໑໓. ເຕວິຊ຺ຊສຸຕ຺ຕໍ

໕໑໘. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ໂກສເລສຸ ຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນ ມຫຕາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ສທ຺ຘິໍ ປຎ຺ຈມຕ຺ເຕຫິ ຠິກ຺ຂຸສເຕຫິ ເຍນ ມນສາກຏໍ ນາມ ໂກສລານໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄາໂມ ຕທວສຣິ. ຕຕ຺ຣ ສຸທໍ ຠຄວາ ມນສາກເຏ ວິຫຣຕິ ອຸຕ຺ຕເຣນ ມນສາກຏສ຺ສ ອຈິຣວຕິຍາ ນທິຍາ ຕີເຣ ອມ຺ພວເນ.

໕໑໙. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ສມ຺ພຫຸລາ ອຠິຎ຺ຎາຕາ ອຠິຎ຺ຎາຕາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓມຫາສາລາ ມນສາກເຏ ປຏິວສນ຺ຕິ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ຈງ຺ກີ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຕາຣຸກ຺ໂຂ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ໂປກ຺ຂຣສາຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຊາຓຸໂສຓິ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ໂຕເທຍ຺ໂຍ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ອຎ຺ເຎ ຈ ອຠິຎ຺ຎາຕາ ອຠິຎ຺ຎາຕາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓມຫາສາລາ.

໕໒໐. ອຖ ໂຂ ວາເສຏ຺ຐຠາຣທ຺ວາຊານໍ ມາຓວານໍ ຊງ຺ຆວິຫາຣໍ ອນຸຈງ຺ກມນ຺ຕານໍ ອນຸວິຈຣນ຺ຕານໍ ມຄ຺ຄາມຄ຺ເຄ ກຖາ ອຸທປາທິ. ອຖ ໂຂ ວາເສຏ຺ໂຐ ມາຓໂວ ເອວມາຫ – ‘‘ອຍເມວ ອຸຊຸມຄ຺ໂຄ, ອຍມຎ຺ຊສາຍໂນ ນິຍ຺ຍານິໂກ ນິຍ຺ຍາຕິ ຕກ຺ກຣສ຺ສ ພ຺ຣຫ຺ມສຫພ຺ຍຕາຍ, ຍ຺ວາຍໍ ອກ຺ຂາໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓນ ໂປກ຺ຂຣສາຕິນາ’’ຕິ. ຠາຣທ຺ວາໂຊປິ ມາຓໂວ ເອວມາຫ – ‘‘ອຍເມວ ອຸຊຸມຄ຺ໂຄ, ອຍມຎ຺ຊສາຍໂນ ນິຍ຺ຍານິໂກ, ນິຍ຺ຍາຕິ ຕກ຺ກຣສ຺ສ ພ຺ຣຫ຺ມສຫພ຺ຍຕາຍ, ຍ຺ວາຍໍ ອກ຺ຂາໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓນ ຕາຣຸກ຺ເຂນາ’’ຕິ. ເນວ ໂຂ ອສກ຺ຂິ ວາເສຏ຺ໂຐ ມາຓໂວ ຠາຣທ຺ວາຊໍ ມາຓວໍ ສຎ຺ຎາເປຕຸໍ, ນ ປນ ອສກ຺ຂິ ຠາຣທ຺ວາໂຊ ມາຓໂວປິ ວາເສຏ຺ຐໍ ມາຓວໍ ສຎ຺ຎາເປຕຸໍ.

໕໒໑. ອຖ ໂຂ ວາເສຏ຺ໂຐ ມາຓໂວ ຠາຣທ຺ວາຊໍ ມາຓວໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຍໍ ໂຂ, ຠາຣທ຺ວາຊ, ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ສກ຺ຍປຸຕ຺ໂຕ ສກ຺ຍກຸລາ ປພ຺ພຊິໂຕ ມນສາກເຏ ວິຫຣຕິ ອຸຕ຺ຕເຣນ ມນສາກຏສ຺ສ ອຈິຣວຕິຍາ ນທິຍາ ຕີເຣ ອມ຺ພວເນ. ຕໍ ໂຂ ປນ ຠວນ຺ຕໍ ໂຄຕມໍ ເອວໍ ກລ຺ຍາໂຓ ກິຕ຺ຕິສທ຺ໂທ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄໂຕ – ‘‘ອິຕິປິ ໂສ ຠຄວາ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ວິຊ຺ຊາຈຣຓສມ຺ປນ຺ໂນ ສຸຄໂຕ ໂລກວິທູ ອນຸຕ຺ຕໂຣ ປຸຣິສທມ຺ມສາຣຖິ ສຕ຺ຖາ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ’’ຕິ. ອາຍາມ, ໂຠ ຠາຣທ຺ວາຊ, ເຍນ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ເຕນຸປສງ຺ກມິສ຺ສາມ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອຕມຕ຺ຖໍ ສມຓໍ ໂຄຕມໍ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມ. ຍຖາ ໂນ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ພ຺ຍາກຣິສ຺ສຕິ, ຕຖາ ນໍ ຘາເຣສ຺ສາມາ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ໂຠ’’ຕິ ໂຂ ຠາຣທ຺ວາໂຊ ມາຓໂວ ວາເສຏ຺ຐສ຺ສ ມາຓວສ຺ສ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສິ.

ມຄ຺ຄາມຄ຺ຄກຖາ

໕໒໒. ອຖ ໂຂ ວາເສຏ຺ຐຠາຣທ຺ວາຊາ ມາຓວາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວຕາ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິໍສຸ. ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ວາເສຏ຺ໂຐ ມາຓໂວ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອິຘ, ໂຠ ໂຄຕມ, ອມ຺ຫາກໍ ຊງ຺ຆວິຫາຣໍ ອນຸຈງ຺ກມນ຺ຕານໍ ອນຸວິຈຣນ຺ຕານໍ ມຄ຺ຄາມຄ຺ເຄ ກຖາ ອຸທປາທິ. ອຫໍ ເອວໍ ວທາມິ – ‘ອຍເມວ ອຸຊຸມຄ຺ໂຄ, ອຍມຎ຺ຊສາຍໂນ ນິຍ຺ຍານິໂກ ນິຍ຺ຍາຕິ ຕກ຺ກຣສ຺ສ ພ຺ຣຫ຺ມສຫພ຺ຍຕາຍ, ຍ຺ວາຍໍ ອກ຺ຂາໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓນ ໂປກ຺ຂຣສາຕິນາ’ຕິ. ຠາຣທ຺ວາໂຊ ມາຓໂວ ເອວມາຫ – ‘ອຍເມວ ອຸຊຸມຄ຺ໂຄ ອຍມຎ຺ຊສາຍໂນ ນິຍ຺ຍານິໂກ ນິຍ຺ຍາຕິ ຕກ຺ກຣສ຺ສ ພ຺ຣຫ຺ມສຫພ຺ຍຕາຍ, ຍ຺ວາຍໍ ອກ຺ຂາໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓນ ຕາຣຸກ຺ເຂນາ’ຕິ. ເອຕ຺ຖ, ໂຠ ໂຄຕມ, ອຕ຺ເຖວ ວິຄ຺ຄໂຫ, ອຕ຺ຖິ ວິວາໂທ, ອຕ຺ຖິ ນານາວາໂທ’’ຕິ.

໕໒໓. ‘‘ອິຕິ ກິຣ, ວາເສຏ຺ຐ, ຕ຺ວໍ ເອວໍ ວເທສິ – ‘‘ອຍເມວ ອຸຊຸມຄ຺ໂຄ, ອຍມຎ຺ຊສາຍໂນ ນິຍ຺ຍານິໂກ ນິຍ຺ຍາຕິ ຕກ຺ກຣສ຺ສ ພ຺ຣຫ຺ມສຫພ຺ຍຕາຍ, ຍ຺ວາຍໍ ອກ຺ຂາໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓນ ໂປກ຺ຂຣສາຕິນາ’’ຕິ. ຠາຣທ຺ວາໂຊ ມາຓໂວ ເອວມາຫ – ‘‘ອຍເມວ ອຸຊຸມຄ຺ໂຄ ອຍມຎ຺ຊສາຍໂນ ນິຍ຺ຍານິໂກ ນິຍ຺ຍາຕິ ຕກ຺ກຣສ຺ສ ພ຺ຣຫ຺ມສຫພ຺ຍຕາຍ, ຍ຺ວາຍໍ ອກ຺ຂາໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓນ ຕາຣຸກ຺ເຂນາ’’ຕິ. ອຖ ກິສ຺ມິໍ ປນ ໂວ, ວາເສຏ຺ຐ, ວິຄ຺ຄໂຫ, ກິສ຺ມິໍ ວິວາໂທ, ກິສ຺ມິໍ ນານາວາໂທ’’ຕິ?

