໑. ປາຣາຊິກກຓ຺ຑໍ

໑. ປຐມປາຣາຊິກໍ

ສຸທິນ຺ນຠາຓວາຣວຓ຺ຓນາ

໒໔. ອິໂຕ ປຣໍ ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ເວສາລິຍາ ອວິທູເຣຕິອາທິ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖໍ. ຕສ຺ມາ ອນຸປທວຓ຺ຓນໍ ປຫາຍ ຍຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ອຕ຺ຖິ, ຕໍ ຕເທວ ວຓ຺ຓຍິສ຺ສາມ. ກລນ຺ທຄາໂມຕິ ກລນ຺ທກາ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ ກາຬກາ, ເຕສໍ ວເສນ ລທ຺ຘນາໂມ ຄາໂມ. ກລນ຺ທປຸຕ຺ໂຕຕິ ຄາມວເສນ ລທ຺ຘນາມສ຺ສ ຣາຊສມ຺ມຕສ຺ສ ຈຕ຺ຕາລີສໂກຏິວິຠວສ຺ສ ກລນ຺ທເສຏ຺ຐິໂນ ປຸຕ຺ໂຕ. ຍສ຺ມາ ປນ ຕສ຺ມິໍ ຄາເມ ອຎ຺ເຎປິ ກລນ຺ທນາມກາ ມນຸສ຺ສາ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ກລນ຺ທປຸຕ຺ໂຕຕິ ວຕ຺ວາ ປຸນ ເສຏ຺ຐິປຸຕ຺ໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສມ຺ພຫຸເລຫີຕິ ພຫຸເກຫິ. ສຫາຍເກຫີຕິ ສຸຂທຸກ຺ຂານິ ສຫ ອາຍນ຺ຕິ ອຸປຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ສຫາຍາ, ສຫາຍາ ເອວ ສຫາຍກາ, ເຕຫິ ສຫາຍເກຫິ. ສທ຺ຘິນ຺ຕິ ເອກໂຕ. ເກນຈິເທວ ກຣຓີເຍນາຕິ ເກນຈິເທວ ຠຓ຺ຑປ຺ປໂຍຊນອຸທ຺ຘາຣສາຣຓາທິນາ ກິຈ຺ເຈນ; ກຕ຺ຕິກນກ຺ຂຕ຺ຕກີຬາກິຈ຺ເຈນາຕິປິ ວທນ຺ຕິ. ຠຄວາ ຫິ ກຕ຺ຕິກຊຸຓ຺ຫປກ຺ເຂ ເວສາລິໍ ສມ຺ປາປຸຓິ. ກຕ຺ຕິກນກ຺ຂຕ຺ຕກີຬາ ເຈຕ຺ຖ ອຸຬາຣາ ໂຫຕິ. ຕທຕ຺ຖໍ ຄໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອທ຺ທສ ໂຂຕິ ກຖໍ ອທ຺ທສ? ໂສ ກິຣ ນຄຣໂຕ ຠຸຕ຺ຕປາຕຣາສໍ ສຸທ຺ຘຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ມາລາຄນ຺ຘວິເລປນຫຕ຺ຖໍ ພຸທ຺ຘທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ຘມ຺ມສວນຕ຺ຖຎ຺ຈ ນິກ຺ຂມນ຺ຕໍ ມຫາຊນໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ກ຺ວ ຄຈ຺ຉຖາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ພຸທ຺ຘທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ຘມ຺ມສວນຕ຺ຖຎ຺ຈາ’’ຕິ. ເຕນ ຫິ ‘‘ອຫມ຺ປິ ຄຈ຺ຉາມີ’’ຕິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຈຕຸພ຺ພິຘາຍ ປຣິສາຍ ປຣິວຸຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມສ຺ສເຣນ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ຕໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ອທ຺ທສ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອທ຺ທສ ໂຂ…ເປ… ເທເສນ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ທິສ຺ວານສ຺ສາຕິ ທິສ຺ວານ ອສ຺ສ. ເອຕທໂຫສີຕິ ປຸພ຺ເພ ກຕປຸຎ຺ຎຕາຍ ໂຈທິຍມານສ຺ສ ຠພ຺ພກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ເອຕໍ ອໂຫສິ. ກິໍ ອໂຫສິ? ຍໍນູນາຫມ຺ປິ ຘມ຺ມໍ ສຸເຓຍ຺ຍນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຍນ຺ນູນາຕິ ປຣິວິຕກ຺ກທສ຺ສນເມຕໍ. ເອວໍ ກິຣສ຺ສ ປຣິວິຕກ຺ໂກ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ‘‘ຍມຍໍ ປຣິສາ ເອກຄ຺ຄຈິຕ຺ຕາ ຘມ຺ມໍ ສຸຓາຕິ, ອໂຫ ວຕາຫມ຺ປິ ຕໍ ສຸເຓຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ.

ອຖ ໂຂ ສຸທິນ຺ໂນ ກລນ຺ທປຸຕ຺ໂຕ ເຍນ ສາ ປຣິສາຕິ ອິຘ ກສ຺ມາ ‘‘ເຍນ ຠຄວາ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ ‘‘ເຍນ ສາ ປຣິສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເຈ. ຠຄວນ຺ຕຎ຺ຫິ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ອຸຬາຣຸຬາຣຊນາ ມຫຕີ ປຣິສາ ນິສິນ຺ນາ, ຕຕ຺ຣ ນ ສກ຺ກາ ອິມິນາ ປຈ຺ຉາ ອາຄເຕນ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ນິສີທິຕຸໍ. ປຣິສາຍ ປນ ເອກສ຺ມິໍ ປເທເສ ສກ຺ກາຕິ ໂສ ຕໍ ປຣິສໍເຍວ ອຸປສງ຺ກມນ຺ໂຕ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອຖ ໂຂ ສຸທິນ຺ໂນ ກລນ຺ທປຸຕ຺ໂຕ ເຍນ ສາ ປຣິສາ’’ຕິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ໂຂ ສຸທິນ຺ນສ຺ສ ກລນ຺ທປຸຕ຺ຕສ຺ສ ເອຕທໂຫສີຕິ ນ ນິສິນ຺ນມຕ຺ຕສ຺ເສວ ອໂຫສິ, ອຖ ໂຂ ຠຄວໂຕ ສິຕ຺ຕຍູປສໍຫິຕໍ ໂຖກໍ ຘມ຺ມກຖໍ ສຸຕ຺ວາ; ຕໍ ປນສ຺ສ ຍສ຺ມາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນສ຺ເສວ ອໂຫສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ໂຂ ສຸທິນ຺ນສ຺ສ ກລນ຺ທປຸຕ຺ຕສ຺ສ ເອຕທໂຫສີ’’ຕິ. ກິໍ ອໂຫສີຕິ? ຍຖາ ຍຖາ ໂຂຕິອາທິ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ສງ຺ເຂປກຖາ – ອຫໍ ໂຂ ເຍນ ເຍນ ອາກາເຣນ ຠຄວຕາ ຘມ຺ມໍ ເທສິຕໍ ອາຊານາມິ, ເຕນ ເຕນ ເມ ອຸປປຣິກ຺ຂໂຕ ເອວໍ ໂຫຕິ ຍເທຕໍ ສິຕ຺ຕຍພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ເອກມ຺ປິ ທິວສໍ ອຂຓ຺ຑໍ ກຕ຺ວາ ຈຣິມກຈິຕ຺ຕໍ ປາເປຕພ຺ພຕາຍ ເອກນ຺ຕປຣິປຸຓ຺ຓໍ ຈຣິຕພ຺ພໍ, ເອກທິວສມ຺ປິ ຈ ກິເລສມເລນ ອມລີນໍ ກຕ຺ວາ ຈຣິມກຈິຕ຺ຕໍ ປາເປຕພ຺ພຕາຍ ເອກນ຺ຕປຣິສຸທ຺ຘໍ. ສງ຺ຂລິຂິຕໍ ລິຂິຕສງ຺ຂສທິສໍ ໂຘຕສງ຺ຂສປ຺ປຏິຠາຄໍ ຈຣິຕພ຺ພໍ. ອິທໍ ນ ສຸກຣໍ ອຄາຣໍ ອຊ຺ຌາວສຕາ ອຄາຣມຊ຺ເຌ ວສນ຺ເຕນ ເອກນ຺ຕປຣິປຸຓ຺ຓໍ…ເປ… ຈຣິຕຸໍ. ຍໍນູນາຫໍ ເກເສ ຈ ມສ຺ສຸຎ຺ຈ ໂອຫາເຣຕ຺ວາ ກສາຍຣສປີຕຕາຍ ກາສາຍານິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣນ຺ຕານໍ ອນຸຈ຺ຉວິການິ ວຕ຺ຖານິ ອຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ປຣິທຫິຕ຺ວາ ອຄາຣສ຺ມາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພເຊຍ຺ຍນ຺ຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຍສ຺ມາ ອຄາຣສ຺ສ ຫິຕໍ ກສິວາຓິຊ຺ຊາທິກມ຺ມໍ ອຄາຣິຍນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕຎ຺ຈ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ນຕ຺ຖິ; ຕສ຺ມາ ປພ຺ພຊ຺ຊາ ‘‘ອນຄາຣິຍາ’’ຕິ ຎາຕພ຺ພາ. ຕໍ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ. ປພ຺ພເຊຍ຺ຍນ຺ຕິ ປຣິພ຺ພເຊຍ຺ຍໍ.

໒໕. ອຈິຣວຸຏ຺ຐິຕາຍ ປຣິສາຍ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມີຕິ ສຸທິນ຺ໂນ ອວຸຏ຺ຐິຕາຍ ປຣິສາຍ ນ ຠຄວນ຺ຕໍ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ຍາຈິ. ກສ຺ມາ? ຕຕ຺ຣສ຺ສ ພຫູ ຎາຕິສາໂລຫິຕາ ມິຕ຺ຕາມຈ຺ຈາ ສນ຺ຕິ, ເຕ ‘‘‘ຕ຺ວໍ ມາຕາປິຕູນໍ ເອກປຸຕ຺ຕໂກ, ນ ລພ຺ຠາ ຕຍາ ປພ຺ພຊິຕຸ’ນ຺ຕິ ພາຫາຍມ຺ປິ ຄເຫຕ຺ວາ ອາກຑ຺ເຒຍ຺ຍຸໍ, ຕໂຕ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ອນ຺ຕຣາໂຍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ສເຫວ ປຣິສາຍ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ໂຖກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸນ ເກນຈິ ສຣີຣກິຈ຺ຈເລເສນ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມ຺ມ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ຍາຈິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອຖ ໂຂ ສຸທິນ຺ໂນ ກລນ຺ທປຸຕ຺ໂຕ ອຈິຣວຸຏ຺ຐິຕາຍ ປຣິສາຍ…ເປ… ປພ຺ພາເຊຕຸ ມໍ ຠຄວາ’’ຕິ.

ຠຄວາ ປນ ຍສ຺ມາ ຣາຫຸລກຸມາຣສ຺ສ ປພ຺ພຊິຕໂຕ ປຠຸຕິ ມາຕາປິຕູຫິ ອນນຸຎ຺ຎາຕໍ ປຸຕ຺ຕໍ ນ ປພ຺ພາເຊຕິ, ຕສ຺ມາ ນໍ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ອນຸຎ຺ຎາໂຕສິ ປນ ຕ຺ວໍ ສຸທິນ຺ນ ມາຕາປິຕູຫິ…ເປ… ປພ຺ພຊ຺ຊາຍາ’’ຕິ.

໒໖. ອິໂຕ ປຣໍ ປາຐານຸສາເຣເນວ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ກຣຓີຍໍ ຕີເຣຕ຺ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ເອວມຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ – ຘຸຣນິກ຺ເຂເປເນວ ຕໍ ກຣຓີຍໍ ນິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາຕິ; ນ ຫິ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ຕິພ຺ພຈ຺ຉນ຺ທສ຺ສ ຠຓ຺ຑປ຺ປໂຍຊນອຸທ຺ຘາຣສາຣຓາທີສຸ ວາ ນກ຺ຂຕ຺ຕກີຬາຍໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ນມຕິ. ອມ຺ມ ຕາຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ອມ຺ມາຕິ ມາຕຣໍ ອາລປຕິ; ຕາຕາຕິ ປິຕຣໍ. ຕ຺ວໍ ໂຂສີຕິ ຕ຺ວໍ ໂຂ ອສິ. ເອກປຸຕ຺ຕໂກຕິ ເອໂກວ ປຸຕ຺ຕໂກ; ອຎ຺ໂຎ ເຕ ເຊຏ຺ໂຐ ວາ ກນິຏ຺ໂຐ ວາ ນຕ຺ຖິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ເອກປຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ອນຸກມ຺ປາວເສນ ‘‘ເອກປຸຕ຺ຕໂກ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປິໂຍຕິ ປີຕິຊນນໂກ. ມນາໂປຕິ ມນວຑ຺ຒນໂກ. ສຸເຂຘິໂຕຕິ ສຸເຂນ ເອຘິໂຕ; ສຸຂສໍວຑ຺ຒິໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຸຂປຣິຫໂຕຕິ ສຸເຂນ ປຣິຫໂຕ; ຊາຕກາລໂຕ ປຠຸຕິ ຘາຕີຫິ ອງ຺ກໂຕ ອງ຺ກໍ ຫຣິຕ຺ວາ ຘາຣິຍມາໂນ ອສ຺ສກຣຖກາທີຫິ ພາລກີຬນເກຫິ ກີຬມາໂນ ສາທຸຣສໂຠຊນໍ ໂຠຊິຍມາໂນ ສຸເຂນ ປຣິຫໂຕ.

ນ ຕ຺ວໍ, ຕາຕ ສຸທິນ຺ນ, ກິຎ຺ຈິ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ຊານາສີຕິ ຕ຺ວໍ ຕາຕ ສຸທິນ຺ນ ກິຎ຺ຈິ ອປ຺ປມຕ຺ຕກມ຺ປິ ກລຠາຄໍ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ນ ຊານາສິ; ອຖ ວາ ກິຎ຺ຈິ ທຸກ຺ເຂນ ນານຸໂຠສີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກຣຓຕ຺ເຖ ສາມິວຈນໍ, ອນຸຠວນຕ຺ເຖ ຈ ຊານນາ; ອຖ ວາ ກິຎ຺ຈິ ທຸກ຺ຂໍ ນສ຺ສຣສີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸປໂຍຄຕ຺ເຖ ສາມິວຈນໍ, ສຣຓຕ຺ເຖ ຈ ຊານນາ. ວິກປ຺ປທ຺ວເຍປິ ປຸຣິມປທສ຺ສ ອຸຕ຺ຕຣປເທນ ສມານວິຠຕ຺ຕິໂລໂປ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຕໍ ສພ຺ພໍ ສທ຺ທສຕ຺ຖານຸສາເຣນ ຎາຕພ຺ພໍ. ມຣເຓນປິ ມຍໍ ເຕ ອກາມກາ ວິນາ ຠວິສ຺ສາມາຕິ ສເຈປິ ຕວ ອມ຺ເຫສຸ ຊີວມາເນສຸ ມຣຓໍ ຠເວຍ຺ຍ, ເຕນ ເຕ ມຣເຓນປິ ມຍໍ ອກາມກາ ອນິຈ຺ຉກາ ນ ອຕ຺ຕໂນ ຣຸຈິຍາ, ວິນາ ຠວິສ຺ສາມ; ຕຍາ ວິໂຍຄໍ ວາ ປາປຸຓິສ຺ສາມາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກິໍ ປນ ມຍໍ ຕນ຺ຕິ ເອວໍ ສນ຺ເຕ ກິໍ ປນ ກິໍ ນາມ ຕໍ ກາຣຓໍ ເຍນ ມຍໍ ຕໍ ຊີວນ຺ຕໍ ອນຸຊານິສ຺ສາມ; ອຖ ວາ ກິໍ ປນ ມຍໍ ຕນ຺ຕິ ເກນ ປນ ກາຣເຓນ ມຍໍ ຕໍ ຊີວນ຺ຕໍ ອນຸຊານິສ຺ສາມາຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

໒໗. ຕຕ຺ເຖວາຕິ ຍຕ຺ຖ ນໍ ຐິຕໍ ມາຕາປິຕໂຣ ນານຸຊານິໍສຸ, ຕຕ຺ເຖວ ຐາເນ. ອນນ຺ຕຣຫິຕາຍາຕິ ເກນຈິ ອຕ຺ຖຣເຓນ ອນຕ຺ຖຕາຍ.

໒໘. ປຣິຈາເຣຫີຕິ ຄນ຺ຘພ຺ພນຏນາຏກາທີນິ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ສຫາຍເກຫິ ສທ຺ຘິໍ ຍຖາສຸຂໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ຈາເຣຫິ ສຎ຺ຈາເຣຫິ; ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ອຸປເນຫີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຖ ວາ ປຣິຈາເຣຫີຕິ ຄນ຺ຘພ຺ພນຏນາຏກາທີນິ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ສຫາຍເກຫິ ສທ຺ຘິໍ ລຬ, ອຸປລຬ, ຣມ, ກີຬສ຺ສູຕິປິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ກາເມ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປຸຕ຺ຕທາເຣຫິ ສທ຺ຘິໍ ໂຠເຄ ຠຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ. ປຸຎ຺ຎານິ ກໂຣນ຺ໂຕຕິ ພຸທ຺ຘຎ຺ຈ ຘມ຺ມຎ຺ຈ ສງ຺ຆຎ຺ຈ ອາຣພ຺ຠ ທານປ຺ປທານາທີນິ ສຸຄຕິມຄ຺ຄໂສຘການິ ກຸສລກມ຺ມານິ ກໂຣນ຺ໂຕ. ຕຸຓ຺ຫີ ອໂຫສີຕິ ກຖານຸປ຺ປພນ຺ຘວິຈ຺ເຉທນຕ຺ຖໍ ນິຣາລາປສລ຺ລາໂປ ອໂຫສິ. ອຖສ຺ສ ມາຕາປິຕໂຣ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວຕ຺ວາ ປຏິວຈນມ຺ປິ ອລຠມານາ ສຫາຍເກ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ‘‘ເອສ ໂວ ສຫາຍໂກ ປພ຺ພຊິຕຸກາໂມ, ນິວາເຣຖ ນ’’ນ຺ຕິ ອາຫໍສຸ. ເຕປິ ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ອໂວຈຸໍ, ເຕສມ຺ປິ ຕຸຓ຺ຫີ ອໂຫສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອຖ ໂຂ ສຸທິນ຺ນສ຺ສ ກລນ຺ທປຸຕ຺ຕສ຺ສ ສຫາຍກາ…ເປ… ຕຸຓ຺ຫີ ອໂຫສີ’’ຕິ.

໒໙. ອຖສ຺ສ ສຫາຍການໍ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ສເຈ ອຍໍ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ອລຠມາໂນ ມຣິສ຺ສຕິ ນ ໂກຈິ ຄຸໂຓ ຠວິສ຺ສຕິ. ປພ຺ພຊິຕໍ ປນ ນໍ ມາຕາປິຕໂຣປິ ກາເລນ ກາລໍ ປສ຺ສິສ຺ສນ຺ຕິ. ມຍມ຺ປິ ປສ຺ສິສ຺ສາມ. ປພ຺ພຊ຺ຊາປິ ຈ ນາເມສາ ຠາຣິຍາ, ທິວເສ ທິວເສ ມຕ຺ຕິກາປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕພ຺ພໍ. ເອກເສຍ຺ຍໍ ເອກຠຕ຺ຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ອຕິທຸກ຺ກຣໍ. ອຍຎ຺ຈ ສຸຂຸມາໂລ ນາຄຣິກຊາຕິໂຍ, ໂສ ຕໍ ຈຣິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ປຸນ ອິເຘວ ອາຄມິສ຺ສຕິ. ຫນ຺ທສ຺ສ ມາຕາປິຕໂຣ ອນຸຊານາເປສ຺ສາມາ’’ຕິ. ເຕ ຕຖາ ອກໍສຸ. ມາຕາປິຕໂຣປິ ນໍ ອນຸຊານິໍສຸ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອຖ ໂຂ ສຸທິນ຺ນສ຺ສ ກລນ຺ທປຸຕ຺ຕສ຺ສ ສຫາຍກາ ເຍນ ສຸທິນ຺ນສ຺ສ ກລນ຺ທປຸຕ຺ຕສ຺ສ ມາຕາປິຕໂຣ…ເປ… ອນຸຎ຺ຎາໂຕສິ ມາຕາປິຕູຫິ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍາ’’ຕິ.

໓໐. ຫຏ຺ໂຐຕິ ຕຸຏ຺ໂຐ. ອຸທຄ຺ໂຄຕິ ປີຕິວເສນ ອພ຺ຠຸນ຺ນຕກາຍຈິຕ຺ໂຕ. ກຕິປາຫນ຺ຕິ ກຕິປຍານິ ທິວສານິ. ພລໍ ຄາເຫຕ຺ວາຕິ ສປ຺ປາຍໂຠຊນານິ ຠຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ, ອຸຈ຺ຉາທນນ຺ຫາປນາທີຫິ ຈ ກາຍໍ ປຣິຫຣນ຺ໂຕ, ກາຍພລໍ ຊເນຕ຺ວາ ມາຕາປິຕໂຣ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອສ຺ສຸມຸຂໍ ຎາຕິປຣິວຏ຺ຏໍ ປຫາຍ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ…ເປ… ປພ຺ພາເຊຕຸ ມໍ ຠນ຺ເຕ ຠຄວາຕິ. ຠຄວາ ສມີເປ ຐິຕໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ປິຓ຺ຑຈາຣິກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ເຕນ ຫິ ຠິກ຺ຂຸ ສຸທິນ຺ນໍ ປພ຺ພາເຊຫິ ເຈວ ອຸປສມ຺ປາເທຫິ ຈາ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຠຄວໂຕ ປຏິສ຺ສຸຓິຕ຺ວາ ສຸທິນ຺ນໍ ກລນ຺ທປຸຕ຺ຕໍ ຊິນທຕ຺ຕິຍໍ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກໍ ລທ຺ຘາ ປພ຺ພາເຊສິ ເຈວ ອຸປສມ຺ປາເທສິ ຈ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອລຕ຺ຖ ໂຂ ສຸທິນ຺ໂນ ກລນ຺ທປຸຕ຺ໂຕ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ, ອລຕ຺ຖ ອຸປສມ຺ປທ’’ນ຺ຕິ.

ເອຕ຺ຖ ປນ ຐຕ຺ວາ ສພ຺ພອຏ຺ຐກຖາສຸ ປພ຺ພຊ຺ຊາ ຈ ອຸປສມ຺ປທາ ຈ ກຖິຕາ. ມຍໍ ປນ ຍຖາຐິຕປາຬິວເສເນວ ຂນ຺ຘເກ ກຖຍິສ຺ສາມ. ນ ເກວລຎ຺ເຈຕໍ, ອຎ຺ຎມ຺ປິ ຍໍ ຂນ຺ຘເກ ວາ ປຣິວາເຣ ວາ ກເຖຕພ຺ພໍ ອຏ຺ຐກຖາຈຣິເຍຫິ ວິຠງ຺ເຄກຖິຕໍ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ເຖວ ກຖຍິສ຺ສາມ. ເອວຎ຺ຫິ ກຖິຍມາເນ ປາຬິກ຺ກເມເນວ ວຓ຺ຓນາ ກຕາ ໂຫຕິ. ຕໂຕ ເຕນ ເຕນ ວິນິຈ຺ຉເຍນ ອຕ຺ຖິການໍ ປາຬິກ຺ກເມເນວ ອິມໍ ວິນຍສໍວຓ຺ຓນໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ໂສ ໂສ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ໂຍ ຠວິສ຺ສຕີຕິ.

ອຈິຣູປສມ຺ປນ຺ໂນຕິ ອຈິຣໍ ອຸປສມ຺ປນ຺ໂນ ຫຸຕ຺ວາ; ອຸປສມ຺ປທໂຕ ນຈິຣກາເລເຍວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເອວຣູເປຕິ ເອວໍວິເຘ ເອວໍຊາຕິເກ. ຘຸຕຄຸເຓຕິ ກິເລສນິທ຺ຘຸນນເກ ຄຸເຓ. ສມາທາຍ ວຕ຺ຕຕີຕິ ສມາທິຍິຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ວຕ຺ຕຕິ ຈຣຕິ ວິຫຣຕິ. ອາຣຎ຺ຎິໂກ ໂຫຕີຕິ ຄາມນ຺ຕເສນາສນໍ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອາຣຎ຺ຎິກຘຸຕງ຺ຄວເສນ ອຣຎ຺ຎວາສິໂກ ໂຫຕິ. ປິຓ຺ຑປາຕິໂກຕິ ອຕິເຣກລາຠປຏິກ຺ເຂເປນ ຈຸທ຺ທສ ຠຕ຺ຕານິ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປິຓ຺ຑປາຕິກຘຸຕງ຺ຄວເສນ ປິຓ຺ຑປາຕິໂກ ໂຫຕິ. ປໍສຸກູລິໂກຕິ ຄຫປຕິຈີວຣໍ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປໍສຸກູລິກຘຸຕງ຺ຄວເສນ ປໍສຸກູລິໂກ ໂຫຕິ. ສປທານຈາຣິໂກຕິ ໂລລຸປ຺ປຈາຣໍ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ສປທານຈາຣິກຘຸຕງ຺ຄວເສນ ສປທານຈາຣິໂກ ໂຫຕິ; ຆຣປຏິປາຏິຍາ ຠິກ຺ຂາຍ ປວິສຕິ. ວຊ຺ຊິຄາມນ຺ຕິ ວຊ຺ຊີນໍ ຄາມໍ ວຊ຺ຊີສຸ ວາ ຄາມໍ.

