໑໐. ປາຍາສິສຸຕ຺ຕໍ

໔໐໖. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ອາຍສ຺ມາ ກຸມາຣກສ຺ສໂປ ໂກສເລສຸ ຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນ ມຫຕາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ສທ຺ຘິໍ ປຎ຺ຈມຕ຺ເຕຫິ ຠິກ຺ຂຸສເຕຫິ ເຍນ ເສຕພ຺ຍາ ນາມ ໂກສລານໍ ນຄຣໍ ຕທວສຣິ. ຕຕ຺ຣ ສຸທໍ ອາຍສ຺ມາ ກຸມາຣກສ຺ສໂປ ເສຕພ຺ຍາຍໍ ວິຫຣຕິ ອຸຕ຺ຕເຣນ ເສຕພ຺ຍໍ ສິໍສປາວເນ [ສີສປາວເນ (ສ຺ຍາ.)]. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ປາຍາສິ ຣາຊຎ຺ໂຎ ເສຕພ຺ຍໍ ອຊ຺ຌາວສຕິ ສຕ຺ຕຸສ຺ສທໍ ສຕິຓກຏ຺ໂຐທກໍ ສຘຎ຺ຎໍ ຣາຊໂຠຄ຺ຄໍ ຣຎ຺ຎາ ປເສນທິນາ ໂກສເລນ ທິນ຺ນໍ ຣາຊທາຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມເທຍ຺ຍໍ.

ປາຍາສິຣາຊຎ຺ຎວຕ຺ຖຸ

໔໐໗. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ປາຍາສິສ຺ສ ຣາຊຎ຺ຎສ຺ສ ເອວຣູປໍ ປາປກໍ ທິຏ຺ຐິຄຕໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂຫຕິ – ‘‘ອິຕິປິ ນຕ຺ຖິ ປໂຣ ໂລໂກ, ນຕ຺ຖິ ສຕ຺ຕາ ໂອປປາຕິກາ, ນຕ຺ຖິ ສຸກຕທຸກ຺ກຏານໍ [ສຸກຏກ຺ກຏານໍ (ສີ. ປີ.)] ກມ຺ມານໍ ຜລໍ ວິປາໂກ’’ຕິ. ອສ຺ໂສສຸໍ ໂຂ ເສຕພ຺ຍກາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິກາ – ‘‘ສມໂຓ ຂລຸ ໂຠ ກຸມາຣກສ຺ສໂປ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ສາວໂກ ໂກສເລສຸ ຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນ ມຫຕາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ສທ຺ຘິໍ ປຎ຺ຈມຕ຺ເຕຫິ ຠິກ຺ຂຸສເຕຫິ ເສຕພ຺ຍໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ ເສຕພ຺ຍາຍໍ ວິຫຣຕິ ອຸຕ຺ຕເຣນ ເສຕພ຺ຍໍ ສິໍສປາວເນ. ຕໍ ໂຂ ປນ ຠວນ຺ຕໍ ກຸມາຣກສ຺ສປໍ ເອວໍ ກລ຺ຍາໂຓ ກິຕ຺ຕິສທ຺ໂທ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄໂຕ – ‘ປຓ຺ຑິໂຕ ພ຺ຍຕ຺ໂຕ ເມຘາວີ ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ຈິຕ຺ຕກຖີ ກລ຺ຍາຓປຏິຠາໂນ ວຸທ຺ໂຘ [ພຸທ຺ໂຘ (ສ຺ຍາ. ກ.)] ເຈວ ອຣຫາ ຈ. ສາຘຸ ໂຂ ປນ ຕຖາຣູປານໍ ອຣຫຕໍ ທສ຺ສນໍ ໂຫຕີ’’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ເສຕພ຺ຍກາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິກາ ເສຕພ຺ຍາຍ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ສງ຺ຆສງ຺ຆີ ຄຓີຠູຕາ ອຸຕ຺ຕເຣນມຸຂາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ເຍນ ສິໍສປາວນໍ [ເຍນ ສິໍສປາວນໍ, ເຕນຸປສງ຺ກມນ຺ຕິ (ສີ. ປີ.)].

໔໐໘. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ປາຍາສິ ຣາຊຎ຺ໂຎ ອຸປຣິປາສາເທ ທິວາເສຍ຺ຍໍ ອຸປຄໂຕ ໂຫຕິ. ອທ຺ທສາ ໂຂ ປາຍາສິ ຣາຊຎ຺ໂຎ ເສຕພ຺ຍເກ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິເກ ເສຕພ຺ຍາຍ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ສງ຺ຆສງ຺ຆີ ຄຓີຠູເຕ ອຸຕ຺ຕເຣນມຸເຂ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ເຍນ ສິໍສປາວນໍ [ເຍນ ສິໍສປາວນໍ, ເຕນຸປສງ຺ກມນ຺ເຕ (ສີ. ປີ.)], ທິສ຺ວາ ຂຕ຺ຕໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ, ໂຠ ຂຕ຺ເຕ, ເສຕພ຺ຍກາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິກາ ເສຕພ຺ຍາຍ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ສງ຺ຆສງ຺ຆີ ຄຓີຠູຕາ ອຸຕ຺ຕເຣນມຸຂາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ເຍນ ສິໍສປາວນ’’ນ຺ຕິ [ເອຕ຺ຖ ປນ ສພ຺ພຕ຺ຖປິ ເອວເມວ ທິສ຺ສຕິ, ນຕ຺ຖິ ປາຐນ຺ຕຣໍ]?

‘‘ອຕ຺ຖິ ໂຂ, ໂຠ, ສມໂຓ ກຸມາຣກສ຺ສໂປ, ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ສາວໂກ ໂກສເລສຸ ຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນ ມຫຕາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ສທ຺ຘິໍ ປຎ຺ຈມຕ຺ເຕຫິ ຠິກ຺ຂຸສເຕຫິ ເສຕພ຺ຍໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ ເສຕພ຺ຍາຍໍ ວິຫຣຕິ ອຸຕ຺ຕເຣນ ເສຕພ຺ຍໍ ສິໍສປາວເນ. ຕໍ ໂຂ ປນ ຠວນ຺ຕໍ ກຸມາຣກສ຺ສປໍ ເອວໍ ກລ຺ຍາໂຓ ກິຕ຺ຕິສທ຺ໂທ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄໂຕ – ‘ປຓ຺ຑິໂຕ ພ຺ຍຕ຺ໂຕ ເມຘາວີ ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ຈິຕ຺ຕກຖີ ກລ຺ຍາຓປຏິຠາໂນ ວຸທ຺ໂຘ ເຈວ ອຣຫາ ຈາ’ຕິ [ອຣຫາ ຈ (ສ຺ຍາ. ກ.)]. ຕເມເຕ [ຕເມນໍ ເຕ (ສີ. ກ.), ຕເມນໍ (ປີ.)] ຠວນ຺ຕໍ ກຸມາຣກສ຺ສປໍ ທສ຺ສນາຍ ອຸປສງ຺ກມນ຺ຕີ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ, ໂຠ ຂຕ຺ເຕ, ເຍນ ເສຕພ຺ຍກາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິກາ ເຕນຸປສງ຺ກມ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເສຕພ຺ຍເກ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິເກ ເອວໍ ວເທຫິ – ‘ປາຍາສິ, ໂຠ, ຣາຊຎ຺ໂຎ ເອວມາຫ – ອາຄເມນ຺ຕຸ ກິຣ ຠວນ຺ໂຕ, ປາຍາສິປິ ຣາຊຎ຺ໂຎ ສມຓໍ ກຸມາຣກສ຺ສປໍ ທສ຺ສນາຍ ອຸປສງ຺ກມິສ຺ສຕີ’ຕິ. ປຸຣາ ສມໂຓ ກຸມາຣກສ຺ສໂປ ເສຕພ຺ຍເກ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິເກ ພາເລ ອພ຺ຍຕ຺ເຕ ສຎ຺ຎາເປຕິ – ‘ອິຕິປິ ອຕ຺ຖິ ປໂຣ ໂລໂກ, ອຕ຺ຖິ ສຕ຺ຕາ ໂອປປາຕິກາ, ອຕ຺ຖິ ສຸກຕທຸກ຺ກຏານໍ ກມ຺ມານໍ ຜລໍ ວິປາໂກ’ຕິ. ນຕ຺ຖິ ຫິ, ໂຠ ຂຕ຺ເຕ, ປໂຣ ໂລໂກ, ນຕ຺ຖິ ສຕ຺ຕາ ໂອປປາຕິກາ, ນຕ຺ຖິ ສຸກຕທຸກ຺ກຏານໍ ກມ຺ມານໍ ຜລໍ ວິປາໂກ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ ໂຠ’’ຕິ ໂຂ ໂສ ຂຕ຺ຕາ ປາຍາສິສ຺ສ ຣາຊຎ຺ຎສ຺ສ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ເຍນ ເສຕພ຺ຍກາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິກາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເສຕພ຺ຍເກ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິເກ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ປາຍາສິ, ໂຠ, ຣາຊຎ຺ໂຎ ເອວມາຫ, ອາຄເມນ຺ຕຸ ກິຣ ຠວນ຺ໂຕ, ປາຍາສິປິ ຣາຊຎ຺ໂຎ ສມຓໍ ກຸມາຣກສ຺ສປໍ ທສ຺ສນາຍ ອຸປສງ຺ກມິສ຺ສຕີ’’ຕິ.

໔໐໙. ອຖ ໂຂ ປາຍາສິ ຣາຊຎ຺ໂຎ ເສຕພ຺ຍເກຫິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິເກຫິ ປຣິວຸໂຕ ເຍນ ສິໍສປາວນໍ ເຍນາຍສ຺ມາ ກຸມາຣກສ຺ສໂປ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມຕາ ກຸມາຣກສ຺ສເປນ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິ, ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເສຕພ຺ຍກາປິ ໂຂ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິກາ ອປ຺ເປກຈ຺ເຈ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ກຸມາຣກສ຺ສປໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ; ອປ຺ເປກຈ຺ເຈ ອາຍສ຺ມຕາ ກຸມາຣກສ຺ສເປນ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິໍສຸ; ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ອປ຺ເປກຈ຺ເຈ ເຍນາຍສ຺ມາ ກຸມາຣກສ຺ສໂປ ເຕນຎ຺ຊລິໍ ປຓາເມຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ອປ຺ເປກຈ຺ເຈ ນາມໂຄຕ຺ຕໍ ສາເວຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ອປ຺ເປກຈ຺ເຈ ຕຸຓ຺ຫີຠູຕາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ.

ນຕ຺ຖິກວາໂທ

໔໑໐. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ປາຍາສິ ຣາຊຎ຺ໂຎ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ກຸມາຣກສ຺ສປໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຫຎ຺ຫິ, ໂຠ ກສ຺ສປ, ເອວໍວາທີ ເອວໍທິຏ຺ຐີ – ‘ອິຕິປິ ນຕ຺ຖິ ປໂຣ ໂລໂກ, ນຕ຺ຖິ ສຕ຺ຕາ ໂອປປາຕິກາ, ນຕ຺ຖິ ສຸກຕທຸກ຺ກຏານໍ ກມ຺ມານໍ ຜລໍ ວິປາໂກ’’’ຕິ. ‘‘ນາຫໍ, ຣາຊຎ຺ຎ, ເອວໍວາທິໍ ເອວໍທິຏ຺ຐິໍ ອທ຺ທສໍ ວາ ອສ຺ໂສສິໍ ວາ. ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ອິຕິປິ ນຕ຺ຖິ ປໂຣ ໂລໂກ, ນຕ຺ຖິ ສຕ຺ຕາ ໂອປປາຕິກາ, ນຕ຺ຖິ ສຸກຕທຸກ຺ກຏານໍ ກມ຺ມານໍ ຜລໍ ວິປາໂກ’ຕິ?

ຈນ຺ທິມສູຣິຍອຸປມາ

໔໑໑. ‘‘ເຕນ ຫິ, ຣາຊຎ຺ຎ, ຕຎ຺ເຎເວຕ຺ຖ ປຏິປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມິ, ຍຖາ ເຕ ຂເມຍ຺ຍ, ຕຖາ ນໍ ພ຺ຍາກເຣຍ຺ຍາສິ. ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ຣາຊຎ຺ຎ, ອິເມ ຈນ຺ທິມສູຣິຍາ ອິມສ຺ມິໍ ວາ ໂລເກ ປຣສ຺ມິໍ ວາ, ເທວາ ວາ ເຕ ມນຸສ຺ສາ ວາ’’ຕິ? ‘‘ອິເມ, ໂຠ ກສ຺ສປ, ຈນ຺ທິມສູຣິຍາ ປຣສ຺ມິໍ ໂລເກ, ນ ອິມສ຺ມິໍ; ເທວາ ເຕ ນ ມນຸສ຺ສາ’’ຕິ. ‘‘ອິມິນາປິ ໂຂ ເຕ, ຣາຊຎ຺ຎ, ປຣິຍາເຍນ ເອວໍ ໂຫຕຸ – ອິຕິປິ ອຕ຺ຖິ ປໂຣ ໂລໂກ, ອຕ຺ຖິ ສຕ຺ຕາ ໂອປປາຕິກາ, ອຕ຺ຖິ ສຸກຕທຸກ຺ກຏານໍ ກມ຺ມານໍ ຜລໍ ວິປາໂກ’’ຕິ.

໔໑໒. ‘‘ກິຎ຺ຈາປິ ຠວໍ ກສ຺ສໂປ ເອວມາຫ, ອຖ ໂຂ ເອວໍ ເມ ເອຕ຺ຖ ໂຫຕິ – ‘ອິຕິປິ ນຕ຺ຖິ ປໂຣ ໂລໂກ, ນຕ຺ຖິ ສຕ຺ຕາ ໂອປປາຕິກາ, ນຕ຺ຖິ ສຸກຕທຸກ຺ກຏານໍ ກມ຺ມານໍ ຜລໍ ວິປາໂກ’’’ຕິ. ‘‘ອຕ຺ຖິ ປນ, ຣາຊຎ຺ຎ, ປຣິຍາໂຍ, ເຍນ ເຕ ປຣິຍາເຍນ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ອິຕິປິ ນຕ຺ຖິ ປໂຣ ໂລໂກ, ນຕ຺ຖິ ສຕ຺ຕາ ໂອປປາຕິກາ, ນຕ຺ຖິ ສຸກຕທຸກ຺ກຏານໍ ກມ຺ມານໍ ຜລໍ ວິປາໂກ’’’ຕິ? ‘‘ອຕ຺ຖິ, ໂຠ ກສ຺ສປ, ປຣິຍາໂຍ, ເຍນ ເມ ປຣິຍາເຍນ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ອິຕິປິ ນຕ຺ຖິ ປໂຣ ໂລໂກ, ນຕ຺ຖິ ສຕ຺ຕາ ໂອປປາຕິກາ, ນຕ຺ຖິ ສຸກຕທຸກ຺ກຏານໍ ກມ຺ມານໍ ຜລໍ ວິປາໂກ’’’ຕິ. ‘‘ຍຖາ ກຖໍ ວິຍ, ຣາຊຎ຺ຎາ’’ຕິ? ‘‘ອິຘ ເມ, ໂຠ ກສ຺ສປ, ມິຕ຺ຕາມຈ຺ຈາ ຎາຕິສາໂລຫິຕາ ປາຓາຕິປາຕີ ອທິນ຺ນາທາຍີ ກາເມສຸມິຈ຺ຉາຈາຣີ ມຸສາວາທີ ປິສຸຓວາຈາ ຜຣຸສວາຈາ ສມ຺ຜປ຺ປລາປີ ອຠິຊ຺ຌາລູ ພ຺ຍາປນ຺ນຈິຕ຺ຕາ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐີ. ເຕ ອປເຣນ ສມເຍນ ອາພາຘິກາ ໂຫນ຺ຕິ ທຸກ຺ຂິຕາ ພາຬ຺ຫຄິລານາ. ຍທາຫໍ ຊານາມິ – ‘ນ ທານິເມ ອິມມ຺ຫາ ອາພາຘາ ວຸຏ຺ຐຫິສ຺ສນ຺ຕີ’ຕິ ຕ຺ຍາຫໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອວໍ ວທາມິ – ‘ສນ຺ຕິ ໂຂ, ໂຠ, ເອເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເອວໍວາທິໂນ ເອວໍທິຏ຺ຐິໂນ – ເຍ ເຕ ປາຓາຕິປາຕີ ອທິນ຺ນາທາຍີ ກາເມສຸມິຈ຺ຉາຈາຣີ ມຸສາວາທີ ປິສຸຓວາຈາ ຜຣຸສວາຈາ ສມ຺ຜປ຺ປລາປີ ອຠິຊ຺ຌາລູ ພ຺ຍາປນ຺ນຈິຕ຺ຕາ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐີ, ເຕ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ນິຣຍໍ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕີ’ຕິ. ຠວນ຺ໂຕ ໂຂ ປາຓາຕິປາຕີ ອທິນ຺ນາທາຍີ ກາເມສຸມິຈ຺ຉາຈາຣີ ມຸສາວາທີ ປິສຸຓວາຈາ ຜຣຸສວາຈາ ສມ຺ຜປ຺ປລາປີ ອຠິຊ຺ຌາລູ ພ຺ຍາປນ຺ນຈິຕ຺ຕາ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐີ. ສເຈ ເຕສໍ ຠວຕໍ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ສຈ຺ຈໍ ວຈນໍ, ຠວນ຺ໂຕ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ນິຣຍໍ ອຸປປຊ຺ຊິສ຺ສນ຺ຕິ. ສເຈ, ໂຠ, ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ນິຣຍໍ ອຸປປຊ຺ເຊຍ຺ຍາຖ, ເຍນ ເມ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອາໂຣເຈຍ຺ຍາຖ – ‘ອິຕິປິ ອຕ຺ຖິ ປໂຣ ໂລໂກ, ອຕ຺ຖິ ສຕ຺ຕາ ໂອປປາຕິກາ, ອຕ຺ຖິ ສຸກຕທຸກ຺ກຏານໍ ກມ຺ມານໍ ຜລໍ ວິປາໂກ’ຕິ. ຠວນ຺ໂຕ ໂຂ ປນ ເມ ສທ຺ຘາຍິກາ ປຈ຺ຈຍິກາ, ຍໍ ຠວນ຺ເຕຫິ ທິຏ຺ຐໍ, ຍຖາ ສາມໍ ທິຏ຺ຐໍ ເອວເມຕໍ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ. ເຕ ເມ ‘ສາຘູ’ຕິ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ເນວ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອາໂຣເຈນ຺ຕິ, ນ ປນ ທູຕໍ ປຫິຓນ຺ຕິ. ອຍມ຺ປິ ໂຂ, ໂຠ ກສ຺ສປ, ປຣິຍາໂຍ, ເຍນ ເມ ປຣິຍາເຍນ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ອິຕິປິ ນຕ຺ຖິ ປໂຣ ໂລໂກ, ນຕ຺ຖິ ສຕ຺ຕາ ໂອປປາຕິກາ, ນຕ຺ຖິ ສຸກຕທຸກ຺ກຏານໍ ກມ຺ມານໍ ຜລໍ ວິປາໂກ’’’ຕິ.

ໂຈຣອຸປມາ

໔໑໓. ‘‘ເຕນ ຫິ, ຣາຊຎ຺ຎ, ຕຎ຺ເຎເວຕ຺ຖ ປຏິປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມິ. ຍຖາ ເຕ ຂເມຍ຺ຍ ຕຖາ ນໍ ພ຺ຍາກເຣຍ຺ຍາສິ. ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ຣາຊຎ຺ຎ, ອິຘ ເຕ ປຸຣິສາ ໂຈຣໍ ອາຄຸຈາຣິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ທສ຺ເສຍ຺ຍຸໍ – ‘ອຍໍ ເຕ, ຠນ຺ເຕ, ໂຈໂຣ ອາຄຸຈາຣີ; ອິມສ຺ສ ຍໍ ອິຈ຺ຉສິ, ຕໍ ທຓ຺ຑໍ ປເຓຫີ’ຕິ. ເຕ ຕ຺ວໍ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍາສິ – ‘ເຕນ ຫິ, ໂຠ, ອິມໍ ປຸຣິສໍ ທຬ຺ຫາຍ ຣຊ຺ຊຸຍາ ປຈ຺ຉາພາຫໍ ຄາຬ຺ຫພນ຺ຘນໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຂຸຣມຸຓ຺ຑໍ ກຣິຕ຺ວາ [ກາເຣຕ຺ວາ (ສ຺ຍາ. ກ.)] ຂຣສ຺ສເຣນ ປຓເວນ ຣຖິກາຍ ຣຖິກໍ [ຣຖິຍາຍ ຣຖິຍໍ (ພຫູສູ)] ສິງ຺ຆາຏເກນ ສິງ຺ຆາຏກໍ ປຣິເນຕ຺ວາ ທກ຺ຂິເຓນ ທ຺ວາເຣນ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ທກ຺ຂິຓໂຕ ນຄຣສ຺ສ ອາຆາຕເນ ສີສໍ ຉິນ຺ທຖາ’ຕິ. ເຕ ‘ສາຘູ’ຕິ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ຕໍ ປຸຣິສໍ ທຬ຺ຫາຍ ຣຊ຺ຊຸຍາ ປຈ຺ຉາພາຫໍ ຄາຬ຺ຫພນ຺ຘນໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຂຸຣມຸຓ຺ຑໍ ກຣິຕ຺ວາ ຂຣສ຺ສເຣນ ປຓເວນ ຣຖິກາຍ ຣຖິກໍ ສິງ຺ຆາຏເກນ ສິງ຺ຆາຏກໍ ປຣິເນຕ຺ວາ ທກ຺ຂິເຓນ ທ຺ວາເຣນ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ທກ຺ຂິຓໂຕ ນຄຣສ຺ສ ອາຆາຕເນ ນິສີທາເປຍ຺ຍຸໍ. ລເຠຍ຺ຍ ນຸ ໂຂ ໂສ ໂຈໂຣ ໂຈຣຆາເຕສຸ – ‘ອາຄເມນ຺ຕຸ ຕາວ ຠວນ຺ໂຕ ໂຈຣຆາຕາ, ອມຸກສ຺ມິໍ ເມ ຄາເມ ວາ ນິຄເມ ວາ ມິຕ຺ຕາມຈ຺ຈາ ຎາຕິສາໂລຫິຕາ, ຍາວາຫໍ ເຕສໍ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉາມີ’ຕິ, ອຸທາຫຸ ວິປ຺ປລປນ຺ຕສ຺ເສວ ໂຈຣຆາຕາ ສີສໍ ຉິນ຺ເທຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ນ ຫິ ໂສ, ໂຠ ກສ຺ສປ, ໂຈໂຣ ລເຠຍ຺ຍ ໂຈຣຆາເຕສຸ – ‘ອາຄເມນ຺ຕຸ ຕາວ ຠວນ຺ໂຕ ໂຈຣຆາຕາ ອມຸກສ຺ມິໍ ເມ ຄາເມ ວາ ນິຄເມ ວາ ມິຕ຺ຕາມຈ຺ຈາ ຎາຕິສາໂລຫິຕາ, ຍາວາຫໍ ເຕສໍ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉາມີ’ຕິ. ອຖ ໂຂ ນໍ ວິປ຺ປລປນ຺ຕສ຺ເສວ ໂຈຣຆາຕາ ສີສໍ ຉິນ຺ເທຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ໂສ ຫິ ນາມ, ຣາຊຎ຺ຎ, ໂຈໂຣ ມນຸສ຺ໂສ ມນຸສ຺ສຠູເຕສຸ ໂຈຣຆາເຕສຸ ນ ລຠິສ຺ສຕິ – ‘ອາຄເມນ຺ຕຸ ຕາວ ຠວນ຺ໂຕ ໂຈຣຆາຕາ, ອມຸກສ຺ມິໍ ເມ ຄາເມ ວາ ນິຄເມ ວາ ມິຕ຺ຕາມຈ຺ຈາ ຎາຕິສາໂລຫິຕາ, ຍາວາຫໍ ເຕສໍ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉາມີ’ຕິ. ກິໍ ປນ ເຕ ມິຕ຺ຕາມຈ຺ຈາ ຎາຕິສາໂລຫິຕາ ປາຓາຕິປາຕີ ອທິນ຺ນາທາຍີ ກາເມສຸມິຈ຺ຉາຈາຣີ ມຸສາວາທີ ປິສຸຓວາຈາ ຜຣຸສວາຈາ ສມ຺ຜປ຺ປລາປີ ອຠິຊ຺ຌາລູ ພ຺ຍາປນ຺ນຈິຕ຺ຕາ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐີ, ເຕ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ນິຣຍໍ ອຸປປນ຺ນາ ລຠິສ຺ສນ຺ຕິ ນິຣຍປາເລສຸ – ‘ອາຄເມນ຺ຕຸ ຕາວ ຠວນ຺ໂຕ ນິຣຍປາລາ, ຍາວ ມຍໍ ປາຍາສິສ຺ສ ຣາຊຎ຺ຎສ຺ສ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອາໂຣເຈມ – ‘‘ອິຕິປິ ອຕ຺ຖິ ປໂຣ ໂລໂກ, ອຕ຺ຖິ ສຕ຺ຕາ ໂອປປາຕິກາ, ອຕ຺ຖິ ສຸກຕທຸກ຺ກຏານໍ ກມ຺ມານໍ ຜລໍ ວິປາໂກ’’’ຕິ? ອິມິນາປິ ໂຂ ເຕ, ຣາຊຎ຺ຎ, ປຣິຍາເຍນ ເອວໍ ໂຫຕຸ – ‘ອິຕິປິ ອຕ຺ຖິ ປໂຣ ໂລໂກ, ອຕ຺ຖິ ສຕ຺ຕາ ໂອປປາຕິກາ, ອຕ຺ຖິ ສຸກຕທຸກ຺ກຏານໍ ກມ຺ມານໍ ຜລໍ ວິປາໂກ’’’ຕິ.