໕໒໔. ‘‘ມຄ຺ຄາມຄ຺ເຄ, ໂຠ ໂຄຕມ. ກິຎ຺ຈາປິ, ໂຠ ໂຄຕມ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ນານາມຄ຺ເຄ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ, ອທ຺ຘຣິຍາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ຕິຕ຺ຕິຣິຍາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ຉນ຺ໂທກາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ພວ຺ຫາຣິຊ຺ຌາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ, ອຖ ໂຂ ສພ຺ພານິ ຕານິ ນິຍ຺ຍານິກາ ນິຍ຺ຍນ຺ຕິ ຕກ຺ກຣສ຺ສ ພ຺ຣຫ຺ມສຫພ຺ຍຕາຍ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ໂຠ ໂຄຕມ, ຄາມສ຺ສ ວາ ນິຄມສ຺ສ ວາ ອວິທູເຣ ພຫູນິ ເຈປິ ນານາມຄ຺ຄານິ ຠວນ຺ຕິ, ອຖ ໂຂ ສພ຺ພານິ ຕານິ ຄາມສໂມສຣຓານິ ຠວນ຺ຕິ; ເອວເມວ ໂຂ, ໂຠ ໂຄຕມ, ກິຎ຺ຈາປິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ນານາມຄ຺ເຄ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ, ອທ຺ຘຣິຍາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ຕິຕ຺ຕິຣິຍາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ຉນ຺ໂທກາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ພວ຺ຫາຣິຊ຺ຌາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ, ອຖ ໂຂ ສພ຺ພານິ ຕານິ ນິຍ຺ຍານິກາ ນິຍ຺ຍນ຺ຕິ ຕກ຺ກຣສ຺ສ ພ຺ຣຫ຺ມສຫພ຺ຍຕາຍາ’’ຕິ.

ວາເສຏ຺ຐມາຓວານຸໂຍໂຄ

໕໒໕. ‘‘ນິຍ຺ຍນ຺ຕີຕິ ວາເສຏ຺ຐ ວເທສິ’’? ‘‘ນິຍ຺ຍນ຺ຕີຕິ, ໂຠ ໂຄຕມ, ວທາມິ’’. ‘‘ນິຍ຺ຍນ຺ຕີຕິ, ວາເສຏ຺ຐ, ວເທສິ’’? ‘‘ນິຍ຺ຍນ຺ຕີຕິ, ໂຠ ໂຄຕມ, ວທາມິ’’. ‘‘ນິຍ຺ຍນ຺ຕີຕິ, ວາເສຏ຺ຐ, ວເທສິ’’? ‘‘ນິຍ຺ຍນ຺ຕີ’’ຕິ, ໂຠ ໂຄຕມ, ວທາມິ’’.

‘‘ກິໍ ປນ, ວາເສຏ຺ຐ, ອຕ຺ຖິ ໂກຈິ ເຕວິຊ຺ຊານໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ເອກພ຺ຣາຫ຺ມໂຓປິ, ເຍນ ພ຺ຣຫ຺ມາ ສກ຺ຂິທິຏ຺ໂຐ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ຫິທໍ, ໂຠ ໂຄຕມ’’.

‘‘ກິໍ ປນ, ວາເສຏ຺ຐ, ອຕ຺ຖິ ໂກຈິ ເຕວິຊ຺ຊານໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ເອກາຈຣິໂຍປິ, ເຍນ ພ຺ຣຫ຺ມາ ສກ຺ຂິທິຏ຺ໂຐ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ຫິທໍ, ໂຠ ໂຄຕມ’’.

‘‘ກິໍ ປນ, ວາເສຏ຺ຐ, ອຕ຺ຖິ ໂກຈິ ເຕວິຊ຺ຊານໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ເອກາຈຣິຍປາຈຣິໂຍປິ, ເຍນ ພ຺ຣຫ຺ມາ ສກ຺ຂິທິຏ຺ໂຐ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ຫິທໍ, ໂຠ ໂຄຕມ’’.

‘‘ກິໍ ປນ, ວາເສຏ຺ຐ, ອຕ຺ຖິ ໂກຈິ ເຕວິຊ຺ຊານໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ຍາວ ສຕ຺ຕມາ ອາຈຣິຍາມຫຍຸຄາ [ສຕ຺ຕມາຈຣິຍມຫຍຸຄາ (ສ຺ຍາ.)] ເຍນ ພ຺ຣຫ຺ມາ ສກ຺ຂິທິຏ຺ໂຐ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ຫິທໍ, ໂຠ ໂຄຕມ’’.

໕໒໖. ‘‘ກິໍ ປນ, ວາເສຏ຺ຐ, ເຍປິ ເຕວິຊ຺ຊານໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ປຸພ຺ພກາ ອິສໂຍ ມນ຺ຕານໍ ກຕ຺ຕາໂຣ ມນ຺ຕານໍ ປວຕ຺ຕາໂຣ, ເຍສມິທໍ ເອຕຣຫິ ເຕວິຊ຺ຊາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ໂປຣາຓໍ ມນ຺ຕປທໍ ຄີຕໍ ປວຸຕ຺ຕໍ ສມິຫິຕໍ [ສມີຫິຕໍ (ສ຺ຍາ.)], ຕທນຸຄາຍນ຺ຕິ, ຕທນຸຠາສນ຺ຕິ, ຠາສິຕມນຸຠາສນ຺ຕິ, ວາຈິຕມນຸວາເຈນ຺ຕິ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ອຏ຺ຐໂກ ວາມໂກ ວາມເທໂວ ເວສ຺ສາມິຕ຺ໂຕ ຍມຕຄ຺ຄິ ອງ຺ຄີຣໂສ ຠາຣທ຺ວາໂຊ ວາເສຏ຺ໂຐ ກສ຺ສໂປ ຠຄຸ. ເຕປິ ເອວມາຫໍສຸ – ‘ມຍເມຕໍ ຊານາມ, ມຍເມຕໍ ປສ຺ສາມ, ຍຕ຺ຖ ວາ ພ຺ຣຫ຺ມາ, ເຍນ ວາ ພ຺ຣຫ຺ມາ, ຍຫິໍ ວາ ພ຺ຣຫ຺ມາ’’’ຕິ? ‘‘ໂນ ຫິທໍ, ໂຠ ໂຄຕມ’’.

໕໒໗. ‘‘ອິຕິ ກິຣ, ວາເສຏ຺ຐ, ນຕ຺ຖິ ໂກຈິ ເຕວິຊ຺ຊານໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ເອກພ຺ຣາຫ຺ມໂຓປິ, ເຍນ ພ຺ຣຫ຺ມາ ສກ຺ຂິທິຏ຺ໂຐ. ນຕ຺ຖິ ໂກຈິ ເຕວິຊ຺ຊານໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ເອກາຈຣິໂຍປິ, ເຍນ ພ຺ຣຫ຺ມາ ສກ຺ຂິທິຏ຺ໂຐ. ນຕ຺ຖິ ໂກຈິ ເຕວິຊ຺ຊານໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ເອກາຈຣິຍປາຈຣິໂຍປິ, ເຍນ ພ຺ຣຫ຺ມາ ສກ຺ຂິທິຏ຺ໂຐ. ນຕ຺ຖິ ໂກຈິ ເຕວິຊ຺ຊານໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ຍາວ ສຕ຺ຕມາ ອາຈຣິຍາມຫຍຸຄາ ເຍນ ພ຺ຣຫ຺ມາ ສກ຺ຂິທິຏ຺ໂຐ. ເຍປິ ກິຣ ເຕວິຊ຺ຊານໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ປຸພ຺ພກາ ອິສໂຍ ມນ຺ຕານໍ ກຕ຺ຕາໂຣ ມນ຺ຕານໍ ປວຕ຺ຕາໂຣ, ເຍສມິທໍ ເອຕຣຫິ ເຕວິຊ຺ຊາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ໂປຣາຓໍ ມນ຺ຕປທໍ ຄີຕໍ ປວຸຕ຺ຕໍ ສມິຫິຕໍ, ຕທນຸຄາຍນ຺ຕິ, ຕທນຸຠາສນ຺ຕິ, ຠາສິຕມນຸຠາສນ຺ຕິ, ວາຈິຕມນຸວາເຈນ຺ຕິ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ອຏ຺ຐໂກ ວາມໂກ ວາມເທໂວ ເວສ຺ສາມິຕ຺ໂຕ ຍມຕຄ຺ຄິ ອງ຺ຄີຣໂສ ຠາຣທ຺ວາໂຊ ວາເສຏ຺ໂຐ ກສ຺ສໂປ ຠຄຸ, ເຕປິ ນ ເອວມາຫໍສຸ – ‘ມຍເມຕໍ ຊານາມ, ມຍເມຕໍ ປສ຺ສາມ, ຍຕ຺ຖ ວາ ພ຺ຣຫ຺ມາ, ເຍນ ວາ ພ຺ຣຫ຺ມາ, ຍຫິໍ ວາ ພ຺ຣຫ຺ມາ’ຕິ. ເຕວ ເຕວິຊ຺ຊາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເອວມາຫໍສຸ – ‘ຍໍ ນ ຊານາມ, ຍໍ ນ ປສ຺ສາມ, ຕສ຺ສ ສຫພ຺ຍຕາຍ ມຄ຺ຄໍ ເທເສມ. ອຍເມວ ອຸຊຸມຄ຺ໂຄ ອຍມຎ຺ຊສາຍໂນ ນິຍ຺ຍານິໂກ, ນິຍ຺ຍາຕິ ຕກ຺ກຣສ຺ສ ພ຺ຣຫ຺ມສຫພ຺ຍຕາຍາ’’’ຕິ.