ອຑ຺ຒາ ມຫທ຺ຘນາຕິອາທີສຸ ອຸປໂຠຄປຣິໂຠຄູປກຣຓມຫນ຺ຕຕາຍ ອຑ຺ຒາ; ເຍ ຫິ ເຕສໍ ອຸປໂຠຄາ ຍານິ ຈ ອຸປໂຠຄູປກຣຓານິ, ຕານິ ມຫນ຺ຕານິ ພຫຸລານິ ສາຣການີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ນິເຘຕ຺ວາ ຐປິຕຘນມຫນ຺ຕຕາຍ ມຫທ຺ຘນາ. ມຫາໂຠຄາຕິ ທິວສປຣິພ຺ພຍສງ຺ຂາຕໂຠຄມຫນ຺ຕຕາຍ ມຫາໂຠຄາ. ອຎ຺ເຎຫິ ອຸປໂຠເຄຫິ ຊາຕຣູປຣຊຕສ຺ເສວ ປຫູຕຕາຍ ປຫູຕຊາຕຣູປຣຊຕາ. ອລງ຺ກາຣຠູຕສ຺ສ ວິຕ຺ຕູປກຣຓສ຺ສ ປີຕິປາໂມຊ຺ຊກຣຓສ຺ສ ປຫູຕຕາຍ ປຫູຕວິຕ຺ຕູປກຣຓາ. ໂວຫາຣວເສນ ປຣິວຕ຺ເຕນ຺ຕສ຺ສ ຘນຘຎ຺ຎສ຺ສ ປຫູຕຕາຍ ປຫູຕຘນຘຎ຺ຎາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ເສນາສນໍ ສໍສາເມຕ຺ວາຕິ ເສນາສນໍ ປຏິສາເມຕ຺ວາ; ຍຖາ ນ ວິນສ຺ສຕິ ຕຖາ ນໍ ສຸຏ຺ຐຸ ຐເປຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຏ຺ຐິມຕ຺ເຕ ຖາລິປາເກຕິ ຄຓນປຣິຈ຺ເຉທໂຕ ສຏ຺ຐິຖາລິປາເກ. ເອກເມໂກ ເຈຕ຺ຖ ຖາລິປາໂກ ທສນ຺ນໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຠຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫາຕິ. ຕໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ຉນ຺ນໍ ຠິກ຺ຂຸສຕານໍ ຠຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຠຕ຺ຕາຠິຫາຣໍ ອຠິຫຣິໍສູຕິ ເອຕ຺ຖ ອຠິຫຣີຍຕີຕິ ອຠິຫາໂຣ. ກິໍ ອຠິຫຣີຍຕິ? ຠຕ຺ຕໍ. ຠຕ຺ຕເມວ ອຠິຫາໂຣ ຠຕ຺ຕາຠິຫາໂຣ, ຕໍ ຠຕ຺ຕາຠິຫາຣໍ. ອຠິຫຣິໍສູຕິ ອຠິມຸຂາ ຫຣິໍສຸ. ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄມໍສູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕສ຺ສ ກິໍ ປມາຓນ຺ຕິ? ສຏ຺ຐິ ຖາລິປາກາ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ສຏ຺ຐິມຕ຺ເຕ ຖາລິປາເກ ຠຕ຺ຕາຠິຫາຣໍ ອຠິຫຣິໍສູ’’ຕິ. ຠິກ຺ຂູນໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາຕິ ສຍໍ ອຸກ຺ກຏ຺ຐປິຓ຺ຑປາຕິກຕ຺ຕາ ສປທານຈາຣໍ ຈຣິຕຸກາໂມ ຠິກ຺ຂູນໍ ປຣິໂຠຄຕ຺ຖາຍ ປຣິຈ຺ຈຊິຕ຺ວາ ທຕ຺ວາ. ອຍໍ ຫິ ອາຍສ຺ມາ ‘‘ຠິກ຺ຂູ ຈ ລາຠໍ ລຈ຺ຉນ຺ຕິ ອຫຎ຺ຈ ປິຓ຺ຑເກນ ນ ກິລມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ເອຕທຕ຺ຖເມວ ອາຄໂຕ. ຕສ຺ມາ ອຕ຺ຕໂນ ອາຄມນານຸຣູປໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂູນໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ສຍໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປາວິສິ.

໓໑. ຎາຕິທາສີຕິ ຎາຕການໍ ທາສີ. ອາຠິໂທສິກນ຺ຕິ ປາຣິວາສິກໍ ເອກຣຕ຺ຕາຕິກ຺ກນ຺ຕໍ ປູຕິຠູຕໍ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ປທຕ຺ໂຖ – ປູຕິຠາວໂທເສນ ອຠິຠູໂຕຕິ ອຠິໂທໂສ, ອຠິໂທໂສວ ອາຠິໂທສິໂກ, ເອກຣຕ຺ຕາຕິກ຺ກນ຺ຕສ຺ສ ວາ ນາມສຎ຺ຎາ ເອສາ, ຍທິທໍ ອາຠິໂທສິໂກຕິ, ຕໍ ອາຠິໂທສິກໍ. ກຸມ຺ມາສນ຺ຕິ ຍວກຸມ຺ມາສໍ. ຉຑ຺ເຑຕຸກາມາ ໂຫຕີຕິ ຍສ຺ມາ ອນ຺ຕມໂສ ທາສກມ຺ມກຣານມ຺ປິ ໂຄຣູປານມ຺ປິ ອປຣິໂຠຄາຣໂຫ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ກຈວຣໍ ວິຍ ພຫິ ຉຑ຺ເຑຕຸກາມາ ໂຫຕິ. ສເຈຕນ຺ຕິ ສເຈ ເອຕໍ. ຠຄິນີຕິ ອຣິຍໂວຫາເຣນ ຎາຕິທາສິໍ ອາລປຕິ. ຉຑ຺ຑນີຍຘມ຺ມນ຺ຕິ ຉຑ຺ເຑຕພ຺ພສຠາວໍ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ‘‘ຠຄິນິ, ເອຕໍ ສເຈ ພຫິ ຉຑ຺ຑນີຍຘມ຺ມໍ ນິສ຺ສຏ຺ຐປຣິຄ຺ຄຫໍ, ຕໍ ອິຘ ເມ ປຕ຺ເຕ ອາກິຣາ’’ຕິ.

ກິໍ ປນ ເອວໍ ວຕ຺ຕຸໍ ລພ຺ຠຕິ, ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ ວາ ປຍຸຕ຺ຕວາຈາ ວາ ນ ໂຫຕີຕິ? ນ ໂຫຕິ. ກສ຺ມາ? ນິສ຺ສຏ຺ຐປຣິຄ຺ຄຫຕ຺ຕາ. ຍຎ຺ຫິ ຉຑ຺ຑນີຍຘມ຺ມໍ ນິສ຺ສຏ຺ຐປຣິຄ຺ຄຫໍ, ຍຕ຺ຖ ສາມິກາ ອນາລຍາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ‘‘ເທຖ ອາຫຣຖ ອິຘ ອາກິຣຖາ’’ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຕຖາ ຫິ ອຄ຺ຄອຣິຍວໍສິໂກ ອາຍສ຺ມາ ຣຏ຺ຐປາໂລປິ ‘‘ຉຑ຺ຑນີຍຘມ຺ມໍ ກຸມ຺ມາສໍ ອິຘ ເມ ປຕ຺ເຕ ອາກິຣາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໒.໒໙໙) ອວຈ. ຕສ຺ມາ ຍໍ ເອວຣູປໍ ຉຑ຺ຑນີຍຘມ຺ມໍ ອຎ຺ຎໍ ວາ ອປຣິຄ຺ຄຫິຕໍ ວນມູລຜລເຠສຊ຺ຊາທິກໍ ຕໍ ສພ຺ພໍ ຍຖາສຸຂໍ ອາຫຣາເປຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ, ນ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈາຍິຕພ຺ພໍ. ຫຕ຺ຖານນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂາຄ຺ຄຫຓຕ຺ຖໍ ປຕ຺ຕໍ ອຸປນາມຍໂຕ ມຓິພນ຺ຘໂຕ ປຠຸຕິ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ຫຕ຺ຖານໍ. ປາທານນ຺ຕິ ນິວາສນນ຺ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ປາທານໍ. ສຣສ຺ສາຕິ ‘‘ສເຈຕໍ ຠຄິນີ’’ຕິ ວາຈໍ ນິຈ຺ຉາຣຍໂຕ ສຣສ຺ສ ຈ. ນິມິຕ຺ຕໍ ອຄ຺ຄເຫສີຕິ ຄິຫິກາເລ ສລ຺ລກ຺ຂິຕປຸພ຺ພໍ ອາກາຣໍ ອຄ຺ຄເຫສິ ສຎ຺ຊານິ ສລ຺ລກ຺ເຂສິ. ສຸທິນ຺ໂນ ຫິ ຠຄວໂຕ ທ຺ວາທສເມ ວສ຺ເສ ປພ຺ພຊິໂຕ ວີສຕິເມ ວສ຺ເສ ຎາຕິກຸລໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິຏ຺ໂຐ ສຍໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ອຏ຺ຐວສ຺ສິໂກ ຫຸຕ຺ວາ; ເຕນ ນໍ ສາ ຎາຕິທາສີ ທິສ຺ວາວ ນ ສຎ຺ຊານິ, ນິມິຕ຺ຕໍ ປນ ອຄ຺ຄເຫສີຕິ.

ສຸທິນ຺ນສ຺ສ ມາຕຣໍ ເອຕທໂວຈາຕິ ອຕິຄຣຸນາ ປພ຺ພຊ຺ຊູປຄເຕນ ສາມິປຸຕ຺ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ‘‘ຕ຺ວໍ ນຸ ໂຂ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ອຍ຺ໂຍ ສຸທິນ຺ໂນ’’ຕິອາທິວຈນໍ ວຕ຺ຕຸໍ ອວິສຫນ຺ຕີ ເວເຄນ ຆຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ສຸທິນ຺ນສ຺ສ ມາຕຣໍ ເອຕໍ ອໂວຈ. ຍຄ຺ເຆຕິ ອາໂຣຈນຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ. ສເຈ ເຊ ສຈ຺ຈນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ເຊຕິ ອາລປເນ ນິປາໂຕ. ເອວຎ຺ຫິ ຕສ຺ມິໍ ເທເສ ທາສິຊນໍ ອາລປນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຕ຺ວໍ, ໂຠຕິ ທາສິ, ສເຈ ສຈ຺ຈໍ ຠຓສີ’’ຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

໓໒. ອຎ຺ຎຕຣໍ ກຸຏ຺ຏມູລນ຺ຕິ ຕສ຺ມິໍ ກິຣ ເທເສ ທານປຕີນໍ ຆເຣສຸ ສາລາ ໂຫນ຺ຕິ, ອາສນານິ ເຈຕ຺ຖ ປຎ຺ຎຕ຺ຕານິ ໂຫນ຺ຕິ, ອຸປຏ຺ຐາປິຕໍ ອຸທກກຎ຺ຊິຍໍ; ຕຕ຺ຖ ປພ຺ພຊິຕາ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ນິສີທິຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ. ສເຈ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ, ທານປຕີນມ຺ປິ ສນ຺ຕກໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ຕມ຺ປິ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ກຸລສ຺ສ ອີທິສາຍ ສາລາຍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ກຸຏ຺ຏມູລນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ນ ຫິ ປພ຺ພຊິຕາ ກປຓມນຸສ຺ສາ ວິຍ ອສາຣຸປ຺ເປ ຐາເນ ນິສີທິຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕີຕິ.

ອຕ຺ຖິ ນາມ ຕາຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ອຕ຺ຖີຕິ ວິຊ຺ຊມານຕ຺ເຖ; ນາມາຕິ ປຸຈ຺ຉນຕ຺ເຖ ມຎ຺ຎນຕ຺ເຖ ຈ ນິປາໂຕ. ອິທຎ຺ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ‘‘ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ, ຕາຕ ສຸທິນ຺ນ, ອມ຺ຫາກໍ ຘນໍ, ນ ມຍໍ ນິທ຺ຘນາຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພາ, ເຍສໍ ໂນ ຕ຺ວໍ ອີທິເສ ຐາເນ ນິສີທິຕ຺ວາ ອາຠິໂທສິກໍ ກຸມ຺ມາສໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິສ຺ສສິ’’; ຕຖາ ‘‘ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ, ຕາຕ ສຸທິນ຺ນ, ອມ຺ຫາກໍ ຊີວິຕໍ, ນ ມຍໍ ມຕາຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພາ, ເຍສໍ ໂນ ຕ຺ວໍ ອີທິເສ ຐາເນ ນິສີທິຕ຺ວາ ອາຠິໂທສິກໍ ກຸມ຺ມາສໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິສ຺ສສິ’’; ຕຖາ ‘‘ອຕ຺ຖິ ມຎ຺ເຎ, ຕາຕ ສຸທິນ຺ນ, ຕວ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ສາສນໍ ນິສ຺ສາຍ ປຏິລທ຺ໂຘ ສມຓຄຸໂຓ, ຍໍ ຕ຺ວໍ ສຸໂຠຊນຣສສໍວຑ຺ຒິໂຕປິ ອິມໍ ຊິຄຸຈ຺ຉເນຍ຺ຍໍ ອາຠິໂທສິກໍ ກຸມ຺ມາສໍ ອມຕມິວ ນິພ຺ພິກາໂຣ ປຣິຠຸຎ຺ຊິສ຺ສສີ’’ຕິ.

ໂສ ປນ ຄຫປຕິ ທຸກ຺ຂາຠິຕຸນ຺ນຕາຍ ເອຕມຕ຺ຖໍ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ກຕ຺ວາ ວຕ຺ຕຸມສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ‘‘ອຕ຺ຖິ ນາມ, ຕາຕ ສຸທິນ຺ນ, ອາຠິໂທສິກໍ ກຸມ຺ມາສໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິສ຺ສສີ’’ຕິ ເອຕ຺ຕກເມວ ອໂວຈ. ອກ຺ຂຣຈິນ຺ຕກາ ປເນຕ຺ຖ ອິມໍ ລກ຺ຂຓໍ ວທນ຺ຕິ – ອໂນກປ຺ປນາມຣິສນຕ຺ຖວເສນ ເອຕໍ ອຕ຺ຖິນາມສທ຺ເທ ອຸປປເທ ‘‘ປຣິຠຸຎ຺ຊິສ຺ສສີ’’ຕິ ອນາຄຕວຈນໍ ກຕໍ. ຕສ຺ສາຍມຕ຺ໂຖ – ອຕ຺ຖິ ນາມ…ເປ… ປຣິຠຸຎ຺ຊິສ຺ສສິ, ອິທໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂມ຺ປິ ອຫໍ ນ ສທ຺ທຫາມິ ນ ມຣິສຍາມີຕິ. ຕຕາຍໍ ອາຠິໂທສິໂກຕິ ຕໂຕ ຕວ ເຄຫໂຕ ອຍໍ ອາຠິໂທສິໂກ ກຸມ຺ມາໂສ ລທ຺ໂຘຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕໂຕຍນ຺ຕິປິ ປາໂຐ. ຕທາຍນ຺ຕິປິ ປຐນ຺ຕິ, ຕໍ ນ ສຸນ຺ທຣໍ. ເຍນ ສກປິຕຸ ນິເວສນນ຺ຕິ ເຍນ ສກສ຺ສ ປິຕຸ ອຕ຺ຕໂນ ປິຕຸ ນິເວສນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ; ເຖໂຣ ປິຕຣິ ເປເມເນວ ສຸພ຺ພໂຈ ຫຸຕ຺ວາ ອຄມາສິ. ອຘິວາເສສີຕິ ເຖໂຣ ອຸກ຺ກຏ຺ຐປິຓ຺ຑປາຕິໂກປິ ສມາໂນ ‘‘ສເຈ ເອກຠຕ຺ຕມ຺ປິ ນ ຄເຫສ຺ສາມິ, ອຕິວິຍ ເນສໍ ໂທມນສ຺ສໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຎາຕີນໍ ອນຸກມ຺ປາຍ ອຘິວາເສສິ.

໓໓. ໂອປຸຎ຺ຊາເປຕ຺ວາຕິ ອຸປລິມ຺ປາເປຕ຺ວາ. ເອກໍ ຫິຣຎ຺ຎສ຺ສາຕິ ເອຕ຺ຖ ຫິຣຎ຺ຎນ຺ຕິ ກຫາປໂຓ ເວທິຕພ຺ໂພ. ປຸຣິໂສຕິ ນາຕິທີໂຆ ນາຕິຣສ຺ໂສ ມຊ຺ຌິມປ຺ປມາໂຓ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕິໂຣກຣຓີຍນ຺ຕິ ກຣຓຕ຺ເຖ ຠຸມ຺ມໍ; ສາຓິປາກາເຣນ ປຣິກ຺ຂິປິຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ຕິໂຣ ກໂຣນ຺ຕິ ເອເຕນາຕິ ຕິໂຣກຣຓີຍໍ, ຕໍ ປຣິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ; ສມນ຺ຕໂຕ ກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນ ຫີຕິ ຍສ຺ມາ ອຊ຺ຊ ສຸທິນ຺ໂນ ອາຄມິສ຺ສຕິ ເຕນ ກາຣເຓນ. ຫິ ອິຕິ ປທປູຣຓມຕ຺ເຕ ນິປາໂຕ. ເຕນາຕິ ອຍມ຺ປິ ວາ ອຸຍ຺ໂຍຊນຕ຺ເຖ ນິປາໂຕເຍວ.

໓໔. ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈາປິ ປາຬິຍໍ ກາລາໂຣຈນໍ ນ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຖ ໂຂ ອາໂຣຈິເຕເຍວ ກາເລ ອຄມາສີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອິທໍ ເຕ ຕາຕາຕິ ທ຺ເວ ປຸຎ຺ເຊ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ. ມາຕູຕິ ຊເນຕ຺ຕິຍາ. ມຕ຺ຕິກນ຺ຕິ ມາຕິໂຕ ອາຄຕໍ; ອິທໍ ເຕ ມາຕາມຫິຍາ ມາຕຸ ອິມໍ ເຄຫໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິຍາ ທິນ຺ນຘນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິຕ຺ຖິກາຍ ອິຕ຺ຖິຘນນ຺ຕິ ຫີເຬນ຺ໂຕ ອາຫ. ອິຕ຺ຖິກາຍ ນາມ ອິຕ຺ຖິປຣິໂຠຄານໍເຍວ ນ຺ຫານຈຸຓ຺ຓາທີນໍ ອຕ຺ຖາຍ ລທ຺ຘໍ ຘນໍ ກິຕ຺ຕກໍ ຠເວຍ຺ຍ. ຕສ຺ສາປິ ຕາວ ປຣິມາຓໍ ປສ຺ສ. ອຖ ວາ ອິທໍ ເຕ ຕາຕ ສຸທິນ຺ນ ມາຕຸ ຘນໍ, ຕຎ຺ຈ ໂຂ ມຕ຺ຕິກໍ, ນ ມຍາ ທິນ຺ນໍ, ຕວ ມາຕຸເຍວ ສນ຺ຕກນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕໍ ປເນຕໍ ນ ກສິຍາ ນ ວຓິຊ຺ຊາຍ ສມ຺ຠູຕໍ, ອປິຈ ໂຂ ອິຕ຺ຖິກາຍ ອິຕ຺ຖິຘນໍ. ຍໍ ອິຕ຺ຖິກາຍ ຎາຕິກຸລໂຕ ສາມິກກຸລໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິຍາ ລທ຺ຘພ຺ພໍ ນ຺ຫານຈຸຓ຺ຓາທີນໍ ອຕ຺ຖາຍ ອິຕ຺ຖິຘນໍ, ຕໍ ຕາວ ເອຕ຺ຕກນ຺ຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ອຎ຺ຎໍ ເປຕ຺ຕິກໍ ອຎ຺ຎໍ ປິຕາມຫນ຺ຕິ ຍໍ ປນ ເຕ ປິຕຸ ຈ ປິຕາມຫານຎ຺ຈ ສນ຺ຕກໍ, ຕໍ ອຎ຺ຎໍເຍວ. ນິຫິຕຎ຺ຈ ປຍຸຕ຺ຕຎ຺ຈ ອຕິວິຍ ພຫຸ; ເອຕ຺ຖ ຈ ປິຕາມຫນ຺ຕິ ຕທ຺ຘິຕໂລປໍ ກຕ຺ວາ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເປຕາມຫນ຺ຕິ ວາ ປາໂຐ. ລພ຺ຠາ ຕາຕ ສຸທິນ຺ນ ຫີນາຍາວຕ຺ຕິຕ຺ວາຕິ ຕາຕ, ສຸທິນ຺ນ, ອຸຕ຺ຕມໍ ອຣິຍທ຺ຘຊໍ ປພ຺ພຊິຕລິງ຺ຄໍ ປຫາຍ ຫີນາຍ ຄິຫິຠາວາຍ ອາວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ລພ຺ຠາ ໂຠຄາ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ, ນາລພ຺ຠາ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ, ນ ຕ຺ວໍ ຣາຊຠີໂຕ ປພ຺ພຊິໂຕ, ນ ອິຓາຍິເກຫິ ປລິພຸທ຺ໂຘ ຫຸຕ຺ວາຕິ. ຕາຕ ນ ອຸສ຺ສຫາມີຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ຕາຕາຕິ ວຈນໍ ເຄຫສິຕເປເມນ ອາຫ, ນ ສມຓເຕເຊນ. ນ ອຸສ຺ສຫາມີຕິ ນ ສກ຺ໂກມິ. ນ ວິສຫາມີຕິ ນປ຺ປໂຫມິ, ນ ສມຕ຺ໂຖມ຺ຫິ.

‘‘ວເທຍ຺ຍາມ ໂຂ ຕໍ ຄຫປຕີ’’ຕິ ອິທໍ ປນ ວຈນໍ ສມຓເຕເຊນາຫ. ນາຕິກຑ຺ເຒຍ຺ຍາສີຕິ ຍໍ ເຕ ມຍິ ເປມໍ ປຕິຏ຺ຐິຕໍ, ຕໍ ໂກຘວເສນ ນ ອຕິກຑ຺ເຒຍ຺ຍາສິ; ສເຈ ນ ກຸຊ຺ເຌຍ຺ຍາສີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕໂຕ ເສຏ຺ຐິ ‘‘ປຸຕ຺ໂຕ ເມ ສງ຺ຄຫໍ ມຎ຺ເຎ ກຕ຺ຕຸກາໂມ’’ຕິ ອຸທຄ຺ຄຈິຕ຺ໂຕ ອາຫ – ‘‘ວເທຫິ ຕາຕ ສຸທິນ຺ນາ’’ຕິ. ເຕນຫີຕິ ອຸຍ຺ໂຍຊນຕ຺ເຖ ວິຠຕ຺ຕິປຕິຣູປໂກ ນິປາໂຕ. ຕໂຕນິທານນ຺ຕິ ຕໍນິທານໍ ຕໍເຫຕຸກນ຺ຕິ ປຈ຺ຈຕ຺ຕວຈນສ຺ສ ໂຕ-ອາເທໂສ ເວທິຕພ຺ໂພ; ສມາເສ ຈສ຺ສ ໂລປາຠາໂວ. ຠຍໍ ວາຕິ ‘‘ກິນ຺ຕິ ເມ ໂຠເຄ ເນວ ຣາຊາໂນ ຫເຣຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ນເຍນ ວຸຕ຺ຕໍ ຣາຊາທິຠຍໍ; ຈິຕ຺ຕຸຕ຺ຣາໂສຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຉມ຺ຠິຕຕ຺ຕນ຺ຕິ ຣາຊູຫິ ວາ ໂຈເຣຫິ ວາ ‘‘ຘນໍ ເທຫີ’’ຕິ ກມ຺ມກາຣຓໍ ກາຣິຍມານສ຺ສ ກາຍິຎ຺ຊນໍ ກາຍກມ຺ໂປ ຫທຍມໍສຈລນໍ. ໂລມຫໍໂສຕິ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ຠເຍ ໂລມານໍ ຫໍສນໍ ອຸທ຺ຘຄ຺ຄຠາໂວ. ອາຣກ຺ໂຂຕິ ອນ຺ໂຕ ຈ ພຫິ ຈ ຣຕ຺ຕິຎ຺ຈ ທິວາ ຈ ອາຣກ຺ຂຓໍ.