໔໑໔. ‘‘ກິຎ຺ຈາປິ ຠວໍ ກສ຺ສໂປ ເອວມາຫ, ອຖ ໂຂ ເອວໍ ເມ ເອຕ຺ຖ ໂຫຕິ – ‘ອິຕິປິ ນຕ຺ຖິ ປໂຣ ໂລໂກ, ນຕ຺ຖິ ສຕ຺ຕາ ໂອປປາຕິກາ, ນຕ຺ຖິ ສຸກຕທຸກ຺ກຏານໍ ກມ຺ມານໍ ຜລໍ ວິປາໂກ’’ຕິ. ‘‘ອຕ຺ຖິ ປນ, ຣາຊຎ຺ຎ, ປຣິຍາໂຍ ເຍນ ເຕ ປຣິຍາເຍນ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ອິຕິປິ ນຕ຺ຖິ ປໂຣ ໂລໂກ, ນຕ຺ຖິ ສຕ຺ຕາ ໂອປປາຕິກາ, ນຕ຺ຖິ ສຸກຕທຸກ຺ກຏານໍ ກມ຺ມານໍ ຜລໍ ວິປາໂກ’’’ຕິ? ‘‘ອຕ຺ຖິ, ໂຠ ກສ຺ສປ, ປຣິຍາໂຍ, ເຍນ ເມ ປຣິຍາເຍນ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ອິຕິປິ ນຕ຺ຖິ ປໂຣ ໂລໂກ, ນຕ຺ຖິ ສຕ຺ຕາ ໂອປປາຕິກາ, ນຕ຺ຖິ ສຸກຕທຸກ຺ກຏານໍ ກມ຺ມານໍ ຜລໍ ວິປາໂກ’’’ຕິ. ‘‘ຍຖາ ກຖໍ ວິຍ, ຣາຊຎ຺ຎາ’’ຕິ? ‘‘ອິຘ ເມ, ໂຠ ກສ຺ສປ, ມິຕ຺ຕາມຈ຺ຈາ ຎາຕິສາໂລຫິຕາ ປາຓາຕິປາຕາ ປຏິວິຣຕາ ອທິນ຺ນາທານາ ປຏິວິຣຕາ ກາເມສຸມິຈ຺ຉາຈາຣາ ປຏິວິຣຕາ ມຸສາວາທາ ປຏິວິຣຕາ ປິສຸຓາຍ ວາຈາຍ ປຏິວິຣຕາ ຜຣຸສາຍ ວາຈາຍ ປຏິວິຣຕາ ສມ຺ຜປ຺ປລາປາ ປຏິວິຣຕາ ອນຠິຊ຺ຌາລູ ອພ຺ຍາປນ຺ນຈິຕ຺ຕາ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐີ. ເຕ ອປເຣນ ສມເຍນ ອາພາຘິກາ ໂຫນ຺ຕິ ທຸກ຺ຂິຕາ ພາຬ຺ຫຄິລານາ. ຍທາຫໍ ຊານາມິ – ‘ນ ທານິເມ ອິມມ຺ຫາ ອາພາຘາ ວຸຏ຺ຐຫິສ຺ສນ຺ຕີ’ຕິ ຕ຺ຍາຫໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອວໍ ວທາມິ – ‘ສນ຺ຕິ ໂຂ, ໂຠ, ເອເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເອວໍວາທິໂນ ເອວໍທິຏ຺ຐິໂນ – ເຍ ເຕ ປາຓາຕິປາຕາ ປຏິວິຣຕາ ອທິນ຺ນາທານາ ປຏິວິຣຕາ ກາເມສຸມິຈ຺ຉາຈາຣາ ປຏິວິຣຕາ ມຸສາວາທາ ປຏິວິຣຕາ ປິສຸຓາຍ ວາຈາຍ ປຏິວິຣຕາ ຜຣຸສາຍ ວາຈາຍ ປຏິວິຣຕາ ສມ຺ຜປ຺ປລາປາ ປຏິວິຣຕາ ອນຠິຊ຺ຌາລູ ອພ຺ຍາປນ຺ນຈິຕ຺ຕາ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐີ ເຕ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ສຸຄຕິໍ ສຄ຺ຄໍ ໂລກໍ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ. ຠວນ຺ໂຕ ໂຂ ປາຓາຕິປາຕາ ປຏິວິຣຕາ ອທິນ຺ນາທານາ ປຏິວິຣຕາ ກາເມສຸມິຈ຺ຉາຈາຣາ ປຏິວິຣຕາ ມຸສາວາທາ ປຏິວິຣຕາ ປິສຸຓາຍ ວາຈາຍ ປຏິວິຣຕາ ຜຣຸສາຍ ວາຈາຍ ປຏິວິຣຕາ ສມ຺ຜປ຺ປລາປາ ປຏິວິຣຕາ ອນຠິຊ຺ຌາລູ ອພ຺ຍາປນ຺ນຈິຕ຺ຕາ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐີ. ສເຈ ເຕສໍ ຠວຕໍ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ສຈ຺ຈໍ ວຈນໍ, ຠວນ຺ໂຕ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ສຸຄຕິໍ ສຄ຺ຄໍ ໂລກໍ ອຸປປຊ຺ຊິສ຺ສນ຺ຕິ. ສເຈ, ໂຠ, ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ສຸຄຕິໍ ສຄ຺ຄໍ ໂລກໍ ອຸປປຊ຺ເຊຍ຺ຍາຖ, ເຍນ ເມ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອາໂຣເຈຍ຺ຍາຖ – ‘ອິຕິປິ ອຕ຺ຖິ ປໂຣ ໂລໂກ, ອຕ຺ຖິ ສຕ຺ຕາ ໂອປປາຕິກາ, ອຕ຺ຖິ ສຸກຕທຸກ຺ກຏານໍ ກມ຺ມານໍ ຜລໍ ວິປາໂກ’ຕິ. ຠວນ຺ໂຕ ໂຂ ປນ ເມ ສທ຺ຘາຍິກາ ປຈ຺ຈຍິກາ, ຍໍ ຠວນ຺ເຕຫິ ທິຏ຺ຐໍ, ຍຖາ ສາມໍ ທິຏ຺ຐໍ ເອວເມຕໍ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ. ເຕ ເມ ‘ສາຘູ’ຕິ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ເນວ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອາໂຣເຈນ຺ຕິ, ນ ປນ ທູຕໍ ປຫິຓນ຺ຕິ. ອຍມ຺ປິ ໂຂ, ໂຠ ກສ຺ສປ, ປຣິຍາໂຍ, ເຍນ ເມ ປຣິຍາເຍນ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ອິຕິປິ ນຕ຺ຖິ ປໂຣ ໂລໂກ, ນຕ຺ຖິ ສຕ຺ຕາ ໂອປປາຕິກາ, ນຕ຺ຖິ ສຸກຕທຸກ຺ກຏານໍ ກມ຺ມານໍ ຜລໍ ວິປາໂກ’’’ຕິ.

ຄູຖກູປປຸຣິສອຸປມາ

໔໑໕. ‘‘ເຕນ ຫິ, ຣາຊຎ຺ຎ, ອຸປມໍ ເຕ ກຣິສ຺ສາມິ. ອຸປມາຍ ມິເຘກຈ຺ເຈ [ອຸປມາຍປິເຘກຈ຺ເຈ (ສີ. ສ຺ຍາ.), ອຸປມາຍປິອິເຘກຈ຺ເຈ (ປີ.)] ວິຎ຺ຎູ ປຸຣິສາ ຠາສິຕສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ອາຊານນ຺ຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຣາຊຎ຺ຎ, ປຸຣິໂສ ຄູຖກູເປ ສສີສກໍ [ສສີສໂກ (ສ຺ຍາ.)] ນິມຸຄ຺ໂຄ ອສ຺ສ. ອຖ ຕ຺ວໍ ປຸຣິເສ ອາຓາເປຍ຺ຍາສິ – ‘ເຕນ ຫິ, ໂຠ, ຕໍ ປຸຣິສໍ ຕມ຺ຫາ ຄູຖກູປາ ອຸທ຺ຘຣຖາ’ຕິ. ເຕ ‘ສາຘູ’ຕິ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ຕໍ ປຸຣິສໍ ຕມ຺ຫາ ຄູຖກູປາ ອຸທ຺ຘເຣຍ຺ຍຸໍ. ເຕ ຕ຺ວໍ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍາສິ – ‘ເຕນ ຫິ, ໂຠ, ຕສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ກາຍາ ເວຬຸເປສິກາຫິ ຄູຖໍ ສຸນິມ຺ມຊ຺ຊິຕໍ ນິມ຺ມຊ຺ຊຖາ’ຕິ. ເຕ ‘ສາຘູ’ຕິ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ກາຍາ ເວຬຸເປສິກາຫິ ຄູຖໍ ສຸນິມ຺ມຊ຺ຊິຕໍ ນິມ຺ມຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ. ເຕ ຕ຺ວໍ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍາສິ – ‘ເຕນ ຫິ, ໂຠ, ຕສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ກາຍໍ ປຓ຺ຑຸມຕ຺ຕິກາຍ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ສຸພ຺ພຏ຺ຏິຕໍ ອຸພ຺ພຏ຺ເຏຖາ’ຕິ [ສຸປ຺ປຏ຺ຏິຕໍ ອຸປ຺ປຏ຺ເຏຖາຕິ (ກ.)]. ເຕ ຕສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ກາຍໍ ປຓ຺ຑຸມຕ຺ຕິກາຍ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ສຸພ຺ພຏ຺ຏິຕໍ ອຸພ຺ພຏ຺ເຏຍ຺ຍຸໍ. ເຕ ຕ຺ວໍ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍາສິ – ‘ເຕນ ຫິ, ໂຠ, ຕໍ ປຸຣິສໍ ເຕເລນ ອພ຺ຠຎ຺ຊິຕ຺ວາ ສຸຂຸເມນ ຈຸຓ຺ເຓນ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ສຸປ຺ປໂຘຕໍ ກໂຣຖາ’ຕິ. ເຕ ຕໍ ປຸຣິສໍ ເຕເລນ ອພ຺ຠຎ຺ຊິຕ຺ວາ ສຸຂຸເມນ ຈຸຓ຺ເຓນ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ສຸປ຺ປໂຘຕໍ ກເຣຍ຺ຍຸໍ. ເຕ ຕ຺ວໍ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍາສິ – ‘ເຕນ ຫິ, ໂຠ, ຕສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ເກສມສ຺ສຸໍ ກປ຺ເປຖາ’ຕິ. ເຕ ຕສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ເກສມສ຺ສຸໍ ກປ຺ເປຍ຺ຍຸໍ. ເຕ ຕ຺ວໍ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍາສິ – ‘ເຕນ ຫິ, ໂຠ, ຕສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ມຫຄ຺ຆຎ຺ຈ ມາລໍ ມຫຄ຺ຆຎ຺ຈ ວິເລປນໍ ມຫຄ຺ຆານິ ຈ ວຕ຺ຖານິ ອຸປຫຣຖາ’ຕິ. ເຕ ຕສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ມຫຄ຺ຆຎ຺ຈ ມາລໍ ມຫຄ຺ຆຎ຺ຈ ວິເລປນໍ ມຫຄ຺ຆານິ ຈ ວຕ຺ຖານິ ອຸປຫເຣຍ຺ຍຸໍ. ເຕ ຕ຺ວໍ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍາສິ – ‘ເຕນ ຫິ, ໂຠ, ຕໍ ປຸຣິສໍ ປາສາທໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ປຎ຺ຈກາມຄຸຓານິ ອຸປຏ຺ຐາເປຖາ’ຕິ. ເຕ ຕໍ ປຸຣິສໍ ປາສາທໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ປຎ຺ຈກາມຄຸຓານິ ອຸປຏ຺ຐາເປຍ຺ຍຸໍ.

‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ຣາຊຎ຺ຎ, ອປິ ນຸ ຕສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ສຸນ຺ຫາຕສ຺ສ ສຸວິລິຕ຺ຕສ຺ສ ສຸກປ຺ປິຕເກສມສ຺ສຸສ຺ສ ອາມຸກ຺ກມາລາຠຣຓສ຺ສ ໂອທາຕວຕ຺ຖວສນສ຺ສ ອຸປຣິປາສາທວຣຄຕສ຺ສ ປຎ຺ຈຫິ ກາມຄຸເຓຫິ ສມປ຺ປິຕສ຺ສ ສມງ຺ຄີຠູຕສ຺ສ ປຣິຈາຣຍມານສ຺ສ ປຸນເທວ ຕສ຺ມິໍ ຄູຖກູເປ ນິມຸຊ຺ຊິຕຸກາມຕາ [ນິມຸຊ຺ຊິຕຸກາມ຺ຍຕາ (ສ຺ຍາ. ກ.)] ອສ຺ສາ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ຫິທໍ, ໂຠ ກສ຺ສປ’’. ‘‘ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ’’? ‘‘ອສຸຈິ, ໂຠ ກສ຺ສປ, ຄູຖກູໂປ ອສຸຈິ ເຈວ ອສຸຈິສງ຺ຂາໂຕ ຈ ທຸຄ຺ຄນ຺ໂຘ ຈ ທຸຄ຺ຄນ຺ຘສງ຺ຂາໂຕ ຈ ເຊຄຸຈ຺ໂຉ ຈ ເຊຄຸຈ຺ຉສງ຺ຂາໂຕ ຈ ປຏິກູໂລ ຈ ປຏິກູລສງ຺ຂາໂຕ ຈາ’’ຕິ. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ຣາຊຎ຺ຎ, ມນຸສ຺ສາ ເທວານໍ ອສຸຈີ ເຈວ ອສຸຈິສງ຺ຂາຕາ ຈ, ທຸຄ຺ຄນ຺ຘາ ຈ ທຸຄ຺ຄນ຺ຘສງ຺ຂາຕາ ຈ, ເຊຄຸຈ຺ຉາ ຈ ເຊຄຸຈ຺ຉສງ຺ຂາຕາ ຈ, ປຏິກູລາ ຈ ປຏິກູລສງ຺ຂາຕາ ຈ. ໂຍຊນສຕໍ ໂຂ, ຣາຊຎ຺ຎ, ມນຸສ຺ສຄນ຺ໂຘ ເທເວ ອຸພ຺ພາຘຕິ. ກິໍ ປນ ເຕ ມິຕ຺ຕາມຈ຺ຈາ ຎາຕິສາໂລຫິຕາ ປາຓາຕິປາຕາ ປຏິວິຣຕາ ອທິນ຺ນາທານາ ປຏິວິຣຕາ ກາເມສຸມິຈ຺ຉາຈາຣາ ປຏິວິຣຕາ ມຸສາວາທາ ປຏິວິຣຕາ ປິສຸຓາຍ ວາຈາຍ ປຏິວິຣຕາ ຜຣຸສາຍ ວາຈາຍ ປຏິວິຣຕາ ສມ຺ຜປ຺ປລາປາ ປຏິວິຣຕາ ອນຠິຊ຺ຌາລູ ອພ຺ຍາປນ຺ນຈິຕ຺ຕາ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐີ, ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ສຸຄຕິໍ ສຄ຺ຄໍ ໂລກໍ ອຸປປນ຺ນາ ເຕ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອາໂຣເຈສ຺ສນ຺ຕິ – ‘ອິຕິປິ ອຕ຺ຖິ ປໂຣ ໂລໂກ, ອຕ຺ຖິ ສຕ຺ຕາ ໂອປປາຕິກາ, ອຕ຺ຖິ ສຸກຕທຸກ຺ກຏານໍ ກມ຺ມານໍ ຜລໍ ວິປາໂກ’ຕິ? ອິມິນາປິ ໂຂ ເຕ, ຣາຊຎ຺ຎ, ປຣິຍາເຍນ ເອວໍ ໂຫຕຸ – ‘ອິຕິປິ ອຕ຺ຖິ ປໂຣ ໂລໂກ, ອຕ຺ຖິ ສຕ຺ຕາ ໂອປປາຕິກາ, ອຕ຺ຖິ ສຸກຕທຸກ຺ກຏານໍ ກມ຺ມານໍ ຜລໍ ວິປາໂກ’’’ຕິ.

໔໑໖. ‘‘ກິຎ຺ຈາປິ ຠວໍ ກສ຺ສໂປ ເອວມາຫ, ອຖ ໂຂ ເອວໍ ເມ ເອຕ຺ຖ ໂຫຕິ – ‘ອິຕິປິ ນຕ຺ຖິ ປໂຣ ໂລໂກ, ນຕ຺ຖິ ສຕ຺ຕາ ໂອປປາຕິກາ, ນຕ຺ຖິ ສຸກຕທຸກ຺ກຏານໍ ກມ຺ມານໍ ຜລໍ ວິປາໂກ’’’ຕິ. ‘‘ອຕ຺ຖິ ປນ, ຣາຊຎ຺ຎ, ປຣິຍາໂຍ …ເປ… ‘‘ອຕ຺ຖິ, ໂຠ ກສ຺ສປ, ປຣິຍາໂຍ…ເປ… ``ຍຖາ ກຖໍ ວິຍ, ຣາຊຎ຺ຎາຕິ? ‘‘ອິຘ ເມ, ໂຠ ກສ຺ສປ, ມິຕ຺ຕາມຈ຺ຈາ ຎາຕິສາໂລຫິຕາ ປາຓາຕິປາຕາ ປຏິວິຣຕາ ອທິນ຺ນາທານາ ປຏິວິຣຕາ ກາເມສຸມິຈ຺ຉາຈາຣາ ປຏິວິຣຕາ ມຸສາວາທາ ປຏິວິຣຕາ ສຸຣາເມຣຍມຊ຺ຊປມາທຏ຺ຐານາ ປຏິວິຣຕາ, ເຕ ອປເຣນ ສມເຍນ ອາພາຘິກາ ໂຫນ຺ຕິ ທຸກ຺ຂິຕາ ພາຬ຺ຫຄິລານາ. ຍທາຫໍ ຊານາມິ – ‘ນ ທານິເມ ອິມມ຺ຫາ ອາພາຘາ ວຸຏ຺ຐຫິສ຺ສນ຺ຕີ’ຕິ ຕ຺ຍາຫໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອວໍ ວທາມິ – ‘ສນ຺ຕິ ໂຂ, ໂຠ, ເອເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເອວໍວາທິໂນ ເອວໍທິຏ຺ຐິໂນ – ເຍ ເຕ ປາຓາຕິປາຕາ ປຏິວິຣຕາ ອທິນ຺ນາທານາ ປຏິວິຣຕາ ກາເມສຸມິຈ຺ຉາຈາຣາ ປຏິວິຣຕາ ມຸສາວາທາ ປຏິວິຣຕາ ສຸຣາເມຣຍມຊ຺ຊປມາທຏ຺ຐານາ ປຏິວິຣຕາ, ເຕ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ສຸຄຕິໍ ສຄ຺ຄໍ ໂລກໍ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕິ ເທວານໍ ຕາວຕິໍສານໍ ສຫພ຺ຍຕນ຺ຕິ. ຠວນ຺ໂຕ ໂຂ ປາຓາຕິປາຕາ ປຏິວິຣຕາ ອທິນ຺ນາທານາ ປຏິວິຣຕາ ກາເມສຸມິຈ຺ຉາຈາຣາ ປຏິວິຣຕາ ມຸສາວາທາ ປຏິວິຣຕາ ສຸຣາເມຣຍມຊ຺ຊປມາທຏ຺ຐານາ ປຏິວິຣຕາ. ສເຈ ເຕສໍ ຠວຕໍ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ສຈ຺ຈໍ ວຈນໍ, ຠວນ຺ໂຕ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ສຸຄຕິໍ ສຄ຺ຄໍ ໂລກໍ ອຸປປຊ຺ຊິສ຺ສນ຺ຕິ, ເທວານໍ ຕາວຕິໍສານໍ ສຫພ຺ຍຕໍ. ສເຈ, ໂຠ, ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ສຸຄຕິໍ ສຄ຺ຄໍ ໂລກໍ ອຸປປຊ຺ເຊຍ຺ຍາຖ ເທວານໍ ຕາວຕິໍສານໍ ສຫພ຺ຍຕໍ, ເຍນ ເມ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອາໂຣເຈຍ຺ຍາຖ – `ອິຕິປິ ອຕ຺ຖິ ປໂຣ ໂລໂກ, ອຕ຺ຖິ ສຕ຺ຕາ ໂອປປາຕິກາ, ອຕ຺ຖິ ສຸກຕທຸກ຺ກຏານໍ ກມ຺ມານໍ ຜລໍ ວິປາໂກຕິ. ຠວນ຺ໂຕ ໂຂ ປນ ເມ ສທ຺ຘາຍິກາ ປຈ຺ຈຍິກາ, ຍໍ ຠວນ຺ເຕຫິ ທິຏ຺ຐໍ, ຍຖາ ສາມໍ ທິຏ຺ຐໍ ເອວເມຕໍ ຠວິສ຺ສຕີຕິ. ເຕ ເມ ‘ສາຘູ’ຕິ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ເນວ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອາໂຣເຈນ຺ຕິ, ນ ປນ ທູຕໍ ປຫິຓນ຺ຕິ. ອຍມ຺ປິ ໂຂ, ໂຠ ກສ຺ສປ, ປຣິຍາໂຍ, ເຍນ ເມ ປຣິຍາເຍນ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ອິຕິປິ ນຕ຺ຖິ ປໂຣ ໂລໂກ, ນຕ຺ຖິ ສຕ຺ຕາ ໂອປປາຕິກາ, ນຕ຺ຖິ ສຸກຕທຸກ຺ກຏານໍ ກມ຺ມານໍ ຜລໍ ວິປາໂກ’’’ຕິ.

