໗. ອິທ຺ຘິປາທສໍຍຸຕ຺ຕໍ

໑. ຈາປາລວຄ຺ໂຄ

໑. ອປາຣສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໘໑໓. ອິທ຺ຘິປາທສໍຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຐເມ ຉນ຺ທໍ ນິສ຺ສາຍ ປວຕ຺ໂຕ ສມາຘິ ຉນ຺ທສມາຘິ. ປຘານຠູຕາ ສງ຺ຂາຣາ ປຘານສງ຺ຂາຣາ. ສມນ຺ນາຄຕນ຺ຕິ ເຕຫິ ຘມ຺ເມຫິ ອຸເປຕໍ. ອິທ຺ຘິຍາ ປາທໍ, ອິທ຺ຘິຠູຕໍ ວາ ປາທນ຺ຕິ ອິທ຺ຘິປາທໍ. ເສເສສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ, ວິຕ຺ຖາໂຣ ປນ ອິທ຺ຘິປາທວິຠງ຺ເຄ (ວິຠ. ໔໓໑ ອາທໂຍ) ອາຄໂຕວ. ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໒.໓.໖໙ ອາທໂຍ) ປນສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ທີປິໂຕ. ຕຖາ ມຄ຺ຄໂພຊ຺ຌງ຺ຄສຕິປຏ຺ຐານສໍຍຸຕ຺ເຕສຸ ເຈວ ອິຘ ຈ ເອກປຣິຈ຺ເຉໂທວ.

໕. ອິທ຺ຘິປເທສສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໘໑໗. ປຎ຺ຈເມ ອິທ຺ຘິປເທສນ຺ຕິ ຕໂຍ ຈ ມຄ຺ເຄ ຕີຓິ ຈ ຜລານິ.

໖. ສມຕ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໘໑໘. ຉຏ຺ເຐ ສມຕ຺ຕໍ ອິທ຺ຘິນ຺ຕິ ອຣຫຕ຺ຕຜລເມວ. ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປນ ນວສຸປິ ສຸຕ຺ເຕສຸ ວິວຏ຺ຏປາທກາ ເອວ ອິທ຺ຘິປາທາ ກຖິຕາ.

໑໐. ເຈຕິຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໘໒໒. ທສເມ ນິສີທນນ຺ຕິ ຈມ຺ມຂຓ຺ຑໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ອຸເທນໍ ເຈຕິຍນ຺ຕິ ອຸເທນຍກ຺ຂສ຺ສ ເຈຕິຍຏ຺ຐາເນ ກຕວິຫາໂຣ ວຸຈ຺ຈຕິ. ໂຄຕມກາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຠາວິຕາຕິ ວຑ຺ຒິຕາ. ພຫຸລີກຕາຕິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ກຕາ. ຍານີກຕາຕິ ຍຸຕ຺ຕຍານໍ ວິຍ ກຕາ. ວຕ຺ຖຸກຕາຕິ ປຕິຏ຺ຐານຏ຺ເຐນ ວຕ຺ຖຸ ວິຍ ກຕາ. ອນຸຏ຺ຐິຕາຕິ ອຘິຏ຺ຐິຕາ. ປຣິຈິຕາຕິ ສມນ຺ຕໂຕ ຈິຕາ ສຸວຑ຺ຒິຕາ. ສຸສມາຣທ຺ຘາຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ສມາຣທ຺ຘາ.

ອິຕິ ອນິຍເມນ ກເຖຕ຺ວາ ປຸນ ນິຍເມຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ຕຖາຄຕສ຺ສ ໂຂຕິອາທິມາຫ. ເອຕ຺ຖ ຈ ກປ຺ປນ຺ຕິ ອາຍຸກປ຺ປໍ, ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ກາເລ ຍໍ ມນຸສ຺ສານໍ ອາຍຸປ຺ປມາຓໍ, ຕໍ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍ. ກປ຺ປາວເສສໍ ວາຕິ ‘‘ອປ຺ປໍ ວາ ຠິຍ຺ໂຍ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕວສ຺ສສຕໂຕ ອຕິເຣກໍ ວາ. ມຫາສີວຕ຺ເຖໂຣ ປນາຫ ‘‘ພຸທ຺ຘານໍ ອຏ຺ຐາເນ ຄຊ຺ຊິຕໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ຍເຖວ ຫິ ເວຬຸວຄາມເກ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ມາຣຓນ຺ຕິກເວທນໍ ທສ ມາເສ ວິກ຺ຂມ຺ເຠສິ, ເອວໍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຕໍ ສມາປຕ຺ຕິໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ທສ ທສ ມາເສປິ ວິກ຺ຂມ຺ເຠນ຺ໂຕ ອິມໍ ຠທ຺ທກປ຺ປເມວ ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍາ’’ຕິ.

ກສ຺ມາ ປນ ນ ຐິໂຕຕິ? ອຸປາທິຓ຺ຓກສຣີຣໍ ນາມ ຂຓ຺ຑິຈ຺ຈາທີຫິ ອຠິຠຸຍ຺ຍຕິ, ພຸທ຺ຘາ ນາມ ຂຓ຺ຑິຈ຺ຈາທິຠາວໍ ອປຕ຺ວາວ ປຎ຺ຈເມ ອາຍຸໂກຏ຺ຐາເສ ພຫຸຊນສ຺ສ ປິຍມນາປກາເລເຍວ ປຣິນິພ຺ພາຍນ຺ຕິ. ພຸທ຺ຘານຸພຸທ຺ເຘສຸ ຈ ມຫາສາວເກສຸ ປຣິນິພ຺ພຸເຕສຸ ເອກເກນ ຂາຓຸເກນ ວິຍ ຐາຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ, ທຫຣສາມເຓຣປຣິວາຣິເຕນ ວາ, ຕໂຕ – ‘‘ອໂຫ ພຸທ຺ຘານໍ ປຣິສາ’’ຕິ ຫີເຬຕພ຺ພຕໍ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ຕສ຺ມາ ນ ຐິໂຕຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕປິ ໂສ ປນ ນ ຣຸຈ຺ຈຕິ, ‘‘ອາຍຸກປ຺ໂປ’’ຕິ ອິທເມວ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ນິຍມິຕໍ.