໓໕. ເຕນ ຫິ ວຘູຕິ ເສຏ຺ຐິ ຄຫປຕິ ຘນໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປຸຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຕນາ ຄິຫິຠາວຕ຺ຖາຍ ປໂລເຠຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ‘‘ມາຕຸຄາມສທິສໍ ທານິ ປຸຣິສານໍ ພນ຺ຘນໍ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ມຎ຺ຎິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ປຸຣາຓທຸຕິຍິກໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ເຕນ ຫິ ວຘູ’’ຕິ. ປຸຣາຓທຸຕິຍິກນ຺ຕິ ປຸຣາຓໍ ທຸຕິຍິກໍ ປຸພ຺ເພ ຄິຫິກາເລ ທຸຕິຍິກໍ, ເຄຫສິຕສຸຂຸປໂຠຄສຫາຍິກໍ ຠູຕປຸພ຺ພຠຣິຍນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນ ຫີຕິ ເຍນ ກາຣເຓນ ມາຕຸຄາມສທິສໍ ພນ຺ຘນໍ ນຕ຺ຖິ. ປາເທສຸ ຄເຫຕ຺ວາຕິ ປາເທ ຄເຫຕ຺ວາ; ອຸປໂຍຄຕ຺ເຖ ຠຸມ຺ມວຈນໍ, ປາເທສຸ ວາ ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ. ‘‘ກີທິສາ ນາມ ຕາ ອຍ຺ຍປຸຕ຺ຕ ອຈ຺ຉຣາໂຍ’’ຕິ ກສ຺ມາ ເອວມາຫ? ຕທາ ກິຣ ສມ຺ພຫຸເລ ຂຕ຺ຕິຍກຸມາເຣປິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸມາເຣປິ ເສຏ຺ຐິປຸຕ຺ເຕປິ ມຫາສມ຺ປຕ຺ຕິໂຍ ປຫາຍ ປພ຺ພຊນ຺ເຕ ທິສ຺ວາ ປພ຺ພຊ຺ຊາຄຸຓໍ ອຊານນ຺ຕາ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປນ຺ຕິ – ‘‘ກສ຺ມາ ເອເຕ ປພ຺ພຊນ຺ຕີ’’ຕິ. ອຖຎ຺ເຎ ວທນ຺ຕິ – ‘‘ເທວຈ຺ຉຣານໍ ເທວນາຏການໍ ກາຣຓາ’’ຕິ. ສາ ກຖາ ວິຕ຺ຖາຣິກາ ອໂຫສິ. ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຍໍ ເອວມາຫາຕິ. ເຖໂຣ ຕໍ ປຏິກ຺ຂິປນ຺ໂຕ ນ ໂຂ ອຫໍ ຠຄິນີຕິ ອາຫ. ສມຸທາຈຣຕີຕິ ໂວຫຣຕິ ວເທຕິ. ຕຕ຺ເຖວ ມຸຈ຺ຉິຕາ ປປຕາຕິ ນໍ ຠຄິນິວາເທນ ສມຸທາຈຣນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອນຕ຺ຖິໂກ ທານິ ມຍາ ອຍໍ ໂຍ ມໍ ປຊາປຕິໍ ສມານໍ ອຕ຺ຕນາ ສທ຺ຘິໍ ເອກມາຕຸກຸຈ຺ຉິຍາ ສຍິຕທາຣິກໍ ວິຍ ມຎ຺ຎຕີ’’ຕິ ສມຸປ຺ປນ຺ນພລວໂສກາ ຫຸຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍເຍວ ປເທເສ ມຸຈ຺ຉິຕາ ປປຕາ; ປຕິຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ມາ ໂນ ວິເຫຐຍິຕ຺ຖາຕິ ມາ ອມ຺ເຫ ຘນໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ມາຕຸຄາມຎ຺ຈ ອຸຍ຺ໂຍເຊຕ຺ວາ ວິເຫຐຍິຕ຺ຖ; ວິເຫສາ ເຫສາ ປພ຺ພຊິຕານນ຺ຕິ. ເຕນ ຫິ ຕາຕ ສຸທິນ຺ນ ພີຊກມ຺ປິ ເທຫີຕິ ເອຕ຺ຖ ເຕນ ຫີຕິ ອຠິຣຕິຍໍ ອຸຍ຺ໂຍເຊຕິ. ສເຈ ຕ຺ວໍ ອຠິຣໂຕ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣສິ, ຈຣິຕ຺ວາ ອາກາເສ ນິສີທິຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພາຍິຕາ ໂຫຫິ, ອມ຺ຫາກໍ ປນ ກຸລວໍສພີຊກໍ ເອກໍ ປຸຕ຺ຕໍ ເທຫິ. ມາ ໂນ ອປຸຕ຺ຕກໍ ສາປເຕຍ຺ຍໍ ລິຈ຺ຉວໂຍ ອຕິຫຣາເປສຸນ຺ຕິ ມຍຎ຺ຫິ ລິຈ຺ຉວີນໍ ຄຓຣາຊູນໍ ຣຊ຺ເຊ ວສາມ, ເຕ ເຕ ປິຕຸໂນ ອຈ຺ຈເຍນ ອິມໍ ສາປເຕຍ຺ຍໍ ເອວໍ ມຫນ຺ຕໍ ອມ຺ຫາກໍ ວິຠວໍ ອປຸຕ຺ຕກໍ ກຸລຘນຣກ຺ຂເກນ ປຸຕ຺ເຕນ ວິຣຫິຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ຣາຊນ຺ເຕປຸຣໍ ອຕິຫຣາເປຍ຺ຍຸນ຺ຕິ, ຕໍ ເຕ ມາ ອຕິຫຣາເປສຸໍ, ມາ ອຕິຫຣາເປນ຺ຕູຕິ.

ເອຕໍ ໂຂ ເມ, ອມ຺ມ, ສກ຺ກາ ກາຕຸນ຺ຕິ ກສ຺ມາ ເອວມາຫ? ໂສ ກິຣ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ເອເຕສໍ ສາປເຕຍ຺ຍສ຺ສ ອຫເມວ ສາມີ, ອຎ຺ໂຎ ນຕ຺ຖິ. ເຕ ມໍ ສາປເຕຍ຺ຍຣກ຺ຂຓຕ຺ຖາຍ ນິຈ຺ຈໍ ອນຸພນ຺ຘິສ຺ສນ຺ຕິ; ເຕນາຫໍ ນ ລຈ຺ຉາມິ ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ໂກ ສມຓຘມ຺ມໍ ກາຕຸໍ, ປຸຕ຺ຕກໍ ປນ ລຠິຕ຺ວາ ໂອຣມິສ຺ສນ຺ຕິ, ຕໂຕ ອຫໍ ຍຖາສຸຂໍ ສມຓຘມ຺ມໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອິມໍ ນຍໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ເອວມາຫາຕິ.

໓໖. ປຸປ຺ຜນ຺ຕິ ອຸຕຸກາເລ ອຸປ຺ປນ຺ນໂລຫິຕສ຺ສ ນາມໍ. ມາຕຸຄາມສ຺ສ ຫິ ອຸຕຸກາເລ ຄພ຺ຠປຕິຏ຺ຐານຏ຺ຐາເນ ໂລຫິຕວຓ຺ຓາ ປິຬກາ ສຓ຺ຐຫິຕ຺ວາ ສຕ຺ຕ ທິວສານິ ວຑ຺ຒິຕ຺ວາ ຠິຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຕໂຕ ໂລຫິຕໍ ປຄ຺ຆຣຕິ, ຕສ຺ເສຕໍ ນາມໍ ‘‘ປຸປ຺ຜ’’ນ຺ຕິ. ຕໍ ປນ ຍາວ ພລວໍ ໂຫຕິ ພຫຸ ປຄ຺ຆຣຕິ, ຕາວ ທິນ຺ນາປິ ປຏິສນ຺ຘິ ນ ຕິຏ຺ຐຕິ, ໂທເສເນວ ສທ຺ຘິໍ ປຄ຺ຆຣຕິ; ໂທເສ ປນ ປຄ຺ຆຣິເຕ ສຸທ຺ເຘ ວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ ທິນ຺ນາ ປຏິສນ຺ຘິ ຂິປ຺ປໍ ປຕິຏ຺ຐາຕິ. ປຸປ຺ຜໍສາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊີຕິ ປຸປ຺ຜໍ ອສ຺ສາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ; ອກາຣໂລເປນ ສນ຺ຘິ ປຸຣາຓທຸຕິຍິກາຍ ພາຫາຍໍ ຄເຫຕ຺ວາຕິ ປຸຣາຓທຸຕິຍິກາຍ ຍາ ພາຫາ, ຕຕ຺ຣ ນໍ ຄເຫຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ສິກ຺ຂາປເທຕິ ປຐມປາຣາຊິກສິກ຺ຂາປເທ ອຏ຺ຐປິເຕ. ຠຄວໂຕ ກິຣ ປຐມໂພຘິຍໍ ວີສຕິ ວສ຺ສານິ ຠິກ຺ຂູ ຈິຕ຺ຕໍ ອາຣາຘຍິໍສຸ, ນ ເອວຣູປໍ ອຊ຺ຌາຈາຣມກໍສຸ. ຕໍ ສນ຺ຘາເຍວ ອິທໍ ສຸຕ຺ຕມາຫ – ‘‘ອາຣາຘຍິໍສຸ ວຕ ເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ເອກໍ ສມຍໍ ຈິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໒໒໕). ອຖ ຠຄວາ ອຊ຺ຌາຈາຣໍ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ປາຣາຊິກໍ ວາ ສງ຺ຆາທິເສສໍ ວາ ນ ປຎ຺ຎເປສິ. ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ປນ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ອວເສເສ ປຎ຺ຈ ຂຸທ຺ທກາປຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ເຘ ເອວ ປຎ຺ຎເປສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ສິກ຺ຂາປເທ’’ຕິ.

ອນາທີນວທສ຺ໂສຕິ ຍໍ ຠຄວາ ອິທານິ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ໂຕ ອາທີນວໍ ທສ຺ເສສ຺ສຕິ, ຕໍ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ອນວຊ຺ຊສຎ຺ຎີ ຫຸຕ຺ວາ. ສເຈ ຫິ ‘‘ອຍໍ ອິທໍ ນ ກຣຓີຍນ຺ຕິ ວາ ມູລຈ຺ເຉຊ຺ຊາຍ ວາ ສໍວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ ຊາເນຍ຺ຍ, ສທ຺ຘາປພ຺ພຊິໂຕ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ຕໂຕນິທານໍ ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປາປຸຓນ຺ໂຕປິ ນ ກເຣຍ຺ຍ. ເອຕ຺ຖ ປນ ອາທີນວໍ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ນິທ຺ໂທສສຎ຺ຎີ ອໂຫສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອນາທີນວທສ຺ໂສ’’ຕິ. ປຸຣາຓທຸຕິຍິກາຍາຕິ ຠຸມ຺ມວຈນໍ. ອຠິວິຎ຺ຎາເປສີຕິ ປວຕ຺ເຕສິ; ປວຕ຺ຕນາປິ ຫິ ກາຍວິຎ຺ຎຕ຺ຕິໂຈປນໂຕ ‘‘ວິຎ຺ຎາປນາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ອຠິວິຎ຺ຎາປນຎ຺ເຈສ ຄພ຺ຠສຓ຺ຐານສນ຺ນິຏ຺ຐານຕ຺ຖມກາສີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ສາ ເຕນ ຄພ຺ຠໍ ຄຓ຺ຫີຕິ ສາ ຈ ເຕເນວ ອຊ຺ຌາຈາເຣນ ຄພ຺ຠໍ ຄຓ຺ຫິ, ນ ອຎ຺ຎຖາ. ກິໍ ປນ ອຎ຺ຎຖາປິ ຄພ຺ຠຄ຺ຄຫຓໍ ໂຫຕີຕິ? ໂຫຕິ. ກຖໍ? ກາຍສໍສຄ຺ເຄນ, ໂຈຬຄ຺ຄຫເຓນ, ອສຸຈິປາເນນ, ນາຠິປຣາມສເນນ, ຣູປທສ຺ສເນນ, ສທ຺ເທນ, ຄນ຺ເຘນ. ອິຕ຺ຖິໂຍ ຫິ ເອກຈ຺ຈາ ອຸຕຸສມເຍ ຉນ຺ທຣາຄຣຕ຺ຕາ ປຸຣິສານໍ ຫຕ຺ຖຄ຺ຄາຫ-ເວຓິຄ຺ຄາຫ-ອງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ຄປຣາມສນໍ ສາທິຍນ຺ຕິໂຍປິ ຄພ຺ຠໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ. ເອວໍ ກາຍສໍສຄ຺ເຄນ ຄພ຺ຠຄ຺ຄຫຓໍ ໂຫຕິ.

ອຸທາຍິຕ຺ເຖຣສ຺ສ ປນ ປຸຣາຓທຸຕິຍິກາ ຠິກ຺ຂຸນີ ຕໍ ອສຸຈິໍ ເອກເທສໍ ມຸເຂນ ອຄ຺ຄເຫສິ, ເອກເທສໍ ໂຈຬເກເນວ ສທ຺ຘິໍ ອງ຺ຄຊາເຕ ປກ຺ຂິປິ. ສາ ເຕນ ຄພ຺ຠໍ ຄຓ຺ຫິ. ເອວໍ ໂຈຬຄ຺ຄຫເຓນ ຄພ຺ຠຄ຺ຄຫຓໍ ໂຫຕິ.

ມິຄສິງ຺ຄຕາປສສ຺ສ ມາຕາ ມິຄີ ອຸຕຸສມເຍ ຕາປສສ຺ສ ປສ຺ສາວຏ຺ຐານໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ສສມ຺ຠວໍ ປສ຺ສາວໍ ປິວິ. ສາ ເຕນ ຄພ຺ຠໍ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ມິຄສິງ຺ຄໍ ວິຊາຍິ. ເອວໍ ອສຸຈິປາເນນ ຄພ຺ຠຄ຺ຄຫຓໍ ໂຫຕິ.

ສາມສ຺ສ ປນ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ມາຕາປິຕູນໍ ຈກ຺ຂຸປຣິຫານິໍ ຎຕ຺ວາ ສກ຺ໂກ ປຸຕ຺ຕໍ ທາຕຸກາໂມ ທຸກູລປຓ຺ຑິຕໍ ອາຫ – ‘‘ວຏ຺ຏຕິ ຕຸມ຺ຫາກໍ ເມຖຸນຘມ຺ໂມ’’ຕິ? ‘‘ອນຕ຺ຖິກາ ມຍໍ ເອເຕນ, ອິສິປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕາມ຺ຫາ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ອິມິສ຺ສາ ອຸຕຸສມເຍ ອງ຺ຄຸຏ຺ເຐນ ນາຠິໍ ປຣາມເສຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ. ໂສ ຕຖາ ອກາສິ. ສາ ເຕນ ຄພ຺ຠໍ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ສາມໍ ຕາປສທາຣກໍ ວິຊາຍິ. ເອວໍ ນາຠິປຣາມສເນນ ຄພ຺ຠຄ຺ຄຫຓໍ ໂຫຕິ. ເອເຕເນວ ນເຍນ ມຓ຺ຑພ຺ຍສ຺ສ ຈ ຈຓ຺ຑປຊ຺ໂຊຕສ຺ສ ຈ ວຕ຺ຖຸ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ກຖໍ ຣູປທສ຺ສເນນ ໂຫຕິ? ອິເຘກຈ຺ຈາ ອິຕ຺ຖີ ອຸຕຸສມເຍ ປຸຣິສສໍສຄ຺ຄໍ ອລຠມານາ ຉນ຺ທຣາຄວເສນ ອນ຺ໂຕເຄຫຄຕາວ ປຸຣິສໍ ອຸປນິຊ຺ຌາຍຕິ ຣາໂຊໂຣຘາ ວິຍ, ສາ ເຕນ ຄພ຺ຠໍ ຄຓ຺ຫາຕິ. ເອວໍ ຣູປທສ຺ສເນນ ຄພ຺ຠຄ຺ຄຫຓໍ ໂຫຕິ.

ພລາກາສຸ ປນ ປຸຣິໂສ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ຕາ ອຸຕຸສມເຍ ເມຆສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ຄພ຺ຠໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ. ກຸກ຺ກຸຏິໂຍປິ ກທາຈິ ເອກສ຺ສ ກຸກ຺ກຸຏສ຺ສ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ພຫຸກາປິ ຄພ຺ຠໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ. ຕຖາ ຄາວີ ອຸສຠສ຺ສ. ເອວໍ ສທ຺ເທນ ຄພ຺ຠຄ຺ຄຫຓໍ ໂຫຕິ.

ຄາວີ ເອວ ຈ ກທາຈິ ອຸສຠຄນ຺ເຘນ ຄພ຺ຠໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ. ເອວໍ ຄນ຺ເຘນ ຄພ຺ຠຄ຺ຄຫຓໍ ໂຫຕິ.

ອິຘ ປນາຍໍ ອຊ຺ຌາຈາເຣນ ຄພ຺ຠໍ ຄຓ຺ຫິ. ຍໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ມາຕາປິຕໂຣ ຈ ສນ຺ນິປຕິຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ມາຕາ ຈ ອຸຕຸນີ ໂຫຕິ, ຄນ຺ຘພ຺ໂພ ຈ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິໂຕ ໂຫຕິ, ເອວໍ ຕິຓ຺ຓໍ ສນ຺ນິປາຕາ ຄພ຺ຠສ຺ສາວກ຺ກນ຺ຕິ ໂຫຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໔໐໘).

ຠຸມ຺ມາ ເທວາ ສທ຺ທມນຸສ຺ສາເວສຸນ຺ຕິ ຍສ຺ມາ ນຕ຺ຖິ ໂລເກ ຣໂຫ ນາມ ປາປກມ຺ມໍ ປກຸພ຺ພໂຕ. ສພ຺ພປຐມໍ ຫິສ຺ສ ຕໍ ປາປໍ ອຕ຺ຕນາ ຊານາຕິ, ຕໂຕ ອາຣກ຺ຂເທວຕາ, ອຖຎ຺ຎາປິ ປຣຈິຕ຺ຕວິທຸນິໂຍ ເທວຕາ. ຕສ຺ມາສ຺ສ ປຣຈິຕ຺ຕວິທູ ສກລວນສຓ຺ຑນິສ຺ສິຕາ ຠຸມ຺ມາ ເທວາ ຕໍ ອຊ຺ຌາຈາຣໍ ທິສ຺ວາ ສທ຺ທໍ ອນຸສ຺ສາເວສຸໍ. ຍຖາ ອຎ຺ເຎປິ ເທວາ ສຸຓນ຺ຕິ, ຕຖາ ນິຈ຺ຉາເຣສຸໍ. ກິນ຺ຕິ? ນິຣພ຺ພຸໂທ ວຕ, ໂຠ…ເປ… ອາທີນໂວ ອຸປ຺ປາທິໂຕຕິ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ ເວຣຎ຺ຊກຓ຺ເຑ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ຠຸມ຺ມານໍ ເທວານໍ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ຈາຕຸມຫາຣາຊິກາຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ຠຸມ຺ມານໍ ເທວານໍ ສທ຺ທໍ ອາກາສຏ຺ຐເທວຕາ ອສ຺ໂສສຸໍ; ອາກາສຏ຺ຐານໍ ຈາຕຸມຫາຣາຊິກາຕິ ອຍມນຸກ຺ກໂມ ເວທິຕພ຺ໂພ. ພ຺ຣຫ຺ມກາຍິກາຕິ ອສຎ຺ຎສຕ຺ເຕ ຈ ອຣູປາວຈເຣ ຈ ຐເປຕ຺ວາ ສພ຺ເພປິ ພ຺ຣຫ຺ມາໂນ ອສ຺ໂສສຸໍ; ສຸຕ຺ວາ ຈ ສທ຺ທມນຸສ຺ສາເວສຸນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອິຕິຫ ເຕນ ຂເຓນາຕິ ເອວໍ ເຕນ ສຸທິນ຺ນສ຺ສ ອຊ຺ຌາຈາຣກ຺ຂເຓນ. ເຕນ ມຸຫຸຕ຺ເຕນາຕິ ອຊ຺ຌາຈາຣມຸຫຸຕ຺ເຕເນວ. ຍາວ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກາຕິ ຍາວ ອກນິຏ຺ຐພ຺ຣຫ຺ມໂລກາ. ອພ຺ຠຸຄ຺ຄຈ຺ຉີຕິ ອຠິອຸຄ຺ຄຈ຺ຉິ ອພ຺ຠຸຏ຺ຐາສິ ເອກໂກລາຫລມໂຫສີຕິ.

ປຸຕ຺ຕໍ ວິຊາຍີຕິ ສຸວຓ຺ຓພິມ຺ພສທິສໍ ປຈ຺ຉິມຠວິກສຕ຺ຕໍ ຊເນສິ. ພີຊໂກຕິ ນາມມກໍສູຕິ ນ ອຎ຺ຎໍ ນາມໍ ກາຕຸມທໍສຸ, ‘‘ພີຊກມ຺ປິ ເທຫີ’’ຕິ ມາຕາມຫິຍາ ວຸຕ຺ຕຠາວສ຺ສ ປາກຏຕ຺ຕາ ‘‘ພີຊໂກ ຕ຺ເວວສ຺ສ ນາມໍ ໂຫຕູ’’ຕິ ‘‘ພີຊໂກ’’ຕິ ນາມມກໍສຸ. ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ປນ ນາມວເສເນວ ຈ ມາຕາປິຕູນມ຺ປິສ຺ສ ນາມມກໍສຸ. ເຕ ອປເຣນ ສມເຍນາຕິ ພີຊກຎ຺ຈ ພີຊກມາຕຣຎ຺ຈ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ພີຊກສ຺ສ ກິຣ ສຕ຺ຕຏ຺ຐວສ຺ສກາເລ ຕສ຺ສ ມາຕາ ຠິກ຺ຂຸນີສຸ ໂສ ຈ ຠິກ຺ຂູສຸ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ເຕ ອຸປນິສ຺ສາຍ ອຣຫຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐຫິໍສຸ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອຸໂຠ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ສຈ຺ຉາກໍສູ’’ຕິ.

໓໗. ເອວໍ ມາຕາປຸຕ຺ຕານໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາ ສຜລາ ອໂຫສິ. ປິຕາ ປນ ວິປ຺ປຏິສາຣາຠິຠູໂຕ ວິຫາສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມໂຕ ສຸທິນ຺ນສ຺ສອຫຸເທວ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ອຫຸເທວາຕິ ອຫຸ ເອວ, ທກາໂຣ ປທສນ຺ຘິກໂຣ. ອໂຫສິເຍວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈນ຺ຕິ ອຊ຺ຌາຈາຣເຫຕຸໂກ ປຈ຺ຉານຸຕາໂປ. ວິປ຺ປຏິສາໂຣຕິປິ ຕສ຺ເສວ ນາມໍ. ໂສ ຫິ ວິຎ຺ຎູຫິ ອກຕ຺ຕພ຺ພຕາຍ ກຸຈ຺ຉິຕກິຣິຍຠາວໂຕ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ. ກຕໍ ອຊ຺ຌາຈາຣໍ ນິວຕ຺ເຕຕຸໍ ອສມຕ຺ຖຕາຍ ຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ວິຣູປໍ ສຣຓຠາວໂຕ ວິປ຺ປຏິສາໂຣຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອລາຠາ ວຕ ເມຕິ ມຍ຺ຫໍ ວຕ ອລາຠາ; ເຍ ຌານາທີນໍ ຄຸຓານໍ ອລາຠາ ນາມ, ເຕ ມຍ຺ຫໍ, ນ ອຎ຺ຎສ຺ສາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ນ ວຕ ເມ ລາຠາຕິ ເຍປິ ເມ ປຏິລທ຺ຘາ ປພ຺ພຊ຺ຊສຣຓຄມນສິກ຺ຂາສມາທານຄຸຓາ, ເຕປິ ເນວ ມຍ຺ຫໍ ລາຠາ ອຊ຺ຌາຈາຣມລີນຕ຺ຕາ. ທຸລ຺ລທ຺ຘໍ ວຕ ເມຕິ ອິທໍ ສາສນໍ ລທ຺ຘມ຺ປິ ເມ ທຸລ຺ລທ຺ຘໍ. ນ ວຕ ເມ ສຸລທ຺ຘນ຺ຕິ ຍຖາ ອຎ຺ເຎສໍ ກຸລປຸຕ຺ຕານໍ, ເອວໍ ນ ວຕ ເມ ສຸລທ຺ຘໍ. ກສ຺ມາ? ຍມຫໍ ເອວໍ ສ຺ວາກ຺ຂາເຕຘມ຺ມວິນເຍ…ເປ… ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣິຕຸນ຺ຕິ. ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍນ຺ຕິ ສິກ຺ຂຕ຺ຕຍສງ຺ຄຫິຕໍ ມຄ຺ຄພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ. ກິໂສ ອໂຫສີຕິ ຂາທິຕຸໍ ວາ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວາ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ຕນຸໂກ ອໂຫສິ ອປ຺ປມໍສໂລຫິໂຕ. ອຸປ຺ປຓ຺ຑຸປ຺ປຓ຺ຑຸກຊາໂຕຕິ ສຎ຺ຊາຕຸປ຺ປຓ຺ຑຸປ຺ປຓ຺ຑຸກຠາໂວ ປຓ຺ຑຸປລາສປ຺ປຏິຠາໂຄ. ຘມນິສນ຺ຖຕຄຕ຺ໂຕຕິ ປຣິຍາທິນ຺ນມໍສໂລຫິຕຕ຺ຕາ ສິຣາຊາເລເນວ ສນ຺ຖຣິຕຄຕ຺ໂຕ. ອນ຺ໂຕມໂນຕິ ອນຸໂສຈນວເສນ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣເຍວ ຐິຕຈິຕ຺ໂຕ. ຫທຍວຕ຺ຖຸໍ ນິສ຺ສາຍ ປວຕ຺ຕນວເສນ ປນ ສພ຺ເພປິ ອນ຺ໂຕມນາເຍວ. ລີນມໂນຕິ ອຸທ຺ເທເສ ປຣິປຸຈ຺ຉາຍ ກມ຺ມຏ຺ຐາເນ ອຘິສີເລ ອຘິຈິຕ຺ເຕ ອຘິປຎ຺ຎາຍ ວຕ຺ຕປຏິປຕ຺ຕິປູຣເຓ ຈ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕຘຸໂຣ ອວິປ຺ຜາຣິໂກ ອຎ຺ຎທຕ຺ຖຸ ໂກສຊ຺ຊວເສເນວ ລີໂນ ສງ຺ກຸຈິໂຕ ມໂນ ອສ຺ສາຕິ ລີນມໂນ. ທຸກ຺ຂີຕິ ເຈໂຕທຸກ຺ເຂນ ທຸກ຺ຂີ. ທຸມ຺ມໂນຕິ ໂທເສນ ທຸຏ຺ຐມໂນ, ວິຣູປມໂນ ວາ ໂທມນສ຺ສາຠິຠູຕຕາຍ. ປຊ຺ຌາຍີຕິ ວິປ຺ປຏິສາຣວເສນ ວຫຈ຺ຉິນ຺ໂນ ວິຍ ຄທ຺ຣໂຠ ຕໍ ຕໍ ຈິນ຺ຕຍິ.