໕໒໘. ‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ວາເສຏ຺ຐ, ນນຸ ເອວໍ ສນ຺ເຕ ເຕວິຊ຺ຊານໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ອປ຺ປາຏິຫີຣກຕໍ ຠາສິຕໍ ສມ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ? ‘‘ອທ຺ຘາ ໂຂ, ໂຠ ໂຄຕມ, ເອວໍ ສນ຺ເຕ ເຕວິຊ຺ຊານໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ອປ຺ປາຏິຫີຣກຕໍ ຠາສິຕໍ ສມ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ.

‘‘ສາຘຸ, ວາເສຏ຺ຐ, ເຕ ວຕ [ເຕວ (ກ.)], ວາເສຏ຺ຐ, ເຕວິຊ຺ຊາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ຍໍ ນ ຊານນ຺ຕິ, ຍໍ ນ ປສ຺ສນ຺ຕິ, ຕສ຺ສ ສຫພ຺ຍຕາຍ ມຄ຺ຄໍ ເທເສສ຺ສນ຺ຕິ. ‘ອຍເມວ ອຸຊຸມຄ຺ໂຄ, ອຍມຎ຺ຊສາຍໂນ ນິຍ຺ຍານິໂກ, ນິຍ຺ຍາຕິ ຕກ຺ກຣສ຺ສ ພ຺ຣຫ຺ມສຫພ຺ຍຕາຍາ’ຕິ, ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕິ.

໕໒໙. ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ວາເສຏ຺ຐ, ອນ຺ຘເວຓິ ປຣມ຺ປຣສໍສຕ຺ຕາ ປຸຣິໂມປິ ນ ປສ຺ສຕິ, ມຊ຺ຌິໂມປິ ນ ປສ຺ສຕິ, ປຈ຺ຉິໂມປິ ນ ປສ຺ສຕິ. ເອວເມວ ໂຂ, ວາເສຏ຺ຐ, ອນ຺ຘເວຓູປມໍ ມຎ຺ເຎ ເຕວິຊ຺ຊານໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ຠາສິຕໍ, ປຸຣິໂມປິ ນ ປສ຺ສຕິ, ມຊ຺ຌິໂມປິ ນ ປສ຺ສຕິ, ປຈ຺ຉິໂມປິ ນ ປສ຺ສຕິ. ເຕສມິທໍ ເຕວິຊ຺ຊານໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ຠາສິຕໍ ຫສ຺ສກຎ຺ເຎວ ສມ຺ປຊ຺ຊຕິ, ນາມກຎ຺ເຎວ ສມ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຣິຕ຺ຕກຎ຺ເຎວ ສມ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕຸຈ຺ຉກຎ຺ເຎວ ສມ຺ປຊ຺ຊຕິ.

໕໓໐. ‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ວາເສຏ຺ຐ, ປສ຺ສນ຺ຕິ ເຕວິຊ຺ຊາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ຈນ຺ທິມສູຣິເຍ, ອຎ຺ເຎ ຈາປິ ພຫຸຊນາ, ຍໂຕ ຈ ຈນ຺ທິມສູຣິຍາ ອຸຄ຺ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຍຕ຺ຖ ຈ ໂອຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ອາຍາຈນ຺ຕິ ໂຖມຍນ຺ຕິ ປຎ຺ຊລິກາ ນມສ຺ສມານາ ອນຸປຣິວຕ຺ຕນ຺ຕີ’’ຕິ?

‘‘ເອວໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ປສ຺ສນ຺ຕິ ເຕວິຊ຺ຊາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ຈນ຺ທິມສູຣິເຍ, ອຎ຺ເຎ ຈາປິ ພຫຸຊນາ, ຍໂຕ ຈ ຈນ຺ທິມສູຣິຍາ ອຸຄ຺ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຍຕ຺ຖ ຈ ໂອຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ອາຍາຈນ຺ຕິ ໂຖມຍນ຺ຕິ ປຎ຺ຊລິກາ ນມສ຺ສມານາ ອນຸປຣິວຕ຺ຕນ຺ຕີ’’ຕິ.

໕໓໑. ‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ວາເສຏ຺ຐ, ຍໍ ປສ຺ສນ຺ຕິ ເຕວິຊ຺ຊາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ຈນ຺ທິມສູຣິເຍ, ອຎ຺ເຎ ຈາປິ ພຫຸຊນາ, ຍໂຕ ຈ ຈນ຺ທິມສູຣິຍາ ອຸຄ຺ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຍຕ຺ຖ ຈ ໂອຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ອາຍາຈນ຺ຕິ ໂຖມຍນ຺ຕິ ປຎ຺ຊລິກາ ນມສ຺ສມານາ ອນຸປຣິວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ປໂຫນ຺ຕິ ເຕວິຊ຺ຊາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ຈນ຺ທິມສູຣິຍານໍ ສຫພ຺ຍຕາຍ ມຄ຺ຄໍ ເທເສຕຸໍ – ‘‘ອຍເມວ ອຸຊຸມຄ຺ໂຄ, ອຍມຎ຺ຊສາຍໂນ ນິຍ຺ຍານິໂກ, ນິຍ຺ຍາຕິ ຕກ຺ກຣສ຺ສ ຈນ຺ທິມສູຣິຍານໍ ສຫພ຺ຍຕາຍາ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ຫິທໍ, ໂຠ ໂຄຕມ’’.

‘‘ອິຕິ ກິຣ, ວາເສຏ຺ຐ, ຍໍ ປສ຺ສນ຺ຕິ ເຕວິຊ຺ຊາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ຈນ຺ທິມສູຣິເຍ, ອຎ຺ເຎ ຈາປິ ພຫຸຊນາ, ຍໂຕ ຈ ຈນ຺ທິມສູຣິຍາ ອຸຄ຺ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຍຕ຺ຖ ຈ ໂອຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ອາຍາຈນ຺ຕິ ໂຖມຍນ຺ຕິ ປຎ຺ຊລິກາ ນມສ຺ສມານາ ອນຸປຣິວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ເຕສມ຺ປິ ນປ຺ປໂຫນ຺ຕິ ຈນ຺ທິມສູຣິຍານໍ ສຫພ຺ຍຕາຍ ມຄ຺ຄໍ ເທເສຕຸໍ – ‘‘ອຍເມວ ອຸຊຸມຄ຺ໂຄ, ອຍມຎ຺ຊສາຍໂນ ນິຍ຺ຍານິໂກ, ນິຍ຺ຍາຕິ ຕກ຺ກຣສ຺ສ ຈນ຺ທິມສູຣິຍານໍ ສຫພ຺ຍຕາຍາ’’ຕິ.

໕໓໒. ‘‘ອິຕິ ປນ [ກິໍ ປນ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.)] ນ ກິຣ ເຕວິຊ຺ເຊຫິ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓຫິ ພ຺ຣຫ຺ມາ ສກ຺ຂິທິຏ຺ໂຐ. ນປິ ກິຣ ເຕວິຊ຺ຊານໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ອາຈຣິເຍຫິ ພ຺ຣຫ຺ມາ ສກ຺ຂິທິຏ຺ໂຐ. ນປິ ກິຣ ເຕວິຊ຺ຊານໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ອາຈຣິຍປາຈຣິເຍຫິ ພ຺ຣຫ຺ມາ ສກ຺ຂິທິຏ຺ໂຐ. ນປິ ກິຣ ເຕວິຊ຺ຊານໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ຍາວ ສຕ຺ຕມາ [ສຕ຺ຕເມຫິ (?)] ອາຈຣິຍາມຫຍຸເຄຫິ ພ຺ຣຫ຺ມາ ສກ຺ຂິທິຏ຺ໂຐ. ເຍປິ ກິຣ ເຕວິຊ຺ຊານໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ປຸພ຺ພກາ ອິສໂຍ ມນ຺ຕານໍ ກຕ຺ຕາໂຣ ມນ຺ຕານໍ ປວຕ຺ຕາໂຣ, ເຍສມິທໍ ເອຕຣຫິ ເຕວິຊ຺ຊາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ໂປຣາຓໍ ມນ຺ຕປທໍ ຄີຕໍ ປວຸຕ຺ຕໍ ສມິຫິຕໍ, ຕທນຸຄາຍນ຺ຕິ, ຕທນຸຠາສນ຺ຕິ, ຠາສິຕມນຸຠາສນ຺ຕິ, ວາຈິຕມນຸວາເຈນ຺ຕິ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ອຏ຺ຐໂກ ວາມໂກ ວາມເທໂວ ເວສ຺ສາມິຕ຺ໂຕ ຍມຕຄ຺ຄິ ອງ຺ຄີຣໂສ ຠາຣທ຺ວາໂຊ ວາເສຏ຺ໂຐ ກສ຺ສໂປ ຠຄຸ, ເຕປິ ນ ເອວມາຫໍສຸ – ‘‘ມຍເມຕໍ ຊານາມ, ມຍເມຕໍ ປສ຺ສາມ, ຍຕ຺ຖ ວາ ພ຺ຣຫ຺ມາ, ເຍນ ວາ ພ຺ຣຫ຺ມາ, ຍຫິໍ ວາ ພ຺ຣຫ຺ມາ’’ຕິ. ເຕວ ເຕວິຊ຺ຊາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເອວມາຫໍສຸ – ‘‘ຍໍ ນ ຊານາມ, ຍໍ ນ ປສ຺ສາມ, ຕສ຺ສ ສຫພ຺ຍຕາຍ ມຄ຺ຄໍ ເທເສມ – ອຍເມວ ອຸຊຸມຄ຺ໂຄ ອຍມຎ຺ຊສາຍໂນ ນິຍ຺ຍານິໂກ ນິຍ຺ຍາຕິ ຕກ຺ກຣສ຺ສ ພ຺ຣຫ຺ມສຫພ຺ຍຕາຍາ’’ຕິ.