ຕາວຕິໍສເທວອຸປມາ

໔໑໗. ‘‘ເຕນ ຫິ, ຣາຊຎ຺ຎ, ຕຎ຺ເຎເວຕ຺ຖ ປຏິປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມິ; ຍຖາ ເຕ ຂເມຍ຺ຍ, ຕຖາ ນໍ ພ຺ຍາກເຣຍ຺ຍາສິ. ຍໍ ໂຂ ປນ, ຣາຊຎ຺ຎ, ມານຸສ຺ສກໍ ວສ຺ສສຕໍ, ເທວານໍ ຕາວຕິໍສານໍ ເອໂສ ເອໂກ ຣຕ຺ຕິນ຺ທິໂວ [ຣຕ຺ຕິທິໂວ (ກ.)], ຕາຍ ຣຕ຺ຕິຍາ ຕິໍສຣຕ຺ຕິໂຍ ມາໂສ, ເຕນ ມາເສນ ທ຺ວາທສມາສິໂຍ ສໍວຈ຺ຉໂຣ, ເຕນ ສໍວຈ຺ຉເຣນ ທິພ຺ພໍ ວສ຺ສສຫສ຺ສໍ ເທວານໍ ຕາວຕິໍສານໍ ອາຍຸປ຺ປມາຓໍ. ເຍ ເຕ ມິຕ຺ຕາມຈ຺ຈາ ຎາຕິສາໂລຫິຕາ ປາຓາຕິປາຕາ ປຏິວິຣຕາ ອທິນ຺ນາທານາ ປຏິວິຣຕາ ກາເມສຸມິຈ຺ຉາຈາຣາ ປຏິວິຣຕາ ມຸສາວາທາ ປຏິວິຣຕາ ສຸຣາເມຣຍມຊ຺ຊປມາທຏ຺ຐານາ ປຏິວິຣຕາ, ເຕ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ສຸຄຕິໍ ສຄ຺ຄໍ ໂລກໍ ອຸປປນ຺ນາ ເທວານໍ ຕາວຕິໍສານໍ ສຫພ຺ຍຕໍ. ສເຈ ປນ ເຕສໍ ເອວໍ ຠວິສ຺ສຕິ – ‘ຍາວ ມຍໍ ທ຺ເວ ວາ ຕີຓິ ວາ ຣຕ຺ຕິນ຺ທິວາ ທິພ຺ເພຫິ ປຎ຺ຈຫິ ກາມຄຸເຓຫິ ສມປ຺ປິຕາ ສມງ຺ຄີຠູຕາ ປຣິຈາເຣມ, ອຖ ມຍໍ ປາຍາສິສ຺ສ ຣາຊຎ຺ຎສ຺ສ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອາໂຣເຈຍ຺ຍາມ – ‘‘ອິຕິປິ ອຕ຺ຖິ ປໂຣ ໂລໂກ, ອຕ຺ຖິ ສຕ຺ຕາ ໂອປປາຕິກາ, ອຕ຺ຖິ ສຸກຕທຸກ຺ກຏານໍ ກມ຺ມານໍ ຜລໍ ວິປາໂກ’’ຕິ. ອປິ ນຸ ເຕ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອາໂຣເຈຍ຺ຍຸໍ – ‘ອິຕິປິ ອຕ຺ຖິ ປໂຣ ໂລໂກ, ອຕ຺ຖິ ສຕ຺ຕາ ໂອປປາຕິກາ, ອຕ຺ຖິ ສຸກຕທຸກ຺ກຏານໍ ກມ຺ມານໍ ຜລໍ ວິປາໂກ’’’ຕິ? ‘‘ໂນ ຫິທໍ, ໂຠ ກສ຺ສປ. ອປິ ຫິ ມຍໍ, ໂຠ ກສ຺ສປ, ຈິຣໍ ກາລງ຺ກຕາປິ ຠເວຍ຺ຍາມ. ໂກ ປເນຕໍ ໂຠໂຕ ກສ຺ສປສ຺ສ ອາໂຣເຈຕິ – ‘ອຕ຺ຖິ ເທວາ ຕາວຕິໍສາ’ຕິ ວາ ‘ເອວໍທີຆາຍຸກາ ເທວາ ຕາວຕິໍສາ’ຕິ ວາ. ນ ມຍໍ ໂຠໂຕ ກສ຺ສປສ຺ສ ສທ຺ທຫາມ – ‘ອຕ຺ຖິ ເທວາ ຕາວຕິໍສາ’ຕິ ວາ ‘ເອວໍທີຆາຍຸກາ ເທວາ ຕາວຕິໍສາ’ຕິ ວາ’’ຕິ.

ຊຈ຺ຈນ຺ຘອຸປມາ

໔໑໘. ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຣາຊຎ຺ຎ, ຊຈ຺ຈນ຺ໂຘ ປຸຣິໂສ ນ ປສ຺ເສຍ຺ຍ ກຓ຺ຫ – ສຸກ຺ການິ ຣູປານິ, ນ ປສ຺ເສຍ຺ຍ ນີລການິ ຣູປານິ, ນ ປສ຺ເສຍ຺ຍ ປີຕການິ [ມຎ຺ເຊຏ຺ຐການິ (ສ຺ຍາ.)] ຣູປານິ, ນ ປສ຺ເສຍ຺ຍ ໂລຫິຕການິ ຣູປານິ, ນ ປສ຺ເສຍ຺ຍ ມຎ຺ຊິຏ຺ຐການິ ຣູປານິ, ນ ປສ຺ເສຍ຺ຍ ສມວິສມໍ, ນ ປສ຺ເສຍ຺ຍ ຕາຣການິ ຣູປານິ, ນ ປສ຺ເສຍ຺ຍ ຈນ຺ທິມສູຣິເຍ. ໂສ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ນຕ຺ຖິ ກຓ຺ຫສຸກ຺ການິ ຣູປານິ, ນຕ຺ຖິ ກຓ຺ຫສຸກ຺ການໍ ຣູປານໍ ທສ຺ສາວີ. ນຕ຺ຖິ ນີລການິ ຣູປານິ, ນຕ຺ຖິ ນີລການໍ ຣູປານໍ ທສ຺ສາວີ. ນຕ຺ຖິ ປີຕການິ ຣູປານິ, ນຕ຺ຖິ ປີຕການໍ ຣູປານໍ ທສ຺ສາວີ. ນຕ຺ຖິ ໂລຫິຕການິ ຣູປານິ, ນຕ຺ຖິ ໂລຫິຕການໍ ຣູປານໍ ທສ຺ສາວີ. ນຕ຺ຖິ ມຎ຺ຊິຏ຺ຐການິ ຣູປານິ, ນຕ຺ຖິ ມຎ຺ຊິຏ຺ຐການໍ ຣູປານໍ ທສ຺ສາວີ. ນຕ຺ຖິ ສມວິສມໍ, ນຕ຺ຖິ ສມວິສມສ຺ສ ທສ຺ສາວີ. ນຕ຺ຖິ ຕາຣການິ ຣູປານິ, ນຕ຺ຖິ ຕາຣການໍ ຣູປານໍ ທສ຺ສາວີ. ນຕ຺ຖິ ຈນ຺ທິມສູຣິຍາ, ນຕ຺ຖິ ຈນ຺ທິມສູຣິຍານໍ ທສ຺ສາວີ. ອຫເມຕໍ ນ ຊານາມິ, ອຫເມຕໍ ນ ປສ຺ສາມິ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ນຕ຺ຖີ’ຕິ. ສມ຺ມາ ນຸ ໂຂ ໂສ, ຣາຊຎ຺ຎ, ວທມາໂນ ວເທຍ຺ຍາ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ຫິທໍ, ໂຠ ກສ຺ສປ. ອຕ຺ຖິ ກຓ຺ຫສຸກ຺ການິ ຣູປານິ, ອຕ຺ຖິ ກຓ຺ຫສຸກ຺ການໍ ຣູປານໍ ທສ຺ສາວີ. ອຕ຺ຖິ ນີລການິ ຣູປານິ, ອຕ຺ຖິ ນີລການໍ ຣູປານໍ ທສ຺ສາວີ…ເປ… ອຕ຺ຖິ ສມວິສມໍ, ອຕ຺ຖິ ສມວິສມສ຺ສ ທສ຺ສາວີ. ອຕ຺ຖິ ຕາຣການິ ຣູປານິ, ອຕ຺ຖິ ຕາຣການໍ ຣູປານໍ ທສ຺ສາວີ. ອຕ຺ຖິ ຈນ຺ທິມສູຣິຍາ, ອຕ຺ຖິ ຈນ຺ທິມສູຣິຍານໍ ທສ຺ສາວີ. ‘ອຫເມຕໍ ນ ຊານາມິ, ອຫເມຕໍ ນ ປສ຺ສາມິ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ນຕ຺ຖີ’ຕິ. ນ ຫິ ໂສ, ໂຠ ກສ຺ສປ, ສມ຺ມາ ວທມາໂນ ວເທຍ຺ຍາ’’ຕິ. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ຣາຊຎ຺ຎ, ຊຈ຺ຈນ຺ຘູປໂມ ມຎ຺ເຎ ປຏິຠາສິ ຍໍ ມໍ ຕ຺ວໍ ເອວໍ ວເທສິ’’.

‘‘ໂກ ປເນຕໍ ໂຠໂຕ ກສ຺ສປສ຺ສ ອາໂຣເຈຕິ – ‘ອຕ຺ຖິ ເທວາ ຕາວຕິໍສາ’’ຕິ ວາ, ‘ເອວໍທີຆາຍຸກາ ເທວາ ຕາວຕິໍສາ’ຕິ ວາ? ນ ມຍໍ ໂຠໂຕ ກສ຺ສປສ຺ສ ສທ຺ທຫາມ – ‘ອຕ຺ຖິ ເທວາ ຕາວຕິໍສາ’ຕິ ວາ ‘ເອວໍທີຆາຍຸກາ ເທວາ ຕາວຕິໍສາ’ຕິ ວາ’’ຕິ. ‘‘ນ ໂຂ, ຣາຊຎ຺ຎ, ເອວໍ ປໂຣ ໂລໂກ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ຍຖາ ຕ຺ວໍ ມຎ຺ຎສິ ອິມິນາ ມໍສຈກ຺ຂຸນາ. ເຍ ໂຂ ເຕ ຣາຊຎ຺ຎ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ອຣຎ຺ຎວນປຕ຺ຖານິ ປນ຺ຕານິ ເສນາສນານິ ປຏິເສວນ຺ຕິ, ເຕ ຕຕ຺ຖ ອປ຺ປມຕ຺ຕາ ອາຕາປິໂນ ປຫິຕຕ຺ຕາ ວິຫຣນ຺ຕາ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸໍ ວິໂສເຘນ຺ຕິ. ເຕ ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ວິສຸທ຺ເຘນ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມານຸສເກນ ອິມໍ ເຈວ ໂລກໍ ປສ຺ສນ຺ຕິ ປຣຎ຺ຈ ສຕ຺ເຕ ຈ ໂອປປາຕິເກ. ເອວຎ຺ຈ ໂຂ, ຣາຊຎ຺ຎ, ປໂຣ ໂລໂກ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ; ນຕ຺ເວວ ຍຖາ ຕ຺ວໍ ມຎ຺ຎສິ ອິມິນາ ມໍສຈກ຺ຂຸນາ. ອິມິນາປິ ໂຂ ເຕ, ຣາຊຎ຺ຎ, ປຣິຍາເຍນ ເອວໍ ໂຫຕຸ – ‘ອິຕິປິ ອຕ຺ຖິ ປໂຣ ໂລໂກ, ອຕ຺ຖິ ສຕ຺ຕາ ໂອປປາຕິກາ, ອຕ຺ຖິ ສຸກຕທຸກ຺ກຏານໍ ກມ຺ມານໍ ຜລໍ ວິປາໂກ’’’ຕິ.

໔໑໙. ‘‘ກິຎ຺ຈາປິ ຠວໍ ກສ຺ສໂປ ເອວມາຫ, ອຖ ໂຂ ເອວໍ ເມ ເອຕ຺ຖ ໂຫຕິ – ‘ອິຕິປິ ນຕ຺ຖິ ປໂຣ ໂລໂກ, ນຕ຺ຖິ ສຕ຺ຕາ ໂອປປາຕິກາ, ນຕ຺ຖິ ສຸກຕທຸກ຺ກຏານໍ ກມ຺ມານໍ ຜລໍ ວິປາໂກ’’ຕິ. ‘‘ອຕ຺ຖິ ປນ, ຣາຊຎ຺ຎ, ປຣິຍາໂຍ…ເປ… ອຕ຺ຖິ, ໂຠ ກສ຺ສປ, ປຣິຍາໂຍ…ເປ… ຍຖາ ກຖໍ ວິຍ, ຣາຊຎ຺ຎາ’’ຕິ? ‘‘ອິຘາຫໍ, ໂຠ ກສ຺ສປ, ປສ຺ສາມິ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມເຓ ສີລວນ຺ເຕ ກລ຺ຍາຓຘມ຺ເມ ຊີວິຕຸກາເມ ອມຣິຕຸກາເມ ສຸຂກາເມ ທຸກ຺ຂປຏິກູເລ. ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ໂຠ ກສ຺ສປ, ເອວໍ ໂຫຕິ – ສເຈ ໂຂ ອິເມ ໂຠນ຺ໂຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ສີລວນ຺ໂຕ ກລ຺ຍາຓຘມ຺ມາ ເອວໍ ຊາເນຍ຺ຍຸໍ – ‘ອິໂຕ ໂນ ມຕານໍ ເສຍ຺ໂຍ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ. ອິທານິເມ ໂຠນ຺ໂຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ສີລວນ຺ໂຕ ກລ຺ຍາຓຘມ຺ມາ ວິສໍ ວາ ຂາເທຍ຺ຍຸໍ, ສຕ຺ຖໍ ວາ ອາຫເຣຍ຺ຍຸໍ, ອຸພ຺ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ວາ ກາລງ຺ກເຣຍ຺ຍຸໍ, ປປາເຕ ວາ ປປເຕຍ຺ຍຸໍ. ຍສ຺ມາ ຈ ໂຂ ອິເມ ໂຠນ຺ໂຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ສີລວນ຺ໂຕ ກລ຺ຍາຓຘມ຺ມາ ນ ເອວໍ ຊານນ຺ຕິ – ‘ອິໂຕ ໂນ ມຕານໍ ເສຍ຺ໂຍ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ, ຕສ຺ມາ ອິເມ ໂຠນ຺ໂຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ສີລວນ຺ໂຕ ກລ຺ຍາຓຘມ຺ມາ ຊີວິຕຸກາມາ ອມຣິຕຸກາມາ ສຸຂກາມາ ທຸກ຺ຂປຏິກູລາ ອຕ຺ຕານໍ ນ ມາເຣນ຺ຕິ [( ) ນຕ຺ຖິ (ສ຺ຍາ. ປີ.)]. ອຍມ຺ປິ ໂຂ, ໂຠ ກສ຺ສປ, ປຣິຍາໂຍ, ເຍນ ເມ ປຣິຍາເຍນ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ອິຕິປິ ນຕ຺ຖິ ປໂຣ ໂລໂກ, ນຕ຺ຖິ ສຕ຺ຕາ ໂອປປາຕິກາ, ນຕ຺ຖິ ສຸກຕທຸກ຺ກຏານໍ ກມ຺ມານໍ ຜລໍ ວິປາໂກ’’’ຕິ.

ຄພ຺ຠິນີອຸປມາ

໔໒໐. ‘‘ເຕນ ຫິ, ຣາຊຎ຺ຎ, ອຸປມໍ ເຕ ກຣິສ຺ສາມິ. ອຸປມາຍ ມິເຘກຈ຺ເຈ ວິຎ຺ຎູ ປຸຣິສາ ຠາສິຕສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ອາຊານນ຺ຕິ. ຠູຕປຸພ຺ພໍ, ຣາຊຎ຺ຎ, ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ທ຺ເວ ປຊາປຕິໂຍ ອເຫສຸໍ. ເອກິສ຺ສາ ປຸຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ ທສວສ຺ສຸທ຺ເທສິໂກ ວາ ທ຺ວາທສວສ຺ສຸທ຺ເທສິໂກ ວາ, ເອກາ ຄພ຺ຠິນີ ອຸປວິຊຎ຺ຎາ. ອຖ ໂຂ ໂສ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ກາລມກາສິ. ອຖ ໂຂ ໂສ ມາຓວໂກ ມາຕຸສປຕ຺ຕິໍ [ມາຕຸສປຕິໍ (ສ຺ຍາ.)] ເອຕທໂວຈ – ‘ຍມິທໍ, ໂຠຕິ, ຘນໍ ວາ ຘຎ຺ຎໍ ວາ ຣຊຕໍ ວາ ຊາຕຣູປໍ ວາ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ມຍ຺ຫໍ; ນຕ຺ຖິ ຕຸຍ຺ເຫຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈິ. ປິຕຸ ເມ [ປິຕຸ ເມ ສນ຺ຕໂກ (ສ຺ຍາ.)] ໂຠຕິ, ທາຍຊ຺ຊໍ ນິຍ຺ຍາເທຫີ’ຕິ [ນີຍ຺ຍາເຕຫີຕິ (ສີ. ປີ.)]. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ສາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓີ ຕໍ ມາຓວກໍ ເອຕທໂວຈ – ‘ອາຄເມຫິ ຕາວ, ຕາຕ, ຍາວ ວິຊາຍາມິ. ສເຈ ກຸມາຣໂກ ຠວິສ຺ສຕິ, ຕສ຺ສປິ ເອກເທໂສ ຠວິສ຺ສຕິ; ສເຈ ກຸມາຣິກາ ຠວິສ຺ສຕິ, ສາປິ ເຕ ໂອປໂຠຄ຺ຄາ [ອຸປໂຠຄ຺ຄາ (ສ຺ຍາ.)] ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ. ທຸຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ໂສ ມາຓວໂກ ມາຕຸສປຕ຺ຕິໍ ເອຕທໂວຈ – ‘ຍມິທໍ, ໂຠຕິ, ຘນໍ ວາ ຘຎ຺ຎໍ ວາ ຣຊຕໍ ວາ ຊາຕຣູປໍ ວາ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ມຍ຺ຫໍ; ນຕ຺ຖິ ຕຸຍ຺ເຫຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈິ. ປິຕຸ ເມ, ໂຠຕິ, ທາຍຊ຺ຊໍ ນິຍ຺ຍາເທຫີ’ຕິ. ທຸຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ສາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓີ ຕໍ ມາຓວກໍ ເອຕທໂວຈ – ‘ອາຄເມຫິ ຕາວ, ຕາຕ, ຍາວ ວິຊາຍາມິ. ສເຈ ກຸມາຣໂກ ຠວິສ຺ສຕິ, ຕສ຺ສປິ ເອກເທໂສ ຠວິສ຺ສຕິ; ສເຈ ກຸມາຣິກາ ຠວິສ຺ສຕິ ສາປິ ເຕ ໂອປໂຠຄ຺ຄາ [ອຸປໂຠຄ຺ຄາ (ສ຺ຍາ.)] ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ. ຕຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ໂສ ມາຓວໂກ ມາຕຸສປຕ຺ຕິໍ ເອຕທໂວຈ – ‘ຍມິທໍ, ໂຠຕິ, ຘນໍ ວາ ຘຎ຺ຎໍ ວາ ຣຊຕໍ ວາ ຊາຕຣູປໍ ວາ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ມຍ຺ຫໍ; ນຕ຺ຖິ ຕຸຍ຺ເຫຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈິ. ປິຕຸ ເມ, ໂຠຕິ, ທາຍຊ຺ຊໍ ນິຍ຺ຍາເທຫີ’ຕິ.

