຕປ຺ປີ (ສພ຺ພຕ຺ຖ)] ສຕຕໍ ສມິຕໍ ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍ ປຫິຕຕ຺ໂຕຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

‘‘ຐິຕສ຺ສ ເຈປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ກາມວິຕກ຺ໂກ ວາ ພ຺ຍາປາທວິຕກ຺ໂກ ວາ ວິຫິໍສາວິຕກ຺ໂກ ວາ. ຕຎ຺ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ນາຘິວາເສຕິ ປຊຫຕິ ວິໂນເທຕິ ພ຺ຍນ຺ຕີກໂຣຕິ ອນຠາວໍ ຄເມຕິ. ຐິໂຕປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ເອວໍຠູໂຕ ອາຕາປີ ໂອຕ຺ຕາປີ ສຕຕໍ ສມິຕໍ ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍ ປຫິຕຕ຺ໂຕຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

‘‘ນິສິນ຺ນສ຺ສ ເຈປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ກາມວິຕກ຺ໂກ ວາ ພ຺ຍາປາທວິຕກ຺ໂກ ວາ ວິຫິໍສາວິຕກ຺ໂກ ວາ. ຕຎ຺ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ນາຘິວາເສຕິ ປຊຫຕິ ວິໂນເທຕິ ພ຺ຍນ຺ຕີກໂຣຕິ ອນຠາວໍ ຄເມຕິ. ນິສິນ຺ໂນປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ເອວໍຠູໂຕ ອາຕາປີ ໂອຕ຺ຕາປີ ສຕຕໍ ສມິຕໍ ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍ ປຫິຕຕ຺ໂຕຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

‘‘ສຍານສ຺ສ ເຈປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ຊາຄຣສ຺ສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ກາມວິຕກ຺ໂກ ວາ ພ຺ຍາປາທວິຕກ຺ໂກ ວາ ວິຫິໍສາວິຕກ຺ໂກ ວາ. ຕຎ຺ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ນາຘິວາເສຕິ ປຊຫຕິ ວິໂນເທຕິ ພ຺ຍນ຺ຕີກໂຣຕິ ອນຠາວໍ ຄເມຕິ. ສຍາໂນປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຊາຄໂຣ ເອວໍຠູໂຕ ອາຕາປີ ໂອຕ຺ຕາປີ ສຕຕໍ ສມິຕໍ ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍ ປຫິຕຕ຺ໂຕຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ. ເອຕມຕ຺ຖໍ ຠຄວາ ອໂວຈ. ຕຕ຺ເຖຕໍ ອິຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ –

‘‘ຈຣໍ ວາ ຍທິ ວາ ຕິຏ຺ຐໍ, ນິສິນ຺ໂນ ອຸທ ວາ ສຍໍ;

ໂຍ ວິຕກ຺ກໍ ວິຕກ຺ເກຕິ, ປາປກໍ ເຄຫນິສ຺ສິຕໍ.

‘‘ກຸມ຺ມຄ຺ຄໍ ປຏິປນ຺ໂນ [ກຸມ຺ມຄ຺ຄປ຺ປຏິປນ຺ໂນ (ອ. ນິ. ໔.໑໑)] ໂສ, ໂມຫເນຍ຺ເຍສຸ ມຸຈ຺ຉິໂຕ;

ອຠພ຺ໂພ ຕາທິໂສ ຠິກ຺ຂຸ, ຜຸຏ຺ຐຸໍ ສມ຺ໂພຘິມຸຕ຺ຕມໍ.

‘‘ໂຍ ຈ ຈຣໍ ວາ ຕິຏ຺ຐໍ ວາ [ໂຍ ຈຣໍ ວາ ຍທິ ວາ ຕິຏ຺ຐໍ (ສ຺ຍາ.), ໂຍ ຈຣໍ ວາຖ ຕິຏ຺ຐໍ ວາ (ສີ. ກ.)], ນິສິນ຺ໂນ ອຸທ ວາ ສຍໍ;

ວິຕກ຺ກໍ ສມຍິຕ຺ວານ, ວິຕກ຺ກູປສເມ ຣໂຕ;

ຠພ຺ໂພ ໂສ ຕາທິໂສ ຠິກ຺ຂຸ, ຜຸຏ຺ຐຸໍ ສມ຺ໂພຘິມຸຕ຺ຕມ’’ນ຺ຕິ.

ອຍມ຺ປິ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ ຠຄວຕາ, ອິຕິ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ. ເອກາທສມໍ.

໑໒. ສມ຺ປນ຺ນສີລສຸຕ຺ຕໍ

໑໑໑. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຠຄວຕາ, ວຸຕ຺ຕມຣຫຕາຕິ ເມ ສຸຕໍ –

‘‘ສມ຺ປນ຺ນສີລາ, ຠິກ຺ຂເວ, ວິຫຣຖ [ໂຫຖ (ສ຺ຍາ.)] ສມ຺ປນ຺ນປາຕິໂມກ຺ຂາ; ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສໍວຸຕາ ວິຫຣຖ ອາຈາຣໂຄຈຣສມ຺ປນ຺ນາ ອຓຸມຕ຺ເຕສຸ ວຊ຺ເຊສຸ ຠຍທສ຺ສາວິໂນ; ສມາທາຍ ສິກ຺ຂຖ ສິກ຺ຂາປເທສຸ.