໕໓໓. ‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ວາເສຏ຺ຐ, ນນຸ ເອວໍ ສນ຺ເຕ ເຕວິຊ຺ຊານໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ອປ຺ປາຏິຫີຣກຕໍ ຠາສິຕໍ ສມ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ? ‘‘ອທ຺ຘາ ໂຂ, ໂຠ ໂຄຕມ, ເອວໍ ສນ຺ເຕ ເຕວິຊ຺ຊານໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ອປ຺ປາຏິຫີຣກຕໍ ຠາສິຕໍ ສມ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ.

‘‘ສາຘຸ, ວາເສຏ຺ຐ, ເຕ ວຕ, ວາເສຏ຺ຐ, ເຕວິຊ຺ຊາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ຍໍ ນ ຊານນ຺ຕິ, ຍໍ ນ ປສ຺ສນ຺ຕິ, ຕສ຺ສ ສຫພ຺ຍຕາຍ ມຄ຺ຄໍ ເທເສສ຺ສນ຺ຕິ – ‘‘ອຍເມວ ອຸຊຸມຄ຺ໂຄ, ອຍມຎ຺ຊສາຍໂນ ນິຍ຺ຍານິໂກ, ນິຍ຺ຍາຕິ ຕກ຺ກຣສ຺ສ ພ຺ຣຫ຺ມສຫພ຺ຍຕາຍາ’’ຕິ, ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕິ.

ຊນປທກລ຺ຍາຓີອຸປມາ

໕໓໔. ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ວາເສຏ຺ຐ, ປຸຣິໂສ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘‘ອຫໍ ຍາ ອິມສ຺ມິໍ ຊນປເທ ຊນປທກລ຺ຍາຓີ, ຕໍ ອິຈ຺ຉາມິ, ຕໍ ກາເມມີ’’ຕິ. ຕເມນໍ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍຸໍ – ‘‘ອມ຺ໂຠ ປຸຣິສ, ຍໍ ຕ຺ວໍ ຊນປທກລ຺ຍາຓິໍ ອິຈ຺ຉສິ ກາເມສິ, ຊານາສິ ຕໍ ຊນປທກລ຺ຍາຓິໍ – ຂຕ຺ຕິຍີ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓີ ວາ ເວສ຺ສີ ວາ ສຸທ຺ທີ ວາ’’ຕິ? ອິຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ‘‘ໂນ’’ຕິ ວເທຍ຺ຍ.

‘‘ຕເມນໍ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍຸໍ – ‘‘ອມ຺ໂຠ ປຸຣິສ, ຍໍ ຕ຺ວໍ ຊນປທກລ຺ຍາຓິໍ ອິຈ຺ຉສິ ກາເມສິ, ຊານາສິ ຕໍ ຊນປທກລ຺ຍາຓິໍ – ເອວໍນາມາ ເອວໍໂຄຕ຺ຕາຕິ ວາ, ທີຆາ ວາ ຣສ຺ສາ ວາ ມຊ຺ຌິມາ ວາ ກາຬີ ວາ ສາມາ ວາ ມງ຺ຄຸຣຈ຺ຉວີ ວາຕິ, ອມຸກສ຺ມິໍ ຄາເມ ວາ ນິຄເມ ວາ ນຄເຣ ວາ’’ຕິ? ອິຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ‘ໂນ’ຕິ ວເທຍ຺ຍ. ຕເມນໍ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍຸໍ – ‘‘ອມ຺ໂຠ ປຸຣິສ, ຍໍ ຕ຺ວໍ ນ ຊານາສິ ນ ປສ຺ສສິ, ຕໍ ຕ຺ວໍ ອິຈ຺ຉສິ ກາເມສີ’’ຕິ? ອິຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ‘‘ອາມາ’’ຕິ ວເທຍ຺ຍ.

໕໓໕. ‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ວາເສຏ຺ຐ, ນນຸ ເອວໍ ສນ຺ເຕ ຕສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ອປ຺ປາຏິຫີຣກຕໍ ຠາສິຕໍ ສມ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ? ‘‘ອທ຺ຘາ ໂຂ, ໂຠ ໂຄຕມ, ເອວໍ ສນ຺ເຕ ຕສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ອປ຺ປາຏິຫີຣກຕໍ ຠາສິຕໍ ສມ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ.

໕໓໖. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ວາເສຏ຺ຐ, ນ ກິຣ ເຕວິຊ຺ເຊຫິ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓຫິ ພ຺ຣຫ຺ມາ ສກ຺ຂິທິຏ຺ໂຐ, ນປິ ກິຣ ເຕວິຊ຺ຊານໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ອາຈຣິເຍຫິ ພ຺ຣຫ຺ມາ ສກ຺ຂິທິຏ຺ໂຐ, ນປິ ກິຣ ເຕວິຊ຺ຊານໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ອາຈຣິຍປາຈຣິເຍຫິ ພ຺ຣຫ຺ມາ ສກ຺ຂິທິຏ຺ໂຐ. ນປິ ກິຣ ເຕວິຊ຺ຊານໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ຍາວ ສຕ຺ຕມາ ອາຈຣິຍາມຫຍຸເຄຫິ ພ຺ຣຫ຺ມາ ສກ຺ຂິທິຏ຺ໂຐ. ເຍປິ ກິຣ ເຕວິຊ຺ຊານໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ປຸພ຺ພກາ ອິສໂຍ ມນ຺ຕານໍ ກຕ຺ຕາໂຣ ມນ຺ຕານໍ ປວຕ຺ຕາໂຣ, ເຍສມິທໍ ເອຕຣຫິ ເຕວິຊ຺ຊາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ໂປຣາຓໍ ມນ຺ຕປທໍ ຄີຕໍ ປວຸຕ຺ຕໍ ສມິຫິຕໍ, ຕທນຸຄາຍນ຺ຕິ, ຕທນຸຠາສນ຺ຕິ, ຠາສິຕມນຸຠາສນ຺ຕິ, ວາຈິຕມນຸວາເຈນ຺ຕິ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ອຏ຺ຐໂກ ວາມໂກ ວາມເທໂວ ເວສ຺ສາມິຕ຺ໂຕ ຍມຕຄ຺ຄິ ອງ຺ຄີຣໂສ ຠາຣທ຺ວາໂຊ ວາເສຏ຺ໂຐ ກສ຺ສໂປ ຠຄຸ, ເຕປິ ນ ເອວມາຫໍສຸ – ‘‘ມຍເມຕໍ ຊານາມ, ມຍເມຕໍ ປສ຺ສາມ, ຍຕ຺ຖ ວາ ພ຺ຣຫ຺ມາ, ເຍນ ວາ ພ຺ຣຫ຺ມາ, ຍຫິໍ ວາ ພ຺ຣຫ຺ມາ’’ຕິ. ເຕວ ເຕວິຊ຺ຊາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເອວມາຫໍສຸ – ‘‘ຍໍ ນ ຊານາມ, ຍໍ ນ ປສ຺ສາມ, ຕສ຺ສ ສຫພ຺ຍຕາຍ ມຄ຺ຄໍ ເທເສມ – ອຍເມວ ອຸຊຸມຄ຺ໂຄ ອຍມຎ຺ຊສາຍໂນ ນິຍ຺ຍານິໂກ ນິຍ຺ຍາຕິ ຕກ຺ກຣສ຺ສ ພ຺ຣຫ຺ມສຫພ຺ຍຕາຍາ’’ຕິ.

໕໓໗. ‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ວາເສຏ຺ຐ, ນນຸ ເອວໍ ສນ຺ເຕ ເຕວິຊ຺ຊານໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ອປ຺ປາຏິຫີຣກຕໍ ຠາສິຕໍ ສມ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ? ‘‘ອທ຺ຘາ ໂຂ, ໂຠ ໂຄຕມ, ເອວໍ ສນ຺ເຕ ເຕວິຊ຺ຊານໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ອປ຺ປາຏິຫີຣກຕໍ ຠາສິຕໍ ສມ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ.

‘‘ສາຘຸ, ວາເສຏ຺ຐ, ເຕ ວຕ, ວາເສຏ຺ຐ, ເຕວິຊ຺ຊາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ຍໍ ນ ຊານນ຺ຕິ, ຍໍ ນ ປສ຺ສນ຺ຕິ, ຕສ຺ສ ສຫພ຺ຍຕາຍ ມຄ຺ຄໍ ເທເສສ຺ສນ຺ຕິ – ອຍເມວ ອຸຊຸມຄ຺ໂຄ ອຍມຎ຺ຊສາຍໂນ ນິຍ຺ຍານິໂກ ນິຍ຺ຍາຕິ ຕກ຺ກຣສ຺ສ ພ຺ຣຫ຺ມສຫພ຺ຍຕາຍາຕິ ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕິ.