‘‘ອຖ ໂຂ ສາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓີ ສຕ຺ຖໍ ຄເຫຕ຺ວາ ໂອວຣກໍ ປວິສິຕ຺ວາ ອຸທຣໍ ໂອປາເທສິ [ອຸປ຺ປາເຕສິ (ສ຺ຍາ.)] – ‘ຍາວ ວິຊາຍາມິ ຍທິ ວາ ກຸມາຣໂກ ຍທິ ວາ ກຸມາຣິກາ’ຕິ. ສາ ອຕ຺ຕານໍ ເຈວ ຊີວິຕຎ຺ຈ ຄພ຺ຠຎ຺ຈ ສາປເຕຍ຺ຍຎ຺ຈ ວິນາເສສິ. ຍຖາ ຕໍ ພາລາ ອພ຺ຍຕ຺ຕາ ອນຍພ຺ຍສນໍ ອາປນ຺ນາ ອໂຍນິໂສ ທາຍຊ຺ຊໍ ຄເວສນ຺ຕີ, ເອວເມວ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ຣາຊຎ຺ຎ, ພາໂລ ອພ຺ຍຕ຺ໂຕ ອນຍພ຺ຍສນໍ ອາປຊ຺ຊິສ຺ສສິ ອໂຍນິໂສ ປຣໂລກໍ ຄເວສນ຺ໂຕ; ເສຍ຺ຍຖາປິ ສາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓີ ພາລາ ອພ຺ຍຕ຺ຕາ ອນຍພ຺ຍສນໍ ອາປນ຺ນາ ອໂຍນິໂສ ທາຍຊ຺ຊໍ ຄເວສນ຺ຕີ. ນ ໂຂ, ຣາຊຎ຺ຎ, ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ສີລວນ຺ໂຕ ກລ຺ຍາຓຘມ຺ມາ ອປກ຺ກໍ ປຣິປາເຈນ຺ຕິ; ອປິ ຈ ປຣິປາກໍ ອາຄເມນ຺ຕິ. ປຓ຺ຑິຕານໍ ອຕ຺ໂຖ ຫິ, ຣາຊຎ຺ຎ, ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ສີລວນ຺ຕານໍ ກລ຺ຍາຓຘມ຺ມານໍ ຊີວິເຕນ. ຍຖາ ຍຖາ ໂຂ, ຣາຊຎ຺ຎ, ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ສີລວນ຺ໂຕ ກລ຺ຍາຓຘມ຺ມາ ຈິຣໍ ທີຆມທ຺ຘານໍ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ, ຕຖາ ຕຖາ ພຫຸໍ ປຸຎ຺ຎໍ ປສວນ຺ຕິ, ພຫຸຊນຫິຕາຍ ຈ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ຕິ ພຫຸຊນສຸຂາຍ ໂລການຸກມ຺ປາຍ ອຕ຺ຖາຍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ ເທວມນຸສ຺ສານໍ. ອິມິນາປິ ໂຂ ເຕ, ຣາຊຎ຺ຎ, ປຣິຍາເຍນ ເອວໍ ໂຫຕຸ – ‘ອິຕິປິ ອຕ຺ຖິ ປໂຣ ໂລໂກ, ອຕ຺ຖິ ສຕ຺ຕາ ໂອປປາຕິກາ, ອຕ຺ຖິ ສຸກຕທຸກ຺ກຏານໍ ກມ຺ມານໍ ຜລໍ ວິປາໂກ’’’ຕິ.

໔໒໑. ‘‘ກິຎ຺ຈາປິ ຠວໍ ກສ຺ສໂປ ເອວມາຫ, ອຖ ໂຂ ເອວໍ ເມ ເອຕ຺ຖ ໂຫຕິ – ‘ອິຕິປິ ນຕ຺ຖິ ປໂຣ ໂລໂກ, ນຕ຺ຖິ ສຕ຺ຕາ ໂອປປາຕິກາ, ນຕ຺ຖິ ສຸກຕທຸກ຺ກຏານໍ ກມ຺ມານໍ ຜລໍ ວິປາໂກ’’’ຕິ. ‘‘ອຕ຺ຖິ ປນ, ຣາຊຎ຺ຎ, ປຣິຍາໂຍ…ເປ… ອຕ຺ຖິ, ໂຠ ກສ຺ສປ, ປຣິຍາໂຍ…ເປ… ຍຖາ ກຖໍ ວິຍ, ຣາຊຎ຺ຎາ’’ຕິ? ‘‘ອິຘ ເມ, ໂຠ ກສ຺ສປ, ປຸຣິສາ ໂຈຣໍ ອາຄຸຈາຣິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ຕິ – ‘ອຍໍ ເຕ, ຠນ຺ເຕ, ໂຈໂຣ ອາຄຸຈາຣີ; ອິມສ຺ສ ຍໍ ອິຈ຺ຉສິ, ຕໍ ທຓ຺ຑໍ ປເຓຫີ’ຕິ. ຕ຺ຍາຫໍ ເອວໍ ວທາມິ – ‘ເຕນ ຫິ, ໂຠ, ອິມໍ ປຸຣິສໍ ຊີວນ຺ຕໍເຍວ ກຸມ຺ຠິຍາ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ມຸຂໍ ປິທຫິຕ຺ວາ ອລ຺ເລນ ຈມ຺ເມນ ໂອນນ຺ຘິຕ຺ວາ ອລ຺ລາຍ ມຕ຺ຕິກາຍ ພຫລາວເລປນໍ [ພຫລວິເລປນໍ (ສ຺ຍາ. ກ.)] ກຣິຕ຺ວາ ອຸທ຺ຘນໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ອຄ຺ຄິໍ ເທຖາ’ຕິ. ເຕ ເມ ‘ສາຘູ’ຕິ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ຕໍ ປຸຣິສໍ ຊີວນ຺ຕໍເຍວ ກຸມ຺ຠິຍາ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ມຸຂໍ ປິທຫິຕ຺ວາ ອລ຺ເລນ ຈມ຺ເມນ ໂອນນ຺ຘິຕ຺ວາ ອລ຺ລາຍ ມຕ຺ຕິກາຍ ພຫລາວເລປນໍ ກຣິຕ຺ວາ ອຸທ຺ຘນໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ອຄ຺ຄິໍ ເທນ຺ຕິ. ຍທາ ມຍໍ ຊານາມ ‘ກາລງ຺ກໂຕ ໂສ ປຸຣິໂສ’ຕິ, ອຖ ນໍ ກຸມ຺ຠິໍ ໂອໂຣເປຕ຺ວາ ອຸພ຺ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ມຸຂໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ສຓິກໍ ນິລ຺ໂລເກມ [ວິໂລເກມ (ສ຺ຍາ.)] – ‘ອປ຺ເປວ ນາມສ຺ສ ຊີວໍ ນິກ຺ຂມນ຺ຕໍ ປສ຺ເສຍ຺ຍາມາ’ຕິ. ເນວສ຺ສ ມຍໍ ຊີວໍ ນິກ຺ຂມນ຺ຕໍ ປສ຺ສາມ. ອຍມ຺ປິ ໂຂ, ໂຠ ກສ຺ສປ, ປຣິຍາໂຍ, ເຍນ ເມ ປຣິຍາເຍນ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ອິຕິປິ ນຕ຺ຖິ ປໂຣ ໂລໂກ, ນຕ຺ຖິ ສຕ຺ຕາ ໂອປປາຕິກາ, ນຕ຺ຖິ ສຸກຕທຸກ຺ກຏານໍ ກມ຺ມານໍ ຜລໍ ວິປາໂກ’’’ຕິ.

ສຸປິນກອຸປມາ

໔໒໒. ‘‘ເຕນ ຫິ, ຣາຊຎ຺ຎ, ຕຎ຺ເຎເວຕ຺ຖ ປຏິປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມິ, ຍຖາ ເຕ ຂເມຍ຺ຍ, ຕຖາ ນໍ ພ຺ຍາກເຣຍ຺ຍາສິ. ອຠິຊານາສິ ໂນ ຕ຺ວໍ, ຣາຊຎ຺ຎ, ທິວາ ເສຍ຺ຍໍ ອຸປຄໂຕ ສຸປິນກໍ ປສ຺ສິຕາ ອາຣາມຣາມເຓຍ຺ຍກໍ ວນຣາມເຓຍ຺ຍກໍ ຠູມິຣາມເຓຍ຺ຍກໍ ໂປກ຺ຂຣຓີຣາມເຓຍ຺ຍກ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ອຠິຊານາມຫໍ, ໂຠ ກສ຺ສປ, ທິວາເສຍ຺ຍໍ ອຸປຄໂຕ ສຸປິນກໍ ປສ຺ສິຕາ ອາຣາມຣາມເຓຍ຺ຍກໍ ວນຣາມເຓຍ຺ຍກໍ ຠູມິຣາມເຓຍ຺ຍກໍ ໂປກ຺ຂຣຓີຣາມເຓຍ຺ຍກ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ຣກ຺ຂນ຺ຕິ ຕໍ ຕມ຺ຫິ ສມເຍ ຂຸຊ຺ຊາປິ ວາມນກາປິ ເວລາສິກາປິ [ເຈລາວິກາປິ (ສ຺ຍາ.), ເກຬາຍິກາປິ (ສີ.)] ໂກມາຣິກາປີ’’ຕິ? ‘‘ເອວໍ, ໂຠ ກສ຺ສປ, ຣກ຺ຂນ຺ຕິ ມໍ ຕມ຺ຫິ ສມເຍ ຂຸຊ຺ຊາປິ ວາມນກາປິ ເວລາສິກາປິ [ເຈລາວິກາປິ (ສ຺ຍາ.), ເກຬາຍິກາປິ (ສີ.)] ໂກມາຣິກາປີ’’ຕິ. ‘‘ອປິ ນຸ ຕາ ຕຸຍ຺ຫໍ ຊີວໍ ປສ຺ສນ຺ຕິ ປວິສນ຺ຕໍ ວາ ນິກ຺ຂມນ຺ຕໍ ວາ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ຫິທໍ, ໂຠ ກສ຺ສປ’’. ‘‘ຕາ ຫິ ນາມ, ຣາຊຎ຺ຎ, ຕຸຍ຺ຫໍ ຊີວນ຺ຕສ຺ສ ຊີວນ຺ຕິໂຍ ຊີວໍ ນ ປສ຺ສິສ຺ສນ຺ຕິ ປວິສນ຺ຕໍ ວາ ນິກ຺ຂມນ຺ຕໍ ວາ. ກິໍ ປນ ຕ຺ວໍ ກາລງ຺ກຕສ຺ສ ຊີວໍ ປສ຺ສິສ຺ສສິ ປວິສນ຺ຕໍ ວາ ນິກ຺ຂມນ຺ຕໍ ວາ. ອິມິນາປິ ໂຂ ເຕ, ຣາຊຎ຺ຎ, ປຣິຍາເຍນ ເອວໍ ໂຫຕຸ – ‘‘ອິຕິປິ ອຕ຺ຖິ ປໂຣ ໂລໂກ, ອຕ຺ຖິ ສຕ຺ຕາ ໂອປປາຕິກາ, ອຕ຺ຖິ ສຸກຕທຸກ຺ກຏານໍ ກມ຺ມານໍ ຜລໍ ວິປາໂກ’’’ຕິ.

໔໒໓. ‘‘ກິຎ຺ຈາປິ ຠວໍ ກສ຺ສໂປ ເອວມາຫ, ອຖ ໂຂ ເອວໍ ເມ ເອຕ຺ຖ ໂຫຕິ – ‘ອິຕິປິ ນຕ຺ຖິ ປໂຣ ໂລໂກ, ນຕ຺ຖິ ສຕ຺ຕາ ໂອປປາຕິກາ, ນຕ຺ຖິ ສຸກຕທຸກ຺ກຏານໍ ກມ຺ມານໍ ຜລໍ ວິປາໂກ’’’ຕິ. ‘‘ອຕ຺ຖິ ປນ, ຣາຊຎ຺ຎ, ປຣິຍາໂຍ…ເປ… ‘‘ອຕ຺ຖິ, ໂຠ ກສ຺ສປ, ປຣິຍາໂຍ…ເປ… ຍຖາ ກຖໍ ວິຍ ຣາຊຎ຺ຎາ’’ຕິ? ‘‘ອິຘ ເມ, ໂຠ ກສ຺ສປ, ປຸຣິສາ ໂຈຣໍ ອາຄຸຈາຣິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ຕິ – ‘ອຍໍ ເຕ, ຠນ຺ເຕ, ໂຈໂຣ ອາຄຸຈາຣີ; ອິມສ຺ສ ຍໍ ອິຈ຺ຉສິ, ຕໍ ທຓ຺ຑໍ ປເຓຫີ’ຕິ. ຕ຺ຍາຫໍ ເອວໍ ວທາມິ – ‘ເຕນ ຫິ, ໂຠ, ອິມໍ ປຸຣິສໍ ຊີວນ຺ຕໍເຍວ ຕຸລາຍ ຕຸເລຕ຺ວາ ຊິຍາຍ ອນສ຺ສາສກໍ ມາເຣຕ຺ວາ ປຸນເທວ ຕຸລາຍ ຕຸເລຖາ’ຕິ. ເຕ ເມ ‘ສາຘູ’ຕິ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ຕໍ ປຸຣິສໍ ຊີວນ຺ຕໍເຍວ ຕຸລາຍ ຕຸເລຕ຺ວາ ຊິຍາຍ ອນສ຺ສາສກໍ ມາເຣຕ຺ວາ ປຸນເທວ ຕຸລາຍ ຕຸເລນ຺ຕິ. ຍທາ ໂສ ຊີວຕິ, ຕທາ ລຫຸຕໂຣ ຈ ໂຫຕິ ມຸທຸຕໂຣ ຈ ກມ຺ມຎ຺ຎຕໂຣ ຈ. ຍທາ ປນ ໂສ ກາລງ຺ກໂຕ ໂຫຕິ ຕທາ ຄຣຸຕໂຣ ຈ ໂຫຕິ ປຕ຺ຖິນ຺ນຕໂຣ ຈ ອກມ຺ມຎ຺ຎຕໂຣ ຈ. ອຍມ຺ປິ ໂຂ, ໂຠ ກສ຺ສປ, ປຣິຍາໂຍ, ເຍນ ເມ ປຣິຍາເຍນ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ອິຕິປິ ນຕ຺ຖິ ປໂຣ ໂລໂກ, ນຕ຺ຖິ ສຕ຺ຕາ ໂອປປາຕິກາ, ນຕ຺ຖິ ສຸກຕທຸກ຺ກຏານໍ ກມ຺ມານໍ ຜລໍ ວິປາໂກ’’’ຕິ.

ສນ຺ຕຕ຺ຕອໂຍຄຸຬອຸປມາ

໔໒໔. ‘‘ເຕນ ຫິ, ຣາຊຎ຺ຎ, ອຸປມໍ ເຕ ກຣິສ຺ສາມິ. ອຸປມາຍ ມິເຘກຈ຺ເຈ ວິຎ຺ຎູ ປຸຣິສາ ຠາສິຕສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ອາຊານນ຺ຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຣາຊຎ຺ຎ, ປຸຣິໂສ ທິວສໍ ສນ຺ຕຕ຺ຕໍ ອໂຍຄຸຬໍ ອາທິຕ຺ຕໍ ສມ຺ປຊ຺ຊລິຕໍ ສໂຊຕິຠູຕໍ ຕຸລາຍ ຕຸເລຍ຺ຍ. ຕເມນໍ ອປເຣນ ສມເຍນ ສີຕໍ ນິພ຺ພຸຕໍ ຕຸລາຍ ຕຸເລຍ຺ຍ. ກທາ ນຸ ໂຂ ໂສ ອໂຍຄຸໂຬ ລຫຸຕໂຣ ວາ ໂຫຕິ ມຸທຸຕໂຣ ວາ ກມ຺ມຎ຺ຎຕໂຣ ວາ, ຍທາ ວາ ອາທິຕ຺ໂຕ ສມ຺ປຊ຺ຊລິໂຕ ສໂຊຕິຠູໂຕ, ຍທາ ວາ ສີໂຕ ນິພ຺ພຸໂຕ’’ຕິ? ‘‘ຍທາ ໂສ, ໂຠ ກສ຺ສປ, ອໂຍຄຸໂຬ ເຕໂຊສຫຄໂຕ ຈ ໂຫຕິ ວາໂຍສຫຄໂຕ ຈ ອາທິຕ຺ໂຕ ສມ຺ປຊ຺ຊລິໂຕ ສໂຊຕິຠູໂຕ, ຕທາ ລຫຸຕໂຣ ຈ ໂຫຕິ ມຸທຸຕໂຣ ຈ ກມ຺ມຎ຺ຎຕໂຣ ຈ. ຍທາ ປນ ໂສ ອໂຍຄຸໂຬ ເນວ ເຕໂຊສຫຄໂຕ ໂຫຕິ ນ ວາໂຍສຫຄໂຕ ສີໂຕ ນິພ຺ພຸໂຕ, ຕທາ ຄຣຸຕໂຣ ຈ ໂຫຕິ ປຕ຺ຖິນ຺ນຕໂຣ ຈ ອກມ຺ມຎ຺ຎຕໂຣ ຈາ’’ຕິ. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ຣາຊຎ຺ຎ, ຍທາຍໍ ກາໂຍ ອາຍຸສຫຄໂຕ ຈ ໂຫຕິ ອຸສ຺ມາສຫຄໂຕ ຈ ວິຎ຺ຎາຓສຫຄໂຕ ຈ, ຕທາ ລຫຸຕໂຣ ຈ ໂຫຕິ ມຸທຸຕໂຣ ຈ ກມ຺ມຎ຺ຎຕໂຣ ຈ. ຍທາ ປນາຍໍ ກາໂຍ ເນວ ອາຍຸສຫຄໂຕ ໂຫຕິ ນ ອຸສ຺ມາສຫຄໂຕ ນ ວິຎ຺ຎາຓສຫຄໂຕ ຕທາ ຄຣຸຕໂຣ ຈ ໂຫຕິ ປຕ຺ຖິນ຺ນຕໂຣ ຈ ອກມ຺ມຎ຺ຎຕໂຣ ຈ. ອິມິນາປິ ໂຂ ເຕ, ຣາຊຎ຺ຎ, ປຣິຍາເຍນ ເອວໍ ໂຫຕຸ – ‘ອິຕິປິ ອຕ຺ຖິ ປໂຣ ໂລໂກ, ອຕ຺ຖິ ສຕ຺ຕາ ໂອປປາຕິກາ, ອຕ຺ຖິ ສຸກຕທຸກ຺ກຏານໍ ກມ຺ມານໍ ຜລໍ ວິປາໂກ’’’ຕິ.

໔໒໕. ‘‘ກິຎ຺ຈາປິ ຠວໍ ກສ຺ສໂປ ເອວມາຫ, ອຖ ໂຂ ເອວໍ ເມ ເອຕ຺ຖ ໂຫຕິ – ‘ອິຕິປິ ນຕ຺ຖິ ປໂຣ ໂລໂກ, ນຕ຺ຖິ ສຕ຺ຕາ ໂອປປາຕິກາ, ນຕ຺ຖິ ສຸກຕທຸກ຺ກຏານໍ ກມ຺ມານໍ ຜລໍ ວິປາໂກ’’’ຕິ. ‘‘ອຕ຺ຖິ ປນ, ຣາຊຎ຺ຎ, ປຣິຍາໂຍ…ເປ… ອຕ຺ຖິ, ໂຠ ກສ຺ສປ, ປຣິຍາໂຍ…ເປ… ຍຖາ ກຖໍ ວິຍ ຣາຊຎ຺ຎາ’’ຕິ? ‘‘ອິຘ ເມ, ໂຠ ກສ຺ສປ, ປຸຣິສາ ໂຈຣໍ ອາຄຸຈາຣິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ຕິ – ‘ອຍໍ ເຕ, ຠນ຺ເຕ, ໂຈໂຣ ອາຄຸຈາຣີ; ອິມສ຺ສ ຍໍ ອິຈ຺ຉສິ, ຕໍ ທຓ຺ຑໍ ປເຓຫີ’ຕິ. ຕ຺ຍາຫໍ ເອວໍ ວທາມິ – ‘ເຕນ ຫິ, ໂຠ, ອິມໍ ປຸຣິສໍ ອນຸປຫຈ຺ຈ ຉວິຎ຺ຈ ຈມ຺ມຎ຺ຈ ມໍສຎ຺ຈ ນ຺ຫາຣຸຎ຺ຈ ອຏ຺ຐິຎ຺ຈ ອຏ຺ຐິມິຎ຺ຊຎ຺ຈ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຖ, ອປ຺ເປວ ນາມສ຺ສ ຊີວໍ ນິກ຺ຂມນ຺ຕໍ ປສ຺ເສຍ຺ຍາມາ’ຕິ. ເຕ ເມ ‘ສາຘູ’ຕິ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ຕໍ ປຸຣິສໍ ອນຸປຫຈ຺ຈ ຉວິຎ຺ຈ…ເປ… ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປນ຺ຕິ. ຍທາ ໂສ ອາມໂຕ ໂຫຕິ, ຕ຺ຍາຫໍ ເອວໍ ວທາມິ – ‘ເຕນ ຫິ, ໂຠ, ອິມໍ ປຸຣິສໍ ອຸຕ຺ຕານໍ ນິປາເຕຖ, ອປ຺ເປວ ນາມສ຺ສ ຊີວໍ ນິກ຺ຂມນ຺ຕໍ ປສ຺ເສຍ຺ຍາມາ’ຕິ. ເຕ ຕໍ ປຸຣິສໍ ອຸຕ຺ຕານໍ ນິປາເຕນ຺ຕິ. ເນວສ຺ສ ມຍໍ ຊີວໍ ນິກ຺ຂມນ຺ຕໍ ປສ຺ສາມ. ຕ຺ຍາຫໍ ເອວໍ ວທາມິ – ‘ເຕນ ຫິ, ໂຠ, ອິມໍ ປຸຣິສໍ ອວກຸຊ຺ຊໍ ນິປາເຕຖ… ປສ຺ເສນ ນິປາເຕຖ… ທຸຕິເຍນ ປສ຺ເສນ ນິປາເຕຖ… ອຸທ຺ຘໍ ຐເປຖ… ໂອມຸທ຺ຘກໍ ຐເປຖ… ປາຓິນາ ອາໂກເຏຖ… ເລຑ຺ຑຸນາ ອາໂກເຏຖ… ທຓ຺ເຑນ ອາໂກເຏຖ… ສຕ຺ເຖນ ອາໂກເຏຖ… ໂອຘຸນາຖ ສນ຺ຘຸນາຖ ນິທ຺ຘຸນາຖ, ອປ຺ເປວ ນາມສ຺ສ ຊີວໍ ນິກ຺ຂມນ຺ຕໍ ປສ຺ເສຍ຺ຍາມາ’ຕິ. ເຕ ຕໍ ປຸຣິສໍ ໂອຘຸນນ຺ຕິ ສນ຺ຘຸນນ຺ຕິ ນິທ຺ຘຸນນ຺ຕິ. ເນວສ຺ສ ມຍໍ ຊີວໍ ນິກ຺ຂມນ຺ຕໍ ປສ຺ສາມ. ຕສ຺ສ ຕເທວ ຈກ຺ຂຸ ໂຫຕິ ເຕ ຣູປາ, ຕຎ຺ຈາຍຕນໍ ນປ຺ປຏິສໍເວເທຕິ. ຕເທວ ໂສຕໍ ໂຫຕິ ເຕ ສທ຺ທາ, ຕຎ຺ຈາຍຕນໍ ນປ຺ປຏິສໍເວເທຕິ. ຕເທວ ຆານໍ ໂຫຕິ ເຕ ຄນ຺ຘາ, ຕຎ຺ຈາຍຕນໍ ນປ຺ປຏິສໍເວເທຕິ. ສາວ ຊິວ຺ຫາ ໂຫຕິ ເຕ ຣສາ, ຕຎ຺ຈາຍຕນໍ ນປ຺ປຏິສໍເວເທຕິ. ສ຺ເວວ ກາໂຍ ໂຫຕິ ເຕ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພາ, ຕຎ຺ຈາຍຕນໍ ນປ຺ປຏິສໍເວເທຕິ. ອຍມ຺ປິ ໂຂ, ໂຠ ກສ຺ສປ, ປຣິຍາໂຍ, ເຍນ ເມ ປຣິຍາເຍນ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ອິຕິປິ ນຕ຺ຖິ ປໂຣ ໂລໂກ, ນຕ຺ຖິ ສຕ຺ຕາ ໂອປປາຕິກາ, ນຕ຺ຖິ ສຸກຕທຸກ຺ກຏານໍ ກມ຺ມານໍ ຜລໍ ວິປາໂກ’’’ຕິ.