໓໘. ສຫາຍກາ ຠິກ຺ຂູຕິ ຕໍ ເອວໍຠູຕໍ ຄຓສງ຺ຄຓິກາປປຎ຺ເຈນ ວີຕິນາເມນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ຍສ຺ສ ວິສ຺ສາສິກາ ກຖາຜາສຸກາ ຠິກ຺ຂູ ເຕ ນໍ ເອຕທໂວຈຸໍ. ປີຓິນ຺ທ຺ຣິໂຍຕິ ປສາທປຕິຏ຺ຐາໂນກາສສ຺ສ ສມ຺ປຸຓ຺ຓຕ຺ຕາ ປຣິປຸຓ຺ຓຈກ຺ຂຸອາທິອິນ຺ທ຺ຣິໂຍ. ໂສ ທານິ ຕ຺ວນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ທານີຕິ ນິປາໂຕ, ໂສ ປນ ຕ຺ວນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ກຈ຺ຈິໂນ ຕ຺ວນ຺ຕິ ກຈ຺ຈິ ນຸ ຕ຺ວໍ. ອນຠິຣໂຕຕິ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິໂຕ; ຄິຫິຠາວໍ ປຕ຺ຖຍມາໂນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕສ຺ມາ ຕເມວ ອນຠິຣຕິໍ ປຏິກ຺ຂິປນ຺ໂຕ ອາຫ – ‘‘ນ ໂຂ ອຫໍ, ອາວຸໂສ, ອນຠິຣໂຕ’’ຕິ. ອຘິກຸສລານໍ ປນ ຘມ຺ມານໍ ຠາວນາຍ ອຠິຣໂຕວ ອຫນ຺ຕິ. ອຕ຺ຖິ ເມ ປາປກມ຺ມໍ ກຕນ຺ຕິ ມຍາ ກຕໍ ເອກໍ ປາປກມ຺ມໍ ອຕ຺ຖິ ອຸປລພ຺ຠຕິ ສໍວິຊ຺ຊຕິ, ນິຈ຺ຈກາລໍ ອຠິມຸຂໍ ວິຍ ເມ ຕິຏ຺ຐຕິ. ອຖ ນໍ ປກາເສນ຺ໂຕ ‘‘ປຸຣາຓທຸຕິຍິກາຍາ’’ຕິອາທິມາຫ.

ອລຎ຺ຫິ ເຕ, ອາວຸໂສ ສຸທິນ຺ນ, ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈາຍາຕິ ອາວຸໂສ ສຸທິນ຺ນ, ຕຸຍ຺ເຫຕໍ ປາປກມ຺ມໍ ອລໍ ສມຕ຺ຖໍ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈາຍ; ປຏິພລໍ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ອຸປ຺ປາເທຕຸນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຍໍ ຕ຺ວນ຺ຕິ ອາທິມ຺ຫິ ເຍນ ປາເປນ ຕ຺ວໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສສິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣິຕຸໍ, ຕໍ ເຕ ປາປໍ ອລໍ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈາຍາຕິ ເອວໍ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຖ ນໍ ອນຸສາສນ຺ຕາ ‘‘ນນຸ ອາວຸໂສ ຠຄວຕາ’’ຕິອາທິມາຫໍສຸ. ຕຕ຺ຖ ນນູຕິ ອນຸມຕິຄ຺ຄຫຓຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ. ອເນກປຣິຍາເຍນາຕິ ອເນກກາຣເຓນ. ວິຣາຄາຍາຕິ ວິຣາຄຕ຺ຖາຍ. ໂນ ສຣາຄາຍາຕິ ໂນ ຣາເຄນ ຣຊ຺ຊນຕ຺ຖາຍ. ຠຄວຕາ ຫິ ‘‘ອິມໍ ເມ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ສຕ຺ຕາ ສພ຺ພຠວໂຠເຄສຸ ວິຣຊ຺ຊິສ຺ສນ຺ຕິ, ໂນ ຣຊ຺ຊິສ຺ສນ຺ຕີ’’ ເອຕທຕ຺ຖາຍ ຘມ຺ໂມ ເທສິໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເອສ ນໂຍ ສພ຺ພປເທສຸ. ອິທໍ ປເນຕ຺ຖ ປຣິຍາຍວຈນມຕ຺ຕໍ. ວິສໍໂຍຄາຍາຕິ ກິເລເສຫິ ວິສໍຍຸຊ຺ຊນຕ຺ຖາຍ. ໂນ ສໍໂຍຄາຍາຕິ ນ ສໍຍຸຊ຺ຊນຕ຺ຖາຍ. ອນຸປາທານາຍາຕິ ອຄ຺ຄຫຓຕ຺ຖາຍ. ໂນສອຸປາທານາຍາຕິ ນ ສງ຺ຄຫຓຕ຺ຖາຍ.

ຕຕ຺ຖ ນາມ ຕ຺ວນ຺ຕິ ຕສ຺ມິໍ ນາມ ຕ຺ວໍ. ສຣາຄາຍ ເຈເຕສ຺ສສີຕິ ສຫ ຣາເຄນ ວຕ຺ຕມານາຍ ເມຖຸນຘມ຺ມາຍ ເຈເຕສ຺ສສິ ກປ຺ເປສ຺ສສິ ປກປ຺ເປສ຺ສສິ; ເອຕທຕ຺ຖໍ ວາຍມິສ຺ສສີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອສ ນໂຍ ສພ຺ພຕ຺ຖ. ປຸນ ຣາຄວິຣາຄາທີນິ ນວ ປທານິ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕໂລກຸຕ຺ຕຣນິພ຺ພານເມວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕານິ. ຕສ຺ມາ ຣາຄວິຣາຄາຍາຕິ ວາ ມທນິມ຺ມທນາຍາຕິ ວາ ວຸຕ຺ເຕປິ ‘‘ນິພ຺ພານຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ ເອວເມວ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ນິພ຺ພານຎ຺ຫິ ຍສ຺ມາ ຕໍ ອາຄມ຺ມ ອາຣພ຺ຠ ປຏິຈ຺ຈ ຣາໂຄ ວິຣຊ຺ຊຕິ ນ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຣາຄວິຣາໂຄຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຍສ຺ມາ ປນ ຕໍ ອາຄມ຺ມ ມານມທ-ປຸຣິສມທາທໂຍ ມທາ ນິມ຺ມທາ ອມທາ ໂຫນ຺ຕິ ວິນສ຺ສນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ມທນິມ຺ມທນນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຍສ຺ມາ ຈ ຕໍ ອາຄມ຺ມ ສພ຺ພາປິ ກາມປິປາສາ ວິນຍໍ ອພ຺ຠຕ຺ຖໍ ຍາຕິ, ຕສ຺ມາ ປິປາສວິນໂຍຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຍສ຺ມາ ປນ ຕໍ ອາຄມ຺ມ ປຎ຺ຈ ກາມຄຸຓາລຍາ ສມຸຄ຺ຆາຕໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ອາລຍສມຸຄ຺ຆາໂຕຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຍສ຺ມາ ຈ ຕໍ ອາຄມ຺ມ ເຕຠູມກວຏ຺ຏໍ ອຸປຈ຺ຉິຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ມາ ວຏ຺ຏຸປຈ຺ເຉໂທຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຍສ຺ມາ ປນ ຕໍ ອາຄມ຺ມ ສພ຺ພໂສ ຕຓ຺ຫາ ຂຍໍ ຄຈ຺ຉຕິ ວິຣຊ຺ຊຕິ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ ຈ, ຕສ຺ມາ ຕຓ຺ຫກ຺ຂໂຍ ວິຣາໂຄ ນິໂຣໂຘຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຍສ຺ມາ ປເນຕໍ ຈຕສ຺ໂສ ໂຍນິໂຍ, ປຎ຺ຈ ຄຕິໂຍ, ສຕ຺ຕ ວິຎ຺ຎາຓຏ຺ຐິຕິໂຍ, ນວ ຈ ສຕ຺ຕາວາເສ, ອປຣາປຣຠາວາຍ ວິນນໂຕ ອາພນ຺ຘນໂຕ ສໍສິພ຺ພນໂຕ ວານນ຺ຕິ ລທ຺ຘໂວຫາຣາຍ ຕຓ຺ຫາຍ ນິກ຺ຂນ຺ຕໍ ນິສ຺ສຏໍ ວິສໍຍຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ນິພ຺ພານນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ.

ກາມານໍ ປຫານໍ ອກ຺ຂາຕນ຺ຕິ ວຕ຺ຖຸກາມານໍ, ກິເລສກາມານຎ຺ຈ ປຫານໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ກາມສຎ຺ຎານໍ ປຣິຎ຺ຎາຕິ ສພ຺ພາສມ຺ປິ ກາມສຎ຺ຎານໍ ຎາຕຕີຣຓປຫານວເສນ ຕິວິຘາ ປຣິຎ຺ຎາ ອກ຺ຂາຕາ. ກາມປິປາສານນ຺ຕິ ກາເມສຸ ປາຕພ຺ຍຕານໍ ກາເມ ວາ ປາຕຸມິຈ຺ຉານໍ. ກາມວິຕກ຺ການນ຺ຕິ ກາມຸປສຎ຺ຫິຕານໍວິຕກ຺ການໍ. ກາມປຣິຬາຫານນ຺ຕິ ປຎ຺ຈກາມຄຸຓິກຣາຄວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ນປຣິຬາຫານໍ ອນ຺ໂຕທາຫານໍ. ອິເມສຸ ປຎ຺ຈສຸ ຐາເນສຸ ກິເລສກ຺ຂຍກໂຣ ໂລກຸຕ຺ຕຣມຄ຺ໂຄວ ກຖິໂຕ. ສພ຺ພປຐເມສຸ ປນ ຕີສຸ ຐາເນສຸ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣມິສ຺ສໂກ ມຄ຺ໂຄ ກຖິໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ເນຕໍ ອາວຸໂສຕິ ນ ເອຕໍ ອາວຸໂສ, ຕວ ປາປກມ຺ມໍ ອປ຺ປສນ຺ນານຎ຺ຈ ປສາທາຍ ເອວຣູປານໍ ປສາທຕ຺ຖາຍ ນ ໂຫຕິ. ອຖ ຂ຺ເວຕນ຺ຕິ ອຖ ໂຂ ເອຕໍ. ອຖ ໂຂ ຕນ຺ຕິປິ ປາໂຐ. ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕາຍາຕິ ປສາທຎ຺ຎຖາຠາວາຍ ວິປ຺ປຏິສາຣາຍ ໂຫຕິ. ເຍ ມຄ຺ເຄນ ອນາຄຕສທ຺ຘາ, ເຕສໍ ວິປ຺ປຏິສາຣໍ ກໂຣຕິ – ‘‘ອີທິເສປິ ນາມ ຘມ຺ມວິນເຍ ມຍໍ ປສນ຺ນາ, ຍຕ຺ເຖວໍ ທຸປ຺ປຏິປນ຺ນາ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ. ເຍ ປນ ມຄ຺ເຄນາຄຕສທ຺ຘາ, ເຕສໍ ສິເນຣຸ ວິຍ ວາເຕຫິ ອຈໂລ ປສາໂທ ອີທິເສຫິ ວຕ຺ຖູຫິ ອິໂຕ ວາ ທາຣຸຓຕເຣຫິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ເອກຈ຺ຈານໍ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕາຍາ’’ຕິ.

໓໙. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸນ຺ຕິ ຠຄວໂຕ ເອຕໍ ອຕ຺ຖໍ ອາຈິກ຺ຂິໍສຸ ປຏິເວທຍິໍສຸ. ອາໂຣຈຍມານາ ຈ ເນວ ປິຍກມ຺ຍຕາຍ ນ ເຠທປຸເຣກ຺ຂາຣຕາຍ, ນ ຕສ຺ສາຍສ຺ມໂຕ ອວຓ຺ຓປກາສນຕ຺ຖາຍ, ນ ກລິສາສນາໂຣປນຕ຺ຖາຍ, ນາປິ ‘‘ອິທໍ ສຸຕ຺ວາ ຠຄວາ ອິມສ຺ສ ສາສເນ ປຕິຏ຺ຐໍ ນ ທສ຺ສຕິ, ນິກ຺ກຑ຺ຒາເປສ຺ສຕິ ນ’’ນ຺ຕິ ມຎ຺ຎມານາ ອາໂຣເຈສຸໍ. ອຖ ໂຂ ‘‘ອິມໍ ສາສເນ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ອພ຺ພຸທໍ ຎຕ຺ວາ ຠຄວາ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎເປສ຺ສຕິ, ເວລໍ ມຣິຍາທໍ ອາຓໍ ຐເປສ຺ສຕີ’’ຕິ ອາໂຣເຈສຸໍ.

ເອຕສ຺ມິໍ ນິທາເນ ເອຕສ຺ມິໍ ປກຣເຓຕິ ເອຕ຺ຖ ສຸທິນ຺ນສ຺ສ ອຊ຺ຌາຈາຣວີຕິກ຺ກໂມ ສິກ຺ຂາປທປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ກາຣຓຕ຺ຕາ ນິທານຎ຺ເຈວ ປກຣຓຎ຺ຈາຕິ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ກາຣຓຎ຺ຫິ ຍສ຺ມາ ນິເທຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຜລໍ ‘‘ຄຓ຺ຫາຖ ນ’’ນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ຕໍ ວິຍ ອປ຺ເປຕິ, ປກໂຣຕິ ຈ ນໍ ກຕ຺ຕຸໍ ອາຣຠຕິ, ກໂຣຕິເຍວ ວາ; ຕສ຺ມາ ນິທານຎ຺ເຈວ ປກຣຓຎ຺ຈາຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ວິຄຣຫິ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາຕິ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ ວິຄຣຫິ ນິນ຺ທິ; ຍຖາ ຕໍ ວຓ຺ຓາວຓ຺ຓາຣຫານໍ ວຓ຺ຓຎ຺ຈ ອວຓ຺ຓຎ຺ຈ ຠຓນ຺ເຕສຸ ອຄ຺ຄປຸຄ຺ຄໂລ. ນ ຫິ ຠຄວໂຕ ສີລວີຕິກ຺ກມກຣໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ຊາຕິຍາ ວາ ໂຄຕ຺ເຕນ ວາ ໂກລປຸຕ຺ຕິເຍນ ວາ ຄນ຺ເຖນ ວາ ຘຸຕງ຺ເຄນ ວາ ຎາໂຕ ຍສສ຺ສີ ອີທິສໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ຣກ຺ຂິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ນາປິ ເປສລໍ ຄຸຓວນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ຕສ຺ສ ຄຸຓໍ ປຏິຈ຺ຉາເທຕຸໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ອຖ ໂຂ ຄຣຫິຕພ຺ພໍ ຄຣຫຕິ ເອວ, ປສໍສິຕພ຺ພຎ຺ຈ ປສໍສຕິ ເອວ, ອຍຎ຺ຈ ຄຣຫິຕພ຺ໂພ; ຕສ຺ມາ ຕໍ ຕາທິລກ຺ຂເຓ ຐິໂຕ ອວິກມ຺ປມາເນນ ຈິຕ຺ເຕນ ວິຄຣຫິ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ ‘‘ອນນຸຈ຺ຉວິກ’’ນ຺ຕິອາທີຫິ ວຈເນຫິ.

ຕຕ຺ຖາຍໍ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນາ – ຍທິທໍ ຕຍາ, ໂມຆປຸຣິສ, ຕຸຈ຺ຉມນຸສ຺ສ ກມ຺ມໍ ກຕໍ, ຕໍ ສມຓກຣຓານໍ ຘມ຺ມານໍ ມຄ຺ຄຜລນິພ຺ພານສາສນານໍ ວາ ນ ອນຸຈ຺ຉວິກໍ, ເຕສໍ ຉວິໍ ຉາຍໍ ສຸນ຺ທຣຠາວໍ ນ ອນ຺ເວຕິ ນານຸຄຈ຺ຉຕິ, ອຖ ໂຂ ອາຣກາວ ເຕຫິ ຘມ຺ເມຫິ. ອນນຸຈ຺ຉວິກຕ຺ຕາ ເອວ ຈ ອນນຸໂລມິກໍ, ເຕສໍ ນ ອນຸໂລເມຕິ; ອຖ ໂຂ ວິໂລມໍ ປຈ຺ຈນີກຠາເວ ຐິຕໍ. ອນນຸໂລມິກຕ຺ຕາ ເອວ ຈ ອປ຺ປຕິຣູປໍ, ປຕິຣູປໍ ສທິສໍ ປຏິຠາຄໍ ນ ໂຫຕິ, ອຖ ໂຂ ອສທິສໍ ອປ຺ປຏິຠາຄເມວ. ອປ຺ປຕິຣູປຕ຺ຕາ ເອວ ຈ ອສ຺ສາມຓກໍ, ສມຓານໍ ກມ຺ມໍ ນ ໂຫຕິ. ອສ຺ສາມຓກຕ຺ຕາ ອກປ຺ປິຍໍ. ຍຎ຺ຫິ ສມຓກມ຺ມໍ ນ ໂຫຕິ, ຕໍ ເຕສໍ ນ ກປ຺ປຕິ. ອກປ຺ປິຍຕ຺ຕາ ອກຣຓີຍໍ. ນ ຫິ ສມຓາ ຍໍ ນ ກປ຺ປຕິ, ຕໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ຕຎ຺ເຈຕໍ ຕຍາ ກຕໍ, ຕສ຺ມາ ອນນຸຈ຺ຉວິກໍ ເຕ, ໂມຆປຸຣິສ, ກຕໍ…ເປ… ອກຣຓີຍນ຺ຕິ. ກຖຎ຺ຫິ ນາມາຕິ ເກນ ນາມ ກາຣເຓນ, ກິໍ ນາມ ກາຣຓໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕໂຕ ກາຣຓາຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ປຣໂຕ ‘‘ນນຸ ມຍາ ໂມຆປຸຣິສາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕໍ ສພ຺ພໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖເມວ.

ອິທານິ ຍສ຺ມາ ຍໍ ເຕນ ປາປກມ຺ມໍ ກຕໍ, ຕໍ ວິປຈ຺ຈມານໍ ອຕິວິຍ ທຸກ຺ຂວິປາກໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາສ຺ສ ຕໍ ວິປາກໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ກຕາປຣາຘໍ ວິຍ ປຸຕ຺ຕໍ ອນຸກມ຺ປກາ ມາຕາປິຕໂຣ ທຍາລຸເກນ ຈິຕ຺ເຕນ ສຸທິນ຺ນໍ ປຣິຠາສນ຺ໂຕ ‘‘ວຣໍ ເຕ ໂມຆປຸຣິສາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອາສຸ ສີຆໍ ເອຕສ຺ສ ວິສໍ ອາຄຈ຺ຉຕີຕິ ອາສີວິໂສ. ໂຆຣໍ ຈຓ຺ຑມສ຺ສ ວິສນ຺ຕິ ໂຆຣວິໂສ, ຕສ຺ສ ອາສີວິສສ຺ສ ໂຆຣວິສສ຺ສ. ‘‘ປກ຺ຂິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ເອຕສ຺ສ ‘‘ວຣ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອີທິສສ຺ສ ອາສີວິສສ຺ສ ໂຆຣວິສສ຺ສ ມຸເຂ ອງ຺ຄຊາຕໍ ວຣໍ ປກ຺ຂິຕ຺ຕໍ; ສເຈ ປກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ຠເວຍ຺ຍ, ວຣໍ ສິຍາ; ສຸນ຺ທຣໍ ສາຘຸ ສຸຏ຺ຐຸ ສິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ຕ຺ເວວາຕິ ນ ຕຸ ເອວ ວຣໍ ນ ສຸນ຺ທຣເມວ ນ ສາຘຸເມວ ນ ສຸຏ຺ຐຸເມວ. ເອສ ນໂຍ ສພ຺ພຕ຺ຖ. ກຓ຺ຫສປ຺ປສ຺ສາຕິ ກາຬສປ຺ປສ຺ສ. ອງ຺ຄາຣກາສຸຍາຕິ ອງ຺ຄາຣປຸຓ຺ຓກູເປ, ອງ຺ຄາຣຣາສິມ຺ຫິ ວາ. ອາທິຕ຺ຕາຍາຕິ ປທິຕ຺ຕາຍ ຄຫິຕອຄ຺ຄິວຓ຺ຓາຍ. ສມ຺ປຊ຺ຊລິຕາຍາຕິ ສມນ຺ຕໂຕ ປຊ຺ຊລິຕາຍ ອຈ຺ຈິໂຍ ມຸຈ຺ຈນ຺ຕິຍາ. ສໂຊຕິຠູຕາຍາຕິ ສປ຺ປຠາຍ. ສມນ຺ຕໂຕ ອຸຏ຺ຐິຕາຫິ ຊາລາຫິ ເອກປ຺ປຠາສມຸທຍຠູຕາຍາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕູຕິ ຍໍ ມຍາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ວຣ’’ນ຺ຕິ ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ, ກຕເຣນ ກາຣເຓນາຕິ ເຈ? ມຣຓໍ ວາ ນິຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາຕິ ໂຍ ຕຕ຺ຖ ອງ຺ຄຊາຕໍ ປກ຺ຂິເປຍ຺ຍ, ໂສ ມຣຓໍ ວາ ນິຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ມຣຓມຕ຺ຕໍ ວາ ທຸກ຺ຂໍ. ອິໂຕນິທານຎ຺ຈ ໂຂ…ເປ… ອຸປປຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ ຍໍ ອິທໍ ມາຕຸຄາມສ຺ສ ອງ຺ຄຊາເຕ ອງ຺ຄຊາຕປກ຺ຂິປນໍ, ອິໂຕນິທານໍ ຕສ຺ສ ກາຣໂກ ປຸຄ຺ຄໂລ ນິຣຍໍ ອຸປປຊ຺ເຊຍ຺ຍ; ເອວໍ ກມ຺ມສ຺ສ ມຫາສາວຊ຺ຊຕໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ຕໍ ຄຣຫິ, ນ ຕສ຺ສ ທຸກ຺ຂາຄມໍ ອິຈ຺ຉມາໂນ. ຕຕ຺ຖ ນາມ ຕ຺ວນ຺ຕິ ຕສ຺ມິໍ ນາມ ເອວຣູເປ ກມ຺ເມ ເອວໍ ມຫາສາວຊ຺ເຊ ສມາເນປິ ຕ຺ວໍ. ຍໍ ຕ຺ວນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຍນ຺ຕິ ຫີຬນຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ. ຕ຺ວນ຺ຕິ ຕໍ-ສທ຺ທສ຺ສ ເວວຈນໍ; ທ຺ວີຫິປິ ຍໍ ວາ ຕໍ ວາ ຫີຬິຕມວຎ຺ຎາຕນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອສທ຺ຘມ຺ມນ຺ຕິ ອສຕໍ ນີຈຊນານໍ ຘມ຺ມໍ; ເຕຫິ ເສວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຄາມຘມ຺ມນ຺ຕິ ຄາມານໍ ຘມ຺ມໍ; ຄາມວາສິກມນຸສ຺ສານໍ ຘມ຺ມນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ວສລຘມ຺ມນ຺ຕິ ປາປຘມ຺ເມ ວສນ຺ຕິ ປຄ຺ຆຣນ຺ຕີຕິ ວສລາ, ເຕສໍ ວສລານໍ ຫີນປຸຣິສານໍ ຘມ຺ມໍ, ວສລໍ ວາ ກິເລສປຄ຺ຆຣຓກໍ ຘມ຺ມໍ. ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລນ຺ຕິ ທຸຏ຺ຐຸ ຈ ກິເລສທູສິຕໍ ຖູລຎ຺ຈ ອສຸຂຸມໍ, ອນິປຸຓນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ໂອທກນ຺ຕິກນ຺ຕິ ອຸທກກິຈ຺ຈໍ ອນ຺ຕິກໍ ອວສານໍ ອສ຺ສາຕິ ໂອທກນ຺ຕິໂກ, ຕໍ ໂອທກນ຺ຕິກໍ. ຣຫສ຺ສນ຺ຕິ ຣໂຫຠວໍ, ປຏິຈ຺ຉນ຺ເນ ໂອກາເສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກໍ. ອຍຎ຺ຫິ ຘມ຺ໂມ ຊິຄຸຈ຺ຉນີຍຕ຺ຕາ ນ ສກ຺ກາ ອາວິ ອຎ຺ເຎສໍ ທສ຺ສນວິສເຍ ກາຕຸໍ, ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ຣຫສ຺ສ’’ນ຺ຕິ. ທ຺ວຍໍທ຺ວຍສມາປຕ຺ຕິນ຺ຕິ ທ຺ວີຫິ ທ຺ວີຫິ ສມາປຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ, ທ຺ວຍໍ ທ຺ວຍໍ ສມາປຕ຺ຕິນ຺ຕິປິ ປາໂຐ. ທຍໍ ທຍໍ ສມາປຕ຺ຕິນ຺ຕິປິ ປຐນ຺ຕິ, ຕໍ ນ ສຸນ຺ທຣໍ. ສມາປຊ຺ຊິສ຺ສສີຕິ ເອຕໍ ‘‘ຕຕ຺ຖ ນາມ ຕ຺ວ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນາມສທ຺ເທນ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ ‘‘ສມາປຊ຺ຊິສ຺ສສິ ນາມາ’’ຕິ.