ນິສ຺ເສຓີອຸປມາ

໕໓໘. ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ວາເສຏ຺ຐ, ປຸຣິໂສ ຈາຕຸມຫາປເຖ ນິສ຺ເສຓິໍ ກເຣຍ຺ຍ – ປາສາທສ຺ສ ອາໂຣຫຓາຍ. ຕເມນໍ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍຸໍ – ‘‘ອມ຺ໂຠ ປຸຣິສ, ຍສ຺ສ ຕ຺ວໍ [ຍໍ ຕ຺ວໍ (ສ຺ຍາ.)] ປາສາທສ຺ສ ອາໂຣຫຓາຍ ນິສ຺ເສຓິໍ ກໂຣສິ, ຊານາສິ ຕໍ ປາສາທໍ – ປຸຣຕ຺ຖິມາຍ ວາ ທິສາຍ ທກ຺ຂິຓາຍ ວາ ທິສາຍ ປຈ຺ຉິມາຍ ວາ ທິສາຍ ອຸຕ຺ຕຣາຍ ວາ ທິສາຍ ອຸຈ຺ໂຈ ວາ ນີໂຈ ວາ ມຊ຺ຌິໂມ ວາ’’ຕິ? ອິຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ‘‘ໂນ’’ຕິ ວເທຍ຺ຍ.

‘‘ຕເມນໍ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍຸໍ – ‘‘ອມ຺ໂຠ ປຸຣິສ, ຍໍ ຕ຺ວໍ ນ ຊານາສິ, ນ ປສ຺ສສິ, ຕສ຺ສ ຕ຺ວໍ ປາສາທສ຺ສ ອາໂຣຫຓາຍ ນິສ຺ເສຓິໍ ກໂຣສີ’’ຕິ? ອິຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ‘‘ອາມາ’’ຕິ ວເທຍ຺ຍ.

໕໓໙. ‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ວາເສຏ຺ຐ, ນນຸ ເອວໍ ສນ຺ເຕ ຕສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ອປ຺ປາຏິຫີຣກຕໍ ຠາສິຕໍ ສມ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ? ‘‘ອທ຺ຘາ ໂຂ, ໂຠ ໂຄຕມ, ເອວໍ ສນ຺ເຕ ຕສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ອປ຺ປາຏິຫີຣກຕໍ ຠາສິຕໍ ສມ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ.

໕໔໐. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ວາເສຏ຺ຐ, ນ ກິຣ ເຕວິຊ຺ເຊຫິ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓຫິ ພ຺ຣຫ຺ມາ ສກ຺ຂິທິຏ຺ໂຐ, ນປິ ກິຣ ເຕວິຊ຺ຊານໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ອາຈຣິເຍຫິ ພ຺ຣຫ຺ມາ ສກ຺ຂິທິຏ຺ໂຐ, ນປິ ກິຣ ເຕວິຊ຺ຊານໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ອາຈຣິຍປາຈຣິເຍຫິ ພ຺ຣຫ຺ມາ ສກ຺ຂິທິຏ຺ໂຐ, ນປິ ກິຣ ເຕວິຊ຺ຊານໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ຍາວ ສຕ຺ຕມາ ອາຈຣິຍາມຫຍຸເຄຫິ ພ຺ຣຫ຺ມາ ສກ຺ຂິທິຏ຺ໂຐ. ເຍປິ ກິຣ ເຕວິຊ຺ຊານໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ປຸພ຺ພກາ ອິສໂຍ ມນ຺ຕານໍ ກຕ຺ຕາໂຣ ມນ຺ຕານໍ ປວຕ຺ຕາໂຣ, ເຍສມິທໍ ເອຕຣຫິ ເຕວິຊ຺ຊາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ໂປຣາຓໍ ມນ຺ຕປທໍ ຄີຕໍ ປວຸຕ຺ຕໍ ສມິຫິຕໍ, ຕທນຸຄາຍນ຺ຕິ, ຕທນຸຠາສນ຺ຕິ, ຠາສິຕມນຸຠາສນ຺ຕິ, ວາຈິຕມນຸວາເຈນ຺ຕິ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ອຏ຺ຐໂກ ວາມໂກ ວາມເທໂວ ເວສ຺ສາມິຕ຺ໂຕ ຍມຕຄ຺ຄິ ອງ຺ຄີຣໂສ ຠາຣທ຺ວາໂຊ ວາເສຏ຺ໂຐ ກສ຺ສໂປ ຠຄຸ, ເຕປິ ນ ເອວມາຫໍສຸ – ມຍເມຕໍ ຊານາມ, ມຍເມຕໍ ປສ຺ສາມ, ຍຕ຺ຖ ວາ ພ຺ຣຫ຺ມາ, ເຍນ ວາ ພ຺ຣຫ຺ມາ, ຍຫິໍ ວາ ພ຺ຣຫ຺ມາຕິ. ເຕວ ເຕວິຊ຺ຊາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເອວມາຫໍສຸ – ‘‘ຍໍ ນ ຊານາມ, ຍໍ ນ ປສ຺ສາມ, ຕສ຺ສ ສຫພ຺ຍຕາຍ ມຄ຺ຄໍ ເທເສມ, ອຍເມວ ອຸຊຸມຄ຺ໂຄ ອຍມຎ຺ຊສາຍໂນ ນິຍ຺ຍານິໂກ ນິຍ຺ຍາຕິ ຕກ຺ກຣສ຺ສ ພ຺ຣຫ຺ມສຫພ຺ຍຕາຍາ’’ຕິ.

໕໔໑. ‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ວາເສຏ຺ຐ, ນນຸ ເອວໍ ສນ຺ເຕ ເຕວິຊ຺ຊານໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ອປ຺ປາຏິຫີຣກຕໍ ຠາສິຕໍ ສມ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ? ‘‘ອທ຺ຘາ ໂຂ, ໂຠ ໂຄຕມ, ເອວໍ ສນ຺ເຕ ເຕວິຊ຺ຊານໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ອປ຺ປາຏິຫີຣກຕໍ ຠາສິຕໍ ສມ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ.

‘‘ສາຘຸ, ວາເສຏ຺ຐ. ເຕ ວຕ, ວາເສຏ຺ຐ, ເຕວິຊ຺ຊາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ຍໍ ນ ຊານນ຺ຕິ, ຍໍ ນ ປສ຺ສນ຺ຕິ, ຕສ຺ສ ສຫພ຺ຍຕາຍ ມຄ຺ຄໍ ເທເສສ຺ສນ຺ຕິ. ອຍເມວ ອຸຊຸມຄ຺ໂຄ ອຍມຎ຺ຊສາຍໂນ ນິຍ຺ຍານິໂກ ນິຍ຺ຍາຕິ ຕກ຺ກຣສ຺ສ ພ຺ຣຫ຺ມສພ຺ຍຕາຍາຕິ, ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕິ.

ອຈິຣວຕີນທີອຸປມາ

໕໔໒. ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ວາເສຏ຺ຐ, ອຍໍ ອຈິຣວຕີ ນທີ ປູຣາ ອຸທກສ຺ສ ສມຕິຕ຺ຕິກາ ກາກເປຍ຺ຍາ. ອຖ ປຸຣິໂສ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ປາຣຕ຺ຖິໂກ ປາຣຄເວສີ ປາຣຄາມີ ປາຣໍ ຕຣິຕຸກາໂມ. ໂສ ໂອຣິເມ ຕີເຣ ຐິໂຕ ປາຣິມໍ ຕີຣໍ ອວ຺ເຫຍ຺ຍ – ‘‘ເອຫິ ປາຣາປາຣໍ, ເອຫິ ປາຣາປາຣ’’ນ຺ຕິ.

໕໔໓. ‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ວາເສຏ຺ຐ, ອປິ ນຸ ຕສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ອວ຺ຫາຍນເຫຕຸ ວາ ອາຍາຈນເຫຕຸ ວາ ປຕ຺ຖນເຫຕຸ ວາ ອຠິນນ຺ທນເຫຕຸ ວາ ອຈິຣວຕິຍາ ນທິຍາ ປາຣິມໍ ຕີຣໍ ໂອຣິມໍ ຕີຣໍ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ຫິທໍ, ໂຠ ໂຄຕມ’’.

໕໔໔. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ວາເສຏ຺ຐ, ເຕວິຊ຺ຊາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເຍ ຘມ຺ມາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກາຣກາ ເຕ ຘມ຺ເມ ປຫາຍ ວຕ຺ຕມານາ, ເຍ ຘມ຺ມາ ອພ຺ຣາຫ຺ມຓກາຣກາ ເຕ ຘມ຺ເມ ສມາທາຍ ວຕ຺ຕມານາ ເອວມາຫໍສຸ – ‘‘ອິນ຺ທມວ຺ຫຍາມ, ໂສມມວ຺ຫຍາມ, ວຣຸຓມວ຺ຫຍາມ, ອີສານມວ຺ຫຍາມ, ປຊາປຕິມວ຺ຫຍາມ, ພ຺ຣຫ຺ມມວ຺ຫຍາມ, ມຫິທ຺ຘິມວ຺ຫຍາມ, ຍມມວ຺ຫຍາມາ’’ຕິ.

‘‘ເຕ ວຕ, ວາເສຏ຺ຐ, ເຕວິຊ຺ຊາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເຍ ຘມ຺ມາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກາຣກາ ເຕ ຘມ຺ເມ ປຫາຍ ວຕ຺ຕມານາ, ເຍ ຘມ຺ມາ ອພ຺ຣາຫ຺ມຓກາຣກາ ເຕ ຘມ຺ເມ ສມາທາຍ ວຕ຺ຕມານາ ອວ຺ຫາຍນເຫຕຸ ວາ ອາຍາຈນເຫຕຸ ວາ ປຕ຺ຖນເຫຕຸ ວາ ອຠິນນ຺ທນເຫຕຸ ວາ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ພ຺ຣຫ຺ມານໍ ສຫພ຺ຍູປຄາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ, ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕິ.