ສງ຺ຂຘມອຸປມາ

໔໒໖. ‘‘ເຕນ ຫິ, ຣາຊຎ຺ຎ, ອຸປມໍ ເຕ ກຣິສ຺ສາມິ. ອຸປມາຍ ມິເຘກຈ຺ເຈ ວິຎ຺ຎູ ປຸຣິສາ ຠາສິຕສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ອາຊານນ຺ຕິ. ຠູຕປຸພ຺ພໍ, ຣາຊຎ຺ຎ, ອຎ຺ຎຕໂຣ ສງ຺ຂຘໂມ ສງ຺ຂໍ ອາທາຍ ປຈ຺ຈນ຺ຕິມໍ ຊນປທໍ ອຄມາສິ. ໂສ ເຍນ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຄາໂມ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ມຊ຺ເຌ ຄາມສ຺ສ ຐິໂຕ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ສງ຺ຂໍ ອຸປລາເປຕ຺ວາ ສງ຺ຂໍ ຠູມິຍໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ອຖ ໂຂ, ຣາຊຎ຺ຎ, ເຕສໍ ປຈ຺ຈນ຺ຕຊນປທານໍ [ປຈ຺ຈນ຺ຕຊານໍ (ສີ.)] ມນຸສ຺ສານໍ ເອຕທໂຫສິ – ‘ອມ຺ໂຠ ກສ຺ສ ນຸ ໂຂ [ເອຕທໂຫສິ ‘‘ກິສ຺ສ ທຸໂຂ (ປີ.)] ເອໂສ ສທ຺ໂທ ເອວໍຣຊນີໂຍ ເອວໍກມນີໂຍ ເອວໍມທນີໂຍ ເອວໍພນ຺ຘນີໂຍ ເອວໍມຸຈ຺ຉນີໂຍ’ຕິ. ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ຕໍ ສງ຺ຂຘມໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘ອມ຺ໂຠ, ກສ຺ສ ນຸ ໂຂ ເອໂສ ສທ຺ໂທ ເອວໍຣຊນີໂຍ ເອວໍກມນີໂຍ ເອວໍມທນີໂຍ ເອວໍພນ຺ຘນີໂຍ ເອວໍມຸຈ຺ຉນີໂຍ’ຕິ. ‘ເອໂສ ໂຂ, ໂຠ, ສງ຺ໂຂ ນາມ ຍສ຺ເສໂສ ສທ຺ໂທ ເອວໍຣຊນີໂຍ ເອວໍກມນີໂຍ ເອວໍມທນີໂຍ ເອວໍພນ຺ຘນີໂຍ ເອວໍມຸຈ຺ຉນີໂຍ’ຕິ. ເຕ ຕໍ ສງ຺ຂໍ ອຸຕ຺ຕານໍ ນິປາເຕສຸໍ – ‘ວເທຫິ, ໂຠ ສງ຺ຂ, ວເທຫິ, ໂຠ ສງ຺ຂາ’ຕິ. ເນວ ໂສ ສງ຺ໂຂ ສທ຺ທມກາສິ. ເຕ ຕໍ ສງ຺ຂໍ ອວກຸຊ຺ຊໍ ນິປາເຕສຸໍ, ປສ຺ເສນ ນິປາເຕສຸໍ, ທຸຕິເຍນ ປສ຺ເສນ ນິປາເຕສຸໍ, ອຸທ຺ຘໍ ຐເປສຸໍ, ໂອມຸທ຺ຘກໍ ຐເປສຸໍ, ປາຓິນາ ອາໂກເຏສຸໍ, ເລຑ຺ຑຸນາ ອາໂກເຏສຸໍ, ທຓ຺ເຑນ ອາໂກເຏສຸໍ, ສຕ຺ເຖນ ອາໂກເຏສຸໍ, ໂອຘຸນິໍສຸ ສນ຺ຘຸນິໍສຸ ນິທ຺ຘຸນິໍສຸ – ‘ວເທຫິ, ໂຠ ສງ຺ຂ, ວເທຫິ, ໂຠ ສງ຺ຂາ’ຕິ. ເນວ ໂສ ສງ຺ໂຂ ສທ຺ທມກາສິ.

‘‘ອຖ ໂຂ, ຣາຊຎ຺ຎ, ຕສ຺ສ ສງ຺ຂຘມສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘ຍາວ ພາລາ ອິເມ ປຈ຺ຈນ຺ຕຊນປທາມນຸສ຺ສາ, ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ອໂຍນິໂສ ສງ຺ຂສທ຺ທໍ ຄເວສິສ຺ສນ຺ຕີ’ຕິ. ເຕສໍ ເປກ຺ຂມານານໍ ສງ຺ຂໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ສງ຺ຂໍ ອຸປລາເປຕ຺ວາ ສງ຺ຂໍ ອາທາຍ ປກ຺ກາມິ. ອຖ ໂຂ, ຣາຊຎ຺ຎ, ເຕສໍ ປຈ຺ຈນ຺ຕຊນປທານໍ ມນຸສ຺ສານໍ ເອຕທໂຫສິ – ‘ຍທາ ກິຣ, ໂຠ, ອຍໍ ສງ຺ໂຂ ນາມ ປຸຣິສສຫຄໂຕ ຈ ໂຫຕິ ວາຍາມສຫຄໂຕ [ວາໂຍສຫຄໂຕ (ສ຺ຍາ.)] ຈ ວາຍຸສຫຄໂຕ ຈ, ຕທາຍໍ ສງ຺ໂຂ ສທ຺ທໍ ກໂຣຕິ, ຍທາ ປນາຍໍ ສງ຺ໂຂ ເນວ ປຸຣິສສຫຄໂຕ ໂຫຕິ ນ ວາຍາມສຫຄໂຕ ນ ວາຍຸສຫຄໂຕ, ນາຍໍ ສງ຺ໂຂ ສທ຺ທໍ ກໂຣຕີ’ຕິ. ເອວເມວ ໂຂ, ຣາຊຎ຺ຎ, ຍທາຍໍ ກາໂຍ ອາຍຸສຫຄໂຕ ຈ ໂຫຕິ ອຸສ຺ມາສຫຄໂຕ ຈ ວິຎ຺ຎາຓສຫຄໂຕ ຈ, ຕທາ ອຠິກ຺ກມຕິປິ ປຏິກ຺ກມຕິປິ ຕິຏ຺ຐຕິປິ ນິສີທຕິປິ ເສຍ຺ຍມ຺ປິ ກປ຺ເປຕິ, ຈກ຺ຂຸນາປິ ຣູປໍ ປສ຺ສຕິ, ໂສເຕນປິ ສທ຺ທໍ ສຸຓາຕິ, ຆາເນນປິ ຄນ຺ຘໍ ຆາຍຕິ, ຊິວ຺ຫາຍປິ ຣສໍ ສາຍຕິ, ກາເຍນປິ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພໍ ຜຸສຕິ, ມນສາປິ ຘມ຺ມໍ ວິຊານາຕິ. ຍທາ ປນາຍໍ ກາໂຍ ເນວ ອາຍຸສຫຄໂຕ ໂຫຕິ, ນ ອຸສ຺ມາສຫຄໂຕ, ນ ວິຎ຺ຎາຓສຫຄໂຕ, ຕທາ ເນວ ອຠິກ຺ກມຕິ ນ ປຏິກ຺ກມຕິ ນ ຕິຏ຺ຐຕິ ນ ນິສີທຕິ ນ ເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປຕິ, ຈກ຺ຂຸນາປິ ຣູປໍ ນ ປສ຺ສຕິ, ໂສເຕນປິ ສທ຺ທໍ ນ ສຸຓາຕິ, ຆາເນນປິ ຄນ຺ຘໍ ນ ຆາຍຕິ, ຊິວ຺ຫາຍປິ ຣສໍ ນ ສາຍຕິ, ກາເຍນປິ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພໍ ນ ຜຸສຕິ, ມນສາປິ ຘມ຺ມໍ ນ ວິຊານາຕິ. ອິມິນາປິ ໂຂ ເຕ, ຣາຊຎ຺ຎ, ປຣິຍາເຍນ ເອວໍ ໂຫຕຸ – ‘ອິຕິປິ ອຕ຺ຖິ ປໂຣ ໂລໂກ, ອຕ຺ຖິ ສຕ຺ຕາ ໂອປປາຕິກາ, ອຕ຺ຖິ ສຸກຕທຸກ຺ກຏານໍ ກມ຺ມານໍ ຜລໍ ວິປາໂກ’ຕິ [ວິປາໂກຕິ, ປຐມຠາຓວາຣໍ (ສ຺ຍາ.)].

໔໒໗. ‘‘ກິຎ຺ຈາປິ ຠວໍ ກສ຺ສໂປ ເອວມາຫ, ອຖ ໂຂ ເອວໍ ເມ ເອຕ຺ຖ ໂຫຕິ – ‘ອິຕິປິ ນຕ຺ຖິ ປໂຣ ໂລໂກ, ນຕ຺ຖິ ສຕ຺ຕາ ໂອປປາຕິກາ, ນຕ຺ຖິ ສຸກຕທຸກ຺ກຏານໍ ກມ຺ມານໍ ຜລໍ ວິປາໂກ’’’ຕິ. ‘‘ອຕ຺ຖິ ປນ, ຣາຊຎ຺ຎ, ປຣິຍາໂຍ…ເປ… ອຕ຺ຖິ, ໂຠ ກສ຺ສປ, ປຣິຍາໂຍ…ເປ… ຍຖາ ກຖໍ ວິຍ ຣາຊຎ຺ຎາ’’ຕິ? ‘‘ອິຘ ເມ, ໂຠ ກສ຺ສປ, ປຸຣິສາ ໂຈຣໍ ອາຄຸຈາຣິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ຕິ – ‘ອຍໍ ເຕ, ຠນ຺ເຕ, ໂຈໂຣ ອາຄຸຈາຣີ, ອິມສ຺ສ ຍໍ ອິຈ຺ຉສິ, ຕໍ ທຓ຺ຑໍ ປເຓຫີ’ຕິ. ຕ຺ຍາຫໍ ເອວໍ ວທາມິ – ‘ເຕນ ຫິ, ໂຠ, ອິມສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ຉວິໍ ຉິນ຺ທຖ, ອປ຺ເປວ ນາມສ຺ສ ຊີວໍ ປສ຺ເສຍ຺ຍາມາ’ຕິ. ເຕ ຕສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ຉວິໍ ຉິນ຺ທນ຺ຕິ. ເນວສ຺ສ ມຍໍ ຊີວໍ ປສ຺ສາມ. ຕ຺ຍາຫໍ ເອວໍ ວທາມິ – ‘ເຕນ ຫິ, ໂຠ, ອິມສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ຈມ຺ມໍ ຉິນ຺ທຖ, ມໍສໍ ຉິນ຺ທຖ, ນ຺ຫາຣຸໍ ຉິນ຺ທຖ, ອຏ຺ຐິໍ ຉິນ຺ທຖ, ອຏ຺ຐິມິຎ຺ຊໍ ຉິນ຺ທຖ, ອປ຺ເປວ ນາມສ຺ສ ຊີວໍ ປສ຺ເສຍ຺ຍາມາ’ຕິ. ເຕ ຕສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ອຏ຺ຐິມິຎ຺ຊໍ ຉິນ຺ທນ຺ຕິ, ເນວສ຺ສ ມຍໍ ຊີວໍ ປສ຺ເສຍ຺ຍາມ. ອຍມ຺ປິ ໂຂ, ໂຠ ກສ຺ສປ, ປຣິຍາໂຍ, ເຍນ ເມ ປຣິຍາເຍນ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ອິຕິປິ ນຕ຺ຖິ ປໂຣ ໂລໂກ, ນຕ຺ຖິ ສຕ຺ຕາ ໂອປປາຕິກາ, ນຕ຺ຖິ ສຸກຕທຸກ຺ກຏານໍ ກມ຺ມານໍ ຜລໍ ວິປາໂກ’’’ຕິ.

ອຄ຺ຄິກຊຏິລອຸປມາ

໔໒໘. ‘‘ເຕນ ຫິ, ຣາຊຎ຺ຎ, ອຸປມໍ ເຕ ກຣິສ຺ສາມິ. ອຸປມາຍ ມິເຘກຈ຺ເຈ ວິຎ຺ຎູ ປຸຣິສາ ຠາສິຕສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ອາຊານນ຺ຕິ. ຠູຕປຸພ຺ພໍ, ຣາຊຎ຺ຎ, ອຎ຺ຎຕໂຣ ອຄ຺ຄິໂກ ຊຏິໂລ ອຣຎ຺ຎາຍຕເນ ປຓ຺ຓກຸຏິຍາ ສມ຺ມຕິ [ວສຕິ (ສີ. ປີ.)]. ອຖ ໂຂ, ຣາຊຎ຺ຎ, ອຎ຺ຎຕໂຣ ຊນປເທ ສຕ຺ໂຖ [ສຕ຺ໂຖ ຊນປທປເທສາ (ສີ.), ຊນປໂທ ສຕ຺ຖວາໂສ (ສ຺ຍາ.), ຊນປທປເທໂສ (ປີ.)] ວຸຏ຺ຐາສິ. ອຖ ໂຂ ໂສ ສຕ຺ໂຖ [ສຕ຺ຖວາໂສ (ສ຺ຍາ.)] ຕສ຺ສ ອຄ຺ຄິກສ຺ສ ຊຏິລສ຺ສ ອສ຺ສມສ຺ສ ສາມນ຺ຕາ ເອກຣຕ຺ຕິໍ ວສິຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ອຖ ໂຂ, ຣາຊຎ຺ຎ, ຕສ຺ສ ອຄ຺ຄິກສ຺ສ ຊຏິລສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘ຍໍນູນາຫໍ ເຍນ ໂສ ສຕ຺ຖວາໂສ ເຕນຸປສງ຺ກເມຍ຺ຍໍ, ອປ຺ເປວ ນາເມຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈິ ອຸປກຣຓໍ ອຘິຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ໂສ ອຄ຺ຄິໂກ ຊຏິໂລ ກາລສ຺ເສວ ວຸຏ຺ຐາຍ ເຍນ ໂສ ສຕ຺ຖວາໂສ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອທ຺ທສ ຕສ຺ມິໍ ສຕ຺ຖວາເສ ທຫຣໍ ກຸມາຣໍ ມນ຺ທໍ ອຸຕ຺ຕານເສຍ຺ຍກໍ ຉຑ຺ຑິຕໍ. ທິສ຺ວານສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘ນ ໂຂ ເມ ຕໍ ປຕິຣູປໍ ຍໍ ເມ ເປກ຺ຂມານສ຺ສ ມນຸສ຺ສຠູໂຕ ກາລງ຺ກເຣຍ຺ຍ; ຍໍນູນາຫໍ ອິມໍ ທາຣກໍ ອສ຺ສມໍ ເນຕ຺ວາ ອາປາເທຍ຺ຍໍ ໂປເສຍ຺ຍໍ ວຑ຺ເຒຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ໂສ ອຄ຺ຄິໂກ ຊຏິໂລ ຕໍ ທາຣກໍ ອສ຺ສມໍ ເນຕ຺ວາ ອາປາເທສິ ໂປເສສິ ວຑ຺ເຒສິ. ຍທາ ໂສ ທາຣໂກ ທສວສ຺ສຸທ຺ເທສິໂກ ວາ ໂຫຕິ [ອໂຫສິ (?)] ທ຺ວາທສວສ຺ສຸທ຺ເທສິໂກ ວາ, ອຖ ໂຂ ຕສ຺ສ ອຄ຺ຄິກສ຺ສ ຊຏິລສ຺ສ ຊນປເທ ກຎ຺ຈິເທວ ກຣຓີຍໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ. ອຖ ໂຂ ໂສ ອຄ຺ຄິໂກ ຊຏິໂລ ຕໍ ທາຣກໍ ເອຕທໂວຈ – ‘ອິຈ຺ຉາມຫໍ, ຕາຕ, ຊນປທໍ [ນຄຣໍ (ກ.)] ຄນ຺ຕຸໍ; ອຄ຺ຄິໍ, ຕາຕ, ປຣິຈເຣຍ຺ຍາສິ. ມາ ຈ ເຕ ອຄ຺ຄິ ນິພ຺ພາຍິ. ສເຈ ຈ ເຕ ອຄ຺ຄິ ນິພ຺ພາເຍຍ຺ຍ, ອຍໍ ວາສີ ອິມານິ ກຏ຺ຐານິ ອິທໍ ອຣຓິສຫິຕໍ, ອຄ຺ຄິໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອຄ຺ຄິໍ ປຣິຈເຣຍ຺ຍາສີ’ຕິ. ອຖ ໂຂ ໂສ ອຄ຺ຄິໂກ ຊຏິໂລ ຕໍ ທາຣກໍ ເອວໍ ອນຸສາສິຕ຺ວາ ຊນປທໍ ອຄມາສິ. ຕສ຺ສ ຂິຑ຺ຑາປສຸຕສ຺ສ ອຄ຺ຄິ ນິພ຺ພາຍິ.

‘‘ອຖ ໂຂ ຕສ຺ສ ທາຣກສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘ປິຕາ ໂຂ ມໍ ເອວໍ ອວຈ – ‘‘ອຄ຺ຄິໍ, ຕາຕ, ປຣິຈເຣຍ຺ຍາສິ. ມາ ຈ ເຕ ອຄ຺ຄິ ນິພ຺ພາຍິ. ສເຈ ຈ ເຕ ອຄ຺ຄິ ນິພ຺ພາເຍຍ຺ຍ, ອຍໍ ວາສີ ອິມານິ ກຏ຺ຐານິ ອິທໍ ອຣຓິສຫິຕໍ, ອຄ຺ຄິໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອຄ຺ຄິໍ ປຣິຈເຣຍ຺ຍາສີ’’ຕິ. ຍໍນູນາຫໍ ອຄ຺ຄິໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອຄ຺ຄິໍ ປຣິຈເຣຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ໂສ ທາຣໂກ ອຣຓິສຫິຕໍ ວາສິຍາ ຕຈ຺ຉິ – ‘ອປ຺ເປວ ນາມ ອຄ຺ຄິໍ ອຘິຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ. ເນວ ໂສ ອຄ຺ຄິໍ ອຘິຄຈ຺ຉິ. ອຣຓິສຫິຕໍ ທ຺ວິຘາ ຜາເລສິ, ຕິຘາ ຜາເລສິ, ຈຕຸຘາ ຜາເລສິ, ປຎ຺ຈຘາ ຜາເລສິ, ທສຘາ ຜາເລສິ, ສຕຘາ [ວີສຕິຘາ (ສ຺ຍາ.)] ຜາເລສິ, ສກລິກໍ ສກລິກໍ ອກາສິ, ສກລິກໍ ສກລິກໍ ກຣິຕ຺ວາ ອຸທຸກ຺ຂເລ ໂກຏ຺ເຏສິ, ອຸທຸກ຺ຂເລ ໂກຏ຺ເຏຕ຺ວາ ມຫາວາເຕ ໂອປຸນິ [ໂອຜຸນິ (ສ຺ຍາ. ກ.)] – ‘ອປ຺ເປວ ນາມ ອຄ຺ຄິໍ ອຘິຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ. ເນວ ໂສ ອຄ຺ຄິໍ ອຘິຄຈ຺ຉິ.

‘‘ອຖ ໂຂ ໂສ ອຄ຺ຄິໂກ ຊຏິໂລ ຊນປເທ ຕໍ ກຣຓີຍໍ ຕີເຣຕ຺ວາ ເຍນ ສໂກ ອສ຺ສໂມ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຕໍ ທາຣກໍ ເອຕທໂວຈ – ‘ກຈ຺ຈິ ເຕ, ຕາຕ, ອຄ຺ຄິ ນ ນິພ຺ພຸໂຕ’ຕິ? ‘ອິຘ ເມ, ຕາຕ, ຂິຑ຺ຑາປສຸຕສ຺ສ ອຄ຺ຄິ ນິພ຺ພາຍິ. ຕສ຺ສ ເມ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ປິຕາ ໂຂ ມໍ ເອວໍ ອວຈ ອຄ຺ຄິໍ, ຕາຕ, ປຣິຈເຣຍ຺ຍາສິ. ມາ ຈ ເຕ, ຕາຕ, ອຄ຺ຄິ ນິພ຺ພາຍິ. ສເຈ ຈ ເຕ ອຄ຺ຄິ ນິພ຺ພາເຍຍ຺ຍ, ອຍໍ ວາສີ ອິມານິ ກຏ຺ຐານິ ອິທໍ ອຣຓິສຫິຕໍ, ອຄ຺ຄິໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອຄ຺ຄິໍ ປຣິຈເຣຍ຺ຍາສີຕິ. ຍໍນູນາຫໍ ອຄ຺ຄິໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອຄ຺ຄິໍ ປຣິຈເຣຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ຂ຺ວາຫໍ, ຕາຕ, ອຣຓິສຫິຕໍ ວາສິຍາ ຕຈ຺ຉິໍ – ‘‘ອປ຺ເປວ ນາມ ອຄ຺ຄິໍ ອຘິຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ເນວາຫໍ ອຄ຺ຄິໍ ອຘິຄຈ຺ຉິໍ. ອຣຓິສຫິຕໍ ທ຺ວິຘາ ຜາເລສິໍ, ຕິຘາ ຜາເລສິໍ, ຈຕຸຘາ ຜາເລສິໍ, ປຎ຺ຈຘາ ຜາເລສິໍ, ທສຘາ ຜາເລສິໍ, ສຕຘາ ຜາເລສິໍ, ສກລິກໍ ສກລິກໍ ອກາສິໍ, ສກລິກໍ ສກລິກໍ ກຣິຕ຺ວາ ອຸທຸກ຺ຂເລ ໂກຏ຺ເຏສິໍ, ອຸທຸກ຺ຂເລ ໂກຏ຺ເຏຕ຺ວາ ມຫາວາເຕ ໂອປຸນິໍ – ‘‘ອປ຺ເປວ ນາມ ອຄ຺ຄິໍ ອຘິຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ເນວາຫໍ ອຄ຺ຄິໍ ອຘິຄຈ຺ຉິ’’’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ຕສ຺ສ ອຄ຺ຄິກສ຺ສ ຊຏິລສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘ຍາວ ພາໂລ ອຍໍ ທາຣໂກ ອພ຺ຍຕ຺ໂຕ, ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ອໂຍນິໂສ ອຄ຺ຄິໍ ຄເວສິສ຺ສຕີ’ຕິ. ຕສ຺ສ ເປກ຺ຂມານສ຺ສ ອຣຓິສຫິຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຄ຺ຄິໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຕໍ ທາຣກໍ ເອຕທໂວຈ – ‘ເອວໍ ໂຂ, ຕາຕ, ອຄ຺ຄິ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕພ຺ໂພ. ນ ຕ຺ເວວ ຍຖາ ຕ຺ວໍ ພາໂລ ອພ຺ຍຕ຺ໂຕ ອໂຍນິໂສ ອຄ຺ຄິໍ ຄເວສີ’ຕິ. ເອວເມວ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ຣາຊຎ຺ຎ, ພາໂລ ອພ຺ຍຕ຺ໂຕ ອໂຍນິໂສ ປຣໂລກໍ ຄເວສິສ຺ສສິ. ປຏິນິສ຺ສຊ຺ເຊຕໍ, ຣາຊຎ຺ຎ, ປາປກໍ ທິຏ຺ຐິຄຕໍ, ປຏິນິສ຺ສຊ຺ເຊຕໍ, ຣາຊຎ຺ຎ, ປາປກໍ ທິຏ຺ຐິຄຕໍ, ມາ ເຕ ອໂຫສິ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ອຫິຕາຍ ທຸກ຺ຂາຍາ’’ຕິ.