ຍຖາ ຕໍ ມາເຣນ ປຣິຍຸຏ຺ຐິຕຈິຕ຺ໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ຕນ຺ຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ. ຍຖາ ມາເຣນ ປຣິຍຸຏ຺ຐິຕຈິຕ຺ໂຕ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຏຈິຕ຺ໂຕ ອຎ຺ໂຎປິ ໂກຈິ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ປຏິວິຊ຺ຌິຕຸໍ ນ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍ, ເອວເມວ ນາສກ຺ຂິ ປຏິວິຊ຺ຌິຕຸນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມາໂຣ ຫິ ຍສ຺ສ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ທ຺ວາທສ ວິປລ຺ລາສາ ອປ຺ປຫີນາ, ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຍຸຏ຺ຐາຕິ. ເຖຣສ຺ສ ຈ ຈຕ຺ຕາໂຣ ວິປລ຺ລາສາ ອປ຺ປຫີນາ, ເຕນສ຺ສ ມາໂຣ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຍຸຏ຺ຐາສິ. ໂສ ປນ ຈິຕ຺ຕປຣິຍຸຏ຺ຐານໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ກິໍ ກໂຣຕີຕິ? ເຠຣວໍ ຣູປາຣມ຺ມຓໍ ວາ ທສ຺ເສຕິ, ສທ຺ທາຣມ຺ມຓໍ ວາ ສາເວຕິ, ຕໂຕ ສຕ຺ຕາ ຕໍ ທິສ຺ວາ ວາ ສຸຕ຺ວາ ວາ ສຕິໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ວິວຏມຸຂາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕສໍ ມຸເຂນ ຫຕ຺ຖໍ ປເວເສຕ຺ວາ ຫທຍໍ ມທ຺ທຕິ, ເຕ ວິສຎ຺ຎີ ຫຸຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ. ເຖຣສ຺ສ ປເນສ ມຸເຂ ຫຕ຺ຖໍ ປເວເສຕຸໍ ກິໍ ສກ຺ຂິສ຺ສຕິ? ເຠຣວາຣມ຺ມຓໍ ປນ ທສ຺ເສຕິ, ຕໍ ທິສ຺ວາ ເຖໂຣ ນິມິຕ຺ໂຕຠາສໍ ນ ປຏິວິຊ຺ຌິ. ຊານນ຺ໂຕເຍວ ຠຄວາ ກິມຕ຺ຖໍ ຍາວຕຕິຍກໍ ອາມນ຺ເຕສີຕິ. ປຣໂຕ ‘‘ຕິຏ຺ຐຕຸ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ’’ຕິ ຍາຈິເຕ ‘‘ຕຸຍ຺ເຫເວຕໍ ທຸກ຺ກຏໍ, ຕຸຍ຺ເຫເວຕໍ ອປຣທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ ໂທສາໂຣປເນນ ໂສກຕນຸກຣຓຕ຺ຖໍ.

ມາໂຣ ປາປິມາຕິ ເອຕ຺ຖ ສຕ຺ເຕ ອນຕ຺ເຖ ນິໂຍເຊນ຺ໂຕ ມາເຣຕີຕິ ມາໂຣ. ປາປິມາຕິ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນໍ. ໂສ ຫິ ປາປຘມ຺ມສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ‘‘ປາປິມາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ກຓ຺ໂຫ, ອນ຺ຕໂກ, ນມຸຈິ, ປມຕ຺ຕພນ຺ຘູຕິປິ ຕສ຺ເສວ ນາມານິ. ຠາສິຕາ ໂຂ ປເນສາຕິ ອຍຎ຺ຫິ ຠຄວໂຕ ສມ຺ໂພຘິປຕ຺ຕິຍາ ອຏ຺ຐເມ ສຕ຺ຕາເຫ ໂພຘິມຓ຺ຑໍເຍວ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ – ‘‘ຠຄວາ ຍທຕ຺ຖໍ ຕຸມ຺ເຫຫິ ປາຣມິໂຍ ປູຣິຕາ, ໂສ ໂວ ອຕ຺ໂຖ ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ, ປຏິວິທ຺ຘໍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ, ກິໍ ໂວ ໂລກວິຈຣເຓນາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຍຖາ ອຊ຺ຊ, ເອວເມວ – ‘‘ປຣິນິພ຺ພາຕຸ ທານິ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ, ປຣິນິພ຺ພາຕຸ, ສຸຄໂຕ,’’ຕິ ຍາຈິ. ຠຄວາ ຈສ຺ສ ‘‘ນ ຕາວາຫ’’ນ຺ຕິອາທີນິ ວຕ຺ວາ ປຏິກ຺ຂິປິ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ຠາສິຕາ ໂຂ ປເນສາ, ຠນ຺ເຕ,’’ຕິອາທິມາຫ.

ຕຕ຺ຖ ວິຍຕ຺ຕາຕິ ມຄ຺ຄວເສນ ພ຺ຍຕ຺ຕາ. ຕເຖວ ວິນີຕາ. ຕຖາ ວິສາຣທາ. ພຫຸສ຺ສຸຕາຕິ ເຕປິຏກວເສນ ພຫຸ ສຸຕເມເຕສນ຺ຕິ ພຫຸສ຺ສຸຕາ. ຕເທວ ຘມ຺ມໍ ຘາເຣນ຺ຕີຕິ ຘມ຺ມຘຣາ. ອຖ ວາ ປຣິຍຕ຺ຕິພຫຸສ຺ສຸຕາ ເຈວ ປຏິເວຘພຫຸສ຺ສຸຕາ ຈ, ປຣິຍຕ຺ຕິປຏິເວຘຘມ຺ມານໍເຍວ ຘາຣຓໂຕ ຘມ຺ມຘຣາຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຘມ຺ມານຸຘມ຺ມປ຺ປຏິປນ຺ນາຕິ ອຣິຍຘມ຺ມສ຺ສ ອນຸຘມ຺ມຠູຕໍ ວິປສ຺ສນາຘມ຺ມໍ ປຏິປນ຺ນາ. ສາມີຈິປ຺ປຏິປນ຺ນາຕິ ອນຸຈ຺ຉວິກປຏິປທໍ ປຏິປນ຺ນາ. ອນຸຘມ຺ມຈາຣິໂນຕິ ອນຸຘມ຺ມຈຣຓສີລາ. ສກໍ ອາຈຣິຍກນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອາຈຣິຍວາທໍ. ອາຈິກ຺ຂິສ຺ສນ຺ຕີຕິອາທີນິ ສພ຺ພານິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ເສວ ເວວຈນານິ. ສຫຘມ຺ເມນາຕິ ສເຫຕຸເກນ ສກາຣເຓນ ວຈເນນ. ສປ຺ປາຏິຫາຣິຍນ຺ຕິ ຍາວ ນິຍ຺ຍານິກໍ ກຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສສ຺ສນ຺ຕິ.

ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍນ຺ຕິ ສິກ຺ຂຕ຺ຕຍສງ຺ຄຫິຕໍ ສກລໍ ສາສນພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ. ອິທ຺ຘນ຺ຕິ ສມິທ຺ຘໍ ຌານສ຺ສາທວເສນ. ຜີຕນ຺ຕິ ວຸຑ຺ຒິປຕ຺ຕໍ ສພ຺ພປາລິຜຸລ຺ລໍ ວິຍ ອຠິຎ຺ຎາສມ຺ປຕ຺ຕິວເສນ. ວິຕ຺ຖາຣິກນ຺ຕິ ວິຕ຺ຖຕໍ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ທິສາຠາເຄ ປຕິຏ຺ຐິຕວເສນ. ພາຫຸຊຎ຺ຎນ຺ຕິ ພຫູຫິ ຎາຕໍ ປຏິວິທ຺ຘໍ ມຫາຊນາຠິສມຍວເສນ. ປຸຖຸຠູຕນ຺ຕິ ສພ຺ພາກາເຣນ ປຸຖຸລຠາວປຕ຺ຕໍ. ກຖໍ? ຍາວ ເທວມນຸສ຺ເສຫິ ສຸປ຺ປກາສິຕໍ, ຍຕ຺ຕກາ ວິຎ຺ຎຸຊາຕິກາ ເທວາ ເຈວ ມນຸສ຺ສາ ຈ ອຕ຺ຖິ, ສພ຺ເພຫິ ສຸຏ຺ຐຸ ປກາສິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ໂກຕິ ນິຣາລໂຍ. ຕ຺ວຎ຺ຫິ ປາປິມ ອຏ຺ຐມສຕ຺ຕາຫໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ‘‘ປຣິນິພ຺ພາຕຸ ທານິ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ, ປຣິນິພ຺ພາຕຸ ສຸຄໂຕ’’ຕິ ວິຣວນ຺ໂຕ ອາຫິຓ຺ຑິຕ຺ຖ, ອຊ຺ຊ ທານິ ປຏ຺ຐາຍ ວິຄຕຸສ຺ສາໂຫ ໂຫຫິ, ມາ ມຍ຺ຫໍ ປຣິນິພ຺ພານຕ຺ຖໍ ວາຍາມໍ ກໂຣຫີຕິ ວທຕິ.

ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ ອາຍຸສງ຺ຂາຣໍ ໂອສ຺ສຊີຕິ ສຕິໍ ສູປຏ຺ຐິຕໍ ກຕ຺ວາ ຎາເຓນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ອາຍຸສງ຺ຂາຣໍ ວິສ຺ສຊິ ປຊຫິ. ຕຕ຺ຖ ນ ຠຄວາ ຫຕ຺ເຖນ ເລຑ຺ຑຸໍ ວິຍ ອາຍຸສງ຺ຂາຣໍ ໂອສ຺ສຊິ, ເຕມາສມຕ຺ຕເມວ ປນ ຜລສມາປຕ຺ຕິໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຕໂຕ ປຣໍ ນ ສມາປຊ຺ຊິສ຺ສາມີຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປາເທສິ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ໂອສ຺ສຊີ’’ຕິ. ອຸສ຺ສຊີຕິປິ ປາໂຐ. ມຫາຠູມິຈາໂລຕິ ມຫນ຺ໂຕ ປຖວິກມ຺ໂປ. ຕທາ ກິຣ ທສສຫສ຺ສິໂລກຘາຕຸ ອກມ຺ປິຕ຺ຖ. ຠິໍສນໂກຕິ ຠຍຊນໂກ. ເທວທຸນ຺ທຸຠິໂຍ ຈ ຜລິໍສູຕິ ເທວເຠຣິໂຍ ຜລິໍສຸ, ເທໂວ ສຸກ຺ຂຄຊ຺ຊິຕໍ ຄຊ຺ຊິ, ອກາລວິຊ຺ຊຸລຕາ ນິຈ຺ຉຣິໍສຸ, ຂຓິກວສ຺ສໍ ວສ຺ສີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ອຸທານໍ ອຸທາເນສີຕິ ກສ຺ມາ ອຸທາເນສິ? ໂກຈິ ນາມ ວເທຍ຺ຍ ‘‘ຠຄວາ ປຈ຺ຉໂຕ ປຈ຺ຉໂຕ ອນຸພນ຺ຘິຕ຺ວາ – ‘ປຣິນິພ຺ພາຍຖ, ຠນ຺ເຕ, ປຣິນິພ຺ພາຍຖ, ຠນ຺ເຕ’ຕິ ອຸປທ຺ທຸໂຕ ຠເຍນ ອາຍຸສງ຺ຂາຣໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສີ’’ຕິ. ຕສ຺ໂສກາໂສ ມາ ໂຫຕູຕິ. ຠີຕສ຺ສ ຫິ ອຸທານໍ ນາມ ນຕ຺ຖີຕິ ປີຕິເວຄວິສ຺ສຏ຺ຐໍ ອຸທາເນສິ.

ຕຕ຺ຖ ສພ຺ເພສໍ ໂສຓສິງ຺ຄາລາທີນມ຺ປິ ປຈ຺ຈກ຺ຂຠາວໂຕ ຕຸລິຕໍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນນ຺ຕິ ຕຸລໍ. ກິໍ ຕໍ? ກາມາວຈຣກມ຺ມໍ. ນ ຕຸລໍ, ນ ວາ ຕຸລໍ ສທິສມສ຺ສ ອຎ຺ຎໍ ໂລກິຍກມ຺ມໍ ອຕ຺ຖີຕິ ອຕຸລໍ. ກິໍ ຕໍ? ມຫຄ຺ຄຕກມ຺ມໍ. ອຖ ວາ ກາມາວຈຣໍ ຣູປາວຈຣຎ຺ຈ ຕຸລໍ, ອຣູປາວຈຣໍ ອຕຸລໍ. ອປ຺ປວິປາກໍ ຕຸລໍ, ພຫຸວິປາກໍ ອຕຸລໍ. ສມ຺ຠວນ຺ຕິ ສມ຺ຠວເຫຕຸຠູຕໍ, ປິຓ຺ຑກາຣກໍ ຣາສິກາຣກນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຠວສງ຺ຂາຣນ຺ຕິ ປຸນພ຺ຠວສ຺ສ ສງ຺ຂາຣໍ. ອວສ຺ສຊີຕິ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ. ມຸນີຕິ ພຸທ຺ຘມຸນິ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕຣໂຕຕິ ນິຍກຊ຺ຌຕ຺ຕຣໂຕ. ສມາຫິໂຕຕິ ອຸປຈາຣປ຺ປນາສມາຘິວເສນ ສມາຫິໂຕ. ອຠິນ຺ທິ ກວຈມິວາຕິ ກວຈໍ ວິຍ ອຠິນ຺ທິ. ອຕ຺ຕສມ຺ຠວນ຺ຕິ ອຕ຺ຕນິ ຊາຕກິເລສໍ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ສວິປາກຏ຺ເຐນ ສມ຺ຠວໍ ຠວາຠິສງ຺ຂຓຏ຺ເຐນ ຠວສງ຺ຂາຣນ຺ຕິ ຈ ລທ຺ຘນາມໍ ຕຸລາຕຸລສງ຺ຂາຕໍ ໂລກິຍກມ຺ມຎ຺ຈ ໂອສ຺ສຊິ, ສງ຺ຄາມສີເສ ມຫາໂຍໂຘ ກວຈໍ ວິຍ ອຕ຺ຕສມ຺ຠວໍ ກິເລສຎ຺ຈ ອຊ຺ຌຕ຺ຕຣໂຕ ສມາຫິໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ອຠິນ຺ທີຕິ.