໕໔໕. ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ວາເສຏ຺ຐ, ອຍໍ ອຈິຣວຕີ ນທີ ປູຣາ ອຸທກສ຺ສ ສມຕິຕ຺ຕິກາ ກາກເປຍ຺ຍາ. ອຖ ປຸຣິໂສ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ປາຣຕ຺ຖິໂກ ປາຣຄເວສີ ປາຣຄາມີ ປາຣໍ ຕຣິຕຸກາໂມ. ໂສ ໂອຣິເມ ຕີເຣ ທຬ຺ຫາຍ ອນ຺ທຸຍາ ປຈ຺ຉາພາຫໍ ຄາຬ຺ຫພນ຺ຘນໍ ພທ຺ໂຘ.

‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ວາເສຏ຺ຐ, ອປິ ນຸ ໂສ ປຸຣິໂສ ອຈິຣວຕິຍາ ນທິຍາ ໂອຣິມາ ຕີຣາ ປາຣິມໍ ຕີຣໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ຫິທໍ, ໂຠ ໂຄຕມ’’.

໕໔໖. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ວາເສຏ຺ຐ, ປຎ຺ຈິເມ ກາມຄຸຓາ ອຣິຍສ຺ສ ວິນເຍ ອນ຺ທູຕິປິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ພນ຺ຘນນ຺ຕິປິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ກຕເມ ປຎ຺ຈ? ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ຣູປາ ອິຏ຺ຐາ ກນ຺ຕາ ມນາປາ ປິຍຣູປາ ກາມູປສໍຫິຕາ ຣຊນີຍາ. ໂສຕວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ສທ຺ທາ…ເປ… ຆານວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ຄນ຺ຘາ… ຊິວ຺ຫາວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ຣສາ… ກາຍວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພາ ອິຏ຺ຐາ ກນ຺ຕາ ມນາປາ ປິຍຣູປາ ກາມູປສໍຫິຕາ ຣຊນີຍາ.

‘‘ອິເມ ໂຂ, ວາເສຏ຺ຐ, ປຎ຺ຈ ກາມຄຸຓາ ອຣິຍສ຺ສ ວິນເຍ ອນ຺ທູຕິປິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ພນ຺ຘນນ຺ຕິປິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ອິເມ ໂຂ ວາເສຏ຺ຐ ປຎ຺ຈ ກາມຄຸເຓ ເຕວິຊ຺ຊາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ຄຘິຕາ ມຸຈ຺ຉິຕາ ອຊ຺ໂຌປນ຺ນາ ອນາທີນວທສ຺ສາວິໂນ ອນິສ຺ສຣຓປຎ຺ຎາ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ. ເຕ ວຕ, ວາເສຏ຺ຐ, ເຕວິຊ຺ຊາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເຍ ຘມ຺ມາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກາຣກາ, ເຕ ຘມ຺ເມ ປຫາຍ ວຕ຺ຕມານາ, ເຍ ຘມ຺ມາ ອພ຺ຣາຫ຺ມຓກາຣກາ, ເຕ ຘມ຺ເມ ສມາທາຍ ວຕ຺ຕມານາ ປຎ຺ຈ ກາມຄຸເຓ ຄຘິຕາ ມຸຈ຺ຉິຕາ ອຊ຺ໂຌປນ຺ນາ ອນາທີນວທສ຺ສາວິໂນ ອນິສ຺ສຣຓປຎ຺ຎາ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕາ ກາມນ຺ທຸພນ຺ຘນພທ຺ຘາ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ພ຺ຣຫ຺ມານໍ ສຫພ຺ຍູປຄາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ, ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕິ.

໕໔໗. ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ວາເສຏ຺ຐ, ອຍໍ ອຈິຣວຕີ ນທີ ປູຣາ ອຸທກສ຺ສ ສມຕິຕ຺ຕິກາ ກາກເປຍ຺ຍາ. ອຖ ປຸຣິໂສ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ປາຣຕ຺ຖິໂກ ປາຣຄເວສີ ປາຣຄາມີ ປາຣໍ ຕຣິຕຸກາໂມ. ໂສ ໂອຣິເມ ຕີເຣ ສສີສໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ນິປຊ຺ເຊຍ຺ຍ.

໕໔໘. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ວາເສຏ຺ຐ, ປຎ຺ຈິເມ ນີວຣຓາ ອຣິຍສ຺ສ ວິນເຍ ອາວຣຓາຕິປິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ນີວຣຓາຕິປິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ໂອນາຫນາຕິປິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ປຣິໂຍນາຫນາຕິປິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ກຕເມ ປຎ຺ຈ? ກາມຈ຺ຉນ຺ທນີວຣຓໍ, ພ຺ຍາປາທນີວຣຓໍ, ຖິນມິທ຺ຘນີວຣຓໍ, ອຸທ຺ຘຈ຺ຈກຸກ຺ກຸຈ຺ຈນີວຣຓໍ, ວິຈິກິຈ຺ຉານີວຣຓໍ. ອິເມ ໂຂ, ວາເສຏ຺ຐ, ປຎ຺ຈ ນີວຣຓາ ອຣິຍສ຺ສ ວິນເຍ ອາວຣຓາຕິປິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ນີວຣຓາຕິປິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ໂອນາຫນາຕິປິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ປຣິໂຍນາຫນາຕິປິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ.

໕໔໙. ‘‘ອິເມຫິ ໂຂ, ວາເສຏ຺ຐ, ປຎ຺ຈຫິ ນີວຣເຓຫິ ເຕວິຊ຺ຊາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ອາວຸຏາ ນິວຸຏາ ໂອນທ຺ຘາ [ໂອຜຸຏາ (ສີ. ກ.), ໂອຜຸຕາ (ສ຺ຍາ.)] ປຣິໂຍນທ຺ຘາ. ເຕ ວຕ, ວາເສຏ຺ຐ, ເຕວິຊ຺ຊາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເຍ ຘມ຺ມາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກາຣກາ ເຕ ຘມ຺ເມ ປຫາຍ ວຕ຺ຕມານາ, ເຍ ຘມ຺ມາ ອພ຺ຣາຫ຺ມຓກາຣກາ ເຕ ຘມ຺ເມ ສມາທາຍ ວຕ຺ຕມານາ ປຎ຺ຈຫິ ນີວຣເຓຫິ ອາວຸຏາ ນິວຸຏາ ໂອນທ຺ຘາ ປຣິໂຍນທ຺ຘາ [ປຣິໂຍນທ຺ຘາ, ເຕ (ສ຺ຍາ. ກ.)] ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ພ຺ຣຫ຺ມານໍ ສຫພ຺ຍູປຄາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ, ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕິ.

ສໍສນ຺ທນກຖາ

໕໕໐. ‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ວາເສຏ຺ຐ, ກິນ຺ຕິ ເຕ ສຸຕໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ວຸທ຺ຘານໍ ມຫລ຺ລການໍ ອາຈຣິຍປາຈຣິຍານໍ ຠາສມານານໍ, ສປຣິຄ຺ຄໂຫ ວາ ພ຺ຣຫ຺ມາ ອປຣິຄ຺ຄໂຫ ວາ’’ຕິ? ‘‘ອປຣິຄ຺ຄໂຫ, ໂຠ ໂຄຕມ’’. ‘‘ສເວຣຈິຕ຺ໂຕ ວາ ອເວຣຈິຕ຺ໂຕ ວາ’’ຕິ? ‘‘ອເວຣຈິຕ຺ໂຕ, ໂຠ ໂຄຕມ’’. ‘‘ສພ຺ຍາປຊ຺ຊຈິຕ຺ໂຕ ວາ ອພ຺ຍາປຊ຺ຊຈິຕ຺ໂຕ ວາ’’ຕິ? ‘‘ອພ຺ຍາປຊ຺ຊຈິຕ຺ໂຕ, ໂຠ ໂຄຕມ’’. ‘‘ສໍກິລິຏ຺ຐຈິຕ຺ໂຕ ວາ ອສໍກິລິຏ຺ຐຈິຕ຺ໂຕ ວາ’’ຕິ? ‘‘ອສໍກິລິຏ຺ຐຈິຕ຺ໂຕ, ໂຠ ໂຄຕມ’’. ‘‘ວສວຕ຺ຕີ ວາ ອວສວຕ຺ຕີ ວາ’’ຕິ? ‘‘ວສວຕ຺ຕີ, ໂຠ ໂຄຕມ’’.

‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ວາເສຏ຺ຐ, ສປຣິຄ຺ຄຫາ ວາ ເຕວິຊ຺ຊາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ອປຣິຄ຺ຄຫາ ວາ’’ຕິ? ‘‘ສປຣິຄ຺ຄຫາ, ໂຠ ໂຄຕມ’’. ‘‘ສເວຣຈິຕ຺ຕາ ວາ ອເວຣຈິຕ຺ຕາ ວາ’’ຕິ? ‘‘ສເວຣຈິຕ຺ຕາ, ໂຠ ໂຄຕມ’’. ‘‘ສພ຺ຍາປຊ຺ຊຈິຕ຺ຕາ ວາ ອພ຺ຍາປຊ຺ຊຈິຕ຺ຕາ ວາ’’ຕິ? ‘‘ສພ຺ຍາປຊ຺ຊຈິຕ຺ຕາ, ໂຠ ໂຄຕມ’’. ‘‘ສໍກິລິຏ຺ຐຈິຕ຺ຕາ ວາ ອສໍກິລິຏ຺ຐຈິຕ຺ຕາ ວາ’’ຕິ? ‘‘ສໍກິລິຏ຺ຐຈິຕ຺ຕາ, ໂຠ ໂຄຕມ’’. ‘‘ວສວຕ຺ຕີ ວາ ອວສວຕ຺ຕີ ວາ’’ຕິ? ‘‘ອວສວຕ຺ຕີ, ໂຠ ໂຄຕມ’’.