໔໒໙. ‘‘ກິຎ຺ຈາປິ ຠວໍ ກສ຺ສໂປ ເອວມາຫ, ອຖ ໂຂ ເນວາຫໍ ສກ຺ໂກມິ ອິທໍ ປາປກໍ ທິຏ຺ຐິຄຕໍ ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊິຕຸໍ. ຣາຊາປິ ມໍ ປເສນທິ ໂກສໂລ ຊານາຕິ ຕິໂຣຣາຊາໂນປິ – ‘ປາຍາສິ ຣາຊຎ຺ໂຎ ເອວໍວາທີ ເອວໍທິຏ຺ຐີ – ‘‘ອິຕິປິ ນຕ຺ຖິ ປໂຣ ໂລໂກ, ນຕ຺ຖິ ສຕ຺ຕາ ໂອປປາຕິກາ, ນຕ຺ຖິ ສຸກຕທຸກ຺ກຏານໍ ກມ຺ມານໍ ຜລໍ ວິປາໂກ’’ຕິ. ສຈາຫໍ, ໂຠ ກສ຺ສປ, ອິທໍ ປາປກໍ ທິຏ຺ຐິຄຕໍ ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊິສ຺ສາມິ, ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ເມ ວຕ຺ຕາໂຣ – ‘ຍາວ ພາໂລ ປາຍາສິ ຣາຊຎ຺ໂຎ ອພ຺ຍຕ຺ໂຕ ທຸຄ຺ຄຫິຕຄາຫີ’ຕິ. ໂກເປນປິ ນໍ ຫຣິສ຺ສາມິ, ມກ຺ເຂນປິ ນໍ ຫຣິສ຺ສາມິ, ປລາເສນປິ ນໍ ຫຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ.

ທ຺ເວ ສຕ຺ຖວາຫອຸປມາ

໔໓໐. ‘‘ເຕນ ຫິ, ຣາຊຎ຺ຎ, ອຸປມໍ ເຕ ກຣິສ຺ສາມິ. ອຸປມາຍ ມິເຘກຈ຺ເຈ ວິຎ຺ຎູ ປຸຣິສາ ຠາສິຕສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ອາຊານນ຺ຕິ. ຠູຕປຸພ຺ພໍ, ຣາຊຎ຺ຎ, ມຫາສກຏສຕ຺ໂຖ ສກຏສຫສ຺ສໍ ປຸຣຕ຺ຖິມາ ຊນປທາ ປຈ຺ຉິມໍ ຊນປທໍ ອຄມາສິ. ໂສ ເຍນ ເຍນ ຄຈ຺ຉິ, ຂິປ຺ປໍເຍວ ປຣິຍາທິຍຕິ ຕິຓກຏ຺ໂຐທກໍ ຫຣິຕກປຓ຺ຓໍ. ຕສ຺ມິໍ ໂຂ ປນ ສຕ຺ເຖ ທ຺ເວ ສຕ຺ຖວາຫາ ອເຫສຸໍ ເອໂກ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ສກຏສຕານໍ, ເອໂກ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ສກຏສຕານໍ. ອຖ ໂຂ ເຕສໍ ສຕ຺ຖວາຫານໍ ເອຕທໂຫສິ – ‘ອຍໍ ໂຂ ມຫາສກຏສຕ຺ໂຖ ສກຏສຫສ຺ສໍ; ເຕ ມຍໍ ເຍນ ເຍນ ຄຈ຺ຉາມ, ຂິປ຺ປເມວ ປຣິຍາທິຍຕິ ຕິຓກຏ຺ໂຐທກໍ ຫຣິຕກປຓ຺ຓໍ. ຍໍນູນ ມຍໍ ອິມໍ ສຕ຺ຖໍ ທ຺ວິຘາ ວິຠເຊຍ຺ຍາມ – ເອກໂຕ ປຎ຺ຈ ສກຏສຕານິ ເອກໂຕ ປຎ຺ຈ ສກຏສຕານີ’ຕິ. ເຕ ຕໍ ສຕ຺ຖໍ ທ຺ວິຘາ ວິຠຊິໍສຸ [ວິຠເຊສຸໍ (ກ.)] ເອກໂຕ ປຎ຺ຈ ສກຏສຕານິ, ເອກໂຕ ປຎ຺ຈ ສກຏສຕານິ. ເອໂກ ສຕ຺ຖວາໂຫ ພຫຸໍ ຕິຓຎ຺ຈ ກຏ຺ຐຎ຺ຈ ອຸທກຎ຺ຈ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ສຕ຺ຖໍ ປຍາເປສິ [ປາຍາເປສິ (ສີ. ປີ.)]. ທ຺ວີຫຕີຫປຍາໂຕ ໂຂ ປນ ໂສ ສຕ຺ໂຖ ອທ຺ທສ ປຸຣິສໍ ກາຬໍ ໂລຫິຕກ຺ຂໍ [ໂລຫິຕກ຺ຂິໍ (ສ຺ຍາ.)] ສນ຺ນທ຺ຘກລາປໍ [ອາສນ຺ນທ຺ຘກລາປໍ (ສ຺ຍາ.)] ກຸມຸທມາລິໍ ອລ຺ລວຕ຺ຖໍ ອລ຺ລເກສໍ ກທ຺ທມມກ຺ຂິເຕຫິ ຈກ຺ເກຫິ ຠທ຺ເຣນ ຣເຖນ ປຏິປຖໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ’, ທິສ຺ວາ ເອຕທໂວຈ – ‘ກຸໂຕ, ໂຠ, ອາຄຈ຺ຉສີ’ຕິ? ‘ອມຸກມ຺ຫາ ຊນປທາ’ຕິ. ‘ກຸຫິໍ ຄມິສ຺ສສີ’ຕິ? ‘ອມຸກໍ ນາມ ຊນປທ’ນ຺ຕິ. ‘ກຈ຺ຈິ, ໂຠ, ປຸຣໂຕ ກນ຺ຕາເຣ ມຫາເມໂຆ ອຠິປ຺ປວຸຏ຺ໂຐ’ຕິ? ‘ເອວໍ, ໂຠ, ປຸຣໂຕ ກນ຺ຕາເຣ ມຫາເມໂຆ ອຠິປ຺ປວຸຏ຺ໂຐ, ອາສິຕ຺ໂຕທການິ ວຏຸມານິ, ພຫຸ ຕິຓຎ຺ຈ ກຏ຺ຐຎ຺ຈ ອຸທກຎ຺ຈ. ຉຑ຺ເຑຖ, ໂຠ, ປຸຣາຓານິ ຕິຓານິ ກຏ຺ຐານິ ອຸທການິ, ລຫຸຠາເຣຫິ ສກເຏຫິ ສີຆໍ ສີຆໍ ຄຈ຺ຉຖ, ມາ ໂຍຄ຺ຄານິ ກິລມິຕ຺ຖາ’ຕິ.

‘‘ອຖ ໂຂ ໂສ ສຕ຺ຖວາໂຫ ສຕ຺ຖິເກ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘ອຍໍ, ໂຠ, ປຸຣິໂສ ເອວມາຫ – ‘‘ປຸຣໂຕ ກນ຺ຕາເຣ ມຫາເມໂຆ ອຠິປ຺ປວຸຏ຺ໂຐ, ອາສິຕ຺ໂຕທການິ ວຏຸມານິ, ພຫຸ ຕິຓຎ຺ຈ ກຏ຺ຐຎ຺ຈ ອຸທກຎ຺ຈ. ຉຑ຺ເຑຖ, ໂຠ, ປຸຣາຓານິ ຕິຓານິ ກຏ຺ຐານິ ອຸທການິ, ລຫຸຠາເຣຫິ ສກເຏຫິ ສີຆໍ ສີຆໍ ຄຈ຺ຉຖ, ມາ ໂຍຄ຺ຄານິ ກິລມິຕ຺ຖາ’’ຕິ. ຉຑ຺ເຑຖ, ໂຠ, ປຸຣາຓານິ ຕິຓານິ ກຏ຺ຐານິ ອຸທການິ, ລຫຸຠາເຣຫິ ສກເຏຫິ ສຕ຺ຖໍ ປຍາເປຖາ’ຕິ. ‘ເອວໍ, ໂຠ’ຕິ ໂຂ ເຕ ສຕ຺ຖິກາ ຕສ຺ສ ສຕ຺ຖວາຫສ຺ສ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ປຸຣາຓານິ ຕິຓານິ ກຏ຺ຐານິ ອຸທການິ ລຫຸຠາເຣຫິ ສກເຏຫິ ສຕ຺ຖໍ ປຍາເປສຸໍ. ເຕ ປຐເມປິ ສຕ຺ຖວາເສ ນ ອທ຺ທສໍສຸ ຕິຓໍ ວາ ກຏ຺ຐໍ ວາ ອຸທກໍ ວາ. ທຸຕິເຍປິ ສຕ຺ຖວາເສ… ຕຕິເຍປິ ສຕ຺ຖວາເສ… ຈຕຸຕ຺ເຖປິ ສຕ຺ຖວາເສ… ປຎ຺ຈເມປິ ສຕ຺ຖວາເສ… ຉຏ຺ເຐປິ ສຕ຺ຖວາເສ… ສຕ຺ຕເມປິ ສຕ຺ຖວາເສ ນ ອທ຺ທສໍສຸ ຕິຓໍ ວາ ກຏ຺ຐໍ ວາ ອຸທກໍ ວາ. ສພ຺ເພວ ອນຍພ຺ຍສນໍ ອາປຊ຺ຊິໍສຸ. ເຍ ຈ ຕສ຺ມິໍ ສຕ຺ເຖ ອເຫສຸໍ ມນຸສ຺ສາ ວາ ປສູ ວາ, ສພ຺ເພ ໂສ ຍກ຺ໂຂ ອມນຸສ຺ໂສ ຠກ຺ເຂສິ. ອຏ຺ຐິກາເນວ ເສສານິ.

‘‘ຍທາ ອຎ຺ຎາສິ ທຸຕິໂຍ ສຕ຺ຖວາໂຫ – ‘ພຫຸນິກ຺ຂນ຺ໂຕ ໂຂ, ໂຠ, ທານິ ໂສ ສຕ຺ໂຖ’ຕິ ພຫຸໍ ຕິຓຎ຺ຈ ກຏ຺ຐຎ຺ຈ ອຸທກຎ຺ຈ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ສຕ຺ຖໍ ປຍາເປສິ. ທ຺ວີຫຕີຫປຍາໂຕ ໂຂ ປນ ໂສ ສຕ຺ໂຖ ອທ຺ທສ ປຸຣິສໍ ກາຬໍ ໂລຫິຕກ຺ຂໍ ສນ຺ນທ຺ຘກລາປໍ ກຸມຸທມາລິໍ ອລ຺ລວຕ຺ຖໍ ອລ຺ລເກສໍ ກທ຺ທມມກ຺ຂິເຕຫິ ຈກ຺ເກຫິ ຠທ຺ເຣນ ຣເຖນ ປຏິປຖໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ, ທິສ຺ວາ ເອຕທໂວຈ – ‘ກຸໂຕ, ໂຠ, ອາຄຈ຺ຉສີ’ຕິ? ‘ອມຸກມ຺ຫາ ຊນປທາ’ຕິ. ‘ກຸຫິໍ ຄມິສ຺ສສີ’ຕິ? ‘ອມຸກໍ ນາມ ຊນປທ’ນ຺ຕິ. ‘ກຈ຺ຈິ, ໂຠ, ປຸຣໂຕ ກນ຺ຕາເຣ ມຫາເມໂຆ ອຠິປ຺ປວຸຏ຺ໂຐ’ຕິ? ‘ເອວໍ, ໂຠ, ປຸຣໂຕ ກນ຺ຕາເຣ ມຫາເມໂຆ ອຠິປ຺ປວຸຏ຺ໂຐ. ອາສິຕ຺ໂຕທການິ ວຏຸມານິ, ພຫຸ ຕິຓຎ຺ຈ ກຏ຺ຐຎ຺ຈ ອຸທກຎ຺ຈ. ຉຑ຺ເຑຖ, ໂຠ, ປຸຣາຓານິ ຕິຓານິ ກຏ຺ຐານິ ອຸທການິ, ລຫຸຠາເຣຫິ ສກເຏຫິ ສີຆໍ ສີຆໍ ຄຈ຺ຉຖ, ມາ ໂຍຄ຺ຄານິ ກິລມິຕ຺ຖາ’ຕິ.

‘‘ອຖ ໂຂ ໂສ ສຕ຺ຖວາໂຫ ສຕ຺ຖິເກ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘ອຍໍ, ໂຠ, ‘‘ປຸຣິໂສ ເອວມາຫ – ປຸຣໂຕ ກນ຺ຕາເຣ ມຫາເມໂຆ ອຠິປ຺ປວຸຏ຺ໂຐ, ອາສິຕ຺ໂຕທການິ ວຏຸມານິ, ພຫຸ ຕິຓຎ຺ຈ ກຏ຺ຐຎ຺ຈ ອຸທກຎ຺ຈ. ຉຑ຺ເຑຖ, ໂຠ, ປຸຣາຓານິ ຕິຓານິ ກຏ຺ຐານິ ອຸທການິ, ລຫຸຠາເຣຫິ ສກເຏຫິ ສີຆໍ ສີຆໍ ຄຈ຺ຉຖ; ມາ ໂຍຄ຺ຄານິ ກິລມິຕ຺ຖາ’’ຕິ. ອຍໍ ໂຠ ປຸຣິໂສ ເນວ ອມ຺ຫາກໍ ມິຕ຺ໂຕ, ນ ຎາຕິສາໂລຫິໂຕ, ກຖໍ ມຍໍ ອິມສ຺ສ ສທ຺ຘາຍ ຄມິສ຺ສາມ. ນ ໂວ ຉຑ຺ເຑຕພ຺ພານິ ປຸຣາຓານິ ຕິຓານິ ກຏ຺ຐານິ ອຸທການິ, ຍຖາຠເຕນ ຠຓ຺ເຑນ ສຕ຺ຖໍ ປຍາເປຖ. ນ ໂນ ປຸຣາຓໍ ຉຑ຺ເຑສ຺ສາມາ’ຕິ. ‘ເອວໍ, ໂຠ’ຕິ ໂຂ ເຕ ສຕ຺ຖິກາ ຕສ຺ສ ສຕ຺ຖວາຫສ຺ສ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ຍຖາຠເຕນ ຠຓ຺ເຑນ ສຕ຺ຖໍ ປຍາເປສຸໍ. ເຕ ປຐເມປິ ສຕ຺ຖວາເສ ນ ອທ຺ທສໍສຸ ຕິຓໍ ວາ ກຏ຺ຐໍ ວາ ອຸທກໍ ວາ. ທຸຕິເຍປິ ສຕ຺ຖວາເສ… ຕຕິເຍປິ ສຕ຺ຖວາເສ… ຈຕຸຕ຺ເຖປິ ສຕ຺ຖວາເສ… ປຎ຺ຈເມປິ ສຕ຺ຖວາເສ… ຉຏ຺ເຐປິ ສຕ຺ຖວາເສ… ສຕ຺ຕເມປິ ສຕ຺ຖວາເສ ນ ອທ຺ທສໍສຸ ຕິຓໍ ວາ ກຏ຺ຐໍ ວາ ອຸທກໍ ວາ. ຕຎ຺ຈ ສຕ຺ຖໍ ອທ຺ທສໍສຸ ອນຍພ຺ຍສນໍ ອາປນ຺ນໍ. ເຍ ຈ ຕສ຺ມິໍ ສຕ຺ເຖປິ ອເຫສຸໍ ມນຸສ຺ສາ ວາ ປສູ ວາ, ເຕສຎ຺ຈ ອຏ຺ຐິກາເນວ ອທ຺ທສໍສຸ ເຕນ ຍກ຺ເຂນ ອມນຸສ຺ເສນ ຠກ຺ຂິຕານໍ.

‘‘ອຖ ໂຂ ໂສ ສຕ຺ຖວາໂຫ ສຕ຺ຖິເກ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘ອຍໍ ໂຂ, ໂຠ, ສຕ຺ໂຖ ອນຍພ຺ຍສນໍ ອາປນ຺ໂນ, ຍຖາ ຕໍ ເຕນ ພາເລນ ສຕ຺ຖວາເຫນ ປຣິຓາຍເກນ. ເຕນ ຫິ, ໂຠ, ຍານມ຺ຫາກໍ ສຕ຺ເຖ ອປ຺ປສາຣານິ ປຓິຍານິ, ຕານິ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ, ຍານິ ອິມສ຺ມິໍ ສຕ຺ເຖ ມຫາສາຣານິ ປຓິຍານິ, ຕານິ ອາທິຍຖາ’ຕິ. ‘ເອວໍ, ໂຠ’ຕິ ໂຂ ເຕ ສຕ຺ຖິກາ ຕສ຺ສ ສຕ຺ຖວາຫສ຺ສ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ຍານິ ສກສ຺ມິໍ ສຕ຺ເຖ ອປ຺ປສາຣານິ ປຓິຍານິ, ຕານິ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ຍານິ ຕສ຺ມິໍ ສຕ຺ເຖ ມຫາສາຣານິ ປຓິຍານິ, ຕານິ ອາທິຍິຕ຺ວາ ໂສຕ຺ຖິນາ ຕໍ ກນ຺ຕາຣໍ ນິຕ຺ຖຣິໍສຸ, ຍຖາ ຕໍ ປຓ຺ຑິເຕນ ສຕ຺ຖວາເຫນ ປຣິຓາຍເກນ. ເອວເມວ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ຣາຊຎ຺ຎ, ພາໂລ ອພ຺ຍຕ຺ໂຕ ອນຍພ຺ຍສນໍ ອາປຊ຺ຊິສ຺ສສິ ອໂຍນິໂສ ປຣໂລກໍ ຄເວສນ຺ໂຕ ເສຍ຺ຍຖາປິ ໂສ ປຸຣິໂມ ສຕ຺ຖວາໂຫ. ເຍປິ ຕວ [ເຕ (ກ.)] ໂສຕພ຺ພໍ ສທ຺ຘາຕພ຺ພໍ [ສທ຺ທຫາຕພ຺ພໍ (ປີ. ກ.)] ມຎ຺ຎິສ຺ສນ຺ຕິ, ເຕປິ ອນຍພ຺ຍສນໍ ອາປຊ຺ຊິສ຺ສນ຺ຕິ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ເຕ ສຕ຺ຖິກາ. ປຏິນິສ຺ສຊ຺ເຊຕໍ, ຣາຊຎ຺ຎ, ປາປກໍ ທິຏ຺ຐິຄຕໍ; ປຏິນິສ຺ສຊ຺ເຊຕໍ, ຣາຊຎ຺ຎ, ປາປກໍ ທິຏ຺ຐິຄຕໍ. ມາ ເຕ ອໂຫສິ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ອຫິຕາຍ ທຸກ຺ຂາຍາ’’ຕິ.

໔໓໑. ‘‘ກິຎ຺ຈາປິ ຠວໍ ກສ຺ສໂປ ເອວມາຫ, ອຖ ໂຂ ເນວາຫໍ ສກ຺ໂກມິ ອິທໍ ປາປກໍ ທິຏ຺ຐິຄຕໍ ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊິຕຸໍ. ຣາຊາປິ ມໍ ປເສນທິ ໂກສໂລ ຊານາຕິ ຕິໂຣຣາຊາໂນປິ – ‘ປາຍາສິ ຣາຊຎ຺ໂຎ ເອວໍວາທີ ເອວໍທິຏ຺ຐີ – ‘‘ອິຕິປິ ນຕ຺ຖິ ປໂຣ ໂລໂກ…ເປ… ວິປາໂກ’’’ຕິ. ສຈາຫໍ, ໂຠ ກສ຺ສປ, ອິທໍ ປາປກໍ ທິຏ຺ຐິຄຕໍ ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊິສ຺ສາມິ, ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ເມ ວຕ຺ຕາໂຣ – ‘ຍາວ ພາໂລ ປາຍາສິ ຣາຊຎ຺ໂຎ, ອພ຺ຍຕ຺ໂຕ ທຸຄ຺ຄຫິຕຄາຫີ’ຕິ. ໂກເປນປິ ນໍ ຫຣິສ຺ສາມິ, ມກ຺ເຂນປິ ນໍ ຫຣິສ຺ສາມິ, ປລາເສນປິ ນໍ ຫຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ.