ອຖ ວາ ຕຸລນ຺ຕິ ຕຸເລນ຺ໂຕ ຕີເຣນ຺ໂຕ. ອຕຸລຎ຺ຈ ສມ຺ຠວນ຺ຕິ ນິພ຺ພານຎ຺ເຈວ ຠວຎ຺ຈ. ຠວສງ຺ຂາຣນ຺ຕິ ຠວຄາມິກມ຺ມໍ. ອວສ຺ສຊິ ມຸນີຕິ ‘‘ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ ອນິຈ຺ຈາ, ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຂນ຺ຘານໍ ນິໂຣໂຘ ນິພ຺ພານໍ ນິຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ນເຍນ ຕຸລຍນ຺ໂຕ ພຸທ຺ຘມຸນິ ຠເວ ອາທີນວໍ ນິພ຺ພາເນ ຈານິສໍສໍ ທິສ຺ວາ ຕໍ ຂນ຺ຘານໍ ມູລຠູຕໍ ຠວສງ຺ຂາຣໍ ‘‘ກມ຺ມກ຺ຂຍາຍ ສໍວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕນ ກມ຺ມກ຺ຂຍກເຣນ ອຣິຍມຄ຺ເຄນ ອວສ຺ສຊິ. ກຖໍ? ອຊ຺ຌຕ຺ຕຣໂຕ ສມາຫິໂຕ ອຠິນ຺ທິ ກວຈມິວຕ຺ຕສມ຺ຠວໍ. ໂສ ຫິ ວິປສ຺ສນາວເສນ ອຊ຺ຌຕ຺ຕຣໂຕ, ສມຖວເສນ ສມາຫິໂຕຕິ ເອວໍ ປຸພ຺ພຠາຄໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສມຖວິປສ຺ສນາພເລນ ກວຈມິວ ອຕ຺ຕຠາວໍ ປຣິໂຍນນ຺ຘິຕ຺ວາ ຐິຕໍ, ອຕ຺ຕນິ ສມ຺ຠວຕ຺ຕາ ອຕ຺ຕສມ຺ຠວນ຺ຕິ ລທ຺ຘນາມໍ ສພ຺ພໍ ກິເລສຊາຕໍ ອຠິນ຺ທິ. ກິເລສາຠາເວນ ຈ ກມ຺ມໍ ອປ຺ປຏິສນ຺ຘິກຕ຺ຕາ ອວສ຺ສຏ຺ຐໍ ນາມ ໂຫຕີຕິ ເອວໍ ກິເລສປ຺ປຫາເນນ ກມ຺ມໍ ຊຫິ. ປຫີນກິເລສສ຺ສ ຠຍໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ຕສ຺ມາ ອຠີໂຕວ ອາຍຸສງ຺ຂາຣໍ ໂອສ຺ສຊິ. ອຠີຕຠາວຎາປນຕ຺ຖຎ຺ຈ ອຸທານໍ ອຸທາເນສີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ຈາປາລວຄ຺ໂຄ ປຐໂມ.

໒. ປາສາທກມ຺ປນວຄ຺ໂຄ

໑-໒. ປຸພ຺ພສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ

໘໒໓-໘໒໔. ທຸຕິຍວຄ຺ຄສ຺ສ ປຐເມ ນ ຈ ອຕິລີໂນຕິອາທີນິ ປຣໂຕ ອາວິ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ. ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ຉອຠິຎ຺ຎາປາທກາ ອິທ຺ຘິປາທາ ກຖິຕາ, ຕຖາ ທຸຕິເຍ ຈ.

໓. ຉນ຺ທສມາຘິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໘໒໕. ຕຕິເຍ ຉນ຺ທນ຺ຕິ ກຕ຺ຕຸກມ຺ຍຕາຉນ຺ທໍ. ນິສ຺ສາຍາຕິ ນິສ຺ສຍໍ ກຕ຺ວາ, ອຘິປຕິໍ ກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຘານສງ຺ຂາຣາຕິ ປຘານຠູຕາ ສງ຺ຂາຣາ, ຈຕຸກິຈ຺ຈສາຘກສມ຺ມປ຺ປຘານວີຣິຍສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ອິຕິ ອຍຎ຺ຈ ຉນ຺ໂທຕິອາທີສຸ ຉນ຺ໂທ ຉນ຺ທສມາຘິນາ ເຈວ ປຘານສງ຺ຂາເຣຫິ ຈ, ຉນ຺ທສມາຘິ ຉນ຺ເທນ ເຈວ ປຘານສງ຺ຂາເຣຫິ ຈ, ປຘານສງ຺ຂາຣາປິ ຉນ຺ເທນ ເຈວ ຉນ຺ທສມາຘິນາ ຈ ສມນ຺ນາຄຕາ. ຕສ຺ມາ ສພ຺ເພ ເຕ ຘມ຺ເມ ເອກໂຕ ກຕ຺ວາ ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຉນ຺ທສມາຘິປ຺ປຘານສງ຺ຂາຣສມນ຺ນາຄໂຕ ອິທ຺ຘິປາໂທຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິທ຺ຘິປາທວິຠງ຺ເຄ (ວິຠ. ໔໓໗) ປນ ‘‘ໂຍ ຕຖາຠູຕສ຺ສ ເວທນາກ຺ຂນ຺ໂຘ ຕິອາທິນາ ນເຍນ ອິເມຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄຕາ ເສສອຣູປິໂນ ຘມ຺ມາ ອິທ຺ຘິປາທາຕິ ວຸຕ຺ຕາ.

ອປິຈ ອິເມປິ ຕໂຍ ຘມ຺ມາ ອິທ຺ຘີປິ ໂຫນ຺ຕິ ອິທ຺ຘິປາທາປິ. ກຖໍ? ຉນ຺ທຎ຺ຫິ ຠາວຍໂຕ ຉນ຺ໂທ ອິທ຺ຘິ ນາມ ໂຫຕິ, ສມາຘິປ຺ປຘານສງ຺ຂາຣາ ຉນ຺ທິທ຺ຘິປາໂທ ນາມ. ສມາຘິໍ ຠາເວນ຺ຕສ຺ສ ສມາຘິ ອິທ຺ຘິ ນາມ ໂຫຕິ, ຉນ຺ທປ຺ປຘານສງ຺ຂາຣາ ສມາຘິທ຺ຘິຍາ ປາໂທ ນາມ. ປຘານສງ຺ຂາເຣ ຠາເວນ຺ຕສ຺ສ ປຘານສງ຺ຂາຣາ ອິທ຺ຘິ ນາມ ໂຫຕິ, ຉນ຺ທສມາຘິ ປຘານສງ຺ຂາຣິທ຺ຘິຍາ ປາໂທ ນາມ, ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ເມສຸ ຫິ ເອກສ຺ມິໍ ອິຊ຺ຌມາເນ ເສສາປິ ອິຊ຺ຌນ຺ຕິເຍວ.