‘‘ສມ຺ປນ຺ນສີລານໍ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ວິຫຣຕໍ [ຠວຕໍ (ສ຺ຍາ.)] ສມ຺ປນ຺ນປາຕິໂມກ຺ຂານໍ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສໍວຸຕານໍ ວິຫຣຕໍ ອາຈາຣໂຄຈຣສມ຺ປນ຺ນານໍ ອຓຸມຕ຺ເຕສຸ ວຊ຺ເຊສຸ ຠຍທສ຺ສາວີນໍ ສມາທາຍ ສິກ຺ຂຕໍ ສິກ຺ຂາປເທສຸ ກິມສ຺ສ ອຸຕ຺ຕຣິ ກຣຓີຍໍ [ກິມສ຺ສ ຠິກ຺ຂເວ ອຸຕ຺ຕຣິ ກຣຓີຍໍ (ສພ຺ພຕ຺ຖ)]?

‘‘ຈຣໂຕ ເຈປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ [ອຠິຊ຺ຌາ ພ຺ຍາປາໂທ ວິຄໂຕ (ອ. ນິ. ໔.໑໒) ອຏ຺ຐກຖາຍ ສເມຕິ] ຠິຊ຺ຌາ ວິຄຕາ [ອຠິຊ຺ຌາ ພ຺ຍາປາໂທ ວິຄໂຕ (ອ. ນິ. ໔.໑໒) ອຏກຖາຍ ສເມຕິ] ໂຫຕິ, ພ຺ຍາປາໂທ ວິຄໂຕ ໂຫຕິ [ຖິນມິທ຺ຘໍ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ວິຈິກິຈ຺ຉາ (ອ. ນິ. ໔.໑໒)], ຖິນມິທ຺ຘໍ ວິຄຕໍ ໂຫຕິ, ອຸທ຺ຘຈ຺ຈກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ວິຄຕໍ ໂຫຕິ, ວິຈິກິຈ຺ຉາ [ຖິນມິທ຺ຘໍ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ວິຈິກິຈ຺ຈາ (ອ. ນິ. ໔.໑໒)] ປຫີນາ ໂຫຕິ, ອາຣທ຺ຘໍ ໂຫຕິ ວີຣິຍໍ ອສລ຺ລີນໍ, ອຸປຏ຺ຐິຕາ ສຕິ ອສມ຺ມຸຏ຺ຐາ [ອປ຺ປມຸຏ຺ຐາ (ສ຺ຍາ.)], ປສ຺ສທ຺ໂຘ ກາໂຍ ອສາຣທ຺ໂຘ, ສມາຫິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ເອກຄ຺ຄໍ. ຈຣມ຺ປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ເອວໍຠູໂຕ ອາຕາປີ ໂອຕ຺ຕາປີ ສຕຕໍ ສມິຕໍ ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍ ປຫິຕຕ຺ໂຕຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

‘‘ຐິຕສ຺ສ ເຈປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ອຠິຊ຺ຌາ ວິຄຕາ ໂຫຕິ ພ຺ຍາປາໂທ…ເປ… ຖິນມິທ຺ຘໍ… ອຸທ຺ຘຈ຺ຈກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ… ວິຈິກິຈ຺ຉາ ປຫີນາ ໂຫຕິ, ອາຣທ຺ຘໍ ໂຫຕິ ວີຣິຍໍ ອສລ຺ລີນໍ, ອຸປຏ຺ຐິຕາ ສຕິ ອສມ຺ມຸຏ຺ຐາ, ປສ຺ສທ຺ໂຘ ກາໂຍ ອສາຣທ຺ໂຘ, ສມາຫິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ເອກຄ຺ຄໍ. ຐິໂຕປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ເອວໍຠູໂຕ ອາຕາປີ ໂອຕ຺ຕາປີ ສຕຕໍ ສມິຕໍ ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍ ປຫິຕຕ຺ໂຕຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

‘‘ນິສິນ຺ນສ຺ສ ເຈປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ອຠິຊ຺ຌາ ວິຄຕາ ໂຫຕິ, ພ຺ຍາປາໂທ…ເປ… ຖິນມິທ຺ຘໍ… ອຸທ຺ຘຈ຺ຈກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ… ວິຈິກິຈ຺ຉາ ປຫີນາ ໂຫຕິ, ອາຣທ຺ຘໍ ໂຫຕິ ວີຣິຍໍ ອສລ຺ລີນໍ, ອຸປຏ຺ຐິຕາ ສຕິ ອສມ຺ມຸຏ຺ຐາ, ປສ຺ສທ຺ໂຘ ກາໂຍ ອສາຣທ຺ໂຘ, ສມາຫິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ເອກຄ຺ຄໍ. ນິສິນ຺ໂນປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ເອວໍຠູໂຕ ອາຕາປີ ໂອຕ຺ຕາປີ ສຕຕໍ ສມິຕໍ ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍ ປຫິຕຕ຺ໂຕຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