໕໕໑. ‘‘ອິຕິ ກິຣ, ວາເສຏ຺ຐ, ສປຣິຄ຺ຄຫາ ເຕວິຊ຺ຊາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ອປຣິຄ຺ຄໂຫ ພ຺ຣຫ຺ມາ. ອປິ ນຸ ໂຂ ສປຣິຄ຺ຄຫານໍ ເຕວິຊ຺ຊານໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ອປຣິຄ຺ຄເຫນ ພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ສທ຺ຘິໍ ສໍສນ຺ທຕິ ສເມຕີ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ຫິທໍ, ໂຠ ໂຄຕມ’’. ‘‘ສາຘຸ, ວາເສຏ຺ຐ, ເຕ ວຕ, ວາເສຏ຺ຐ, ສປຣິຄ຺ຄຫາ ເຕວິຊ຺ຊາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ອປຣິຄ຺ຄຫສ຺ສ ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ສຫພ຺ຍູປຄາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ, ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕິ.

‘‘ອິຕິ ກິຣ, ວາເສຏ຺ຐ, ສເວຣຈິຕ຺ຕາ ເຕວິຊ຺ຊາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ, ອເວຣຈິຕ຺ໂຕ ພ຺ຣຫ຺ມາ…ເປ… ສພ຺ຍາປຊ຺ຊຈິຕ຺ຕາ ເຕວິຊ຺ຊາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ອພ຺ຍາປຊ຺ຊຈິຕ຺ໂຕ ພ຺ຣຫ຺ມາ… ສໍກິລິຏ຺ຐຈິຕ຺ຕາ ເຕວິຊ຺ຊາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ອສໍກິລິຏ຺ຐຈິຕ຺ໂຕ ພ຺ຣຫ຺ມາ… ອວສວຕ຺ຕີ ເຕວິຊ຺ຊາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ວສວຕ຺ຕີ ພ຺ຣຫ຺ມາ, ອປິ ນຸ ໂຂ ອວສວຕ຺ຕີນໍ ເຕວິຊ຺ຊານໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ວສວຕ຺ຕິນາ ພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ສທ຺ຘິໍ ສໍສນ຺ທຕິ ສເມຕີ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ຫິທໍ, ໂຠ ໂຄຕມ’’. ‘‘ສາຘຸ, ວາເສຏ຺ຐ, ເຕ ວຕ, ວາເສຏ຺ຐ, ອວສວຕ຺ຕີ ເຕວິຊ຺ຊາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ວສວຕ຺ຕິສ຺ສ ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ສຫພ຺ຍູປຄາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ, ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕິ.

໕໕໒. ‘‘ອິຘ ໂຂ ປນ ເຕ, ວາເສຏ຺ຐ, ເຕວິຊ຺ຊາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ອາສີທິຕ຺ວາ [ອາທິສິຕ຺ວາ (ກ.)] ສໍສີທນ຺ຕິ, ສໍສີທິຕ຺ວາ ວິສາຣໍ [ວິສາທໍ (ສີ. ປີ.), ວິສຕ຺ຕໍ (ສ຺ຍາ.)] ປາປຸຓນ຺ຕິ, ສຸກ຺ຂຕຣໍ [ສຸກ຺ຂຕຣຓໍ (ກ.)] ມຎ຺ເຎ ຕຣນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ອິທໍ ເຕວິຊ຺ຊານໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ເຕວິຊ຺ຊາອິຣິຓນ຺ຕິປິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເຕວິຊ຺ຊາວິວນນ຺ຕິປິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເຕວິຊ຺ຊາພ຺ຍສນນ຺ຕິປິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ.

໕໕໓. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ວາເສຏ຺ໂຐ ມາຓໂວ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສຸຕໍ ເມຕໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ພ຺ຣຫ຺ມານໍ ສຫພ຺ຍຕາຍ ມຄ຺ຄໍ ຊານາຕີ’’ຕິ. ‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ວາເສຏ຺ຐ. ອາສນ຺ເນ ອິໂຕ ມນສາກຏໍ, ນ ອິໂຕ ທູເຣ ມນສາກຏ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ເອວໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ອາສນ຺ເນ ອິໂຕ ມນສາກຏໍ, ນ ອິໂຕ ທູເຣ ມນສາກຏ’’ນ຺ຕິ.

໕໕໔. ‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ວາເສຏ຺ຐ, ອິຘສ຺ສ ປຸຣິໂສ ມນສາກເຏ ຊາຕສໍວທ຺ໂຘ. ຕເມນໍ ມນສາກຏໂຕ ຕາວເທວ ອວສຏໍ ມນສາກຏສ຺ສ ມຄ຺ຄໍ ປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍຸໍ. ສິຍາ ນຸ ໂຂ, ວາເສຏ຺ຐ, ຕສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ມນສາກເຏ ຊາຕສໍວທ຺ຘສ຺ສ ມນສາກຏສ຺ສ ມຄ຺ຄໍ ປຸຏ຺ຐສ຺ສ ທນ຺ຘາຍິຕຕ຺ຕໍ ວາ ວິຕ຺ຖາຍິຕຕ຺ຕໍ ວາ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ຫິທໍ, ໂຠ ໂຄຕມ’’. ‘‘ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ’’? ‘‘ອມຸ ຫິ, ໂຠ ໂຄຕມ, ປຸຣິໂສ ມນສາກເຏ ຊາຕສໍວທ຺ໂຘ, ຕສ຺ສ ສພ຺ພາເນວ ມນສາກຏສ຺ສ ມຄ຺ຄານິ ສຸວິທິຕານີ’’ຕິ.

‘‘ສິຍາ ໂຂ, ວາເສຏ຺ຐ, ຕສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ມນສາກເຏ ຊາຕສໍວທ຺ຘສ຺ສ ມນສາກຏສ຺ສ ມຄ຺ຄໍ ປຸຏ຺ຐສ຺ສ ທນ຺ຘາຍິຕຕ຺ຕໍ ວາ ວິຕ຺ຖາຍິຕຕ຺ຕໍ ວາ, ນ ຕ຺ເວວ ຕຖາຄຕສ຺ສ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ວາ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກຄາມິນິຍາ ວາ ປຏິປທາຍ ປຸຏ຺ຐສ຺ສ ທນ຺ຘາຍິຕຕ຺ຕໍ ວາ ວິຕ຺ຖາຍິຕຕ຺ຕໍ ວາ. ພ຺ຣຫ຺ມານໍ ຈາຫໍ, ວາເສຏ຺ຐ, ປຊານາມິ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກຎ຺ຈ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກຄາມິນິຎ຺ຈ ປຏິປທໍ, ຍຖາ ປຏິປນ຺ໂນ ຈ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກໍ ອຸປປນ຺ໂນ, ຕຎ຺ຈ ປຊານາມີ’’ຕິ.

໕໕໕. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ວາເສຏ຺ໂຐ ມາຓໂວ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສຸຕໍ ເມຕໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ພ຺ຣຫ຺ມານໍ ສຫພ຺ຍຕາຍ ມຄ຺ຄໍ ເທເສຕີ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ ໂນ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ພ຺ຣຫ຺ມານໍ ສຫພ຺ຍຕາຍ ມຄ຺ຄໍ ເທເສຕຸ ອຸລ຺ລຸມ຺ປຕຸ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິໍ ປຊ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ, ວາເສຏ຺ຐ, ສຸຓາຫິ; ສາຘຸກໍ ມນສິ ກໂຣຫິ; ຠາສິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ ໂຠ’’ຕິ ໂຂ ວາເສຏ຺ໂຐ ມາຓໂວ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສິ.

ພ຺ຣຫ຺ມໂລກມຄ຺ຄເທສນາ

໕໕໖. ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອິຘ, ວາເສຏ຺ຐ, ຕຖາຄໂຕ ໂລເກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ອຣຫໍ, ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ…ເປ… (ຍຖາ ໑໙໐-໒໑໒ ອນຸຈ຺ເຉເທສຸ ເອວໍ ວິຕ຺ຖາເຣຕພ຺ພໍ). ເອວໍ ໂຂ, ວາເສຏ຺ຐ, ຠິກ຺ຂຸ ສີລສມ຺ປນ຺ໂນ ໂຫຕິ…ເປ… ຕສ຺ສິເມ ປຎ຺ຈ ນີວຣເຓ ປຫີເນ ອຕ຺ຕນິ ສມນຸປສ຺ສໂຕ ປາໂມຊ຺ຊໍ ຊາຍຕິ, ປມຸທິຕສ຺ສ ປີຕິ ຊາຍຕິ, ປີຕິມນສ຺ສ ກາໂຍ ປສ຺ສມ຺ຠຕິ, ປສ຺ສທ຺ຘກາໂຍ ສຸຂໍ ເວເທຕິ, ສຸຂິໂນ ຈິຕ຺ຕໍ ສມາຘິຍຕິ.