ອປິຈ ເຕສໍ ເຕສໍ ຘມ຺ມານໍ ປຸພ຺ພຠາຄວເສນາປິ ເອເຕສໍ ອິທ຺ຘິປາທຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ປຐມຊ຺ຌານຎ຺ຫິ ອິທ຺ຘິ ນາມ, ປຐມຊ຺ຌານສ຺ສ ປຸພ຺ພຠາຄປຣິກມ຺ມສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ຉນ຺ທາທໂຍ ອິທ຺ຘິປາໂທ ນາມ. ເອເຕນຸປາເຍນ ຍາວ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນາ, ອິທ຺ຘິວິຘໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ຍາວ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸອຠິຎ຺ຎາ, ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ຍາວ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄາ ນໂຍ ເນຕພ຺ໂພ. ເສສິທ຺ຘິປາເທສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ເກຈິ ປນ ‘‘ອນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ຉນ຺ໂທ ອິທ຺ຘິປາໂທ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ອິຘ ເຕສໍ ວາທມທ຺ທນຕ຺ຖາຍ ອຠິຘມ຺ເມ ອຸຕ຺ຕຣຈູຬວາໂຣ ນາມ ອາຄໂຕ –

‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ອິທ຺ຘິປາທາ – ຉນ຺ທິທ຺ຘິປາໂທ, ວີຣິຍິທ຺ຘິປາໂທ, ຈິຕ຺ຕິທ຺ຘິປາໂທ, ວີມໍສິທ຺ຘິປາໂທ. ຕຕ຺ຖ ກຕໂມ ຉນ຺ທິທ຺ຘິປາໂທ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂຸ, ຍສ຺ມິໍ ສມເຍ ໂລກຸຕ຺ຕຣໍ ຌານໍ ຠາເວຕິ ນິຍ຺ຍານິກໍ ອປຈຍຄາມິໍ ທິຏ຺ຐິຄຕານໍ ປຫານາຍ ປຐມາຍ ຠູມິຍາ ປຕ຺ຕິຍາ ວິວິຈ຺ເຈວ ກາເມຫິ…ເປ… ປຐມໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ ທຸກ຺ຂາປຏິປທໍ ທນ຺ຘາຠິຎ຺ຎໍ, ໂຍ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຉນ຺ໂທ ຉນ຺ທິກຕາ ກຕ຺ຕຸກມ຺ຍຕາ ກຸສໂລ ຘມ຺ມຈ຺ຉນ຺ໂທ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ຉນ຺ທິທ຺ຘິປາໂທ. ອວເສສາ ຘມ຺ມາ ຉນ຺ທິທ຺ຘິປາທສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ’’ຕິ (ວິຠ. ໔໕໗-໔໕໘).

ອິເມ ປນ ໂລກຸຕ຺ຕຣວເສເນວ ອາຄຕາ.

ຕຕ຺ຖ ຣຏ຺ຐປາລຕ຺ເຖໂຣ ຉນ຺ທໍ ຘຸຣໍ ກຕ຺ວາ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕສິ. ໂສຓຕ຺ເຖໂຣ ວີຣິຍໍ ຘຸຣໍ ກຕ຺ວາ; ສມ຺ຠຸຕຕ຺ເຖໂຣ ຈິຕ຺ຕໍ ຘຸຣໍ ກຕ຺ວາ, ອາຍສ຺ມາ ໂມຆຣາຊາ ວີມໍສໍ ຘຸຣໍ ກຕ຺ວາຕິ. ຕຕ຺ຖ ຍຖາ ຈຕູສຸ ອມຈ຺ຈປຸຕ຺ເຕສຸ ຐານນ຺ຕຣໍ ປຕ຺ເຖຕ຺ວາ ຣາຊານໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫຣນ຺ເຕສຸ ເອໂກ ອຸປຏ຺ຐາເນ ຉນ຺ທຊາໂຕ ຣຎ຺ໂຎ ອຊ຺ຌາສຍຎ຺ຈ ຣຸຈິຎ຺ຈ ຎຕ຺ວາ ທິວາ ຈ ຣຕ຺ໂຕ ຈ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ໂຕ ຣາຊານໍ ອາຣາເຘຕ຺ວາ ຐານນ຺ຕຣໍ ປາປຸຓິ. ເອວໍ ຉນ຺ທຘຸເຣນ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມນິພ຺ພຕ຺ຕໂກ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ເອໂກ ປນ – ‘‘ທິວເສ ທິວເສ ອຸປຏ຺ຐາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກມິ, ອຸປ຺ປນ຺ເນ ກິຈ຺ເຈ ປຣກ຺ກເມນ ອາຣາເຘສ຺ສາມີ’’ຕິ ກຸປິເຕ ປຈ຺ຈນ຺ເຕ ຣຎ຺ຎາ ປຫິໂຕ ປຣກ຺ກເມນ ສຕ຺ຕຸມທ຺ທນໍ ກຕ຺ວາ ປາປຸຓິ. ຍຖາ ໂສ, ເອວໍ ວີຣິຍຘຸເຣນ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມນິພ຺ພຕ຺ຕໂກ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເອໂກ ‘‘ທິວເສ ທິວເສ ອຸປຏ຺ຐານມ຺ປິ ອຸເຣນ ສຕ຺ຕິສຣສມ຺ປຏິຈ຺ຉນມ຺ປິ ຠາໂຣເຍວ, ມນ຺ຕພເລນ ອາຣາເຘສ຺ສາມີ’’ຕິ ຂຕ຺ຕວິຊ຺ຊາຍ ກຕປຣິຈຍຕ຺ຕາ ມນ຺ຕສໍວິຘາເນນ ຣາຊານໍ ອາຣາເຘຕ຺ວາ ປາປຸຓິ. ຍຖາ ໂສ, ເອວໍ ຈິຕ຺ຕຘຸເຣນ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມນິພ຺ພຕ຺ຕໂກ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອປໂຣ – ‘‘ກິໍ ອິເມຫິ ອຸປຏ຺ຐານາທີຫິ, ຣາຊາໂນ ນາມ ຊາຕິສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ຐານນ຺ຕຣໍ ເທນ຺ຕິ, ຕາທິສສ຺ສ ເທນ຺ໂຕ ມຍ຺ຫໍ ທສ຺ສຕີ’’ຕິ ຊາຕິສມ຺ປຕ຺ຕິເມວ ນິສ຺ສາຍ ຐານນ຺ຕຣໍ ປາປຸຓິ. ຍຖາ ໂສ, ເອວໍ ສຸປຣິສຸທ຺ຘໍ ວີມໍສໍ ນິສ຺ສາຍ ວີມໍສຘຸເຣນ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມນິພ຺ພຕ຺ຕໂກ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ. ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ວິວຏ຺ຏປາທກອິທ຺ຘິ ກຖິຕາ.