ພຫູນໍ ໂຂ…ເປ… ອາທິກຕ຺ຕາ ປຸພ຺ພງ຺ຄໂມຕິ ສາສນໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ອິມສ຺ມິໍ ສາສເນ ຕ຺ວໍ ພຫູນໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ ອກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ອາທິກຕ຺ຕາ, ສພ຺ພປຐມໍ ກຣຓໂຕ; ປຸພ຺ພງ຺ຄໂມ ສພ຺ພປຐມໍ ເອຕໍ ມຄ຺ຄໍ ປຏິປນ຺ນຕ຺ຕາ; ທ຺ວາຣໍທໂທ, ອຸປາຍທສ຺ສໂກຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອິມຎ຺ຫິ ເລສໍ ລທ຺ຘາ ຕວ ອນຸສິກ຺ຂມານາ ພຫູ ປຸຄ຺ຄລາ ນານປ຺ປກາຣເກ ມກ຺ກຏິຍາ ເມຖຸນປຏິເສວນາທິເກ ອກຸສລຘມ຺ເມ ກຣິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ອເນກປຣິຍາເຍນາຕິ ອິເມຫິ ‘‘ອນນຸຈ຺ຉວິກ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ນເຍນ ວຸຕ຺ເຕຫິ, ພຫູຫິ ກາຣເຓຫິ. ທຸພ຺ຠຣຕາຍ…ເປ… ໂກສຊ຺ຊສ຺ສ ອວຓ຺ຓໍ ຠາສິຕ຺ວາຕິ ທຸພ຺ຠຣຕາທີນໍ ວຕ຺ຖຸຠູຕສ຺ສ ອສໍວຣສ຺ສ ອວຓ຺ຓໍ ນິນ຺ທໍ ຄຣຫໍ ຠາສິຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍສ຺ມາ ຫິ ອສໍວເຣ ຐິຕສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອຕ຺ຕາ ທຸພ຺ຠຣຕຎ຺ເຈວ ທຸປ຺ໂປສຕຎ຺ຈ ອາປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ມາ ອສໍວໂຣ ‘‘ທຸພ຺ຠຣຕາ, ທຸປ຺ໂປສຕາ’’ຕິ ຈ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຍສ຺ມາ ປນ ອສໍວເຣ ຐິຕສ຺ສ ອຕ຺ຕາ ຈຕູສຸ ປຈ຺ຈເຍສຸ ມຫິຈ຺ຉຕໍ ສິເນຣຸປ຺ປມາເຓປິ ຈ ປຈ຺ຈເຍ ລທ຺ຘາ ອສນ຺ຕຸຏ຺ຐິຕໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ມາ ອສໍວໂຣ ‘‘ມຫິຈ຺ຉຕາ, ອສນ຺ຕຸຏ຺ຐິຕາ’’ຕິ ຈ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຍສ຺ມາ ຈ ອສໍວເຣ ຐິຕສ຺ສ ອຕ຺ຕາ ຄຓສງ຺ຄຓິກາຍ ເຈວ ກິເລສສງ຺ຄຓິກາຍ ຈ ສໍວຕ຺ຕຕິ, ໂກສຊ຺ຊານຸຄໂຕ ຈ ໂຫຕິ ອຏ຺ຐກຸສີຕວຕ຺ຖຸປາຣິປູຣິຍາ ສໍວຕ຺ຕຕິ, ຕສ຺ມາ ອສໍວໂຣ ‘‘ສງ຺ຄຓິກາ, ເຈວ ໂກສຊ຺ຊຎ຺ຈາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ສຸຠຣຕາຍ…ເປ… ວີຣິຍາຣມ຺ຠສ຺ສ ວຓ຺ຓໍ ຠາສິຕ຺ວາຕິ ສຸຠຣຕາທີນໍ ວຕ຺ຖຸຠູຕສ຺ສ ສໍວຣສ຺ສ ວຓ຺ຓໍ ຠາສິຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍສ຺ມາ ຫິ ອສໍວຣໍ ປຫາຍ ສໍວເຣ ຐິຕສ຺ສ ອຕ຺ຕາ ສຸຠໂຣ ໂຫຕິ ສຸໂປໂສ, ຈຕູສຸ ຈ ປຈ຺ຈເຍສຸ ອປ຺ປິຈ຺ຉຕໍ ນິຕ຺ຕຓ຺ຫຠາວໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ເອກເມກສ຺ມິຎ຺ຈ ປຈ຺ຈເຍ ຍຖາລາຠ-ຍຖາພລ-ຍຖາສາຣຸປ຺ປວເສນ ຕິປ຺ປເຠທາຍ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐິຍາ ສໍວຕ຺ຕຕິ, ຕສ຺ມາ ສໍວໂຣ ‘‘ສຸຠຣຕາ ເຈວ ສຸໂປສຕາ ຈ ອປ຺ປິຈ຺ໂຉ ຈ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ຈາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ຍສ຺ມາ ປນ ອສໍວຣໍ ປຫາຍ ສໍວເຣ ຐິຕສ຺ສ ອຕ຺ຕາ ກິເລສສລ຺ເລຂນຕາຍ ເຈວ ນິທ຺ຘຸນນຕາຍ ຈ ສໍວຕ຺ຕຕິ, ຕສ຺ມາ ສໍວໂຣ ‘‘ສລ຺ເລໂຂ ຈ ຘຸໂຕ ຈາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ຍສ຺ມາ ຈ ອສໍວຣໍ ປຫາຍ ສໍວເຣ ຐິຕສ຺ສ ອຕ຺ຕາ ກາຍວາຈານໍ ອປ຺ປາສາທິກໍ ອປ຺ປສາທນີຍໍ ອສນ຺ຕໍ ອສາຣຸປ຺ປໍ ກາຍວຈີທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອປ຺ປາສາທິກໍ ອປ຺ປສາທນີຍໍ ອສນ຺ຕໍ ອສາຣຸປ຺ປໍ ອກຸສລວິຕກ຺ກຕ຺ຕຍຎ຺ຈ ອນຸປຄມ຺ມ ຕພ຺ພິປຣີຕສ຺ສ ກາຍວຈີສຸຈຣິຕສ຺ສ ເຈວ ກຸສລວິຕກ຺ກຕ຺ຕຍສ຺ສ ຈ ປາສາທິກສ຺ສ ປສາທນີຍສ຺ສ ສນ຺ຕສ຺ສ ສາຣຸປ຺ປສ຺ສ ປາຣິປູຣິຍາ ສໍວຕ຺ຕຕິ, ຕສ຺ມາ ສໍວໂຣ ‘‘ປາສາທິໂກ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ຍສ຺ມາ ປນ ອສໍວຣໍ ປຫາຍ ສໍວເຣ ຐິຕສ຺ສ ອຕ຺ຕາ ສພ຺ພກິເລສາປຈຍຠູຕາຍ, ວິວຏ຺ຏາຍ, ອຏ຺ຐວີຣິຍາຣມ຺ຠວຕ຺ຖຸປາຣິປູຣິຍາ ຈ ສໍວຕ຺ຕຕິ, ຕສ຺ມາ ສໍວໂຣ ‘‘ອປຈໂຍ ເຈວ ວີຣິຍາຣມ຺ໂຠ ຈາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ.

ຠິກ຺ຂູນໍ ຕທນຸຈ຺ຉວິກໍ ຕທນຸໂລມິກນ຺ຕິ ຕຕ຺ຖ ສນ຺ນິປຕິຕານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຍໍ ອິທານິ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎເປສ຺ສຕິ, ຕສ຺ສ ອນຸຈ຺ຉວິກຎ຺ເຈວ ອນຸໂລມິກຎ຺ຈ. ໂຍ ວາ ອຍໍ ສຸຠຣຕາທີຫິ ສໍວໂຣ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ສ ອນຸຈ຺ຉວິກຎ຺ເຈວ ອນຸໂລມິກຎ຺ຈ ສໍວຣປ຺ປຫານປຏິສໍຍຸຕ຺ຕໍ ອສຸຕ຺ຕນ຺ຕວິນິພທ຺ຘໍ ປາຬິວິນິມຸຕ຺ຕໍ ໂອກ຺ກນ຺ຕິກຘມ຺ມເທສນໍ ກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຠຄວາ ກິຣ ອີທິເສສຸ ຐາເນສຸ ປຎ຺ຈວຓ຺ຓກຸສຸມມາລໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ວິຍ, ຣຕນທາມໍ ສຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ວິຍ, ຈ ເຍ ປຏິກ຺ຂິປນາຘິປ຺ປາຍາ ອສໍວຣາຠິຣຕາ ເຕ ສມ຺ປຣາຍິເກນ ວຏ຺ຏຠເຍນ ຕຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ອເນກປ຺ປກາຣໍ ອາທີນວໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ, ເຍ ສິກ຺ຂາກາມາ ສໍວເຣ ຐິຕາ ເຕ ອປ຺ເປກຈ຺ເຈ ອຣຫຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐເປນ຺ໂຕ ອປ຺ເປກຈ຺ເຈ ອນາຄາມິ-ສກທາຄາມິ-ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລສຸ ອຸປນິສ຺ສຍວິຣຫິເຕປິ ສຄ຺ຄມຄ຺ເຄ ປຕິຏ຺ຐເປນ຺ໂຕ ທີຆນິກາຍປ຺ປມາຓມ຺ປິ ມຊ຺ຌິມນິກາຍປ຺ປມາຓມ຺ປິ ຘມ຺ມເທສນໍ ກໂຣຕິ. ຕໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ຠິກ຺ຂູນໍ ຕທນຸຈ຺ຉວິກໍ ຕທນຸໂລມິກໍ ຘມ຺ມິໍ ກຖໍ ກຕ຺ວາ’’ຕິ.

ເຕນ ຫີຕິ ເຕນ ສຸທິນ຺ນສ຺ສ ອຊ຺ຌາຈາເຣນ ກາຣຓຠູເຕນ. ສິກ຺ຂາປທນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພາຕິ ສິກ຺ຂາ, ປຊ຺ຊເຕ ອິມິນາຕິ ປທໍ, ສິກ຺ຂາຍ ປທໍ ສິກ຺ຂາປທໍ; ສິກ຺ຂາຍ ອຘິຄມຸປາໂຍຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ມູລໍ ນິສ຺ສໂຍ ປຕິຏ຺ຐາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເມຖຸນວິຣຕິຍາ ເມຖຸນສໍວຣສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ເມຖຸນສໍວໂຣ ຫິ ຕທຎ຺ເຎສໍ ສິກ຺ຂາສງ຺ຂາຕານໍ ສີລວິປສ຺ສນາຌານມຄ຺ຄຘມ຺ມານໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖວເສນ ປທຕ຺ຕາ ອິຘ ‘‘ສິກ຺ຂາປທ’’ນ຺ຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ອຍຎ຺ຈ ອຕ຺ໂຖ ສິກ຺ຂາປທວິຠງ຺ເຄ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອປິຈ ຕສ຺ສຕ຺ຖສ຺ສ ທີປກໍ ວຈນມ຺ປິ ‘‘ສິກ຺ຂາປທ’’ນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ – ‘‘ສິກ຺ຂາປທນ຺ຕິ ໂຍ ຕຕ຺ຖ ນາມກາໂຍ ປທກາໂຍ ນິຣຸຕ຺ຕິກາໂຍ ພ຺ຍຎ຺ຊນກາໂຍ’’ຕິ. ອຖ ວາ ຍຖາ ‘‘ອນຠິຊ຺ຌາ ຘມ຺ມປທ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອນຠິຊ຺ຌາ ເອໂກ ຘມ຺ມໂກຏ຺ຐາໂສຕິ ອຕ຺ໂຖ ໂຫຕິ, ເອວມິຘາປິ ‘‘ສິກ຺ຂາປທ’’ນ຺ຕິ ສິກ຺ຂາໂກຏ຺ຐາໂສ ສິກ຺ຂາຍ ເອໂກ ປເທໂສຕິປິ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ທສອຕ຺ຖວເສ ປຏິຈ຺ຈາຕິ ທສ ກາຣຓວເສ ສິກ຺ຂາປທປຎ຺ຎຕ຺ຕິເຫຕຸ ອຘິຄມນີເຍ ຫິຕວິເສເສ ປຏິຈ຺ຈ ອາຄມ຺ມ ອາຣພ຺ຠ, ທສນ຺ນໍ ຫິຕວິເສສານໍ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິໍ ສມ຺ປສ຺ສມາໂນຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອິທານິ ເຕ ທສ ອຕ຺ຖວເສ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ສງ຺ຆສຸຏ຺ຐຸຕາຍາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສງ຺ຆສຸຏ຺ຐຸຕາ ນາມ ສງ຺ຆສ຺ສ ສຸຏ຺ຐຸຠາໂວ, ‘‘ສຸຏ຺ຐຸ ເທວາ’’ຕິ ອາຄຕຏ຺ຐາເນ ວິຍ ‘‘ສຸຏ຺ຐຸ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ວຈນສມ຺ປຏິຈ຺ຉນຠາໂວ. ໂຍ ຈ ຕຖາຄຕສ຺ສ ວຈນໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉຕິ, ຕສ຺ສ ຕໍ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ສງ຺ຆສ຺ສ ‘‘ສຸຏ຺ຐຸ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ມມ ວຈນສມ຺ປຏິຈ຺ຉນຕ຺ຖໍ ປຎ຺ຎເປສ຺ສາມິ, ອສມ຺ປຏິຈ຺ຉເນ ອາທີນວໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉເນ ຈ ອານິສໍສໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ, ນ ພລກ຺ກາເຣນ ອຠິຠວິຕ຺ວາຕິ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາວິກໂຣນ຺ໂຕ ອາຫ – ‘‘ສງ຺ຆສຸຏ຺ຐຸຕາຍາ’’ຕິ. ສງ຺ຆຜາສຸຕາຍາຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ ຜາສຸຠາວາຍ; ສຫຊີວິຕາຍ ສຸຂວິຫາຣຕ຺ຖາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ທຸມ຺ມງ຺ກູນໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ ນິຄ຺ຄຫາຍາຕິ ທຸມ຺ມງ຺ກູ ນາມ ທຸສ຺ສີລປຸຄ຺ຄລາ; ເຍ ມງ຺ກຸຕໍ ອາປາທິຍມານາປິ ທຸກ຺ເຂນ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ວີຕິກ຺ກມໍ ກໂຣນ຺ຕາ ວາ ກຕ຺ວາ ວາ ນ ລຊ຺ຊນ຺ຕິ, ເຕສໍ ນິຄ຺ຄຫຕ຺ຖາຍ; ເຕ ຫິ ສິກ຺ຂາປເທ ອສຕິ ‘‘ກິໍ ຕຸມ຺ເຫຫິ ທິຏ຺ຐໍ, ກິໍ ສຸຕໍ – ກິໍ ອມ຺ເຫຫິ ກຕໍ; ກຕຣສ຺ມິໍ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ກຕມໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ອມ຺ເຫ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ສງ຺ຆໍ ວິເຫເຐສ຺ສນ຺ຕິ, ສິກ຺ຂາປເທ ປນ ສຕິ ເຕ ສງ຺ໂຆ ສິກ຺ຂາປທໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຘມ຺ເມນ ວິນເຍນ ສຕ຺ຖຸສາສເນນ ນິຄ຺ຄເຫສ຺ສຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ທຸມ຺ມງ຺ກູນໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ ນິຄ຺ຄຫາຍາ’’ຕິ.

ເປສລານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຜາສຸວິຫາຣາຍາຕິ ເປສລານໍ ປິຍສີລານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຜາສຸວິຫາຣຕ຺ຖາຍ. ປິຍສີລາ ຫິ ຠິກ຺ຂູ ກຕ຺ຕພ຺ພາກຕ຺ຕພ຺ພໍ ສາວຊ຺ຊານວຊ຺ຊໍ ເວລໍ ມຣິຍາທໍ ອຊານນ຺ຕາ ສິກ຺ຂຕ຺ຕຍປາຣິປູຣິຍາ ຆຏມານາ ກິລມນ຺ຕິ, ສນ຺ທິຏ຺ຐມານາ ອຸພ຺ພາຬ຺ຫາ ໂຫນ຺ຕິ. ກຕ຺ຕພ຺ພາກຕ຺ຕພ຺ພໍ ປນ ສາວຊ຺ຊານວຊ຺ຊໍ ເວລໍ ມຣິຍາທໍ ຎຕ຺ວາ ສິກ຺ຂຕ຺ຕຍປາຣິປູຣິຍາ ຆຏມານາ ນ ກິລມນ຺ຕິ, ສນ຺ທິຏ຺ຐມານາ ນ ອຸພ຺ພາຬ຺ຫາ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕນ ເນສໍ ສິກ຺ຂາປທປຎ຺ຎາປນາ ຜາສຸວິຫາຣາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ. ໂຍ ວາ ທຸມ຺ມງ຺ກູນໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ ນິຄ຺ຄໂຫ, ສ຺ເວວ ເອເຕສໍ ຜາສຸວິຫາໂຣ. ທຸສ຺ສີລປຸຄ຺ຄເລ ນິສ຺ສາຍ ຫິ ອຸໂປສໂຖ ນ ຕິຏ຺ຐຕິ, ປວາຣຓາ ນ ຕິຏ຺ຐຕິ, ສງ຺ຆກມ຺ມານິ ນປ຺ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ສາມຄ຺ຄີ ນ ໂຫຕິ, ຠິກ຺ຂູ ອເນກຄ຺ຄາ ອຸທ຺ເທສປຣິປຸຈ຺ຉາກມ຺ມຏ຺ຐານາທີນິ ອນຸຍຸຎ຺ຊິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ. ທຸສ຺ສີເລສຸ ປນ ນິຄ຺ຄຫິເຕສຸ ສພ຺ໂພປິ ອຍໍ ອຸປທ຺ທໂວ ນ ໂຫຕິ. ຕໂຕ ເປສລາ ຠິກ຺ຂູ ຜາສຸ ວິຫຣນ຺ຕິ. ເອວໍ ‘‘ເປສລານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຜາສຸ ວິຫາຣາຍາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ທ຺ວິຘາ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິການໍ ອາສວານໍ ສໍວຣາຍາຕິ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກາ ອາສວາ ນາມ ອສໍວເຣ ຐິເຕນ ຕສ຺ມິຎ຺ເຎວ ອຕ຺ຕຠາເວ ປຕ຺ຕພ຺ພາ ປາຓິປ຺ປຫາຣ-ທຓ຺ຑປ຺ປຫາຣ-ຫຕ຺ຖຈ຺ເຉທ-ປາທຈ຺ເຉທ-ອກິຕ຺ຕິ-ອຍສວິປ຺ປຏິສາຣາທໂຍ ທຸກ຺ຂວິເສສາ. ອິຕິ ອິເມສໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິການໍ ອາສວານໍ ສໍວຣາຍ ປິຘານາຍ ອາຄມນມຄ຺ຄຖກນາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ສມ຺ປຣາຍິການໍ ອາສວານໍ ປຏິຆາຕາຍາຕິ ສມ຺ປຣາຍິກາ ອາສວາ ນາມ ອສໍວເຣ ຐິເຕນ ກຕປາປກມ຺ມມູລກາ ສມ຺ປຣາເຍ ນຣກາທີສຸ ປຕ຺ຕພ຺ພາ ທຸກ຺ຂວິເສສາ, ເຕສໍ ປຏິຆາຕຕ຺ຖາຍ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠນຕ຺ຖາຍ ວູປສມຕ຺ຖາຍາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ອປ຺ປສນ຺ນານໍ ປສາທາຍາຕິ ສິກ຺ຂາປທປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ຫິ ສຕິ ສິກ຺ຂາປທປຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ຎຕ຺ວາ ວາ ຍຖາປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ປຏິປຊ຺ຊມາເນ ຠິກ຺ຂູ ທິສ຺ວາ ວາ ເຍປິ ອປ຺ປສນ຺ນາ ປຓ຺ຑິຕມນຸສ຺ສາ, ເຕ ‘‘ຍານິ ວຕ ໂລເກ ມຫາຊນສ຺ສ ຣຊ຺ຊນ-ທຸສ຺ສນ-ມຸຍ຺ຫນຏ຺ຐານານິ, ເຕຫິ ອິເມ ສມຓາ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍາ ອາຣກາ ວິຣຕາ ວິຫຣນ຺ຕິ, ທຸກ຺ກຣໍ ວຕ ກໂຣນ຺ຕິ, ຠາຣິຍໍ ວຕ ກໂຣນ຺ຕີ’’ຕິ ປສາທໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ວິນຍປິຏເກ ໂປຕ຺ຖກໍ ທິສ຺ວາ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິກ-ຕິເວທີ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ວິຍ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອປ຺ປສນ຺ນານໍ ປສາທາຍາ’’ຕິ.

ປສນ຺ນານໍ ຠິຍ຺ໂຍຠາວາຍາຕິ ເຍປິ ສາສເນ ປສນ຺ນາ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ເຕປິ ສິກ຺ຂາປທປຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ຎຕ຺ວາ ຍຖາປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ປຏິປຊ຺ຊມາເນ ຠິກ຺ຂູ ວາ ທິສ຺ວາ ‘‘ອໂຫ ອຍ຺ຍາ ທຸກ຺ກຣກາຣິໂນ, ເຍ ຍາວຊີວໍ ເອກຠຕ຺ຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ວິນຍສໍວຣໍ ອນຸປາເລນ຺ຕີ’’ຕິ ຠິຍ຺ໂຍ ຠິຍ຺ໂຍ ປສີທນ຺ຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ປສນ຺ນານໍ ຠິຍ຺ໂຍຠາວາຍາ’’ຕິ.

ສທ຺ຘມ຺ມຏ຺ຐິຕິຍາຕິ ຕິວິໂຘ ສທ຺ຘມ຺ໂມ – ປຣິຍຕ຺ຕິສທ຺ຘມ຺ໂມ, ປຏິປຕ຺ຕິສທ຺ຘມ຺ໂມ, ອຘິຄມສທ຺ຘມ຺ໂມຕິ. ຕຕ຺ຖ ປິຏກຕ຺ຕຍສງ຺ຄຫິຕໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ‘‘ປຣິຍຕ຺ຕິສທ຺ຘມ຺ໂມ’’ ນາມ. ເຕຣສ ຘຸຕຄຸຓາ, ຈຸທ຺ທສ ຂນ຺ຘກວຕ຺ຕານິ, ທ຺ເວອສີຕິ ມຫາວຕ຺ຕານິ, ສີລສມາຘິວິປສ຺ສນາຕິ ອຍໍ ‘‘ປຏິປຕ຺ຕິສທ຺ຘມ຺ໂມ’’ ນາມ. ຈຕ຺ຕາໂຣ ອຣິຍມຄ຺ຄາ ຈຕ຺ຕາຣິ ຈ ສາມຎ຺ຎຜລານິ ນິພ຺ພານຎ຺ຈາຕິ ອຍໍ ‘‘ອຘິຄມສທ຺ຘມ຺ໂມ’’ ນາມ. ໂສ ສພ຺ໂພປິ ຍສ຺ມາ ສິກ຺ຂາປທປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ສຕິ ຠິກ຺ຂູ ສິກ຺ຂາປທຎ຺ຈ ຕສ຺ສ ວິຠງ຺ຄຎ຺ຈ ຕທຕ຺ຖໂຊຕນຕ຺ຖໍ ອຎ຺ຎຎ຺ຈ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ປຣິຍາປຸຓນ຺ຕິ, ຍຖາປຎ຺ຎຕ຺ຕຎ຺ຈ ປຏິປຊ຺ຊມານາ ປຏິປຕ຺ຕິໍ ປູເຣຕ຺ວາ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ອຘິຄນ຺ຕພ຺ພໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມໍ ອຘິຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ສິກ຺ຂາປທປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ຈິຣຏ຺ຐິຕິໂກ ໂຫຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ສທ຺ຘມ຺ມຏ຺ຐິຕິຍາ’’ຕິ.

ວິນຍານຸຄ຺ຄຫາຍາຕິ ສິກ຺ຂາປທປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ຫິ ສຕິ ສໍວຣວິນໂຍ ຈ ປຫານວິນໂຍ ຈ ສມຖວິນໂຍ ຈ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິວິນໂຍ ຈາຕິ ຈຕຸພ຺ພິໂຘປິ ວິນໂຍ ອນຸຄ຺ຄຫິໂຕ ໂຫຕິ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠິໂຕ ສູປຕ຺ຖມ຺ຠິໂຕ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ວິນຍານຸຄ຺ຄຫາຍາ’’ຕິ.

ສພ຺ພາເນວ ເຈຕານິ ປທານິ ‘‘ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎເປສ຺ສາມີ’’ຕິ ອິມິນາ ວຈເນນ ສທ຺ຘິໍ ໂຍເຊຕພ຺ພານິ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ປຐມປຈ຺ຉິມປທໂຍຊນາ – ‘‘ສງ຺ຆສຸຏ຺ຐຸຕາຍ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎເປສ຺ສາມິ, ວິນຍານຸຄ຺ຄຫາຍ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎເປສ຺ສາມີ’’ຕິ.

ອປິ ເຈຕ຺ຖ ຍໍ ສງ຺ຆສຸຏ຺ຐຸ ຕໍ ສງ຺ຆຜາສຸ, ຍໍ ສງ຺ຆຜາສຸ ຕໍ ທຸມ຺ມງ຺ກູນໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ ນິຄ຺ຄຫາຍາຕິ ເອວໍ ສງ຺ຂລິກນຍໍ; ຍໍ ສງ຺ຆສຸຏ຺ຐຸ ຕໍ ສງ຺ຆຜາສຸ, ຍໍ ສງ຺ຆສຸຏ຺ຐຸ ຕໍ ທຸມ຺ມງ຺ກູນໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ ນິຄ຺ຄຫາຍາຕິ ເອວຎ຺ຈ ເອເກກປທມູລິກໍ ທສກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ໂຍຊນໍ ກຕ຺ວາ ຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ ປຣິວາເຣ (ປຣິ. ໓໓໔) –

‘‘ອຕ຺ຖສຕໍ ຘມ຺ມສຕໍ, ທ຺ເວ ຈ ນິຣຸຕ຺ຕິສຕານິ;

ຈຕ຺ຕາຣິ ຎາຓສຕານິ, ອຕ຺ຖວເສ ປກຣເຓ’’ຕິ.

ຕໍ ສພ຺ພໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕໍ ປເນຕໍ ຍສ຺ມາ ປຣິວາເຣເຍວ ອາວິ ຠວິສ຺ສຕິ, ຕສ຺ມາ ອິຘ ນ ວຓ຺ຓິຕນ຺ຕິ.

ເອວໍ ສິກ຺ຂາປທປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ອານິສໍສໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ສິກ຺ຂາປເທ ຠິກ຺ຂູຫິ ກຕ຺ຕພ຺ພກິຈ຺ຈໍ ທີເປນ຺ໂຕ ‘‘ເອວຎ຺ຈ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິມໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ອຸທ຺ທິເສຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ ອາຫ. ກິໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ? ຠິກ຺ຂເວ, ອິມໍ ປນ ມຍາ ອິຕິ ສນ຺ທສ຺ສິຕານິສໍສໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ເອວໍ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທເສ ອຸທ຺ທິເສຍ຺ຍາຖ ຈ ປຣິຍາປຸເຓຍ຺ຍາຖ ຈ ຘາເຣຍ຺ຍາຖ ຈ ອຎ຺ເຎສຎ຺ຈ ວາເຈຍ຺ຍາຖາຕິ. ອຕິເຣການຍນຕ຺ໂຖ ຫິ ເອຕ຺ຖ ຈ ສທ຺ໂທ, ເຕນາຍມຕ຺ໂຖ ອານີໂຕ ໂຫຕີຕິ.