ຄູຖຠາຣິກອຸປມາ

໔໓໒. ‘‘ເຕນ ຫິ, ຣາຊຎ຺ຎ, ອຸປມໍ ເຕ ກຣິສ຺ສາມິ. ອຸປມາຍ ມິເຘກຈ຺ເຈ ວິຎ຺ຎູ ປຸຣິສາ ຠາສິຕສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ອາຊານນ຺ຕິ. ຠູຕປຸພ຺ພໍ, ຣາຊຎ຺ຎ, ອຎ຺ຎຕໂຣ ສູກຣໂປສໂກ ປຸຣິໂສ ສກມ຺ຫາ ຄາມາ ອຎ຺ຎໍ ຄາມໍ ອຄມາສິ. ຕຕ຺ຖ ອທ຺ທສ ປຫູຕໍ ສຸກ຺ຂຄູຖໍ ຉຑ຺ຑິຕໍ. ທິສ຺ວານສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘ອຍໍ ໂຂ ປຫຸໂຕ ສຸກ຺ຂຄູໂຖ ຉຑ຺ຑິໂຕ, ມມ ຈ ສູກຣຠຕ຺ຕໍ [ສູກຣານໍ ຠກ຺ໂຂ (ສ຺ຍາ.)]; ຍໍນູນາຫໍ ອິໂຕ ສຸກ຺ຂຄູຖໍ ຫເຣຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ. ໂສ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ປຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ປຫູຕໍ ສຸກ຺ຂຄູຖໍ ອາກິຣິຕ຺ວາ ຠຓ຺ຑິກໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ສີເສ ອຸພ຺ພາເຫຕ຺ວາ [ອຸຈ຺ຈາໂຣເປຕ຺ວາ (ກ. ສີ. ກ.)] ອຄມາສິ. ຕສ຺ສ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ມຫາອກາລເມໂຆ ປາວສ຺ສິ. ໂສ ອຸຄ຺ຆຣນ຺ຕໍ ປຄ຺ຆຣນ຺ຕໍ ຍາວ ອຄ຺ຄນຂາ ຄູເຖນ ມກ຺ຂິໂຕ ຄູຖຠາຣໍ ອາທາຍ ອຄມາສິ. ຕເມນໍ ມນຸສ຺ສາ ທິສ຺ວາ ເອວມາຫໍສຸ – ‘ກຈ຺ຈິ ໂນ ຕ຺ວໍ, ຠເຓ, ອຸມ຺ມຕ຺ໂຕ, ກຈ຺ຈິ ວິເຈໂຕ, ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ອຸຄ຺ຆຣນ຺ຕໍ ປຄ຺ຆຣນ຺ຕໍ ຍາວ ອຄ຺ຄນຂາ ຄູເຖນ ມກ຺ຂິໂຕ ຄູຖຠາຣໍ ຫຣິສ຺ສສີ’ຕິ. ‘ຕຸມ຺ເຫ ຂ຺ເວຕ຺ຖ, ຠເຓ, ອຸມ຺ມຕ຺ຕາ, ຕຸມ຺ເຫ ວິເຈຕາ, ຕຖາ ຫິ ປນ ເມ ສູກຣຠຕ຺ຕ’ນ຺ຕິ. ເອວເມວ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ຣາຊຎ຺ຎ, ຄູຖຠາຣິກູປໂມ [ຄູຖຫາຣິກູປໂມ (ສີ. ປີ.)] ມຎ຺ເຎ ປຏິຠາສິ. ປຏິນິສ຺ສຊ຺ເຊຕໍ, ຣາຊຎ຺ຎ, ປາປກໍ ທິຏ຺ຐິຄຕໍ. ປຏິນິສ຺ສຊ຺ເຊຕໍ, ຣາຊຎ຺ຎ, ປາປກໍ ທິຏ຺ຐິຄຕໍ. ມາ ເຕ ອໂຫສິ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ອຫິຕາຍ ທຸກ຺ຂາຍາ’’ຕິ.

໔໓໓. ‘‘ກິຎ຺ຈາປິ ຠວໍ ກສ຺ສໂປ ເອວມາຫ, ອຖ ໂຂ ເນວາຫໍ ສກ຺ໂກມິ ອິທໍ ປາປກໍ ທິຏ຺ຐິຄຕໍ ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊິຕຸໍ. ຣາຊາປິ ມໍ ປເສນທິ ໂກສໂລ ຊານາຕິ ຕິໂຣຣາຊາໂນປິ – ‘ປາຍາສິ ຣາຊຎ຺ໂຎ ເອວໍວາທີ ເອວໍທິຏ຺ຐີ – ‘‘ອິຕິປິ ນຕ຺ຖິ ປໂຣ ໂລໂກ…ເປ… ວິປາໂກ’’ຕິ. ສຈາຫໍ, ໂຠ ກສ຺ສປ, ອິທໍ ປາປກໍ ທິຏ຺ຐິຄຕໍ ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊິສ຺ສາມິ, ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ເມ ວຕ຺ຕາໂຣ – ‘ຍາວ ພາໂລ ປາຍາສິ ຣາຊຎ຺ໂຎ ອພ຺ຍຕ຺ໂຕ ທຸຄ຺ຄຫິຕຄາຫີ’ຕິ. ໂກເປນປິ ນໍ ຫຣິສ຺ສາມິ, ມກ຺ເຂນປິ ນໍ ຫຣິສ຺ສາມິ, ປລາເສນປິ ນໍ ຫຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ.

ອກ຺ຂຘຸຕ຺ຕກອຸປມາ

໔໓໔. ‘‘ເຕນ ຫິ, ຣາຊຎ຺ຎ, ອຸປມໍ ເຕ ກຣິສ຺ສາມິ, ອຸປມາຍ ມິເຘກຈ຺ເຈ ວິຎ຺ຎູ ປຸຣິສາ ຠາສິຕສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ອາຊານນ຺ຕິ. ຠູຕປຸພ຺ພໍ, ຣາຊຎ຺ຎ, ທ຺ເວ ອກ຺ຂຘຸຕ຺ຕາ ອກ຺ເຂຫິ ທິພ຺ພິໍສຸ. ເອໂກ ອກ຺ຂຘຸຕ຺ໂຕ ອາຄຕາຄຕໍ ກລິໍ ຄິລຕິ. ອທ຺ທສາ ໂຂ ທຸຕິໂຍ ອກ຺ຂຘຸຕ຺ໂຕ ຕໍ ອກ຺ຂຘຸຕ຺ຕໍ ອາຄຕາຄຕໍ ກລິໍ ຄິລນ຺ຕໍ, ທິສ຺ວາ ຕໍ ອກ຺ຂຘຸຕ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘ຕ຺ວໍ ໂຂ, ສມ຺ມ, ເອກນ຺ຕິເກນ ຊິນາສິ, ເທຫິ ເມ, ສມ຺ມ, ອກ຺ເຂ ປໂຊຫິສ຺ສາມີ’ຕິ. ‘ເອວໍ ສມ຺ມາ’ຕິ ໂຂ ໂສ ອກ຺ຂຘຸຕ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ອກ຺ຂຘຸຕ຺ຕສ຺ສ ອກ຺ເຂ ປາທາສິ. ອຖ ໂຂ ໂສ ອກ຺ຂຘຸຕ຺ໂຕ ອກ຺ເຂ ວິເສນ ປຣິຠາເວຕ຺ວາ ຕໍ ອກ຺ຂຘຸຕ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘ເອຫິ ໂຂ, ສມ຺ມ, ອກ຺ເຂຫິ ທິພ຺ພິສ຺ສາມາ’ຕິ. ‘ເອວໍ ສມ຺ມາ’ຕິ ໂຂ ໂສ ອກ຺ຂຘຸຕ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ອກ຺ຂຘຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສິ. ທຸຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ເຕ ອກ຺ຂຘຸຕ຺ຕາ ອກ຺ເຂຫິ ທິພ຺ພິໍສຸ. ທຸຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ໂສ ອກ຺ຂຘຸຕ຺ໂຕ ອາຄຕາຄຕໍ ກລິໍ ຄິລຕິ. ອທ຺ທສາ ໂຂ ທຸຕິໂຍ ອກ຺ຂຘຸຕ຺ໂຕ ຕໍ ອກ຺ຂຘຸຕ຺ຕໍ ທຸຕິຍມ຺ປິ ອາຄຕາຄຕໍ ກລິໍ ຄິລນ຺ຕໍ, ທິສ຺ວາ ຕໍ ອກ຺ຂຘຸຕ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ລິຕ຺ຕໍ ປຣເມນ ເຕຊສາ, ຄິລມກ຺ຂໍ ປຸຣິໂສ ນ ພຸຊ຺ຌຕິ;

ຄິລ ເຣ ຄິລ ປາປຘຸຕ຺ຕກ [ຄິລິ ເຣ ປາປຘຸຕ຺ຕກ (ກ.)], ປຈ຺ຉາ ເຕ ກຏຸກໍ ຠວິສ຺ສຕີຕິ.

‘‘ເອວເມວ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ຣາຊຎ຺ຎ, ອກ຺ຂຘຸຕ຺ຕກູປໂມ ມຎ຺ເຎ ປຏິຠາສິ. ປຏິນິສ຺ສຊ຺ເຊຕໍ, ຣາຊຎ຺ຎ, ປາປກໍ ທິຏ຺ຐິຄຕໍ; ປຏິນິສ຺ສຊ຺ເຊຕໍ, ຣາຊຎ຺ຎ, ປາປກໍ ທິຏ຺ຐິຄຕໍ. ມາ ເຕ ອໂຫສິ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ອຫິຕາຍ ທຸກ຺ຂາຍາ’’ຕິ.

໔໓໕. ‘‘ກິຎ຺ຈາປິ ຠວໍ ກສ຺ສໂປ ເອວມາຫ, ອຖ ໂຂ ເນວາຫໍ ສກ຺ໂກມິ ອິທໍ ປາປກໍ ທິຏ຺ຐິຄຕໍ ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊິຕຸໍ. ຣາຊາປິ ມໍ ປເສນທິ ໂກສໂລ ຊານາຕິ ຕິໂຣຣາຊາໂນປິ – ‘ປາຍາສິ ຣາຊຎ຺ໂຎ ເອວໍວາທີ ເອວໍທິຏ຺ຐີ – ‘‘ອິຕິປິ ນຕ຺ຖິ ປໂຣ ໂລໂກ…ເປ… ວິປາໂກ’’ຕິ. ສຈາຫໍ, ໂຠ ກສ຺ສປ, ອິທໍ ປາປກໍ ທິຏ຺ຐິຄຕໍ ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊິສ຺ສາມິ, ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ເມ ວຕ຺ຕາໂຣ – ‘ຍາວ ພາໂລ ປາຍາສິ ຣາຊຎ຺ໂຎ ອພ຺ຍຕ຺ໂຕ ທຸຄ຺ຄຫິຕຄາຫີ’ຕິ. ໂກເປນປິ ນໍ ຫຣິສ຺ສາມິ, ມກ຺ເຂນປິ ນໍ ຫຣິສ຺ສາມິ, ປລາເສນປິ ນໍ ຫຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ.

ສາຓຠາຣິກອຸປມາ

໔໓໖. ‘‘ເຕນ ຫິ, ຣາຊຎ຺ຎ, ອຸປມໍ ເຕ ກຣິສ຺ສາມິ, ອຸປມາຍ ມິເຘກຈ຺ເຈ ວິຎ຺ຎູ ປຸຣິສາ ຠາສິຕສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ອາຊານນ຺ຕິ. ຠູຕປຸພ຺ພໍ, ຣາຊຎ຺ຎ, ອຎ຺ຎຕໂຣ ຊນປໂທ ວຸຏ຺ຐາສິ. ອຖ ໂຂ ສຫາຍໂກ ສຫາຍກໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘ອາຍາມ, ສມ຺ມ, ເຍນ ໂສ ຊນປໂທ ເຕນຸປສງ຺ກມິສ຺ສາມ, ອປ຺ເປວ ນາເມຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈິ ຘນໍ ອຘິຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາມາ’ຕິ. ‘ເອວໍ ສມ຺ມາ’ຕິ ໂຂ ສຫາຍໂກ ສຫາຍກສ຺ສ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສິ. ເຕ ເຍນ ໂສ ຊນປໂທ, ເຍນ ອຎ຺ຎຕຣໍ ຄາມປຏ຺ຏໍ [ຄາມປຊ຺ຊໍ (ສ຺ຍາ.), ຄາມປຕ຺ຕໍ (ສີ.)] ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ, ຕຕ຺ຖ ອທ຺ທສໍສຸ ປຫູຕໍ ສາຓໍ ຉຑ຺ຑິຕໍ, ທິສ຺ວາ ສຫາຍໂກ ສຫາຍກໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘ອິທໍ ໂຂ, ສມ຺ມ, ປຫູຕໍ ສາຓໍ ຉຑ຺ຑິຕໍ, ເຕນ ຫິ, ສມ຺ມ, ຕ຺ວຎ຺ຈ ສາຓຠາຣໍ ພນ຺ຘ, ອຫຎ຺ຈ ສາຓຠາຣໍ ພນ຺ຘິສ຺ສາມິ, ອຸໂຠ ສາຓຠາຣໍ ອາທາຍ ຄມິສ຺ສາມາ’ຕິ. ‘ເອວໍ ສມ຺ມາ’ຕິ ໂຂ ສຫາຍໂກ ສຫາຍກສ຺ສ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ສາຓຠາຣໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ເຕ ອຸໂຠ ສາຓຠາຣໍ ອາທາຍ ເຍນ ອຎ຺ຎຕຣໍ ຄາມປຏ຺ຏໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ. ຕຕ຺ຖ ອທ຺ທສໍສຸ ປຫູຕໍ ສາຓສຸຕ຺ຕໍ ຉຑ຺ຑິຕໍ, ທິສ຺ວາ ສຫາຍໂກ ສຫາຍກໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘ຍສ຺ສ ໂຂ, ສມ຺ມ, ອຕ຺ຖາຍ ອິຈ຺ເຉຍ຺ຍາມ ສາຓໍ, ອິທໍ ປຫູຕໍ ສາຓສຸຕ຺ຕໍ ຉຑ຺ຑິຕໍ. ເຕນ ຫິ, ສມ຺ມ, ຕ຺ວຎ຺ຈ ສາຓຠາຣໍ ຉຑ຺ເຑຫິ, ອຫຎ຺ຈ ສາຓຠາຣໍ ຉຑ຺ເຑສ຺ສາມິ, ອຸໂຠ ສາຓສຸຕ຺ຕຠາຣໍ ອາທາຍ ຄມິສ຺ສາມາ’ຕິ. ‘ອຍໍ ໂຂ ເມ, ສມ຺ມ, ສາຓຠາໂຣ ທູຣາຠໂຕ ຈ ສຸສນ຺ນທ຺ໂຘ ຈ, ອລໍ ເມ ຕ຺ວໍ ປຊານາຫີ’ຕິ. ອຖ ໂຂ ໂສ ສຫາຍໂກ ສາຓຠາຣໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ສາຓສຸຕ຺ຕຠາຣໍ ອາທິຍິ.

‘‘ເຕ ເຍນ ອຎ຺ຎຕຣໍ ຄາມປຏ຺ຏໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ. ຕຕ຺ຖ ອທ຺ທສໍສຸ ປຫູຕາ ສາຓິໂຍ ຉຑ຺ຑິຕາ, ທິສ຺ວາ ສຫາຍໂກ ສຫາຍກໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘ຍສ຺ສ ໂຂ, ສມ຺ມ, ອຕ຺ຖາຍ ອິຈ຺ເຉຍ຺ຍາມ ສາຓໍ ວາ ສາຓສຸຕ຺ຕໍ ວາ, ອິມາ ປຫູຕາ ສາຓິໂຍ ຉຑ຺ຑິຕາ. ເຕນ ຫິ, ສມ຺ມ, ຕ຺ວຎ຺ຈ ສາຓຠາຣໍ ຉຑ຺ເຑຫິ, ອຫຎ຺ຈ ສາຓສຸຕ຺ຕຠາຣໍ ຉຑ຺ເຑສ຺ສາມິ, ອຸໂຠ ສາຓິຠາຣໍ ອາທາຍ ຄມິສ຺ສາມາ’ຕິ. ‘ອຍໍ ໂຂ ເມ, ສມ຺ມ, ສາຓຠາໂຣ ທູຣາຠໂຕ ຈ ສຸສນ຺ນທ຺ໂຘ ຈ, ອລໍ ເມ, ຕ຺ວໍ ປຊານາຫີ’ຕິ. ອຖ ໂຂ ໂສ ສຫາຍໂກ ສາຓສຸຕ຺ຕຠາຣໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ສາຓິຠາຣໍ ອາທິຍິ.

‘‘ເຕ ເຍນ ອຎ຺ຎຕຣໍ ຄາມປຏ຺ຏໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ. ຕຕ຺ຖ ອທ຺ທສໍສຸ ປຫູຕໍ ໂຂມໍ ຉຑ຺ຑິຕໍ, ທິສ຺ວາ…ເປ… ປຫູຕໍ ໂຂມສຸຕ຺ຕໍ ຉຑ຺ຑິຕໍ, ທິສ຺ວາ… ປຫູຕໍ ໂຂມທຸສ຺ສໍ ຉຑ຺ຑິຕໍ, ທິສ຺ວາ… ປຫູຕໍ ກປ຺ປາສໍ ຉຑ຺ຑິຕໍ, ທິສ຺ວາ… ປຫູຕໍ ກປ຺ປາສິກສຸຕ຺ຕໍ ຉຑ຺ຑິຕໍ, ທິສ຺ວາ… ປຫູຕໍ ກປ຺ປາສິກທຸສ຺ສໍ ຉຑ຺ຑິຕໍ, ທິສ຺ວາ… ປຫູຕໍ ອຍໍ [ອຍສໍ (ສ຺ຍາ.)] ຉຑ຺ຑິຕໍ, ທິສ຺ວາ… ປຫູຕໍ ໂລຫໍ ຉຑ຺ຑິຕໍ, ທິສ຺ວາ… ປຫູຕໍ ຕິປຸໍ ຉຑ຺ຑິຕໍ, ທິສ຺ວາ… ປຫູຕໍ ສີສໍ ຉຑ຺ຑິຕໍ, ທິສ຺ວາ… ປຫູຕໍ ສຊ຺ຌໍ [ສຊ຺ຌຸໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.)] ຉຑ຺ຑິຕໍ, ທິສ຺ວາ… ປຫູຕໍ ສຸວຓ຺ຓໍ ຉຑ຺ຑິຕໍ, ທິສ຺ວາ ສຫາຍໂກ ສຫາຍກໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘ຍສ຺ສ ໂຂ, ສມ຺ມ, ອຕ຺ຖາຍ ອິຈ຺ເຉຍ຺ຍາມ ສາຓໍ ວາ ສາຓສຸຕ຺ຕໍ ວາ ສາຓິໂຍ ວາ ໂຂມໍ ວາ ໂຂມສຸຕ຺ຕໍ ວາ ໂຂມທຸສ຺ສໍ ວາ ກປ຺ປາສໍ ວາ ກປ຺ປາສິກສຸຕ຺ຕໍ ວາ ກປ຺ປາສິກທຸສ຺ສໍ ວາ ອຍໍ ວາ ໂລຫໍ ວາ ຕິປຸໍ ວາ ສີສໍ ວາ ສຊ຺ຌໍ ວາ, ອິທໍ ປຫູຕໍ ສຸວຓ຺ຓໍ ຉຑ຺ຑິຕໍ. ເຕນ ຫິ, ສມ຺ມ, ຕ຺ວຎ຺ຈ ສາຓຠາຣໍ ຉຑ຺ເຑຫິ, ອຫຎ຺ຈ ສຊ຺ຌຠາຣໍ [ສຊ຺ຌຸຠາຣໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.)] ຉຑ຺ເຑສ຺ສາມິ, ອຸໂຠ ສຸວຓ຺ຓຠາຣໍ ອາທາຍ ຄມິສ຺ສາມາ’ຕິ. ‘ອຍໍ ໂຂ ເມ, ສມ຺ມ, ສາຓຠາໂຣ ທູຣາຠໂຕ ຈ ສຸສນ຺ນທ຺ໂຘ ຈ, ອລໍ ເມ ຕ຺ວໍ ປຊານາຫີ’ຕິ. ອຖ ໂຂ ໂສ ສຫາຍໂກ ສຊ຺ຌຠາຣໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ສຸວຓ຺ຓຠາຣໍ ອາທິຍິ.

‘‘ເຕ ເຍນ ສໂກ ຄາໂມ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ. ຕຕ຺ຖ ໂຍ ໂສ ສຫາຍໂກ ສາຓຠາຣໍ ອາທາຍ ອຄມາສິ, ຕສ຺ສ ເນວ ມາຕາປິຕໂຣ ອຠິນນ຺ທິໍສຸ, ນ ປຸຕ຺ຕທາຣາ ອຠິນນ຺ທິໍສຸ, ນ ມິຕ຺ຕາມຈ຺ຈາ ອຠິນນ຺ທິໍສຸ, ນ ຈ ຕໂຕນິທານໍ ສຸຂໍ ໂສມນສ຺ສໍ ອຘິຄຈ຺ຉິ. ໂຍ ປນ ໂສ ສຫາຍໂກ ສຸວຓ຺ຓຠາຣໍ ອາທາຍ ອຄມາສິ, ຕສ຺ສ ມາຕາປິຕໂຣປິ ອຠິນນ຺ທິໍສຸ, ປຸຕ຺ຕທາຣາປິ ອຠິນນ຺ທິໍສຸ, ມິຕ຺ຕາມຈ຺ຈາປິ ອຠິນນ຺ທິໍສຸ, ຕໂຕນິທານຎ຺ຈ ສຸຂໍ ໂສມນສ຺ສໍ ອຘິຄຈ຺ຉິ. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ຣາຊຎ຺ຎ, ສາຓຠາຣິກູປໂມ ມຎ຺ເຎ ປຏິຠາສິ. ປຏິນິສ຺ສຊ຺ເຊຕໍ, ຣາຊຎ຺ຎ, ປາປກໍ ທິຏ຺ຐິຄຕໍ; ປຏິນິສ຺ສຊ຺ເຊຕໍ, ຣາຊຎ຺ຎ, ປາປກໍ ທິຏ຺ຐິຄຕໍ. ມາ ເຕ ອໂຫສິ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ອຫິຕາຍ ທຸກ຺ຂາຍາ’’ຕິ.

ສຣຓຄມນໍ

໔໓໗. ‘‘ປຸຣິເມເນວ ອຫໍ ໂອປມ຺ເມນ ໂຠໂຕ ກສ຺ສປສ຺ສ ອຕ຺ຕມໂນ ອຠິຣທ຺ໂຘ. ອປິ ຈາຫໍ ອິມານິ ວິຈິຕ຺ຣານິ ປຎ຺ຫາປຏິຠານານິ ໂສຕຸກາໂມ ເອວາຫໍ ຠວນ຺ຕໍ ກສ຺ສປໍ ປຈ຺ຈນີກໍ ກາຕພ຺ພໍ ອມຎ຺ຎິສ຺ສໍ. ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ, ໂຠ ກສ຺ສປ, ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ, ໂຠ ກສ຺ສປ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ໂຠ ກສ຺ສປ, ນິກ຺ກຸຊ຺ຊິຕໍ ວາ ອຸກ຺ກຸຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ວາ ວິວເຣຍ຺ຍ, ມູຬ຺ຫສ຺ສ ວາ ມຄ຺ຄໍ ອາຈິກ຺ເຂຍ຺ຍ, ອນ຺ຘກາເຣ ວາ ເຕລປຊ຺ໂຊຕໍ ຘາເຣຍ຺ຍ ‘ຈກ຺ຂຸມນ຺ໂຕ ຣູປານິ ທກ຺ຂນ຺ຕີ’ຕິ ເອວເມວໍ ໂຠຕາ ກສ຺ສເປນ ອເນກປຣິຍາເຍນ ຘມ຺ໂມ ປກາສິໂຕ. ເອສາຫໍ, ໂຠ ກສ຺ສປ, ຕໍ ຠວນ຺ຕໍ ໂຄຕມໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉາມິ, ຘມ຺ມຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆຎ຺ຈ. ອຸປາສກໍ ມໍ ຠວໍ ກສ຺ສໂປ ຘາເຣຕຸ ອຊ຺ຊຕຄ຺ເຄ ປາຓຸເປຕໍ ສຣຓໍ ຄຕໍ.