໔. ໂມຄ຺ຄລ຺ລານສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໘໒໖. ຈຕຸຕ຺ເຖ ອຸທ຺ຘຕາຕິ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈປກຕິກາ ວິປ຺ຜນ຺ທມານຈິຕ຺ຕາ. ອຸທ຺ຘຈ຺ເຈນ ຫິ ເອກາຣມ຺ມເຓ ຈິຕ຺ຕໍ ວິປ຺ຜນ຺ທຕິ ຘຊຍຏ຺ຐິຍໍ ວາເຕນ ປຫຕຘໂຊ ວິຍ. ອຸນ຺ນຬາຕິ ອຸຄ຺ຄຕນຬາ, ອຸຏ຺ຐິຕຕຸຈ຺ຉມານາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຈປລາຕິ ປຕ຺ຕຈີວຣມຓ຺ຑນາທິຈາປລ຺ເລນ ຍຸຕ຺ຕາ. ມຸຂຣາຕິ ມຸຂຂຣາ, ຂຣວຈນາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ວິກິຓ຺ຓວາຈາຕິ ອສໍຍຕວຈນາ ທິວສມ຺ປິ ນິຣຕ຺ຖກວຈນປ຺ປລາປິໂນ. ມຸຏ຺ຐສ຺ສຕີຕິ ນຏ຺ຐສ຺ສຕິໂນ. ອສມ຺ປຊານາຕິ ປຎ຺ຎາຣຫິຕາ. ອສມາຫິຕາຕິ ອຸປຈາຣປ຺ປນາສມາຘິວິຣຫິຕາ. ຠນ຺ຕຈິຕ຺ຕາຕິ ອຸພ຺ຠນ຺ຕຈິຕ຺ຕາ ສມາຘິວິຣເຫນ ລທ຺ໂຘກາເສນ ອຸທ຺ຘຈ຺ເຈນ. ປາກຕິນ຺ທ຺ຣິຍາຕິ ອສໍວຸຕິນ຺ທ຺ຣິຍາ. ອິທ຺ຘາຠິສງ຺ຂາຣນ຺ຕິ ອາໂປກສິຓໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວຸຏ຺ຐາຍ ປາສາທປຕິຏ຺ຐິຕໍ ປຖວິຠາຄໍ ‘‘ອຸທກ’’ນ຺ຕິ ອຘິຏ຺ຐາຍ, ອຸທກປິຏ຺ເຐ ຐິຕປາສາທໍ ເວຫາສໍ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ອງ຺ຄຸຏ຺ຐເກນ ປຫຣິ. ຄມ຺ຠີຣເນໂມຕິ ຄມ຺ຠີຣອາວາໂຏ, ຄມ຺ຠີຣຠູມິຠາຄໍ ອນຸປວິຏ຺ໂຐຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຸນິຂາໂຕຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ນິຂາໂຕ, ໂກຏ຺ເຏຕ຺ວາ ສຸຏ຺ຐຸ ຐປິໂຕ. ອິຘ ອຠິຎ຺ຎາປາທກິທ຺ຘິ ກຖິຕາ.

໕. ອຸຓ຺ຓາຠພ຺ຣາຫ຺ມຓສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໘໒໗. ປຎ຺ຈເມ ຉນ຺ທປ຺ປຫານຕ຺ຖນ຺ຕິ ຕຓ຺ຫາຉນ຺ທສ຺ສ ປຫານຕ຺ຖໍ. ອິຘາປິ ວິວຏ຺ຏປາທກິທ຺ຘິ ກຖິຕາ.

໙. ອິທ຺ຘາທິເທສນາສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໘໓໑. ນວເມ ໂຍ ໂສ ຠິກ຺ຂເວ ມຄ຺ໂຄຕິ ອຠິຎ຺ຎາປາທກໍ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ.

໑໐. ວິຠງ຺ຄສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໘໓໒. ທສເມ ໂກສຊ຺ຊສຫຄໂຕຕິ ອິຘ ຠິກ຺ຂຸ ຉນ຺ທໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ມນສິກໂຣນ຺ໂຕ ນິສີທຕິ. ອຖສ຺ສ ຈິຕ຺ເຕ ລີນາກາໂຣ ໂອກ຺ກມຕິ, ໂສ ‘‘ລີນາກາໂຣ ເມ ໂອກ຺ກນ຺ໂຕ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ອປາຍຠເຍນ ຈິຕ຺ຕໍ ຕຊ຺ເຊຕ຺ວາ ປຸນ ຉນ຺ທໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ມນສິ ກໂຣຕິ. ອຖສ຺ສ ປຸນ ລີນາກາໂຣ ໂອກ຺ກມຕິ. ໂສ ປຸນ ອປາຍຠເຍນ ຈິຕ຺ຕໍ ຕຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຉນ຺ທໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ມນສິ ກໂຣຕີຕິ ເອວມສ຺ສ ໂກສຊ຺ເຊນ ໂວກິຓ຺ຓຕ຺ຕາ ຉນ຺ໂທ ໂກສຊ຺ຊສຫຄໂຕ ນາມ ໂຫຕິ. ໂກສຊ຺ຊສມ຺ປຍຸຕ຺ໂຕຕິ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນໍ.

ອຸທ຺ຘຈ຺ຈສຫຄໂຕຕິ ອິຘ ຠິກ຺ຂຸ ຉນ຺ທໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ມນສິກໂຣນ຺ໂຕ ນິສີທຕິ. ອຖສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸທ຺ຘຈ຺ເຈ ປຕຕິ. ໂສ ພຸທ຺ຘຘມ຺ມສງ຺ຆຄຸເຓ ອາວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ຫາເສຕ຺ວາ ໂຕເສຕ຺ວາ ກມ຺ມນິຍໍ ກຕ຺ວາ ປຸນ ຉນ຺ທໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ມນສິ ກໂຣຕິ. ອຖສ຺ສ ປຸນ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸທ຺ຘຈ຺ເຈ ປຕຕິ. ໂສ ປຸນ ພຸທ຺ຘຘມ຺ມສງ຺ຆຄຸເຓ ອາວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ຫາເສຕ຺ວາ ໂຕເສຕ຺ວາ ກມ຺ມນິຍໍ ກຕ຺ວາ ຉນ຺ທໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ມນສິ ກໂຣຕີຕິ ເອວມສ຺ສ ອຸທ຺ຘຈ຺ເຈນ ໂວກິຓ຺ຓຕ຺ຕາ ຉນ຺ໂທ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈສຫຄໂຕ ນາມ ໂຫຕິ.

ຖິນມິທ຺ຘສຫຄໂຕຕິ ອິຘ ຠິກ຺ຂຸ ຉນ຺ທໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ມນສິກໂຣນ຺ໂຕ ນິສີທຕິ. ອຖສ຺ສ ຖິນມິທ຺ຘໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ໂສ ‘‘ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ເມ ຖິນມິທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ ຎຕ຺ວາ ອຸທເກນ ມຸຂໍ ປຸຎ຺ຉິຕ຺ວາ, ກຓ຺ເຓ ອາກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ປຄຸຓໍ ຘມ຺ມໍ ສຊ຺ຌາຍິຕ຺ວາ ທິວາ ຄຫິຕໍ ວາ ອາໂລກສຎ຺ຎໍ ມນສິກຣິຕ຺ວາ ຖິນມິທ຺ຘໍ ວິໂນເທຕ຺ວາ ປຸນ ຉນ຺ທໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ມນສິ ກໂຣຕິ. ອຖສ຺ສ ປຸນ ຖິນມິທ຺ຘໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ໂສ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ປຸນ ຖິນມິທ຺ຘໍ ວິໂນເທຕ຺ວາ ຉນ຺ທໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ມນສິ ກໂຣຕີຕິ ເອວມສ຺ສ ຖິນມິທ຺ເຘນ ໂວກິຓ຺ຓຕ຺ຕາ ຉນ຺ໂທ ຖິນມິທ຺ຘສຫຄໂຕ ນາມ ໂຫຕິ.