ອິທານິ ຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອິມໍ ສິກ຺ຂາປທ’’ນ຺ຕິ ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ໂຍ ປນ ຠິກ຺ຂຸ ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິເສເວຍ຺ຍ, ປາຣາຊິໂກ ໂຫຕິ ອສໍວາໂສ’’ຕິ ອາຫ. ເອວໍ ມູລຈ຺ເຉຊ຺ຊວເສນ ທຬ຺ຫໍ ກຕ຺ວາ ປຐມປາຣາຊິເກ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອປຣມ຺ປິ ອນຸປຎ຺ຎຕ຺ຕຕ຺ຖາຍ ມກ຺ກຏີວຕ຺ຖຸ ອຸທປາທິ. ຕສ຺ສຸປ຺ປຕ຺ຕິທີປນຕ຺ຖເມຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ – ເອວຎ຺ຈິທໍ ຠຄວຕາ ຠິກ຺ຂູນໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ໂຫຕີຕິ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ຠຄວຕາ ຠິກ຺ຂູນໍ ອິທໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ເອວໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ ຈ, ອິທຎ຺ຈ ອຎ຺ຎໍ ວຕ຺ຖຸ ອຸທປາທີຕິ.

ປຐມປຎ຺ຎຕ຺ຕິກຖາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ສຸທິນ຺ນຠາຓວາຣໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ.

ມກ຺ກຏີວຕ຺ຖຸກຖາ

໔໐. ອິທານິ ຍໍ ຕໍ ອຎ຺ຎໍ ວຕ຺ຖຸ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ອນຸຕ຺ຕານປທວຓ຺ຓນາ – ມກ຺ກຏິໍ ອາມິເສນາຕິ ມຫາວເນ ຠິກ຺ຂູນໍ ຂນ຺ຕິເມຕ຺ຕາທິຄຸຓານຸຠາເວນ ນິຣາສງ຺ກຈິຕ຺ຕາ ພຫູ ມິຄໂມຣກຸກ຺ກຸຏມກ຺ກຏາທໂຍ ຕິຣຈ຺ຉານາ ປຘານາຄາຣຏ຺ຐາເນສຸ ວິຈຣນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຣ ເອກໍ ມກ຺ກຏິໍ ອາມິເສນ ຍາຄຸຠຕ຺ຕຂຊ຺ຊກາທິນາ ອຸປລາເປຕ຺ວາ, ສງ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕສ຺ສາຕິ ຠຸມ຺ມວຈນໍ. ປຏິເສວຕີຕິ ປຈຸຣປຏິເສວໂນ ໂຫຕິ; ປຈຸຣຕ຺ເຖ ຫິ ວຕ຺ຕມານວຈນໍ. ໂສ ຠິກ຺ຂູຕິ ໂສ ເມຖຸນຘມ຺ມປຏິເສວນໂກ ຠິກ຺ຂຸ. ເສນາສນຈາຣິກໍ ອາຫິຓ຺ຑນ຺ຕາຕິ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອາຄນ຺ຕຸກາ ພຸທ຺ຘທສ຺ສນາຍ ອາຄຕາ ປາໂຕວ ອາຄນ຺ຕຸກຠຕ຺ຕານິ ລຠິຕ຺ວາ ກຕຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈາ ຠິກ຺ຂູນໍ ນິວາສນຏ຺ຐານານິ ປສ຺ສິສ຺ສາມາຕິ ວິຈຣິໍສຸ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ເສນາສນຈາຣິກໍ ອາຫິຓ຺ຑນ຺ຕາ’’ຕິ. ເຍນ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ເຕນຸປສງ຺ກມີຕິ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕາ ນາມ ເອກຠິກ຺ຂຸນາ ສທ຺ຘິໍ ວິສ຺ສາສໍ ກຕ຺ວາ ອຎ຺ເຎສຸປິ ຕາທິສຎ຺ເຎວ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປາເທນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ສາ ມກ຺ກຏີ ເຍນ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຈ ອຕ຺ຕໂນ ວິສ຺ສາສິກຠິກ຺ຂຸສ຺ເສວ ເຕສມ຺ປິ ຕໍ ວິກາຣໍ ທສ຺ເສສິ.

ເຉປ຺ປນ຺ຕິ ນງ຺ຄຸຏ຺ຐໍ. ໂອຑ຺ຑີຕິ ອຠິມຸຂໍ ຐເປສິ. ນິມິຕ຺ຕມ຺ປິ ອກາສີຕິ ເຍນ ນິຍາເມນ ຍາຍ ກິຣິຍາຍ ເມຖຸນາຘິປ຺ປາຍໍ ເຕ ຊານນ຺ຕິ ຕໍ ອກາສີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂສ ຠິກ຺ຂູຕິ ຍສ຺ສາຍໍ ວິຫາໂຣ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິລີຍິໍສູຕິ ເອກສ຺ມິໍ ໂອກາເສ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາ ອຈ຺ຉິໍສຸ.

໔໑. ສຈ຺ຈໍ, ອາວຸໂສຕິ ສໂຫຑ຺ຒຄ຺ຄຫິໂຕ ໂຈໂຣ ວິຍ ປຈ຺ຈກ຺ຂໍ ທິສ຺ວາ ໂຈທິຕຕ຺ຕາ ‘‘ກິໍ ວາ ມຍາ ກຕ’’ນ຺ຕິອາທີນິ ວຕ຺ຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ‘‘ສຈ຺ຈໍ, ອາວຸໂສ’’ຕິ ອາຫ. ນນຸ, ອາວຸໂສ, ຕເຖວ ຕໍ ໂຫຕີຕິ ອາວຸໂສ ຍຖາ ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖິຍາ, ນນຸ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕິຕ຺ຖິຍາປິ ຕໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ຕເຖວ ໂຫຕິ. ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖິຍາປິ ຫິ ທສ຺ສນມ຺ປິ ຄຫຓມ຺ປິ ອາມສນມ຺ປິ ຜຸສນມ຺ປິ ຆຏ຺ຏນມ຺ປິ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລເມວ. ຕິຣຈ຺ຉານຄຕິຕ຺ຖິຍາປິ ຕໍ ສພ຺ພໍ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລເມວ. ໂກ ເອຕ຺ຖ ວິເສໂສ? ອເລສຏ຺ຐາເນ ຕ຺ວໍ ເລສໍ ໂອຑ຺ເຑສີຕິ.

໔໒. ອນ຺ຕມໂສ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕາຍປິ ປາຣາຊິໂກ ໂຫຕິ ອສໍວາໂສຕິ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕາຍປິ ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິເສວິຕ຺ວາ ປາຣາຊິໂກ ເຍວ ໂຫຕີຕິ ທຬ຺ຫຕຣໍ ສິກ຺ຂາປທມກາສິ. ທຸວິຘຎ຺ຫິ ສິກ຺ຂາປທໍ – ໂລກວຊ຺ຊໍ, ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວຊ຺ຊຎ຺ຈ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ສ ສຈິຕ຺ຕກປກ຺ເຂ ຈິຕ຺ຕໍ ອກຸສລເມວ ໂຫຕິ, ຕໍ ໂລກວຊ຺ຊໍ ນາມ. ເສສໍ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວຊ຺ຊໍ. ຕຕ຺ຖ ໂລກວຊ຺ເຊ ອນຸປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ຣຸນ຺ຘນ຺ຕີ ທ຺ວາຣໍ ປິທຫນ຺ຕີ ໂສຕໍ ປຈ຺ຉິນ຺ທມານາ ຄາຬ຺ຫຕຣໍ ກໂຣນ຺ຕີ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອຘິມານາ, ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ສຸປິນນ຺ຕາຕິ ອຍໍ ປນ ວີຕິກ຺ກມາຠາວາ ອພ຺ໂພຫາຣິກຕ຺ຕາ ຈ ວຸຕ຺ຕາ. ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວຊ຺ເຊ ອກເຕ ວີຕິກ຺ກເມ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ສິຖິລໍ ກໂຣນ຺ຕີ ໂມເຈນ຺ຕີ ທ຺ວາຣໍ ທທມານາ ອປຣາປຣມ຺ປິ ອນາປຕ຺ຕິໍ ກຸຣຸມານາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຄຓໂຠຊນປຣມ຺ປຣໂຠຊນາທີສຸ ອນຸປຎ຺ຎຕ຺ຕິໂຍ ວິຍ. ‘‘ອນ຺ຕມໂສ ຕງ຺ຂຓິກາຍປີ’’ຕິ ເອວຣູປາ ປນ ກເຕ ວີຕິກ຺ກເມ ອຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິຄຕິກາວ ໂຫຕິ. ອິທໍ ປນ ປຐມສິກ຺ຂາປທໍ ຍສ຺ມາ ໂລກວຊ຺ຊໍ, ນ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວຊ຺ຊໍ; ຕສ຺ມາ ອຍມນຸປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ຣຸນ຺ຘນ຺ຕີ ທ຺ວາຣໍ ປິທຫນ຺ຕີ ໂສຕໍ ປຈ຺ຉິນ຺ທມານາ ຄາຬ຺ຫຕຣໍ ກໂຣນ຺ຕີ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ.

ເອວໍ ທ຺ເວປິ ວຕ຺ຖູນິ ສມ຺ປິຓ຺ເຑຕ຺ວາ ມູລຈ຺ເຉຊ຺ຊວເສນ ທຬ຺ຫຕຣໍ ກຕ຺ວາ ປຐມປາຣາຊິເກ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອປຣມ຺ປິ ອນຸປຎ຺ຎຕ຺ຕຕ຺ຖາຍ ວຊ຺ຊິປຸຕ຺ຕກວຕ຺ຖຸ ອຸທປາທິ. ຕສ຺ສຸປ຺ປຕ຺ຕິທສ຺ສນຕ຺ຖເມຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ເອວຎ຺ຈິທໍ ຠຄວຕາ ຠິກ຺ຂູນໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ຠຄວຕາ ຠິກ຺ຂູນໍ ອິທໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ເອວໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ ຈ ອິທຎ຺ຈ ອຎ຺ຎມ຺ປິ ວຕ຺ຖຸ ອຸທປາທີຕິ.

ມກ຺ກຏີວຕ຺ຖຸກຖາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ສນ຺ຖຕຠາຓວາໂຣ

ວຊ຺ຊິປຸຕ຺ຕກວຕ຺ຖຸວຓ຺ຓນາ

໔໓-໔໔. ອິທານິ ຍໍ ຕໍ ອຎ຺ຎມ຺ປິ ວຕ຺ຖຸ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຣາປິ ອຍມນຸຕ຺ຕານປທວຓ຺ຓນາ – ເວສາລິກາຕິ ເວສາລິວາສິໂນ. ວຊ຺ຊິປຸຕ຺ຕກາຕິ ວຊ຺ຊິຣຏ຺ເຐ ເວສາລິຍໍ ກຸລານໍ ປຸຕ຺ຕາ. ສາສເນ ກິຣ ໂຍ ໂຍ ອຸປທ຺ທໂວ ອາທີນໂວ ອພ຺ພຸທມຸປ຺ປຊ຺ຊິ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ວຊ຺ຊິປຸຕ຺ຕເກ ນິສ຺ສາຍ. ຕຖາ ຫິ ເທວທຕ຺ໂຕປິ ວຊ຺ຊິປຸຕ຺ຕເກ ປກ຺ເຂ ລຠິຕ຺ວາ ສງ຺ຆໍ ຠິນ຺ທິ. ວຊ຺ຊິປຸຕ຺ຕກາ ເອວ ຈ ວສ຺ສສຕປຣິນິພ຺ພຸເຕ ຠຄວຕິ ອຸທ຺ຘມ຺ມໍ ອຸພ຺ພິນຍໍ ສຕ຺ຖຸສາສນໍ ທີເປສຸໍ. ອິເມປິ ເຕສໍ ເຍວ ເອກຈ຺ເຈ ເອວໍ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕປິ ສິກ຺ຂາປເທ ຍາວທຕ຺ຖໍ ຠຸຎ຺ຊິໍສຸ…ເປ… ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິເສວິໍສູຕິ.

ຎາຕິພ຺ຍສເນນປີຕິ ເອຕ຺ຖ ອສນໍ ພ຺ຍສນໍ ວິກ຺ເຂໂປ ວິທ຺ຘໍສນໍ ວິນາໂສຕິ ສພ຺ພເມຕໍ ເອກຕ຺ຖໍ. ຎາຕີນໍ ພ຺ຍສນໍ ຎາຕິພ຺ຍສນໍ, ເຕນ ຎາຕິພ຺ຍສເນນ, ຣາຊທຓ຺ຑພ຺ຍາຘິມຣຓວິປ຺ປວາສນິມິຕ຺ເຕນ ຎາຕິວິນາເສນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອສ ນໂຍ ທຸຕິຍປເທປິ. ຕຕິຍປເທ ປນ ອາໂຣຄ຺ຍວິນາສໂກ ໂຣໂຄ ເອວ ໂຣຄພ຺ຍສນໍ. ໂສ ຫິ ອາໂຣຄ຺ຍໍ ພ຺ຍສຕິ ວິກ຺ຂິປຕິ ວິນາເສຕີຕິ ພ຺ຍສນໍ. ໂຣໂຄວ ພ຺ຍສນໍ ໂຣຄພ຺ຍສນໍ, ເຕນ ໂຣຄພ຺ຍສເນນ. ຜຸຏ຺ຐາຕິ ອຘິປນ຺ນາ ອຠິຠູຕາ ສມນ຺ນາຄຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ນ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ ອານນ຺ທ, ພຸທ຺ຘຄຣຫິໂນຕິ ຠນ຺ເຕ ອານນ຺ທ, ມຍໍ ນ ພຸທ຺ຘໍ ຄຣຫາມ, ນ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ໂທສໍ ເທມ. ນ ຘມ຺ມຄຣຫິໂນ, ນ ສງ຺ຆຄຣຫິໂນ. ອຕ຺ຕຄຣຫິໂນ ມຍນ຺ຕິ ອຕ຺ຕານເມວ ມຍໍ ຄຣຫາມ, ອຕ຺ຕໂນ ໂທສໍ ເທມ. ອລກ຺ຂິກາຕິ ນິສ຺ສິຣິກາ. ອປ຺ປປຸຎ຺ຎາຕິ ປຣິຕ຺ຕປຸຎ຺ຎາ. ວິປສ຺ສກາ ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານນ຺ຕິ ເຍ ອຏ຺ຐຕິໍສາຣມ຺ມເຓສຸ ວິຠຕ຺ຕາ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ, ເຕສໍ ວິປສ຺ສກາ; ຕໂຕ ຕໂຕ ອາຣມ຺ມຓໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ເຕວ ຘມ຺ເມ ວິປສ຺ສມານາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຸພ຺ພຣຕ຺ຕາປຣຣຕ຺ຕນ຺ຕິ ຣຕ຺ຕິຍາ ປຸພ຺ພໍ ປຸພ຺ພຣຕ຺ຕໍ, ຣຕ຺ຕິຍາ ອປຣໍ ອປຣຣຕ຺ຕໍ, ປຐມຍາມຎ຺ຈ ປຈ຺ຉິມຍາມຎ຺ຈາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ໂພຘິປກ຺ຂິການນ຺ຕິ ໂພຘິສ຺ສ ປກ຺ເຂ ຠວານໍ, ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄຎາຓສ຺ສ ອຸປກາຣການນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຠາວນານຸໂຍຄນ຺ຕິ ວຑ຺ຒນານຸໂຍຄໍ. ອນຸຍຸຕ຺ຕາ ວິຫເຣຍ຺ຍາມາຕິ ຄິຫິປລິໂພຘໍ ອາວາສປລິໂພຘຎ຺ຈ ປຫາຍ ວິວິຕ຺ເຕສຸ ເສນາສເນສຸ ຍຸຕ຺ຕປຍຸຕ຺ຕາ ອນຎ຺ຎກິຈ຺ຈາ ວິຫເຣຍ຺ຍາມ.

ເອວມາວຸໂສຕິ ເຖໂຣ ເອເຕສໍ ອາສຍໍ ອຊານນ຺ໂຕ ອິທໍ ເນສໍ ມຫາຄຊ຺ຊິຕໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ສເຈ ອິເມ ອີທິສາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ, ສາຘູ’’ຕິ ມຎ຺ຎມາໂນ ‘‘ເອວມາວຸໂສ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິ. ອຏ຺ຐານເມຕໍ ອນວກາໂສຕິ ອຸຠຍມ຺ເປຕໍ ກາຣຓປຏິກ຺ເຂປວຈນໍ. ກາຣຓຎ຺ຫິ ຍສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ຕທາຍຕ຺ຕວຸຕ຺ຕິຠາເວນ ຜລໍ ຕິຏ຺ຐຕິ. ຍສ຺ມາ ຈສ຺ສ ຕໍ ໂອກາໂສ ໂຫຕິ ຕທາຍຕ຺ຕວຸຕ຺ຕິຠາເວນ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຐານຎ຺ຈ ອວກາໂສ ຈາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕໍ ປຏິກ຺ຂິປນ຺ໂຕ ອາຫ – ‘‘ອຏ຺ຐານເມຕໍ, ອານນ຺ທ, ອນວກາໂສ’’ຕິ. ເອຕໍ ຐານໍ ວາ ໂອກາໂສ ວາ ນຕ຺ຖິ. ຍໍ ຕຖາຄໂຕຕິ ເຍນ ຕຖາຄໂຕ ວຊ຺ຊີນໍ ວາ…ເປ… ສມູຫເນຍ຺ຍ, ຕໍ ກາຣຓໍ ນຕ຺ຖີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍທິ ຫິ ຠຄວາ ເອເຕສໍ ‘‘ລເຠຍ຺ຍາມ ອຸປສມ຺ປທ’’ນ຺ຕິ ຍາຈນ຺ຕານໍ ອຸປສມ຺ປທໍ ທເທຍ຺ຍ, ເອວໍ ສນ຺ເຕ ‘‘ປາຣາຊິໂກ ໂຫຕິ ອສໍວາໂສ’’ຕິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ສມູຫເນຍ຺ຍ. ຍສ຺ມາ ປເນຕໍ ນ ສມູຫນຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອຏ຺ຐານເມຕ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ.

ໂສ ອາຄໂຕ ນ ອຸປສມ຺ປາເທຕພ຺ໂພຕິ ‘‘ຍທິ ຫິ ເອວໍ ອາຄໂຕ ອຸປສມ຺ປທໍ ລເຠຍ຺ຍ, ສາສເນ ອຄາຣໂວ ຠເວຍ຺ຍ. ສາມເຓຣຠູມິຍໍ ປນ ຐິໂຕ ສຄາຣໂວ ຈ ຠວິສ຺ສຕິ, ອຕ຺ຕຕ຺ຖຎ຺ຈ ກຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ອນຸກມ຺ປມາໂນ ຠຄວາ ອາຫ – ‘‘ໂສ ອາຄໂຕ ນ ອຸປສມ຺ປາເທຕພ຺ໂພ’’ຕິ. ໂສ ອາຄໂຕ ອຸປສມ຺ປາເທຕພ຺ໂພຕິ ເອວໍ ອາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸຠາເວ ຐຕ຺ວາ ອວິປນ຺ນສີລຕາຍ ສາສເນ ສຄາຣໂວ ຠວິສ຺ສຕິ, ໂສ ສຕິ ອຸປນິສ຺ສເຍ ນຈິຣສ຺ເສວ ອຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ປາປຸຓິສ຺ສຕີຕິ ຎຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປາເທຕພ຺ໂພຕິ ອາຫ.

ເອວໍ ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິເສວິຕ຺ວາ ອາຄເຕສຸ ອນຸປສມ຺ປາເທຕພ຺ພຎ຺ຈ ອຸປສມ຺ປາເທຕພ຺ພຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຕີຓິປິ ວຕ຺ຖູນິ ສໂມຘາເນຕ຺ວາ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ກຕ຺ວາ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎເປຕຸກາໂມ ‘‘ເອວຎ຺ຈ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິມໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ອຸທ຺ທິເສຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ໂຍ ປນ ຠິກ຺ຂຸ…ເປ… ອສໍວາໂສ’’ຕິ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎເປສິ.

ວຊ຺ຊິປຸຕ຺ຕກວຕ຺ຖຸວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຈຕຸພ຺ພິຘວິນຍກຖາ

໔໕. ອິທານິສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ວິຠຊນ຺ໂຕ ‘‘ໂຍ ປນາຕິ, ໂຍ ຍາທິໂສ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕສ຺ມິໍ ປນ ສິກ຺ຂາປເທ ຈ ສິກ຺ຂາປທວິຠງ຺ເຄ ຈ ສກເລ ຈ ວິນຍວິນິຈ຺ຉເຍ ໂກສລ຺ລໍ ປຕ຺ຖຍນ຺ເຕນ ຈຕຸພ຺ພິໂຘ ວິນໂຍ ຊານິຕພ຺ໂພ –

ຈຕຸພ຺ພິຘຎ຺ຫິ ວິນຍໍ, ມຫາເຖຣາ ມຫິທ຺ຘິກາ;

ນີຫຣິຕ຺ວາ ປກາເສສຸໍ, ຘມ຺ມສງ຺ຄາຫກາ ປຸຣາ.

ກຕມໍ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ? ສຸຕ຺ຕໍ, ສຸຕ຺ຕານຸໂລມໍ, ອາຈຣິຍວາທໍ, ອຕ຺ຕໂນມຕິນ຺ຕິ. ຍໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອາຫຈ຺ຈປເທນ ຣເສນ ອາຈຣິຍວໍເສນ ອຘິປ຺ປາຍາ’’ຕິ, ເອຕ຺ຖ ຫິ ອາຫຈ຺ຈປທນ຺ຕິ ສຸຕ຺ຕໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ, ຣໂສຕິ ສຸຕ຺ຕານຸໂລມໍ, ອາຈຣິຍວໍໂສຕິ ອາຈຣິຍວາໂທ, ອຘິປ຺ປາໂຍຕິ ອຕ຺ຕໂນມຕິ.

ຕຕ຺ຖ ສຸຕ຺ຕໍນາມ ສກເລ ວິນຍປິຏເກ ປາຬິ.

ສຸຕ຺ຕານຸໂລມໍ ນາມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຫາປເທສາ; ເຍ ຠຄວຕາ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕາ – ‘‘ຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຍາ ‘ອິທໍ ນ ກປ຺ປຕີ’ຕິ ອປ຺ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ, ຕໍ ເຈ ອກປ຺ປິຍໍ ອນຸໂລເມຕິ; ກປ຺ປິຍໍ ປຏິພາຫຕິ, ຕໍ ໂວ ນ ກປ຺ປຕິ. ຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຍາ ‘ອິທໍ ນ ກປ຺ປຕີ’ຕິ ອປ຺ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ, ຕໍ ເຈ ກປ຺ປິຍໍ ອນຸໂລເມຕິ; ອກປ຺ປິຍໍ ປຏິພາຫຕິ, ຕໍ ໂວ ກປ຺ປຕິ. ຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຍາ ‘ອິທໍ ກປ຺ປຕີ’ຕິ ອນນຸຎ຺ຎາຕໍ, ຕໍ ເຈ ອກປ຺ປິຍໍ ອນຸໂລເມຕິ, ກປ຺ປິຍໍ ປຏິພາຫຕິ; ຕໍ ໂວ ນ ກປ຺ປຕິ. ຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຍາ ‘ອິທໍ ກປ຺ປຕີ’ຕິ ອນນຸຎ຺ຎາຕໍ, ຕໍ ເຈ ກປ຺ປິຍໍ ອນຸໂລເມຕິ, ອກປ຺ປິຍໍ ປຏິພາຫຕິ; ຕໍ ໂວ ກປ຺ປຕີ’’ຕິ (ມຫາວ. ໓໐໕).

ອາຈຣິຍວາໂທ ນາມ ຘມ຺ມສງ຺ຄາຫເກຫິ ປຎ຺ຈຫິ ອຣຫນ຺ຕສເຕຫິ ຐປິຕາ ປາຬິວິນິມຸຕ຺ຕາ ໂອກ຺ກນ຺ຕວິນິຈ຺ຉຍປ຺ປວຕ຺ຕາ ອຏ຺ຐກຖາຕນ຺ຕິ.

ອຕ຺ຕໂນມຕິ ນາມ ສຸຕ຺ຕ-ສຸຕ຺ຕານຸໂລມ-ອາຈຣິຍວາເທ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ອນຸມາເນນ ອຕ຺ຕໂນ ອນຸພຸທ຺ຘິຍາ ນຍຄ຺ຄາເຫນ ອຸປຏ຺ຐິຕາກາຣກຖນໍ.

ອປິຈ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕາຠິຘມ຺ມວິນຍຏ຺ຐກຖາສຸ ອາຄໂຕ ສພ຺ໂພປິ ເຖຣວາໂທ ‘‘ອຕ຺ຕໂນມຕິ’’ ນາມ. ຕໍ ປນ ອຕ຺ຕໂນມຕິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ກເຖນ຺ເຕນ ນ ທຬ຺ຫຄ຺ຄາຫໍ ຄເຫຕ຺ວາ ໂວຫຣິຕພ຺ພໍ. ກາຣຓໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ອຕ຺ເຖນ ປາຬິໍ, ປາຬິຍາ ຈ ອຕ຺ຖໍ ສໍສນ຺ທິຕ຺ວາ ກເຖຕພ຺ພໍ. ອຕ຺ຕໂນມຕິ ອາຈຣິຍວາເທ ໂອຕາເຣຕພ຺ພາ. ສເຈ ຕຕ຺ຖ ໂອຕຣຕິ ເຈວ ສເມຕິ ຈ, ຄເຫຕພ຺ພາ. ສເຈ ເນວ ໂອຕຣຕິ ນ ສເມຕິ, ນ ຄເຫຕພ຺ພາ. ອຍຎ຺ຫິ ອຕ຺ຕໂນມຕິ ນາມ ສພ຺ພທຸພ຺ພລາ. ອຕ຺ຕໂນມຕິໂຕ ອາຈຣິຍວາໂທ ພລວຕໂຣ.

ອາຈຣິຍວາໂທປິ ສຸຕ຺ຕານຸໂລເມ ໂອຕາເຣຕພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຖ ໂອຕຣນ຺ໂຕ ສເມນ຺ໂຕເຍວ ຄເຫຕພ຺ໂພ, ອິຕໂຣ ນ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ອາຈຣິຍວາທໂຕ ຫິ ສຸຕ຺ຕານຸໂລມໍ ພລວຕຣໍ.