‘‘ໂສ ເມຕ຺ຕາສຫຄເຕນ ເຈຕສາ ເອກໍ ທິສໍ ຜຣິຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ. ຕຖາ ທຸຕິຍໍ. ຕຖາ ຕຕິຍໍ. ຕຖາ ຈຕຸຕ຺ຖໍ. ອິຕິ ອຸທ຺ຘມໂຘ ຕິຣິຍໍ ສພ຺ພຘິ ສພ຺ພຕ຺ຕຕາຍ ສພ຺ພາວນ຺ຕໍ ໂລກໍ ເມຕ຺ຕາສຫຄເຕນ ເຈຕສາ ວິປຸເລນ ມຫຄ຺ຄເຕນ ອປ຺ປມາເຓນ ອເວເຣນ ອພ຺ຍາປຊ຺ເຊນ ຜຣິຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ວາເສຏ຺ຐ, ພລວາ ສງ຺ຂຘໂມ ອປ຺ປກສິເຣເນວ ຈຕຸທ຺ທິສາ ວິຎ຺ຎາເປຍ຺ຍ; ເອວເມວ ໂຂ, ວາເສຏ຺ຐ, ເອວໍ ຠາວິຕາຍ ເມຕ຺ຕາຍ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິຍາ ຍໍ ປມາຓກຕໍ ກມ຺ມໍ ນ ຕໍ ຕຕ຺ຣາວສິສ຺ສຕິ, ນ ຕໍ ຕຕ຺ຣາວຕິຏ຺ຐຕິ. ອຍມ຺ປິ ໂຂ, ວາເສຏ຺ຐ, ພ຺ຣຫ຺ມານໍ ສຫພ຺ຍຕາຍ ມຄ຺ໂຄ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ວາເສຏ຺ຐ, ຠິກ຺ຂຸ ກຣຸຓາສຫຄເຕນ ເຈຕສາ…ເປ… ມຸທິຕາສຫຄເຕນ ເຈຕສາ…ເປ… ອຸເປກ຺ຂາສຫຄເຕນ ເຈຕສາ ເອກໍ ທິສໍ ຜຣິຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ. ຕຖາ ທຸຕິຍໍ. ຕຖາ ຕຕິຍໍ. ຕຖາ ຈຕຸຕ຺ຖໍ. ອິຕິ ອຸທ຺ຘມໂຘ ຕິຣິຍໍ ສພ຺ພຘິ ສພ຺ພຕ຺ຕຕາຍ ສພ຺ພາວນ຺ຕໍ ໂລກໍ ອຸເປກ຺ຂາສຫຄເຕນ ເຈຕສາ ວິປຸເລນ ມຫຄ຺ຄເຕນ ອປ຺ປມາເຓນ ອເວເຣນ ອພ຺ຍາປຊ຺ເຊນ ຜຣິຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ວາເສຏ຺ຐ, ພລວາ ສງ຺ຂຘໂມ ອປ຺ປກສິເຣເນວ ຈຕຸທ຺ທິສາ ວິຎ຺ຎາເປຍ຺ຍ. ເອວເມວ ໂຂ, ວາເສຏ຺ຐ, ເອວໍ ຠາວິຕາຍ ອຸເປກ຺ຂາຍ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິຍາ ຍໍ ປມາຓກຕໍ ກມ຺ມໍ ນ ຕໍ ຕຕ຺ຣາວສິສ຺ສຕິ, ນ ຕໍ ຕຕ຺ຣາວຕິຏ຺ຐຕິ. ອຍໍ ໂຂ, ວາເສຏ຺ຐ, ພ຺ຣຫ຺ມານໍ ສຫພ຺ຍຕາຍ ມຄ຺ໂຄ.

໕໕໗. ‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ວາເສຏ຺ຐ, ເອວໍວິຫາຣີ ຠິກ຺ຂຸ ສປຣິຄ຺ຄໂຫ ວາ ອປຣິຄ຺ຄໂຫ ວາ’’ຕິ? ‘‘ອປຣິຄ຺ຄໂຫ, ໂຠ ໂຄຕມ’’. ‘‘ສເວຣຈິຕ຺ໂຕ ວາ ອເວຣຈິຕ຺ໂຕ ວາ’’ຕິ? ‘‘ອເວຣຈິຕ຺ໂຕ, ໂຠ ໂຄຕມ’’. ‘‘ສພ຺ຍາປຊ຺ຊຈິຕ຺ໂຕ ວາ ອພ຺ຍາປຊ຺ຊຈິຕ຺ໂຕ ວາ’’ຕິ? ‘‘ອພ຺ຍາປຊ຺ຊຈິຕ຺ໂຕ, ໂຠ ໂຄຕມ’’. ‘‘ສໍກິລິຏ຺ຐຈິຕ຺ໂຕ ວາ ອສໍກິລິຏ຺ຐຈິຕ຺ໂຕ ວາ’’ຕິ? ‘‘ອສໍກິລິຏ຺ຐຈິຕ຺ໂຕ, ໂຠ ໂຄຕມ’’. ‘‘ວສວຕ຺ຕີ ວາ ອວສວຕ຺ຕີ ວາ’’ຕິ? ‘‘ວສວຕ຺ຕີ, ໂຠ ໂຄຕມ’’.

‘‘ອິຕິ ກິຣ, ວາເສຏ຺ຐ, ອປຣິຄ຺ຄໂຫ ຠິກ຺ຂຸ, ອປຣິຄ຺ຄໂຫ ພ຺ຣຫ຺ມາ. ອປິ ນຸ ໂຂ ອປຣິຄ຺ຄຫສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອປຣິຄ຺ຄເຫນ ພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ສທ຺ຘິໍ ສໍສນ຺ທຕິ ສເມຕີ’’ຕິ? ‘‘ເອວໍ, ໂຠ ໂຄຕມ’’. ‘‘ສາຘຸ, ວາເສຏ຺ຐ, ໂສ ວຕ ວາເສຏ຺ຐ ອປຣິຄ຺ຄໂຫ ຠິກ຺ຂຸ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ອປຣິຄ຺ຄຫສ຺ສ ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ສຫພ຺ຍູປໂຄ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ, ຐານເມຕໍ ວິຊ຺ຊຕິ.

໕໕໘. ‘‘ອິຕິ ກິຣ, ວາເສຏ຺ຐ, ອເວຣຈິຕ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂຸ, ອເວຣຈິຕ຺ໂຕ ພ຺ຣຫ຺ມາ…ເປ… ອພ຺ຍາປຊ຺ຊຈິຕ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂຸ, ອພ຺ຍາປຊ຺ຊຈິຕ຺ໂຕ ພ຺ຣຫ຺ມາ… ອສໍກິລິຏ຺ຐຈິຕ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂຸ, ອສໍກິລິຏ຺ຐຈິຕ຺ໂຕ ພ຺ຣຫ຺ມາ… ວສວຕ຺ຕີ ຠິກ຺ຂຸ, ວສວຕ຺ຕີ ພ຺ຣຫ຺ມາ, ອປິ ນຸ ໂຂ ວສວຕ຺ຕິສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ວສວຕ຺ຕິນາ ພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ສທ຺ຘິໍ ສໍສນ຺ທຕິ ສເມຕີ’’ຕິ? ‘‘ເອວໍ, ໂຠ ໂຄຕມ’’. ‘‘ສາຘຸ, ວາເສຏ຺ຐ, ໂສ ວຕ, ວາເສຏ຺ຐ, ວສວຕ຺ຕີ ຠິກ຺ຂຸ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ວສວຕ຺ຕິສ຺ສ ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ສຫພ຺ຍູປໂຄ ຠວິສ຺ສຕີຕິ, ຐານເມຕໍ ວິຊ຺ຊຕີ’’ຕິ.

໕໕໙. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ວາເສຏ຺ຐຠາຣທ຺ວາຊາ ມາຓວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ, ໂຠ ໂຄຕມ! ເສຍ຺ຍຖາປິ, ໂຠ ໂຄຕມ, ນິກ຺ກຸຊ຺ຊິຕໍ ວາ ອຸກ຺ກຸຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ວາ ວິວເຣຍ຺ຍ, ມູຬ຺ຫສ຺ສ ວາ ມຄ຺ຄໍ ອາຈິກ຺ເຂຍ຺ຍ, ອນ຺ຘກາເຣ ວາ ເຕລປຊ຺ໂຊຕໍ ຘາເຣຍ຺ຍ ‘ຈກ຺ຂຸມນ຺ໂຕ ຣູປານິ ທກ຺ຂນ຺ຕີ’ຕິ. ເອວເມວໍ ໂຠຕາ ໂຄຕເມນ ອເນກປຣິຍາເຍນ ຘມ຺ໂມ ປກາສິໂຕ. ເອເຕ ມຍໍ ຠວນ຺ຕໍ ໂຄຕມໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉາມ, ຘມ຺ມຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆຎ຺ຈ. ອຸປາສເກ ໂນ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ຘາເຣຕຸ ອຊ຺ຊຕຄ຺ເຄ ປາຓຸເປເຕ ສຣຓໍ ຄເຕ’’ຕິ.

ເຕວິຊ຺ຊສຸຕ຺ຕໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ ເຕຣສມໍ.