ອນຸວິກ຺ຂິຕ຺ໂຕຕິ ອິຘ ຠິກ຺ຂຸ ຉນ຺ທໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ມນສິກໂຣນ຺ໂຕ ນິສີທຕິ. ອຖສ຺ສ ກາມຄຸຓາຣມ຺ມເຓ ຈິຕ຺ຕໍ ວິກ຺ຂິປຕິ. ໂສ ‘‘ພຫິທ຺ຘາ ວິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ເມ ຈິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ຎຕ຺ວາ ອນມຕຄ຺ຄ (ສໍ. ນິ. ໒.໑໒໔-໑໒໕) ເທວທູຕ- (ມ. ນິ. ໓.໒໖໑) ເຈໂລປມ (ສໍ. ນິ. ໕.໑໑໐໔) ອນາຄຕຠຍສຸຕ຺ຕາທີນິ (ອ. ນິ. ໕.໗໗) ອາວຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ສຸຕ຺ຕທຓ຺ເຑນ ຈິຕ຺ຕໍ ຕຊ຺ເຊຕ຺ວາ ກມ຺ມນິຍໍ ກຕ຺ວາ ປຸນ ຉນ຺ທໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ມນສິ ກໂຣຕິ. ອຖສ຺ສ ປຸນ ຈິຕ຺ຕໍ ວິກ຺ຂິປຕິ. ໂສ ປຸນ ສຸຕ຺ຕທຓ຺ເຑນ ຈິຕ຺ຕໍ ກມ຺ມນິຍໍ ກຕ຺ວາ ຉນ຺ທໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ມນສິ ກໂຣຕີຕິ ເອວມສ຺ສ ກາມວິຕກ຺ກໂວກິຓ຺ຓຕ຺ຕາ ຉນ຺ໂທ ພຫິທ຺ຘາ ປຎ຺ຈ ກາມຄຸເຓ ອາຣພ຺ຠ ອນຸວິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ອນຸວິສໂຏ ໂຫຕິ.

ຍຖາ ປຸເຣ ຕຖາ ປຈ຺ຉາຕິ ກມ຺ມຏ຺ຐານວເສນປິ ເທສນາວເສນປິ ປຸຣິມປຈ຺ຉິມຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ກຖໍ? ກມ຺ມຏ຺ຐາເນ ຕາວ ກມ຺ມຏ຺ຐານສ຺ສ ອຠິນິເວໂສ ປຸເຣ ນາມ, ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຈ຺ຉາ ນາມ. ຕຕ຺ຖ ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ມູລກມ຺ມຏ຺ຐາເນ ອຠິນິວິສິຕ຺ວາ ອຕິລີນາທີສຸ ຈຕູສຸ ຐາເນສຸ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ໂອກ຺ກມນໍ ປຏິເສເຘຕ຺ວາ, ທຸຏ຺ຐໂຄເຓ ໂຍເຊຕ຺ວາ ສາເຣນ຺ໂຕ ວິຍ ຈຕຸຣສ຺ສຆຏິກໍ ໂອຕາເຣນ຺ໂຕ ວິຍ ຈຕຸນ຺ນໍ ຐານານໍ ເອກຏ຺ຐາເນປິ ອສຊ຺ຊນ຺ໂຕ ສງ຺ຂາເຣ ສມ຺ມສິຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓາຕິ. ອຍມ຺ປິ ຍຖາ ປຸເຣ ຕຖາ ປຈ຺ຉາ ວິຫຣຕິ ນາມ. ອຍໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານວເສນ ປຸຣິມປຈ຺ຉິມຕາ. ເທສນາວເສນ ປນ ເກສາ ປຸເຣ ນາມ, ມຕ຺ຖລຸງ຺ຄໍ ປຈ຺ຉາ ນາມ. ຕຕ຺ຖ ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ເກເສສຸ ອຠິນິວິສິຕ຺ວາ ວຓ຺ຓສຓ຺ຐານາທິວເສນ ເກສາທໂຍ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ຈຕູສຸ ຐາເນສຸ ອສຊ຺ຊນ຺ໂຕ ຍາວ ມຕ຺ຖລຸງ຺ຄາ ຠາວນໍ ປາເປຕິ, ອຍມ຺ປິ ຍຖາ ປຸເຣ ຕຖາ ປຈ຺ຉາ ວິຫຣຕິ ນາມ. ເອວໍ ເທສນາວເສນ ປຸຣິມປຈ຺ຉິມຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ຍຖາ ປຈ຺ຉາ ຕຖາ ປຸເຣຕິ ອິທໍ ປຸຣິມສ຺ເສວ ເວວຈນໍ.

ຍຖາ ອໂຘ ຕຖາ ອຸທ຺ຘນ຺ຕິ ອິທໍ ສຣີຣວເສນ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເຕເນວາຫ ‘‘ອຸທ຺ຘໍ ປາທຕລາ ອໂຘ ເກສມຕ຺ຖກາ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ປາທຕລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ເກສມຕ຺ຖກາ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສາກາຣວເສນ ວາ ປາທງ຺ຄຸລິອຄ຺ຄປພ຺ພຏ຺ຐິໂຕ ຍາວ ສີສກຏາຫໍ, ສີສກຏາຫໂຕ ຍາວ ປາທງ຺ຄຸລີນໍ ອຄ຺ຄປພ຺ພຏ຺ຐີນິ, ຕາວ ອຏ຺ຐິວເສນ ວາ ຠາວນໍ ປາເປຕິ ຈຕູສຸ ຐາເນສຸ ເອກຏ຺ຐາເນປິ ອສຊ຺ຊນ຺ໂຕ. ອຍໍ ຍຖາ ອຸທ຺ຘໍ ຕຖາ ອໂຘ, ຍຖາ ອໂຘ ຕຖາ ອຸທ຺ຘໍ ວິຫຣຕິ ນາມ.