ສຸຕ຺ຕານຸໂລມມ຺ປິ ສຸຕ຺ເຕ ໂອຕາເຣຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ໂອຕຣນ຺ຕໍ ສເມນ຺ຕເມວ ຄເຫຕພ຺ພໍ, ອິຕຣໍ ນ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ສຸຕ຺ຕານຸໂລມໂຕ ຫິ ສຸຕ຺ຕເມວ ພລວຕຣໍ. ສຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ອປ຺ປຏິວຕ຺ຕິຍໍ ກາຣກສງ຺ຆສທິສໍ ພຸທ຺ຘານໍ ຐິຕກາລສທິສໍ. ຕສ຺ມາ ຍທາ ທ຺ເວ ຠິກ຺ຂູ ສາກຈ຺ຉນ຺ຕິ, ສກວາທີ ສຸຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ກເຖຕິ, ປຣວາທີ ສຸຕ຺ຕານຸໂລມໍ. ເຕຫິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ເຂປໍ ວາ ຄຣຫໍ ວາ ອກຕ຺ວາ ສຸຕ຺ຕານຸໂລມໍ ສຸຕ຺ເຕ ໂອຕາເຣຕພ຺ພໍ. ສເຈ ໂອຕຣຕິ ສເມຕິ, ຄເຫຕພ຺ພໍ. ໂນ ເຈ, ນ ຄເຫຕພ຺ພໍ; ສຸຕ຺ຕສ຺ມິໍເຍວ ຐາຕພ຺ພໍ. ອຖາຍໍ ສຸຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ກເຖຕິ, ປໂຣ ອາຈຣິຍວາທໍ. ເຕຫິປິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ເຂປໍ ວາ ຄຣຫໍ ວາ ອກຕ຺ວາ ອາຈຣິຍວາໂທ ສຸຕ຺ເຕ ໂອຕາເຣຕພ຺ໂພ. ສເຈ ໂອຕຣຕິ ສເມຕິ, ຄເຫຕພ຺ໂພ. ອໂນຕຣນ຺ໂຕ ອສເມນ຺ໂຕ ຈ ຄາຣຍ຺ຫາຈຣິຍວາໂທ ນ ຄເຫຕພ຺ໂພ; ສຸຕ຺ຕສ຺ມິໍເຍວ ຐາຕພ຺ພໍ.

ອຖາຍໍ ສຸຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ກເຖຕິ, ປໂຣ ອຕ຺ຕໂນມຕິໍ. ເຕຫິປິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ເຂປໍ ວາ ຄຣຫໍ ວາ ອກຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນມຕິ ສຸຕ຺ເຕ ໂອຕາເຣຕພ຺ພາ. ສເຈ ໂອຕຣຕິ ສເມຕິ, ຄເຫຕພ຺ພາ. ໂນ ເຈ, ນ ຄເຫຕພ຺ພາ. ສຸຕ຺ຕສ຺ມິໍ ເຍວ ຐາຕພ຺ພໍ.

ອຖ ປນາຍໍ ສຸຕ຺ຕານຸໂລມໍ ຄເຫຕ຺ວາ ກເຖຕິ, ປໂຣ ສຸຕ຺ຕໍ. ສຸຕ຺ຕໍ ສຸຕ຺ຕານຸໂລເມ ໂອຕາເຣຕພ຺ພໍ. ສເຈ ໂອຕຣຕິ ສເມຕິ, ຕິສ຺ໂສ ສງ຺ຄີຕິໂຍ ອາຣູຬ຺ຫໍ ປາຬິອາຄຕໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ຄເຫຕພ຺ພໍ. ໂນ ເຈ ຕຖາ ປຎ຺ຎາຍຕິ ນ ໂອຕຣຕິ ນ ສເມຕິ, ພາຫິຣກສຸຕ຺ຕໍ ວາ ໂຫຕິ ສິໂລໂກ ວາ ອຎ຺ຎໍ ວາ ຄາຣຍ຺ຫສຸຕ຺ຕໍ ຄຸຬ຺ຫເວສ຺ສນ຺ຕຣຄຸຬ຺ຫວິນຍເວທລ຺ລາທີນໍ ອຎ຺ຎຕຣໂຕ ອາຄຕໍ, ນ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ສຸຕ຺ຕານຸໂລມສ຺ມິໍເຍວ ຐາຕພ຺ພໍ.

ອຖາຍໍ ສຸຕ຺ຕານຸໂລມໍ ຄເຫຕ຺ວາ ກເຖຕິ, ປໂຣ ອາຈຣິຍວາທໍ. ອາຈຣິຍວາໂທ ສຸຕ຺ຕານຸໂລເມ ໂອຕາເຣຕພ຺ໂພ. ສເຈ ໂອຕຣຕິ ສເມຕິ, ຄເຫຕພ຺ໂພ. ໂນ ເຈ, ນ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ສຸຕ຺ຕານຸໂລເມເຍວ ຐາຕພ຺ພໍ.

ອຖາຍໍ ສຸຕ຺ຕານຸໂລມໍ ຄເຫຕ຺ວາ ກເຖຕິ, ປໂຣ ອຕ຺ຕໂນມຕິໍ. ອຕ຺ຕໂນມຕິ ສຸຕ຺ຕານຸໂລເມ ໂອຕາເຣຕພ຺ພາ. ສເຈ ໂອຕຣຕິ ສເມຕິ, ຄເຫຕພ຺ພາ. ໂນ ເຈ, ນ ຄເຫຕພ຺ພາ. ສຸຕ຺ຕານຸໂລເມເຍວ ຐາຕພ຺ພໍ.

ອຖ ປນາຍໍ ອາຈຣິຍວາທໍ ຄເຫຕ຺ວາ ກເຖຕິ, ປໂຣ ສຸຕ຺ຕໍ. ສຸຕ຺ຕໍ ອາຈຣິຍວາເທ ໂອຕາເຣຕພ຺ພໍ. ສເຈ ໂອຕຣຕິ ສເມຕິ, ຄເຫຕພ຺ພໍ. ອິຕຣໍ ຄາຣຍ຺ຫສຸຕ຺ຕໍ ນ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ອາຈຣິຍວາເທເຍວ ຐາຕພ຺ພໍ.

ອຖາຍໍ ອາຈຣິຍວາທໍ ຄເຫຕ຺ວາ ກເຖຕິ, ປໂຣ ສຸຕ຺ຕານຸໂລມໍ. ສຸຕ຺ຕານຸໂລມໍ ອາຈຣິຍວາເທ ໂອຕາເຣຕພ຺ພໍ. ໂອຕຣນ຺ຕໍ ສເມນ຺ຕເມວ ຄເຫຕພ຺ພໍ, ອິຕຣໍ ນ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ອາຈຣິຍວາເທເຍວ ຐາຕພ຺ພໍ.

ອຖາຍໍ ອາຈຣິຍວາທໍ ຄເຫຕ຺ວາ ກເຖຕິ, ປໂຣ ອຕ຺ຕໂນມຕິໍ. ອຕ຺ຕໂນມຕິ ອາຈຣິຍວາເທ ໂອຕາເຣຕພ຺ພາ. ສເຈ ໂອຕຣຕິ ສເມຕິ, ຄເຫຕພ຺ພາ. ໂນ ເຈ, ນ ຄເຫຕພ຺ພາ. ອາຈຣິຍວາເທເຍວ ຐາຕພ຺ພໍ.

ອຖ ປນາຍໍ ອຕ຺ຕໂນມຕິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ກເຖຕິ, ປໂຣ ສຸຕ຺ຕໍ. ສຸຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຕໂນມຕິຍໍ ໂອຕາເຣຕພ຺ພໍ. ສເຈ ໂອຕຣຕິ ສເມຕິ, ຄເຫຕພ຺ພໍ. ອິຕຣໍ ຄາຣຍ຺ຫສຸຕ຺ຕໍ ນ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ອຕ຺ຕໂນມຕິຍເມວ ຐາຕພ຺ພໍ.

ອຖາຍໍ ອຕ຺ຕໂນມຕິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ກເຖຕິ, ປໂຣ ສຸຕ຺ຕານຸໂລມໍ. ສຸຕ຺ຕານຸໂລມໍ ອຕ຺ຕໂນມຕິຍໍ ໂອຕາເຣຕພ຺ພໍ. ໂອຕຣນ຺ຕໍ ສເມນ຺ຕເມວ ຄເຫຕພ຺ພໍ, ອິຕຣໍ ນ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ອຕ຺ຕໂນມຕິຍເມວ ຐາຕພ຺ພໍ.

ອຖາຍໍ ອຕ຺ຕໂນມຕິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ກເຖຕິ, ປໂຣ ອາຈຣິຍວາທໍ. ອາຈຣິຍວາໂທ ອຕ຺ຕໂນມຕິຍໍ ໂອຕາເຣຕພ຺ໂພ. ສເຈ ໂອຕຣຕິ ສເມຕິ, ຄເຫຕພ຺ໂພ; ອິຕໂຣ ຄາຣຍ຺ຫາຈຣິຍວາໂທ ນ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ອຕ຺ຕໂນມຕິຍເມວ ຐາຕພ຺ພໍ. ອຕ຺ຕໂນ ຄຫຓເມວ ພລິຍໍ ກາຕພ຺ພໍ. ສພ຺ພຏ຺ຐາເນສຸ ຈ ເຂໂປ ວາ ຄຣຫາ ວາ ນ ກາຕພ຺ພາຕິ.

ອຖ ປນາຍໍ ‘‘ກປ຺ປິຍ’’ນ຺ຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ກເຖຕິ, ປໂຣ ‘‘ອກປ຺ປິຍ’’ນ຺ຕິ. ສຸຕ຺ເຕ ຈ ສຸຕ຺ຕານຸໂລເມ ຈ ໂອຕາເຣຕພ຺ພໍ. ສເຈ ກປ຺ປິຍໍ ໂຫຕິ, ກປ຺ປິເຍ ຐາຕພ຺ພໍ. ສເຈ ອກປ຺ປິຍໍ, ອກປ຺ປິເຍ ຐາຕພ຺ພໍ.

ອຖາຍໍ ຕສ຺ສ ກປ຺ປິຍຠາວສາຘກໍ ສຸຕ຺ຕໂຕ ພຫຸໍ ກາຣຓຎ຺ຈ ວິນິຈ຺ຉຍຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕິ, ປໂຣ ກາຣຓໍ ນ ວິນ຺ທຕິ. ກປ຺ປິເຍວ ຐາຕພ຺ພໍ. ອຖ ປໂຣ ຕສ຺ສ ອກປ຺ປິຍຠາວສາຘກໍ ສຸຕ຺ຕໂຕ ພຫຸໍ ກາຣຓຎ຺ຈ ວິນິຈ຺ຉຍຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕິ, ອເນນ ອຕ຺ຕໂນ ຄຫຓນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ທຬ຺ຫໍ ອາທາຍ ນ ຐາຕພ຺ພໍ. ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ອກປ຺ປິເຍວ ຐາຕພ຺ພໍ. ອຖ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ກາຣຓຈ຺ຉາຍາ ທິສ຺ສຕິ, ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕຠາໂວເຍວ ສາຘຸ, ອກປ຺ປິເຍ ຐາຕພ຺ພໍ. ວິນຍຎ຺ຫິ ປຕ຺ວາ ກປ຺ປິຍາກປ຺ປິຍວິຈາຣຓມາຄມ຺ມ ຣຸນ຺ຘິຕພ຺ພໍ, ຄາຬ຺ຫໍ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ, ໂສຕໍ ປຈ຺ຉິນ຺ທິຕພ຺ພໍ, ຄຣຸກຠາເວເຍວ ຐາຕພ຺ພໍ.

ອຖ ປນາຍໍ ‘‘ອກປ຺ປິຍ’’ນ຺ຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ກເຖຕິ, ປໂຣ ‘‘ກປ຺ປິຍ’’ນ຺ຕິ. ສຸຕ຺ເຕ ຈ ສຸຕ຺ຕານຸໂລເມ ຈ ໂອຕາເຣຕພ຺ພໍ. ສເຈ ກປ຺ປິຍໍ ໂຫຕິ, ກປ຺ປິເຍ ຐາຕພ຺ພໍ. ສເຈ ອກປ຺ປິຍໍ, ອກປ຺ປິເຍ ຐາຕພ຺ພໍ.

ອຖາຍໍ ພຫູຫິ ສຸຕ຺ຕວິນິຈ຺ຉຍກາຣເຓຫິ ອກປ຺ປິຍຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ, ປໂຣ ກາຣຓໍ ນ ວິນ຺ທຕິ, ອກປ຺ປິເຍ ຐາຕພ຺ພໍ. ອຖ ປໂຣ ພຫູຫິ ສຸຕ຺ຕວິນິຈ຺ຉຍກາຣເຓຫິ ກປ຺ປິຍຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ, ອຍໍ ກາຣຓໍ ນ ວິນ຺ທຕິ, ກປ຺ປິເຍ ຐາຕພ຺ພໍ. ອຖ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ກາຣຓຈ຺ຉາຍາ ທິສ຺ສຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ຄຫຓໍ ນ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕພ຺ພໍ. ຍຖາ ຈາຍໍ ກປ຺ປິຍາກປ຺ປິເຍ ອກປ຺ປິຍກປ຺ປິເຍ ຈ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ວຸຕ຺ໂຕ; ເອວໍ ອນາປຕ຺ຕິອາປຕ຺ຕິວາເທ ອາປຕ຺ຕານາປຕ຺ຕິວາເທ ຈ, ລຫຸກຄຣຸກາປຕ຺ຕິວາເທ ຄຣຸກລຫຸກາປຕ຺ຕິວາເທ ຈາປິ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ. ນາມມຕ຺ຕໍເຍວ ຫິ ເອຕ຺ຖ ນານໍ, ໂຍຊນານເຍ ນານໍ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ນ ວິຕ຺ຖາຣິຕໍ.

ເອວໍ ກປ຺ປິຍາກປ຺ປິຍາທິວິນິຈ຺ຉເຍ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ໂຍ ສຸຕ຺ຕ-ສຸຕ຺ຕານຸໂລມອາຈຣິຍວາທອຕ຺ຕໂນມຕີສຸ ອຕິເຣກກາຣຓໍ ລຠຕິ, ຕສ຺ສ ວາເທ ຐາຕພ຺ພໍ. ສພ຺ພໂສ ປນ ກາຣຓໍ ວິນິຈ຺ຉຍໍ ອລຠນ຺ເຕນ ສຸຕ຺ຕໍ ນ ຊຫິຕພ຺ພໍ, ສຸຕ຺ຕສ຺ມິໍເຍວ ຐາຕພ຺ພນ຺ຕິ. ເອວໍ ຕສ຺ມິໍ ສິກ຺ຂາປເທ ຈ ສິກ຺ຂາປທວິຠງ຺ເຄ ຈ ສກເລ ຈ ວິນຍວິນິຈ຺ຉເຍ ໂກສລ຺ລໍ ປຕ຺ຖຍນ຺ເຕນ ອຍໍ ຈຕຸພ຺ພິໂຘ ວິນໂຍ ຊານິຕພ຺ໂພ.

ອິມຎ຺ຈ ປນ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ວິນຍໍ ຎຕ຺ວາປິ ວິນຍຘເຣນ ປຸຄ຺ຄເລນ ຕິລກ຺ຂຓສມນ຺ນາຄເຕນ ຠວິຕພ຺ພໍ. ຕີຓິ ຫິ ວິນຍຘຣສ຺ສ ລກ຺ຂຓານິ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພານິ. ກຕມານິ ຕີຓິ? ‘‘ສຸຕ຺ຕຎ຺ຈສ຺ສ ສ຺ວາຄຕໍ ໂຫຕິ ສຸປ຺ປວຕ຺ຕິ ສຸວິນິຈ຺ຉິຕໍ ສຸຕ຺ຕໂຕ ອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນໂຕ’’ຕິ ອິທເມກໍ ລກ຺ຂຓໍ. ‘‘ວິນເຍ ໂຂ ປນ ຐິໂຕ ໂຫຕິ ອສໍຫີໂຣ’’ຕິ ອິທໍ ທຸຕິຍໍ. ‘‘ອາຈຣິຍປຣມ຺ປຣາ ໂຂ ປນສ຺ສ ສຸຄ຺ຄຫິຕາ ໂຫຕິ ສຸມນສິກຕາ ສູປຘາຣິຕາ’’ຕິ ອິທໍ ຕຕິຍໍ.

ຕຕ຺ຖ ສຸຕ຺ຕໍ ນາມ ສກລໍ ວິນຍປິຏກໍ. ຕຎ຺ຈສ຺ສ ສ຺ວາຄຕໍ ໂຫຕີຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ອາຄຕໍ. ສຸປ຺ປວຕ຺ຕີຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ປວຕ຺ຕໍ ປຄຸຓໍ ວາຈຸຄ຺ຄຕໍ ສຸວິນິຈ຺ຉິຕໍ. ສຸຕ຺ຕໂຕ ອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນໂຕຕິ ປາຬິໂຕ ຈ ປຣິປຸຈ຺ຉໂຕ ຈ ອຏ຺ຐກຖາໂຕ ຈ ສຸວິນິຈ຺ຉິຕໍ ໂຫຕິ, ກງ຺ຂຈ຺ເຉທໍ ກຕ຺ວາ ອຸຄ຺ຄຫິຕໍ.

ວິນເຍ ໂຂ ປນ ຐິໂຕ ໂຫຕີຕິ ວິນເຍ ລຊ຺ຊີຠາເວນ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ ໂຫຕິ. ອລຊ຺ຊີ ຫິ ພຫຸສ຺ສຸໂຕປິ ສມາໂນ ລາຠຄຣຸຕາຍ ຕນ຺ຕິໍ ວິສໍວາເທຕ຺ວາ ອຸທ຺ຘມ຺ມໍ ອຸພ຺ພິນຍໍ ສຕ຺ຖຸສາສນໍ ທີເປຕ຺ວາ ສາສເນ ມຫນ຺ຕໍ ອຸປທ຺ທວໍ ກໂຣຕິ. ສງ຺ຆເຠທມ຺ປິ ສງ຺ຆຣາຊິມ຺ປິ ອຸປ຺ປາເທຕິ. ລຊ຺ຊີ ປນ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໂກ ສິກ຺ຂາກາໂມ ຊີວິຕເຫຕຸປິ ຕນ຺ຕິໍ ອວິສໍວາເທຕ຺ວາ ຘມ຺ມເມວ ວິນຍເມວ ຈ ທີເປຕິ, ສຕ຺ຖຸສາສນໍ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ ຐເປຕິ. ຕຖາ ຫິ ປຸພ຺ເພ ມຫາເຖຣາ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວາຈໍ ນິຈ຺ຉາເຣສຸໍ – ‘‘ອນາຄເຕ ລຊ຺ຊີ ຣກ຺ຂິສ຺ສຕິ, ລຊ຺ຊີ ຣກ຺ຂິສ຺ສຕິ, ລຊ຺ຊີ ຣກ຺ຂິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ເອວໍ ໂຍ ລຊ຺ຊີ, ໂສ ວິນຍໍ ອວິຊຫນ຺ໂຕ ອໂວກ຺ກມນ຺ໂຕ ລຊ຺ຊີຠາເວນ ວິນເຍ ຐິໂຕ ໂຫຕິ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິໂຕຕິ. ອສໍຫີໂຣຕິ ສໍຫີໂຣ ນາມ ໂຍ ປາຬິຍໍ ວາ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວາ ເຫຏ຺ຐໂຕ ວາ ອຸປຣິໂຕ ວາ ປທປຏິປາຏິຍາ ວາ ປຸຈ຺ຉິຍມາໂນ ວິຕ຺ຖຸນຕິ ວິປ຺ຜນ຺ທຕິ ສນ຺ຕິຏ຺ຐິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ; ຍໍ ຍໍ ປເຣນ ວຸຈ຺ຈຕິ ຕໍ ຕໍ ອນຸຊານາຕິ; ສກວາທໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ປຣວາທໍ ຄຓ຺ຫາຕິ. ໂຍ ປນ ປາຬິຍໍ ວາ ອຏ຺ຐກຖາຍ ວາ ເຫຏ຺ຐຸປຣິເຍນ ວາ ປທປຏິປາຏິຍາ ວາ ປຸຈ຺ຉິຍມາໂນ ນ ວິຕ຺ຖຸນຕິ ນ ວິປ຺ຜນ຺ທຕິ, ເອເກກໂລມໍ ສຓ຺ຑາເສນ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ວິຍ ‘‘ເອວໍ ມຍໍ ວທາມ; ເອວໍ ໂນ ອາຈຣິຍາ ວທນ຺ຕີ’’ຕິ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕິ; ຍມ຺ຫິ ປາຬິ ຈ ປາຬິວິນິຈ຺ຉໂຍ ຈ ສຸວຓ຺ຓຠາຊເນ ປກ຺ຂິຕ຺ຕສີຫວສາ ວິຍ ປຣິກ຺ຂຍໍ ປຣິຍາທານໍ ອຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຕິຏ຺ຐຕິ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ‘‘ອສໍຫີໂຣ’’ຕິ.

ອາຈຣິຍປຣມ຺ປຣາ ໂຂ ປນສ຺ສ ສຸຄ຺ຄຫິຕາ ໂຫຕີຕິ ເຖຣປຣມ຺ປຣາ ວໍສປຣມ຺ປຣາ ຈສ຺ສ ສຸຏ຺ຐຸ ຄຫິຕາ ໂຫຕິ. ສຸມນສິກຕາຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ມນສິກຕາ; ອາວຊ຺ຊິຕມຕ຺ເຕ ອຸຊ຺ຊລິຕປທີໂປ ວິຍ ໂຫຕິ. ສູປຘາຣິຕາຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ອຸປຘາຣິຕາ ປຸພ຺ພາປຣານຸສນ຺ຘິໂຕ ອຕ຺ຖໂຕ ກາຣຓໂຕ ຈ ອຸປຘາຣິຕາ; ອຕ຺ຕໂນ ມຕິໍ ປຫາຍ ອາຈຣິຍສຸທ຺ຘິຍາ ວຕ຺ຕາ ໂຫຕິ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ອາຈຣິໂຍ ອສຸກາຈຣິຍສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິ, ໂສ ອສຸກສ຺ສາ’’ຕິ ເອວໍ ສພ຺ພໍ ອາຈຣິຍປຣມ຺ປຣໍ ເຖຣວາທງ຺ຄໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຍາວ ອຸປາລິຕ຺ເຖໂຣ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫີຕິ ປາເປຕ຺ວາ ຐເປຕິ. ຕໂຕປິ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອຸປາລິຕ຺ເຖໂຣ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິ, ທາສກຕ຺ເຖໂຣ ອຕ຺ຕໂນ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ອຸປາລິຕ຺ເຖຣສ຺ສ, ໂສຓກຕ຺ເຖໂຣ ອຕ຺ຕໂນ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ທາສກຕ຺ເຖຣສ຺ສ, ສິຄ຺ຄວຕ຺ເຖໂຣ ອຕ຺ຕໂນ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ໂສຓກຕ຺ເຖຣສ຺ສ, ໂມຄ຺ຄລິປຸຕ຺ຕຕິສ຺ສຕ຺ເຖໂຣ ອຕ຺ຕໂນ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ສິຄ຺ຄວຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຈຓ຺ຑວຊ຺ຊິຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຈາຕິ. ເອວໍ ສພ຺ພໍ ອາຈຣິຍປຣມ຺ປຣໍ ເຖຣວາທງ຺ຄໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອາຈຣິຍໍ ປາເປຕ຺ວາ ຐເປຕິ. ເອວໍ ອຸຄ຺ຄຫິຕາ ຫິ ອາຈຣິຍປຣມ຺ປຣາ ສຸຄ຺ຄຫິຕາ ໂຫຕິ. ເອວໍ ອສກ຺ໂກນ຺ເຕນ ປນ ອວສ຺ສໍ ທ຺ເວ ຕໂຍ ປຣິວຏ຺ຏາ ອຸຄ຺ຄເຫຕພ຺ພາ. ສພ຺ພປຈ຺ຉິເມນ ຫິ ນເຍນ ຍຖາ ອາຈຣິໂຍ ຈ ອາຈຣິຍາຈຣິໂຍ ຈ ປາຬິຎ຺ຈ ປຣິປຸຈ຺ຉຎ຺ຈ ວທນ຺ຕິ, ຕຖາ ຎາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.

ອິເມຫິ ຈ ປນ ຕີຫິ ລກ຺ຂເຓຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ວິນຍຘເຣນ ວຕ຺ຖຸວິນິຈ຺ຉຍຕ຺ຖໍ ສນ຺ນິປຕິເຕ ສງ຺ເຆ ໂອຕິຓ຺ເຓ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ໂຈທເກນ ຈ ຈຸທິຕເກນ ຈ ວຸຕ຺ເຕ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ສຫສາ ອວິນິຈ຺ຉິນິຕ຺ວາວ ຉ ຐານານິ ໂອໂລເກຕພ຺ພານິ. ກຕມານິ ຉ? ວຕ຺ຖຸ ໂອໂລເກຕພ຺ພໍ, ມາຕິກາ ໂອໂລເກຕພ຺ພາ, ປທຠາຊນີຍໍ ໂອໂລເກຕພ຺ພໍ, ຕິກປຣິຈ຺ເຉໂທ ໂອໂລເກຕພ຺ໂພ, ອນ຺ຕຣາປຕ຺ຕິ ໂອໂລເກຕພ຺ພາ, ອນາປຕ຺ຕິ ໂອໂລເກຕພ຺ພາຕິ.

ວຕ຺ຖຸໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕປິ ຫິ ‘‘ຕິເຓນ ວາ ປຓ຺ເຓນ ວາ ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ອາຄນ຺ຕພ຺ພໍ, ນ ຕ຺ເວວ ນຄ຺ເຄນ ອາຄນ຺ຕພ຺ພໍ; ໂຍ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ (ປາຣາ. ໕໑໗) ເອວໍ ເອກຈ຺ຈໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ປສ຺ສຕິ. ໂສ ຕໍ ສຸຕ຺ຕໍ ອາເນຕ຺ວາ ຕໍ ອຘິກຣຓໍ ວູປສເມສ຺ສຕິ.

ມາຕິກໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕປິ ‘‘ສມ຺ປຊານມຸສາວາເທ ປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ປາຈິ. ໒) ນເຍນ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ອາປຕ຺ຕີນໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ປສ຺ສຕິ, ໂສ ຕໍ ສຸຕ຺ຕໍ ອາເນຕ຺ວາ ຕໍ ອຘິກຣຓໍ ວູປສເມສ຺ສຕິ.

ປທຠາຊນີຍໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕປິ ‘‘ອກ຺ຂຍິເຕ ສຣີເຣ ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິເສວຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຣາຊິກສ຺ສ. ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຂຍິເຕ ສຣີເຣ ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິເສວຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍສ຺ສາ’’ຕິອາທິນາ (ປາຣາ. ໕໙ ອາທໂຍ, ອຕ຺ຖໂຕ ສມານໍ) ນເຍນ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ອາປຕ຺ຕີນໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ປສ຺ສຕິ, ໂສ ປທຠາຊນີຍໂຕ ສຸຕ຺ຕໍ ອາເນຕ຺ວາ ຕໍ ອຘິກຣຓໍ ວູປສເມສ຺ສຕິ.

ຕິກປຣິຈ຺ເຉທໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕປິ ຕິກສງ຺ຆາທິເສສໍ ວາ ຕິກປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ວາ ຕິກທຸກ຺ກຏໍ ວາ ອຎ຺ຎຕຣໍ ວາ ອາປຕ຺ຕິໍ ຕິກປຣິຈ຺ເຉເທ ປສ຺ສຕິ, ໂສ ຕໂຕ ສຸຕ຺ຕໍ ອາເນຕ຺ວາ ຕໍ ອຘິກຣຓໍ ວູປສເມສ຺ສຕິ.

ອນ຺ຕຣາປຕ຺ຕິໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕປິ ‘‘ປຏິລາຕໍ ອຸກ຺ຂິປຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ (ປາຈິ. ໓໕໕) ເອວໍ ຍາ ສິກ຺ຂາປທນ຺ຕເຣສຸ ອນ຺ຕຣາປຕ຺ຕິ ໂຫຕິ ຕໍ ປສ຺ສຕິ, ໂສ ຕໍ ສຸຕ຺ຕໍ ອາເນຕ຺ວາ ຕໍ ອຘິກຣຓໍ ວູປສເມສ຺ສຕິ.

ອນາປຕ຺ຕິໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕປິ ‘‘ອນາປຕ຺ຕິ ຠິກ຺ຂຸ ອສາທິຍນ຺ຕສ຺ສ, ອເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ຕສ຺ສ, ນ ມຣຓາຘິປ຺ປາຍສ຺ສ, ອນຸລ຺ລປນາຘິປ຺ປາຍສ຺ສ, ນ ໂມຈນາຘິປ຺ປາຍສ຺ສ, ອສຎ຺ຈິຈ຺ຈ, ອສ຺ສຕິຍາ, ອຊານນ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ (ປາຣາ. ໗໒ ອາທໂຍ) ເອວໍ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ສິກ຺ຂາປເທ ນິທ຺ທິຏ຺ຐໍ ອນາປຕ຺ຕິໍ ປສ຺ສຕິ, ໂສ ຕໍ ສຸຕ຺ຕໍ ອາເນຕ຺ວາ ຕໍ ອຘິກຣຓໍ ວູປສເມສ຺ສຕິ.

ໂຍ ຫິ ຠິກ຺ຂຸ ຈຕຸພ຺ພິຘວິນຍໂກວິໂທ ຕິລກ຺ຂຓສມ຺ປນ຺ໂນ ອິມານິ ຉ ຐານານິ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ອຘິກຣຓໍ ວູປສເມສ຺ສຕິ, ຕສ຺ສ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ອປ຺ປຏິວຕ຺ຕິໂຍ, ພຸທ຺ເຘນ ສຍໍ ນິສີທິຕ຺ວາ ວິນິຈ຺ຉິຕສທິໂສ ໂຫຕິ. ຕໍ ເຈວໍ ວິນິຈ຺ຉຍກຸສລໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ໂກຈິ ກຕສິກ຺ຂາປທວີຕິກ຺ກໂມ ຠິກ຺ຂຸ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍ; ເຕນ ສາຘຸກໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ສເຈ ອນາປຕ຺ຕິ ໂຫຕິ, ‘‘ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ສເຈ ປນ ອາປຕ຺ຕິ ໂຫຕິ, ‘‘ອາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ສາ ເທສນາຄາມິນີ ເຈ, ‘‘ເທສນາຄາມິນີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ວຸຏ຺ຐານຄາມິນີ ເຈ, ‘‘ວຸຏ຺ຐານຄາມິນີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ອຖສ຺ສ ປາຣາຊິກຈ຺ຉາຍາ ທິສ຺ສຕິ, ‘‘ປາຣາຊິກາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ນ ຕາວ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ກສ຺ມາ? ເມຖຸນຘມ຺ມວີຕິກ຺ກໂມ ຫິ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມວີຕິກ຺ກໂມ ຈ ໂອຬາຣິໂກ. ອທິນ຺ນາທານມນຸສ຺ສວິຄ຺ຄຫວີຕິກ຺ກມາ ປນ ສຸຂຸມາ ຈິຕ຺ຕລຫຸກາ. ເຕ ສຸຂຸເມເນວ ອາປຊ຺ຊຕິ, ສຸຂຸເມນ ຣກ຺ຂຕິ, ຕສ຺ມາ ວິເສເສນ ຕໍວຕ຺ຖຸກໍ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ປຸຈ຺ຉິຍມາໂນ ‘‘ອາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ ສຈສ຺ສ ອາຈຣິໂຍ ຘຣຕິ, ຕໂຕ ເຕນ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ອາຈຣິຍໍ ປຸຈ຺ຉາ’’ຕິ ເປເສຕພ຺ໂພ. ສເຈ ໂສ ປຸນ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ອາຈຣິໂຍ ສຸຕ຺ຕໂຕ ນຍໂຕ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ‘ສເຕກິຈ຺ໂຉ’ຕິ ມໍ ອາຫາ’’ຕິ ວທຕິ, ຕໂຕ ອເນນ ໂສ ‘‘ສາຘຸ ສຸຏ຺ຐຸ ຍໍ ອາຈຣິໂຍ ຠຓຕິ ຕໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ອຖ ປນສ຺ສ ອາຈຣິໂຍ ນຕ຺ຖິ, ສທ຺ຘິໍ ອຸຄ຺ຄຫິຕຕ຺ເຖໂຣ ປນ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ເປເສຕພ຺ໂພ – ‘‘ອມ຺ເຫຫິ ສຫ ອຸຄ຺ຄຫິຕຕ຺ເຖໂຣ ຄຓປາໂມກ຺ໂຂ, ຕໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉາ’’ຕິ. ເຕນາປິ ‘‘ສເຕກິຈ຺ໂຉ’’ຕິ ວິນິຈ຺ຉິເຕ ‘‘ສາຘຸ ສຸຏ຺ຐຸ ຕສ຺ສ ວຈນໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ອຖ ສທ຺ຘິໍ ອຸຄ຺ຄຫິຕຕ຺ເຖໂຣປິ ນຕ຺ຖິ, ອນ຺ເຕວາສິໂກ ປຓ຺ຑິໂຕ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ເປເສຕພ຺ໂພ – ‘‘ອສຸກທຫຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉາ’’ຕິ. ເຕນາປິ ‘‘ສເຕກິຈ຺ໂຉ’’ຕິ ວິນິຈ຺ຉິເຕ ‘‘ສາຘຸ ສຸຏ຺ຐຸ ຕສ຺ສ ວຈນໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ອຖ ທຫຣສ຺ສາປິ ປາຣາຊິກຈ຺ຉາຍາວ ອຸປຏ຺ຐາຕິ, ເຕນາປິ ‘‘ປາຣາຊິໂກສີ’’ຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ທຸລ຺ລໂຠ ຫິ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາໂທ, ຕໂຕ ທຸລ຺ລຠຕຣາ ປພ຺ພຊ຺ຊາ ຈ ອຸປສມ຺ປທາ ຈ. ເອວໍ ປນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ – ‘‘ວິວິຕ຺ຕໍ ໂອກາສໍ ສມ຺ມຊ຺ຊິຕ຺ວາ ທິວາວິຫາຣໍ ນິສີທິຕ຺ວາ ສີລານິ ໂສເຘຕ຺ວາ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສາກາຣໍ ຕາວ ມນສິ ກໂຣຫີ’’ຕິ. ສເຈ ຕສ຺ສ ອໂຣຄໍ ສີລໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຆຏຍຕິ, ສງ຺ຂາຣາ ປາກຏາ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕິ, ອຸປຈາຣປ຺ປນາປ຺ປຕ຺ຕໍ ວິຍ ຈິຕ຺ຕມ຺ປິ ເອກຄ຺ຄໍ ໂຫຕິ, ທິວສໍ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມ຺ປິ ນ ຊານາຕິ. ໂສ ທິວສາຕິກ຺ກເມ ອຸປຏ຺ຐານໍ ອາຄໂຕ ເອວໍ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ – ‘‘ກີທິສາ ເຕ ຈິຕ຺ຕປ຺ປວຕ຺ຕີ’’ຕິ. ອາໂຣຈິຕາຍ ຈິຕ຺ຕປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ – ‘‘ປພ຺ພຊ຺ຊາ ນາມ ຈິຕ຺ຕວິສຸທ຺ຘຕ຺ຖາຍ, ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ສມຓຘມ຺ມໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ.

ຍສ຺ສ ປນ ສີລໍ ຠິນ຺ນໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ນ ຆຏຍຕິ, ປໂຕທາຠິຕຸນ຺ນໍ ວິຍ ຈິຕ຺ຕໍ ວິກມ຺ປຕິ, ວິປ຺ປຏິສາຣຄ຺ຄິນາ ຑຍ຺ຫຕິ, ຕຕ຺ຕປາສາເຓ ນິສິນ຺ໂນ ວິຍ ຕງ຺ຂຓຎ຺ເຎວ ວຸຏ຺ຐາຕິ. ໂສ ອາຄໂຕ ‘‘ກາ ເຕ ຈິຕ຺ຕປ຺ປວຕ຺ຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ. ອາໂຣຈິຕາຍ ຈິຕ຺ຕປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ‘‘ນຕ຺ຖິ ໂລເກ ຣໂຫ ນາມ ປາປກມ຺ມໍ ປກຸພ຺ພໂຕ. ສພ຺ພປຐມຎ຺ຫິ ປາປໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕນາ ຊານາຕິ, ອຖສ຺ສ ອາຣກ຺ຂເທວຕາ ປຣຈິຕ຺ຕວິທູ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ອຎ຺ຎາ ຈ ເທວຕາ ຊານນ຺ຕິ, ຕ຺ວໍເຍວ ທານິ ຕວ ໂສຕ຺ຖິໍ ປຣິເຍສາຫີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ.

ນິຏ຺ຐິຕາ ຈຕຸພ຺ພິຘວິນຍກຖາ

ວິນຍຘຣສ຺ສ ຈ ລກ຺ຂຓາທິກຖາ.

ຠິກ຺ຂຸປທຠາຊນີຍວຓ຺ຓນາ

ອິທານິ ສິກ຺ຂາປທວິຠງ຺ຄສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ວຓ຺ຓຍິສ຺ສາມ. ຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຍ ປນາຕິ ໂຍ ຍາທິໂສຕິອາທິ. ເອຕ຺ຖ ໂຍ ປນາຕິ ວິຠຊິຕພ຺ພປທໍ; ໂຍ ຍາທິໂສຕິອາທີນິ ຕສ຺ສ ວິຠຊນປທານິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຍສ຺ມາ ປນາຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ; ໂຍຕິ ອຕ຺ຖປທໍ; ຕຎ຺ຈ ອນິຍເມນ ປຸຄ຺ຄລໍ ທີເປຕິ, ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອນິຍເມນ ປຸຄ຺ຄລທີປກໍ ໂຍ ສທ຺ທເມວ ອາຫ. ຕສ຺ມາ ເອຕ຺ຖ ເອວມຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ – ໂຍ ປນາຕິ ໂຍ ໂຍໂກຈີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຍສ຺ມາ ປນ ໂຍ ໂຍໂກຈິ ນາມ, ໂສ ອວສ຺ສໍ ລິງ຺ຄ-ຍຸຕ຺ຕ-ຊາຕິ-ນາມ-ໂຄຕ຺ຕ-ສີລ-ວິຫາຣ-ໂຄຈຣວເຍສຸ ເອເກນາກາເຣນ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ຕຖາ ຎາເປຕຸໍ ຕໍ ປເຠທໍ ປກາເສນ຺ໂຕ ‘‘ຍາທິໂສ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຍາທິໂສຕິ ລິງ຺ຄວເສນ ຍາທິໂສ ວາ ຕາທິໂສ ວາ ໂຫຕຸ; ທີໂຆ ວາ ຣສ຺ໂສ ວາ ກາໂຬ ວາ ໂອທາໂຕ ວາ ມງ຺ຄຸຣຈ຺ຉວິ ວາ ກິໂສ ວາ ຖູໂລ ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍຖາຍຸຕ຺ໂຕຕິ ໂຍຄວເສນ ເຍນ ວາ ເຕນ ວາ ຍຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕຸ; ນວກມ຺ມຍຸຕ຺ໂຕ ວາ ອຸທ຺ເທສຍຸຕ຺ໂຕ ວາ ວາສຘຸຣຍຸຕ຺ໂຕ ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍຖາຊຈ຺ໂຈຕິ ຊາຕິວເສນ ຍໍຊຈ຺ໂຈ ວາ ຕໍຊຈ຺ໂຈ ວາ ໂຫຕຸ; ຂຕ຺ຕິໂຍ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ວາ ເວສ຺ໂສ ວາ ສຸທ຺ໂທ ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍຖານາໂມຕິ ນາມວເສນ ຍຖານາໂມ ວາ ຕຖານາໂມ ວາ ໂຫຕຸ; ພຸທ຺ຘຣກ຺ຂິໂຕ ວາ ຘມ຺ມຣກ຺ຂິໂຕ ວາ ສງ຺ຆຣກ຺ຂິໂຕ ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍຖາໂຄຕ຺ໂຕຕິ ໂຄຕ຺ຕວເສນ ຍຖາໂຄຕ຺ໂຕ ວາ ຕຖາໂຄຕ຺ໂຕ ວາ ເຍນ ວາ ເຕນ ວາ ໂຄຕ຺ເຕນ ໂຫຕຸ; ກຈ຺ຈາຍໂນ ວາ ວາສິຏ຺ໂຐ ວາ ໂກສິໂຍ ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍຖາສີໂລຕິ ສີເລສຸ ຍຖາສີໂລ ວາ ຕຖາສີໂລ ວາ ໂຫຕຸ; ນວກມ຺ມສີໂລ ວາ ອຸທ຺ເທສສີໂລ ວາ ວາສຘຸຣສີໂລ ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍຖາວິຫາຣີຕິ ວິຫາເຣສຸປິ ຍຖາວິຫາຣີ ວາ ຕຖາວິຫາຣີ ວາ ໂຫຕຸ; ນວກມ຺ມວິຫາຣີ ວາ ອຸທ຺ເທສວິຫາຣີ ວາ ວາສຘຸຣວິຫາຣີ ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍຖາໂຄຈໂຣຕິ ໂຄຈເຣສຸປິ ຍຖາໂຄຈໂຣ ວາ ຕຖາໂຄຈໂຣ ວາ ໂຫຕຸ; ນວກມ຺ມໂຄຈໂຣ ວາ ອຸທ຺ເທສໂຄຈໂຣ ວາ ວາສຘຸຣໂຄຈໂຣ ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຖໂຣ ວາຕິ ອາທີສຸ ວໂຍວຸຑ຺ຒາທີສຸ ໂຍ ວາ ໂສ ວາ ໂຫຕຸ; ປຣິປຸຓ຺ຓທສວສ຺ສຕາຍ ເຖໂຣ ວາ ອູນປຎ຺ຈວສ຺ສຕາຍ ນໂວ ວາ ອຕິເຣກປຎ຺ຈວສ຺ສຕາຍ ມຊ຺ຌິໂມ ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ໂຂ ສພ຺ໂພວ ອິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ເອໂສ ວຸຈ຺ຈຕິ ‘‘ໂຍ ປນາ’’ຕິ.

ຠິກ຺ຂຸນິທ຺ເທເສ ຠິກ຺ຂຕີຕິ ຠິກ຺ຂໂກ; ລຠນ຺ໂຕ ວາ ອລຠນ຺ໂຕ ວາ ອຣິຍາຍ ຍາຈນາຍ ຍາຈຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ພຸທ຺ຘາທີຫິ ອຊ຺ຌຸປຄຕໍ ຠິກ຺ຂາຈຣິຍໍ ອຊ຺ຌຸປຄຕຕ຺ຕາ ຠິກ຺ຂາຈຣິຍໍ ອຊ຺ຌຸປຄໂຕ ນາມ. ໂຍ ຫິ ໂກຈິ ອປ຺ປໍ ວາ ມຫນ຺ຕໍ ວາ ໂຠຄກ຺ຂນ຺ຘໍ ປຫາຍ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິໂຕ, ໂສ ກສິໂຄຣກ຺ຂາທີຫິ ຊີວິກກປ຺ປນໍ ຫິຕ຺ວາ ລິງ຺ຄສມ຺ປຏິຈ຺ຉເນເນວ ຠິກ຺ຂາຈຣິຍໍ ອຊ຺ຌຸປຄໂຕຕິ ຠິກ຺ຂຸ. ປຣປຏິພທ຺ຘຊີວິກຕ຺ຕາ ວາ ວິຫາຣມຊ຺ເຌ ກາຊຠຕ຺ຕໍ ຠຸຎ຺ຊມາໂນປິ ຠິກ຺ຂາຈຣິຍໍ ອຊ຺ຌຸປຄໂຕຕິ ຠິກ຺ຂຸ; ປິຓ຺ຑິຍາໂລປໂຠຊນໍ ນິສ຺ສາຍ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ອຸສ຺ສາຫຊາຕຕ຺ຕາ ວາ ຠິກ຺ຂາຈຣິຍໍ ອຊ຺ຌຸປຄໂຕຕິ ຠິກ຺ຂຸ. ອຄ຺ຆຜສ຺ສວຓ຺ຓເຠເທນ ຠິນ຺ນໍ ປຏໍ ຘາເຣຕີຕິ ຠິນ຺ນປຏຘໂຣ. ຕຕ຺ຖ ສຕ຺ຖກຈ຺ເຉທເນນ ອຄ຺ຆເຠໂທ ເວທິຕພ຺ໂພ. ສຫສ຺ສຄ຺ຆນໂກປິ ຫິ ປໂຏ ສຕ຺ຖເກນ ຂຓ຺ຑາຂຓ຺ຑິກໍ ຉິນ຺ໂນ ຠິນ຺ນຄ຺ໂຆ ໂຫຕິ. ປຸຣິມຄ຺ຆໂຕ ອຸປຑ຺ຒມ຺ປິ ນ ອຄ຺ຆຕິ. ສຸຕ຺ຕສໍສິພ຺ພເນນ ຜສ຺ສເຠໂທ ເວທິຕພ຺ໂພ. ສຸຂສມ຺ຜສ຺ໂສປິ ຫິ ປໂຏ ສຸຕ຺ເຕຫິ ສໍສິພ຺ພິໂຕ ຠິນ຺ນຜສ຺ໂສ ໂຫຕິ. ຂຣສມ຺ຜສ຺ສຕໍ ປາປຸຓາຕິ. ສູຈິມລາທີຫິ ວຓ຺ຓເຠໂທ ເວທິຕພ຺ໂພ. ສຸປຣິສຸທ຺ໂຘປິ ຫິ ປໂຏ ສູຈິກມ຺ມໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສູຈິມເລນ, ຫຕ຺ຖເສທມລຊລ຺ລິກາຫິ, ອວສາເນ ຣຊນກປ຺ປກຣເຓຫິ ຈ ຠິນ຺ນວຓ຺ໂຓ ໂຫຕິ; ປກຕິວຓ຺ຓໍ ວິຊຫຕິ. ເອວໍ ຕີຫາກາເຣຫິ ຠິນ຺ນປຏຘາຣຓໂຕ ຠິນ຺ນປຏຘໂຣຕິ ຠິກ຺ຂຸ. ຄິຫິວຕ຺ຖວິສຠາຄານໍ ວາ ກາສາວານໍ ຘາຣຓມຕ຺ເຕເນວ ຠິນ຺ນປຏຘໂຣຕິ ຠິກ຺ຂຸ.

ສມຎ຺ຎາຍາຕິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ໂວຫາເຣນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສມຎ຺ຎາຍ ເອວ ຫິ ເອກຈ຺ໂຈ ‘‘ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ຕຖາ ຫິ ນິມນ຺ຕນາທິມ຺ຫິ ຠິກ຺ຂູສຸ ຄຓິຍມາເນສຸ ສາມເຓເຣປິ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ສຕໍ ຠິກ຺ຂູ ສຫສ຺ສໍ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ປຏິຎ຺ຎາຍາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປຏິຊານເນນ ປຏິຎ຺ຎາຍປິ ຫິ ເອກຈ຺ໂຈ ‘‘ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ຕສ຺ສ ‘‘ໂກ ເອຕ຺ຖາຕິ? ອຫໍ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑໐.໙໖) ເອວມາທີສຸ ສມ຺ຠໂວ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອຍໍ ປນ ອານນ຺ທຕ຺ເຖເຣນ ວຸຕ຺ຕາ ຘມ຺ມິກາ ປຏິຎ຺ຎາ. ຣຕ຺ຕິຠາເຄ ປນ ທຸສ຺ສີລາປິ ປຏິປຖໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ‘‘ໂກ ເອຕ຺ຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອຘມ຺ມິກາຍ ປຏິຎ຺ຎາຍ ອຠູຕາຍ ‘‘ມຍໍ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ.

ເອຫິ ຠິກ຺ຂູຕິ ເອຫິ ຠິກ຺ຂຸ ນາມ ຠຄວໂຕ ‘‘ເອຫິ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ ວຈນມຕ຺ເຕນ ຠິກ຺ຂຸຠາວໍ ເອຫິຠິກ຺ຂູປສມ຺ປທໍ ປຕ຺ໂຕ. ຠຄວາ ຫິ ເອຫິຠິກ຺ຂຸຠາວາຍ ອຸປນິສ຺ສຍສມ຺ປນ຺ນໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ທິສ຺ວາ ຣຕ຺ຕປໍສຸກູລນ຺ຕຣໂຕ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ຓໍ ທກ຺ຂິຓຫຕ຺ຖໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມໂຆສໍ ນິຈ຺ຉາເຣນ຺ໂຕ ‘‘ເອຫິ, ຠິກ຺ຂຸ, ຈຣ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ສມ຺ມາ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ອນ຺ຕກິຣິຍາຍາ’’ຕິ ວທຕິ. ຕສ຺ສ ສເຫວ ຠຄວໂຕ ວຈເນນ ຄິຫິລິງ຺ຄໍ ອນ຺ຕຣຘາຍຕິ, ປພ຺ພຊ຺ຊາ ຈ ອຸປສມ຺ປທາ ຈ ຣຸຫຕິ. ຠຓ຺ຑຸ ກາສາຍວສໂນ ໂຫຕິ. ເອກໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ເອກໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ເອກໍ ອໍເສ ຐເປຕ຺ວາ ວາມໍສກູເຏ ອາສຕ຺ຕນີລຸປ຺ປລວຓ຺ຓມຕ຺ຕິກາປຕ຺ໂຕ –

‘‘ຕິຈີວຣຎ຺ຈ ປຕ຺ໂຕ ຈ, ວາສິ ສູຈິ ຈ ພນ຺ຘນໍ;

ປຣິສ຺ສາວເນນ ອຏ຺ເຐເຕ, ຍຸຕ຺ຕໂຍຄສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ’’ຕິ.

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕຫິ ອຏ຺ຐຫິ ປຣິກ຺ຂາເຣຫິ ສຣີເຣ ປຏິມຸກ຺ເກຫິເຍວ ສຏ຺ຐິວສ຺ສິກຕ຺ເຖໂຣ ວິຍ ອິຣິຍາປຖສມ຺ປນ຺ໂນ ພຸທ຺ຘາຈຣິຍໂກ ພຸທ຺ຘຸປຊ຺ຌາຍໂກ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘໍ ວນ຺ທມາໂນເຍວ ຕິຏ຺ຐຕິ. ຠຄວາ ຫິ ປຐມໂພຘິຍໍ ເອກສ຺ມິໍ ກາເລ ເອຫິຠິກ຺ຂູປສມ຺ປທາຍ ເອວ ອຸປສມ຺ປາເທຕິ. ເອວໍ ອຸປສມ຺ປນ຺ນານິ ຈ ສຫສ຺ສຸປຣິ ເອກຈຕ຺ຕາລີສຸຕ຺ຕຣານິ ຕີຓິ ຠິກ຺ຂຸສຕານິ ອເຫສຸໍ; ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ປຎ຺ຈ ປຎ຺ຈວຄ຺ຄິຍຕ຺ເຖຣາ, ຍໂສ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ສ ປຣິວາຣາ ຈຕຸປຓ຺ຓາສ ສຫາຍກາ, ຕິໍສ ຠທ຺ທວຄ຺ຄິຍາ, ສຫສ຺ສປຸຣາຓຊຏິລາ, ສທ຺ຘິໍ ທ຺ວີຫິ ອຄ຺ຄສາວເກຫິ ອຑ຺ຒເຕຍ຺ຍສຕາ ປຣິພ຺ພາຊກາ, ເອໂກ ອງ຺ຄຸລິມາລຕ຺ເຖໂຣຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ –

‘‘ຕີຓິ ສຕໍ ສຫສ຺ສຎ຺ຈ, ຈຕ຺ຕາລີສໍ ປຸນາປເຣ;