‘‘ສຍານສ຺ສ ເຈປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ຊາຄຣສ຺ສ ອຠິຊ຺ຌາ ວິຄຕາ ໂຫຕິ ພ຺ຍາປາໂທ…ເປ… ຖິນມິທ຺ຘໍ… ອຸທ຺ຘຈ຺ຈກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ… ວິຈິກິຈ຺ຉາ ປຫີນາ ໂຫຕິ, ອາຣທ຺ຘໍ ໂຫຕິ ວີຣິຍໍ ອສລ຺ລີນໍ, ອຸປຏ຺ຐິຕາ ສຕິ ອສມ຺ມຸຏ຺ຐາ, ປສ຺ສທ຺ໂຘ ກາໂຍ ອສາຣທ຺ໂຘ, ສມາຫິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ເອກຄ຺ຄໍ. ສຍາໂນປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຊາຄໂຣ ເອວໍຠູໂຕ ອາຕາປີ ໂອຕ຺ຕາປີ ສຕຕໍ ສມິຕໍ ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍ ປຫິຕຕ຺ໂຕຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ. ເອຕມຕ຺ຖໍ ຠຄວາ ອໂວຈ. ຕຕ຺ເຖຕໍ ອິຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ –

‘‘ຍຕໍ ຈເຣ ຍຕໍ ຕິຏ຺ເຐ, ຍຕໍ ອຈ຺ເຉ ຍຕໍ ສເຍ;

ຍຕໍ ສມິຎ຺ຊເຍ [ສມ຺ມິຎ຺ຊເຍ (ສີ. ສ຺ຍາ.)] ຠິກ຺ຂຸ, ຍຕເມນໍ ປສາຣເຍ.

‘‘ອຸທ຺ຘໍ ຕິຣິຍໍ ອປາຈີນໍ, ຍາວຕາ ຊຄໂຕ ຄຕິ;

ສມເວກ຺ຂິຕາ ຈ ຘມ຺ມານໍ, ຂນ຺ຘານໍ ອຸທຍພ຺ພຍໍ.

‘‘ເອວໍ ວິຫາຣິມາຕາປິໍ, ສນ຺ຕວຸຕ຺ຕິມນຸທ຺ຘຕໍ;

ເຈໂຕສມຖສາມີຈິໍ, ສິກ຺ຂມານໍ ສທາ ສຕໍ;

ສຕຕໍ ປຫິຕຕ຺ໂຕຕິ, ອາຫຸ ຠິກ຺ຂຸໍ ຕຖາວິຘ’’ນ຺ຕິ.

ອຍມ຺ປິ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ ຠຄວຕາ, ອິຕິ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ. ທ຺ວາທສມໍ.

໑໓. ໂລກສຸຕ຺ຕໍ

໑໑໒. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຠຄວຕາ, ວຸຕ຺ຕມຣຫຕາຕິ ເມ ສຸຕໍ –

‘‘ໂລໂກ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄເຕນ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘः ໂລກສ຺ມາ ຕຖາຄໂຕ ວິສໍຍຸຕ຺ໂຕ. ໂລກສມຸທໂຍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄເຕນ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ः ໂລກສມຸທໂຍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ປຫີໂນ. ໂລກນິໂຣໂຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄເຕນ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘः ໂລກນິໂຣໂຘ ຕຖາຄຕສ຺ສ ສຈ຺ຉິກໂຕ. ໂລກນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄເຕນ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ຘາः ໂລກນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຠາວິຕາ.

‘‘ຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສເທວກສ຺ສ ໂລກສ຺ສ ສມາຣກສ຺ສ ສພ຺ຣຫ຺ມກສ຺ສ ສສ຺ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ ປຊາຍ ສເທວມນຸສ຺ສາຍ ທິຏ຺ຐໍ ສຸຕໍ ມຸຕໍ ວິຎ຺ຎາຕໍ ປຕ຺ຕໍ ປຣິເຍສິຕໍ ອນຸວິຈຣິຕໍ ມນສາ ຍສ຺ມາ ຕໍ ຕຖາຄເຕນ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ຘໍ, ຕສ຺ມາ ຕຖາຄໂຕຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

‘‘ຍຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຕ຺ຕິໍ ຕຖາຄໂຕ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ ອຠິສມ຺ພຸຊ຺ຌຕິ, ຍຎ຺ຈ ຣຕ຺ຕິໍ ອນຸປາທິເສສາຍ ນິພ຺ພານຘາຕຸຍາ ປຣິນິພ຺ພາຍຕິ, ຍໍ ເອຕສ຺ມິໍ ອນ຺ຕເຣ ຠາສຕິ ລປຕິ ນິທ຺ທິສຕິ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ຕເຖວ ໂຫຕິ ໂນ ອຎ຺ຎຖາ, ຕສ຺ມາ ຕຖາຄໂຕຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.