ເຍຫິ ອາກາເຣຫີຕິ ເຍຫິ ໂກຏ຺ຐາເສຫິ. ເຍຫິ ລິງ຺ເຄຫີຕິ ເຍຫິ ສຓ຺ຐາເນຫິ. ເຍຫິ ນິມິຕ຺ເຕຫີຕິ ເຍຫິ ອຸປຏ຺ຐາເນຫິ. ອາໂລກສຎ຺ຎາ ສຸຄ຺ຄຫິຕາ ໂຫຕີຕິ ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ອງ຺ຄເຓ ນິສີທິຕ຺ວາ ອາໂລກສຎ຺ຎໍ ມນສິ ກໂຣຕິ, ກາເລນ ນິມີເລຕິ, ກາເລນ ອຸມ຺ມີເລຕິ. ອຖສ຺ສ ຍທາ ນິມີເລນ຺ຕສ຺ສາປິ ອຸມ຺ມີເລຕ຺ວາ ໂອໂລເກນ຺ຕສ຺ສ ວິຍ ເອກສທິສເມວ ອຸປຏ຺ຐາຕິ, ຕທາ ອາໂລກສຎ຺ຎາ ຊາຕາ ນາມ ໂຫຕິ. ‘‘ທິວາສຎ຺ຎາ’’ຕິປິ ຕສ຺ເສວ ນາມໍ. ສາ ຈ ປນ ຣຕ຺ຕິໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ສຸຄ຺ຄຫິຕາ ນາມ ໂຫຕິ. ສ຺ວາຘິຏ຺ຐິຕາຕິປິ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນໍ. ສຸຏ຺ຐຸ ອຘິຏ຺ຐິຕາ ສຸຏ຺ຐຸ ຐປິຕາ ສ຺ວາຘິຏ຺ຐິຕາ ນາມ ວຸຈ຺ຈຕິ. ສາ ອຕ຺ຖໂຕ ສຸຄ຺ຄຫິຕາເຍວ. ໂຍ ວາ ອາໂລເກນ ຖິນມິທ຺ຘໍ ວິໂນເທຕ຺ວາ ຉນ຺ທໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ມນສິ ກໂຣຕິ, ຕສ຺ສ ທິວາປິ ອາໂລກສຎ຺ຎາ ສຸຄ຺ຄຫິຕາ ສ຺ວາຘິຏ຺ຐິຕາ ນາມ. ຣຕ຺ຕິ ວາ ໂຫຕຸ ທິວາ ວາ ເຍນ ອາໂລເກນ ຖິນມິທ຺ຘໍ ວິໂນເທຕ຺ວາ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ມນສິ ກໂຣຕິ, ຕສ຺ມິໍ ຖິນມິທ຺ຘວິໂນທເນ ອາໂລເກ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ສຎ຺ຎາ ສຸຄ຺ຄຫິຕາເຍວ ນາມ. ວີຣິຍາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ຉນ຺ນໍ ອຠິຎ຺ຎານໍ ປາທກິທ຺ຘິ ກຖິຕາ.

ປາສາທກມ຺ປນວຄ຺ໂຄ ທຸຕິໂຍ.

໓. ອໂຍຄຸຬວຄ຺ໂຄ

໒. ອໂຍຄຸຬສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໘໓໔. ຕຕິຍວຄ຺ຄສ຺ສ ທຸຕິເຍ ອິມິນາ ຈາຕຸມຫາຠູຕິເກນາຕິ ອິມິນາ ຈຕຸມຫາຠູຕມເຍນ ເອວໍ ຠາຣິເກນ ຄຣຸເກນ ສມາເນນາປິ. ໂອມາຕີຕິ ປໂຫຕິ ສກ຺ໂກຕິ, ອິທໍ ເຕປິຏເກ ພຸທ຺ຘວຈເນ ອສມ຺ຠິນ຺ນປທໍ. ກາຍມ຺ປິ ຈິຕ຺ເຕ ສໂມທຫຕີຕິ ກາຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຈິຕ຺ເຕ ອາໂຣເປຕິ, ຈິຕ຺ຕສນ຺ນິສ຺ສິຕໍ ກໂຣຕິ, ຈິຕ຺ຕຄຕິຍາ ເປເສຕິ. ຈິຕ຺ຕໍ ນາມ ມຫຄ຺ຄຕຈິຕ຺ຕໍ, ຈິຕ຺ຕຄຕິຄມນໍ ລຫຸກໍ ໂຫຕິ. ຈິຕ຺ຕມ຺ປິ ກາເຍ ສໂມທຫຕີຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ກາເຍ ອາໂຣເປຕິ, ກາຍສນ຺ນິສ຺ສິຕໍ ກໂຣຕິ, ກາຍຄຕິຍາ ເປເສຕິ, ກາໂຍ ນາມ ກຣຊກາໂຍ, ກາຍຄຕິຄມນໍ ທນ຺ຘໍ ໂຫຕິ. ສຸຂສຎ຺ຎຎ຺ຈ ລຫຸສຎ຺ຎຎ຺ຈາຕິ ອຠິຎ຺ຎາຈິຕ຺ຕສຫຊາຕສຎ຺ຎາ. ສາ ຫິ ສນ຺ຕສຸຂສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ສຸຂສຎ຺ຎາ ນາມ ໂຫຕິ, ກິເລສທນ຺ຘາຍິຕຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ອຠາວາ ລຫຸສຎ຺ຎາ ນາມ.

ອໂຍຄຸໂຬ ທິວສໍ ສນ຺ຕຕ຺ໂຕ ລຫຸຕໂຣ ເຈວ ໂຫຕີຕິ ໂສ ຫິ ທ຺ວີຫິ ຕີຫິ ຊເນຫິ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ກມ຺ມາຣຸທ຺ຘເນ ປກ຺ຂິຕ຺ໂຕປິ ທິວສໍ ປຈ຺ຈມາໂນ ວິວຣານຸປວິຏ຺ເຐນ ເຕເຊນ ເຈວ ວາເຍນ ຈ ວາໂຍສຫຄໂຕ ຈ ອຸສ຺ມາສຫຄໂຕ ຈ ເຕໂຊສຫຄໂຕ ຈ ຫຸຕ຺ວາ ເອວໍ ລຫຸໂກ ໂຫຕິ, ຍຖາ ນໍ ກມ຺ມາໂຣ ມຫາສຓ຺ຑາເສນ ຄເຫຕ຺ວາ ເອກໂຕ ປຣິວຕ຺ເຕຕິ ອຸກ຺ຂິປຕິ ພຫິ ນີຫຣຕິ. ເອວໍ ປນ ມຸທຸ ຈ ໂຫຕິ ກມ຺ມນິໂຍ ຈ. ຍຖາ ນໍ ໂສ ຂຓ຺ຑໍ ຂຓ຺ຑໍ ວິຈ຺ຉິນ຺ທຕິ, ກູເຏນ ຫນນ຺ໂຕ ທີຆຈຕຸຣສ຺ສາທິເຠທໍ ກໂຣຕິ. ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ວິກຸພ຺ພນິທ຺ຘິ ກຖິຕາ.

໓-໑໐. ຠິກ຺ຂຸສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ

໘໓໕-໘໔໒. ຕຕິເຍ ວິວຏ຺ຏປາທກິທ຺ຘິ ກຖິຕາ, ຕຖາ ຈຕຸຕ຺ເຖ. ອປິຈ ທ຺ເວ ຜລານິ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ເຫຏ຺ຐາ ມິສ຺ສກິທ຺ຘິປາທາ ກຖິຕາ, ສຕ຺ຕສຸ ຜເລສຸ ປຸພ຺ພຠາຄາ. ສຕ຺ຕມາທີນິ ຈຕ຺ຕາຣິ ເຫຏ຺ຐາ ກຖິຕນຍາເນວ.

໑໑-໑໒. ໂມຄ຺ຄລ຺ລານສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ

໘໔໓-໘໔໔. ເອກາທສມທ຺ວາທສເມສຸ ຉ ອຠິຎ຺ຎາ ກຖິຕາ. ເສສໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວາຕິ.

ອິທ຺ຘິປາທສໍຍຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.