‘‘ອິຈ຺ຉາມິ ຈາຫໍ, ໂຠ ກສ຺ສປ, ມຫາຍຎ຺ຎໍ ຍຊິຕຸໍ, ອນຸສາສຕຸ ມໍ ຠວໍ ກສ຺ສໂປ, ຍໍ ມມສ຺ສ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍາ’’ຕິ.

ຍຎ຺ຎກຖາ

໔໓໘. ‘‘ຍຖາຣູເປ ໂຂ, ຣາຊຎ຺ຎ, ຍຎ຺ເຎ ຄາໂວ ວາ ຫຎ຺ຎນ຺ຕິ ອເຊຬກາ ວາ ຫຎ຺ຎນ຺ຕິ, ກຸກ຺ກຸຏສູກຣາ ວາ ຫຎ຺ຎນ຺ຕິ, ວິວິຘາ ວາ ປາຓາ ສໍຆາຕໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ປຏິຄ຺ຄາຫກາ ຈ ໂຫນ຺ຕິ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐີ ມິຈ຺ຉາສງ຺ກປ຺ປາ ມິຈ຺ຉາວາຈາ ມິຈ຺ຉາກມ຺ມນ຺ຕາ ມິຈ຺ຉາອາຊີວາ ມິຈ຺ຉາວາຍາມາ ມິຈ຺ຉາສຕີ ມິຈ຺ຉາສມາຘີ, ເອວຣູໂປ ໂຂ, ຣາຊຎ຺ຎ, ຍຎ຺ໂຎ ນ ມຫປ຺ຜໂລ ໂຫຕິ ນ ມຫານິສໍໂສ ນ ມຫາຊຸຕິໂກ ນ ມຫາວິປ຺ຜາໂຣ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຣາຊຎ຺ຎ, ກສ຺ສໂກ ພີຊນງ຺ຄລໍ ອາທາຍ ວນໍ ປວິເສຍ຺ຍ. ໂສ ຕຕ຺ຖ ທຸກ຺ເຂຕ຺ເຕ ທຸພ຺ຠູເມ ອວິຫຕຂາຓຸກຓ຺ຏເກ ພີຊານິ ປຕິຏ຺ຐາເປຍ຺ຍ ຂຓ຺ຑານິ ປູຕີນິ ວາຕາຕປຫຕານິ ອສາຣທານິ ອສຸຂສຍິຕານິ. ເທໂວ ຈ ນ ກາເລນ ກາລໍ ສມ຺ມາຘາຣໍ ອນຸປ຺ປເວຈ຺ເຉຍ຺ຍ. ອປິ ນຸ ຕານິ ພີຊານິ ວຸທ຺ຘິໍ ວິຣູຬ຺ຫິໍ [ວິຣຸຬ຺ຫິໍ (ໂມຄ຺ຄລາເນ)] ເວປຸລ຺ລໍ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ, ກສ຺ສໂກ ວາ ວິປຸລໍ ຜລໍ ອຘິຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ຫິທໍ [ນ ເອວໍ (ສ຺ຍາ. ກ.)] ໂຠ ກສ຺ສປ’’. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ຣາຊຎ຺ຎ, ຍຖາຣູເປ ຍຎ຺ເຎ ຄາໂວ ວາ ຫຎ຺ຎນ຺ຕິ, ອເຊຬກາ ວາ ຫຎ຺ຎນ຺ຕິ, ກຸກ຺ກຸຏສູກຣາ ວາ ຫຎ຺ຎນ຺ຕິ, ວິວິຘາ ວາ ປາຓາ ສໍຆາຕໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ປຏິຄ຺ຄາຫກາ ຈ ໂຫນ຺ຕິ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐີ ມິຈ຺ຉາສງ຺ກປ຺ປາ ມິຈ຺ຉາວາຈາ ມິຈ຺ຉາກມ຺ມນ຺ຕາ ມິຈ຺ຉາອາຊີວາ ມິຈ຺ຉາວາຍາມາ ມິຈ຺ຉາສຕີ ມິຈ຺ຉາສມາຘີ, ເອວຣູໂປ ໂຂ, ຣາຊຎ຺ຎ, ຍຎ຺ໂຎ ນ ມຫປ຺ຜໂລ ໂຫຕິ ນ ມຫານິສໍໂສ ນ ມຫາຊຸຕິໂກ ນ ມຫາວິປ຺ຜາໂຣ.

‘‘ຍຖາຣູເປ ຈ ໂຂ, ຣາຊຎ຺ຎ, ຍຎ຺ເຎ ເນວ ຄາໂວ ຫຎ຺ຎນ຺ຕິ, ນ ອເຊຬກາ ຫຎ຺ຎນ຺ຕິ, ນ ກຸກ຺ກຸຏສູກຣາ ຫຎ຺ຎນ຺ຕິ, ນ ວິວິຘາ ວາ ປາຓາ ສໍຆາຕໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ປຏິຄ຺ຄາຫກາ ຈ ໂຫນ຺ຕິ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐີ ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ປາ ສມ຺ມາວາຈາ ສມ຺ມາກມ຺ມນ຺ຕາ ສມ຺ມາອາຊີວາ ສມ຺ມາວາຍາມາ ສມ຺ມາສຕີ ສມ຺ມາສມາຘີ, ເອວຣູໂປ ໂຂ, ຣາຊຎ຺ຎ, ຍຎ຺ໂຎ ມຫປ຺ຜໂລ ໂຫຕິ ມຫານິສໍໂສ ມຫາຊຸຕິໂກ ມຫາວິປ຺ຜາໂຣ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຣາຊຎ຺ຎ, ກສ຺ສໂກ ພີຊນງ຺ຄລໍ ອາທາຍ ວນໍ ປວິເສຍ຺ຍ. ໂສ ຕຕ຺ຖ ສຸເຂຕ຺ເຕ ສຸຠູເມ ສຸວິຫຕຂາຓຸກຓ຺ຏເກ ພີຊານິ ປຕິຏ຺ຐເປຍ຺ຍ ອຂຓ຺ຑານິ ອປູຕີນິ ອວາຕາຕປຫຕານິ ສາຣທານິ ສຸຂສຍິຕານິ. ເທໂວ ຈ ກາເລນ ກາລໍ ສມ຺ມາຘາຣໍ ອນຸປ຺ປເວຈ຺ເຉຍ຺ຍ. ອປິ ນຸ ຕານິ ພີຊານິ ວຸທ຺ຘິໍ ວິຣູຬ຺ຫິໍ ເວປຸລ຺ລໍ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ, ກສ຺ສໂກ ວາ ວິປຸລໍ ຜລໍ ອຘິຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາ’’ຕິ? ‘‘ເອວໍ, ໂຠ ກສ຺ສປ’’. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ຣາຊຎ຺ຎ, ຍຖາຣູເປ ຍຎ຺ເຎ ເນວ ຄາໂວ ຫຎ຺ຎນ຺ຕິ, ນ ອເຊຬກາ ຫຎ຺ຎນ຺ຕິ, ນ ກຸກ຺ກຸຏສູກຣາ ຫຎ຺ຎນ຺ຕິ, ນ ວິວິຘາ ວາ ປາຓາ ສໍຆາຕໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ປຏິຄ຺ຄາຫກາ ຈ ໂຫນ຺ຕິ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐີ ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ປາ ສມ຺ມາວາຈາ ສມ຺ມາກມ຺ມນ຺ຕາ ສມ຺ມາອາຊີວາ ສມ຺ມາວາຍາມາ ສມ຺ມາສຕີ ສມ຺ມາສມາຘີ, ເອວຣູໂປ ໂຂ, ຣາຊຎ຺ຎ, ຍຎ຺ໂຎ ມຫປ຺ຜໂລ ໂຫຕິ ມຫານິສໍໂສ ມຫາຊຸຕິໂກ ມຫາວິປ຺ຜາໂຣ’’ຕິ.

ອຸຕ຺ຕຣມາຓວວຕ຺ຖຸ

໔໓໙. ອຖ ໂຂ ປາຍາສິ ຣາຊຎ຺ໂຎ ທານໍ ປຏ຺ຐເປສິ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓກປຓທ຺ຘິກວຓິພ຺ພກຍາຈການໍ. ຕສ຺ມິໍ ໂຂ ປນ ທາເນ ເອວຣູປໍ ໂຠຊນໍ ທີຍຕິ ກຓາຊກໍ ພິລງ຺ຄທຸຕິຍໍ, ໂຘຣການິ [ໂຖຣການິ (ສີ. ປີ.), ໂຈຣການິ (ສ຺ຍາ.)] ຈ ວຕ຺ຖານິ ຄຸຬວາລການິ [ຄຸຬຄາຬການິ (ກ.)]. ຕສ຺ມິໍ ໂຂ ປນ ທາເນ ອຸຕ຺ຕໂຣ ນາມ ມາຓໂວ ວາວໂຏ [ພ຺ຍາວໂຏ (ສີ. ປີ.)] ອໂຫສິ. ໂສ ທານໍ ທຕ຺ວາ ເອວໍ ອນຸທ຺ທິສຕິ – ‘‘ອິມິນາຫໍ ທາເນນ ປາຍາສິໍ ຣາຊຎ຺ຎເມວ ອິມສ຺ມິໍ ໂລເກ ສມາຄຈ຺ຉິໍ, ມາ ປຣສ຺ມິ’’ນ຺ຕິ. ອສ຺ໂສສິ ໂຂ ປາຍາສິ ຣາຊຎ຺ໂຎ – ‘‘ອຸຕ຺ຕໂຣ ກິຣ ມາຓໂວ ທານໍ ທຕ຺ວາ ເອວໍ ອນຸທ຺ທິສຕິ – ‘ອິມິນາຫໍ ທາເນນ ປາຍາສິໍ ຣາຊຎ຺ຎເມວ ອິມສ຺ມິໍ ໂລເກ ສມາຄຈ຺ຉິໍ, ມາ ປຣສ຺ມິ’’’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ປາຍາສິ ຣາຊຎ຺ໂຎ ອຸຕ຺ຕຣໍ ມາຓວໍ ອາມນ຺ຕາເປຕ຺ວາ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ຕ຺ວໍ, ຕາຕ ອຸຕ຺ຕຣ, ທານໍ ທຕ຺ວາ ເອວໍ ອນຸທ຺ທິສສິ – ‘ອິມິນາຫໍ ທາເນນ ປາຍາສິໍ ຣາຊຎ຺ຎເມວ ອິມສ຺ມິໍ ໂລເກ ສມາຄຈ຺ຉິໍ, ມາ ປຣສ຺ມິ’’’ນ຺ຕິ? ‘‘ເອວໍ, ໂຠ’’. ‘‘ກິສ຺ສ ປນ ຕ຺ວໍ, ຕາຕ ອຸຕ຺ຕຣ, ທານໍ ທຕ຺ວາ ເອວໍ ອນຸທ຺ທິສສິ – ‘ອິມິນາຫໍ ທາເນນ ປາຍາສິໍ ຣາຊຎ຺ຎເມວ ອິມສ຺ມິໍ ໂລເກ ສມາຄຈ຺ຉິໍ, ມາ ປຣສ຺ມິ’ນ຺ຕິ? ນນຸ ມຍໍ, ຕາຕ ອຸຕ຺ຕຣ, ປຸຎ຺ຎຕ຺ຖິກາ ທານສ຺ເສວ ຜລໍ ປາຏິກງ຺ຂິໂນ’’ຕິ? ‘‘ໂຠໂຕ ໂຂ ທາເນ ເອວຣູປໍ ໂຠຊນໍ ທີຍຕິ ກຓາຊກໍ ພິລງ຺ຄທຸຕິຍໍ, ຍໍ ຠວໍ ປາທາປິ [ປາທາສິ (ກ.)] ນ ອິຈ຺ເຉຍ຺ຍ ສມ຺ຜຸສິຕຸໍ [ຉຸປິຕຸໍ (ປີ. ກ.)], ກຸໂຕ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ, ໂຘຣການິ ຈ ວຕ຺ຖານິ ຄຸຬວາລການິ, ຍານິ ຠວໍ ປາທາປິ [ອຈິຕ຺ຕິກຕໍ (ກ.)] ນ ອິຈ຺ເຉຍ຺ຍ ສມ຺ຜຸສິຕຸໍ, ກຸໂຕ ປຣິທຫິຕຸໍ. ຠວໍ ໂຂ ປນມ຺ຫາກໍ ປິໂຍ ມນາໂປ, ກຖໍ ມຍໍ ມນາປໍ ອມນາເປນ ສໍໂຍເຊມາ’’ຕິ? ‘‘ເຕນ ຫິ ຕ຺ວໍ, ຕາຕ ອຸຕ຺ຕຣ, ຍາທິສາຫໍ ໂຠຊນໍ ຠຸຎ຺ຊາມິ, ຕາທິສໍ ໂຠຊນໍ ປຏ຺ຐເປຫິ. ຍາທິສານິ ຈາຫໍ ວຕ຺ຖານິ ປຣິທຫາມິ, ຕາທິສານິ ຈ ວຕ຺ຖານິ ປຏ຺ຐເປຫີ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ໂຠ’’ຕິ ໂຂ ອຸຕ຺ຕໂຣ ມາຓໂວ ປາຍາສິສ຺ສ ຣາຊຎ຺ຎສ຺ສ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ຍາທິສໍ ໂຠຊນໍ ປາຍາສິ ຣາຊຎ຺ໂຎ ຠຸຎ຺ຊຕິ, ຕາທິສໍ ໂຠຊນໍ ປຏ຺ຐເປສິ. ຍາທິສານິ ຈ ວຕ຺ຖານິ ປາຍາສິ ຣາຊຎ຺ໂຎ ປຣິທຫຕິ, ຕາທິສານິ ຈ ວຕ຺ຖານິ ປຏ຺ຐເປສິ.

໔໔໐. ອຖ ໂຂ ປາຍາສິ ຣາຊຎ຺ໂຎ ອສກ຺ກຈ຺ຈໍ ທານໍ ທຕ຺ວາ ອສຫຕ຺ຖາ ທານໍ ທຕ຺ວາ ອຈິຕ຺ຕີກຕໍ ທານໍ ທຕ຺ວາ ອປວິທ຺ຘໍ ທານໍ ທຕ຺ວາ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ຈາຕຸມຫາຣາຊິການໍ ເທວານໍ ສຫພ຺ຍຕໍ ອຸປປຊ຺ຊິ ສຸຎ຺ຎໍ ເສຣີສກໍ ວິມານໍ. ໂຍ ປນ ຕສ຺ສ ທາເນ ວາວໂຏ ອໂຫສິ ອຸຕ຺ຕໂຣ ນາມ ມາຓໂວ. ໂສ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ທານໍ ທຕ຺ວາ ສຫຕ຺ຖາ ທານໍ ທຕ຺ວາ ຈິຕ຺ຕີກຕໍ ທານໍ ທຕ຺ວາ ອນປວິທ຺ຘໍ ທານໍ ທຕ຺ວາ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ສຸຄຕິໍ ສຄ຺ຄໍ ໂລກໍ ອຸປປຊ຺ຊິ ເທວານໍ ຕາວຕິໍສານໍ ສຫພ຺ຍຕໍ.

ປາຍາສິເທວປຸຕ຺ໂຕ

໔໔໑. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອາຍສ຺ມາ ຄວມ຺ປຕິ ອຠິກ຺ຂຓໍ ສຸຎ຺ຎໍ ເສຣີສກໍ ວິມານໍ ທິວາວິຫາຣໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ອຖ ໂຂ ປາຍາສິ ເທວປຸຕ຺ໂຕ ເຍນາຍສ຺ມາ ຄວມ຺ປຕິ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ຄວມ຺ປຕິໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ອຏ຺ຐາສິ. ເອກມນ຺ຕໍ ຐິຕໍ ໂຂ ປາຍາສິໍ ເທວປຸຕ຺ຕໍ ອາຍສ຺ມາ ຄວມ຺ປຕິ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ໂກສິ ຕ຺ວໍ, ອາວຸໂສ’’ຕິ? ‘‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ປາຍາສິ ຣາຊຎ຺ໂຎ’’ຕິ. ‘‘ນນຸ ຕ຺ວໍ, ອາວຸໂສ, ເອວໍທິຏ຺ຐິໂກ ອໂຫສິ – ‘ອິຕິປິ ນຕ຺ຖິ ປໂຣ ໂລໂກ, ນຕ຺ຖິ ສຕ຺ຕາ ໂອປປາຕິກາ, ນຕ຺ຖິ ສຸກຕທຸກ຺ກຏານໍ ກມ຺ມານໍ ຜລໍ ວິປາໂກ’’’ຕິ? ‘‘ສຈ຺ຈາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເອວໍທິຏ຺ຐິໂກ ອໂຫສິໍ – ‘ອິຕິປິ ນຕ຺ຖິ ປໂຣ ໂລໂກ, ນຕ຺ຖິ ສຕ຺ຕາ ໂອປປາຕິກາ, ນຕ຺ຖິ ສຸກຕທຸກ຺ກຏານໍ ກມ຺ມານໍ ຜລໍ ວິປາໂກ’ຕິ. ອປິ ຈາຫໍ ອຍ຺ເຍນ ກຸມາຣກສ຺ສເປນ ເອຕສ຺ມາ ປາປກາ ທິຏ຺ຐິຄຕາ ວິເວຈິໂຕ’’ຕິ. ‘‘ໂຍ ປນ ເຕ, ອາວຸໂສ, ທາເນ ວາວໂຏ ອໂຫສິ ອຸຕ຺ຕໂຣ ນາມ ມາຓໂວ, ໂສ ກຸຫິໍ ອຸປປນ຺ໂນ’’ຕິ? ‘‘ໂຍ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ທາເນ ວາວໂຏ ອໂຫສິ ອຸຕ຺ຕໂຣ ນາມ ມາຓໂວ, ໂສ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ທານໍ ທຕ຺ວາ ສຫຕ຺ຖາ ທານໍ ທຕ຺ວາ ຈິຕ຺ຕີກຕໍ ທານໍ ທຕ຺ວາ ອນປວິທ຺ຘໍ ທານໍ ທຕ຺ວາ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ສຸຄຕິໍ ສຄ຺ຄໍ ໂລກໍ ອຸປປນ຺ໂນ ເທວານໍ ຕາວຕິໍສານໍ ສຫພ຺ຍຕໍ. ອຫໍ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ອສກ຺ກຈ຺ຈໍ ທານໍ ທຕ຺ວາ ອສຫຕ຺ຖາ ທານໍ ທຕ຺ວາ ອຈິຕ຺ຕີກຕໍ ທານໍ ທຕ຺ວາ ອປວິທ຺ຘໍ ທານໍ ທຕ຺ວາ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ຈາຕຸມຫາຣາຊິການໍ ເທວານໍ ສຫພ຺ຍຕໍ ອຸປປນ຺ໂນ ສຸຎ຺ຎໍ ເສຣີສກໍ ວິມານໍ. ເຕນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ ຄວມ຺ປຕິ, ມນຸສ຺ສໂລກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເອວມາໂຣເຈຫິ – ‘ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ທານໍ ເທຖ, ສຫຕ຺ຖາ ທານໍ ເທຖ, ຈິຕ຺ຕີກຕໍ ທານໍ ເທຖ, ອນປວິທ຺ຘໍ ທານໍ ເທຖ. ປາຍາສິ ຣາຊຎ຺ໂຎ ອສກ຺ກຈ຺ຈໍ ທານໍ ທຕ຺ວາ ອສຫຕ຺ຖາ ທານໍ ທຕ຺ວາ ອຈິຕ຺ຕີກຕໍ ທານໍ ທຕ຺ວາ ອປວິທ຺ຘໍ ທານໍ ທຕ຺ວາ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ຈາຕຸມຫາຣາຊິການໍ ເທວານໍ ສຫພ຺ຍຕໍ ອຸປປນ຺ໂນ ສຸຎ຺ຎໍ ເສຣີສກໍ ວິມານໍ. ໂຍ ປນ ຕສ຺ສ ທາເນ ວາວໂຏ ອໂຫສິ ອຸຕ຺ຕໂຣ ນາມ ມາຓໂວ, ໂສ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ທານໍ ທຕ຺ວາ ສຫຕ຺ຖາ ທານໍ ທຕ຺ວາ ຈິຕ຺ຕີກຕໍ ທານໍ ທຕ຺ວາ ອນປວິທ຺ຘໍ ທານໍ ທຕ຺ວາ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ສຸຄຕິໍ ສຄ຺ຄໍ ໂລກໍ ອຸປປນ຺ໂນ ເທວານໍ ຕາວຕິໍສານໍ ສຫພ຺ຍຕ’’’ນ຺ຕິ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ຄວມ຺ປຕິ ມນຸສ຺ສໂລກໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ເອວມາໂຣເຈສິ – ‘‘ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ທານໍ ເທຖ, ສຫຕ຺ຖາ ທານໍ ເທຖ, ຈິຕ຺ຕີກຕໍ ທານໍ ເທຖ, ອນປວິທ຺ຘໍ ທານໍ ເທຖ. ປາຍາສິ ຣາຊຎ຺ໂຎ ອສກ຺ກຈ຺ຈໍ ທານໍ ທຕ຺ວາ ອສຫຕ຺ຖາ ທານໍ ທຕ຺ວາ ອຈິຕ຺ຕີກຕໍ ທານໍ ທຕ຺ວາ ອປວິທ຺ຘໍ ທານໍ ທຕ຺ວາ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ຈາຕຸມຫາຣາຊິການໍ ເທວານໍ ສຫພ຺ຍຕໍ ອຸປປນ຺ໂນ ສຸຎ຺ຎໍ ເສຣີສກໍ ວິມານໍ. ໂຍ ປນ ຕສ຺ສ ທາເນ ວາວໂຏ ອໂຫສິ ອຸຕ຺ຕໂຣ ນາມ ມາຓໂວ, ໂສ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ທານໍ ທຕ຺ວາ ສຫຕ຺ຖາ ທານໍ ທຕ຺ວາ ຈິຕ຺ຕີກຕໍ ທານໍ ທຕ຺ວາ ອນປວິທ຺ຘໍ ທານໍ ທຕ຺ວາ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ສຸຄຕິໍ ສຄ຺ຄໍ ໂລກໍ ອຸປປນ຺ໂນ ເທວານໍ ຕາວຕິໍສານໍ ສຫພ຺ຍຕ’’ນ຺ຕິ.

ປາຍາສິສຸຕ຺ຕໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ ທສມໍ.