໔. ເອກພີຊີສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໔໙໔. ຈຕຸຕ຺ເຖ ຕໂຕ ມຸທຸຕເຣຫີຕິ ວິປສ຺ສນໂຕ ນິສ຺ສກ຺ກໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ສມຕ຺ຕານິ ຫິ ປຎ຺ຈິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄສ຺ສ ວິປສ຺ສນິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ, ຕໂຕ ມຸທຸຕຣານິ ອນ຺ຕຣາປຣິນິພ຺ພາຍິສ຺ສ ວິປສ຺ສນິນ຺ທ຺ຣິຍານິ, ຕໂຕ ມຸທຸຕຣານິ ອຸປຫຈ຺ຈປຣິນິພ຺ພາຍິສ຺ສ, ຕໂຕ ມຸທຸຕຣານິ ອສງ຺ຂາຣປຣິນິພ຺ພາຍິສ຺ສ, ຕໂຕ ມຸທຸຕຣານິ ສສງ຺ຂາຣປຣິນິພ຺ພາຍິສ຺ສ, ຕໂຕ ມຸທຸຕຣານິ ອຸທ຺ຘໍໂສຕອກນິຏ຺ຐຄາມິສ຺ສ ວິປສ຺ສນິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ນາມ. ອິຘາປິ ປຸຣິມນເຍເນວ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄ ຐຕ຺ວາ ປຎ຺ຈ ນິສ຺ສກ຺ການິ ນີຫຣິຕພ຺ພານິ.

ຍຖາ ປນ ປຸຣິມນເຍ ສກທາຄາມິມຄ຺ເຄ ຐຕ຺ວາ ຕີຓິ ນິສ຺ສກ຺ການິ, ເອວມິຘ ປຎ຺ຈ ນີຫຣິຕພ຺ພານິ. ສກທາຄາມິມຄ຺ຄສ຺ສ ຫິ ວິປສ຺ສນິນ຺ທ຺ຣິເຍຫິ ມຸທຸຕຣານິ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄສ຺ສ ວິປສ຺ສນິນ຺ທ຺ຣິຍານິ, ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄສ຺ສ ຈ ເຕຫິ ວິປສ຺ສນິນ຺ທ຺ຣິເຍຫິ ມຸທຸຕຣານິ ເອກພີຊິອາທີນໍ ມຄ຺ຄສ຺ສ ວິປສ຺ສນິນ຺ທ຺ຣິຍານິ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ເອກພີຊີຕິອາທີສຸ ໂຍ ໂສຕາປນ຺ໂນ ຫຸຕ຺ວາ ເອກເມວ ອຕ຺ຕຠາວໍ ຊເນຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓາຕິ, ອຍໍ ເອກພີຊີ ນາມ. ຍຖາຫ ‘‘ກຕໂມ ຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ເອກພີຊີ, ອິເຘກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ຕິຓ຺ຓໍ ສໍໂຍຊນານໍ ປຣິກ຺ຂຍາ ໂສຕາປນ຺ໂນ ໂຫຕິ ອວິນິປາຕຘມ຺ໂມ ນິຍໂຕ ສມ຺ໂພຘິປຣາຍໂຓ, ໂສ ເອກຎ຺ເຎວ ມານຸສກໍ ຠວໍ ສນ຺ຘາວິຕ຺ວາ ສໍສຣິຕ຺ວາ ທຸກ຺ຂສ຺ສນ຺ຕໍ ກໂຣຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ປຸຄ຺ຄໂລ ເອກພີຊີ’’ຕິ (ປຸ. ປ. ໓໓).

ໂຍ ປນ ທ຺ເວ ຕໂຍ ຠເວ ສໍສຣິຕ຺ວາ ທຸກ຺ຂສ຺ສນ຺ຕໍ ກໂຣຕິ, ອຍໍ ໂກລໍໂກໂລ ນາມ. ຍຖາຫ ‘‘ກຕໂມ ຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ໂກລໍໂກໂລ. ອິເຘກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ຕິຓ຺ຓໍ ສໍໂຍຊນານໍ ປຣິກ຺ຂຍາ ໂສຕາປນ຺ໂນ ໂຫຕິ ອວິນິປາຕຘມ຺ໂມ ນິຍໂຕ ສມ຺ໂພຘິປຣາຍໂຓ, ໂສ ທ຺ເວ ວາ ຕີຓິ ວາ ກຸລານິ ສນ຺ຘາວິຕ຺ວາ ສໍສຣິຕ຺ວາ ທຸກ຺ຂສ຺ສນ຺ຕໍ ກໂຣຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ປຸຄ຺ຄໂລ ໂກລໍໂກໂລ’’ຕິ (ປຸ. ປ. ໓໒). ຕຕ຺ຖ ກຸລານີຕິ ຠວາ ເວທິຕພ຺ພາ. ‘‘ທ຺ເວ ວາ ຕີຓິ ວາ’’ຕິ ອິທໍ ເທສນາມຕ຺ຕເມວ, ຍາວ ຉຏ຺ຐຠວາ ສໍສຣນ຺ໂຕ ປນ ໂກລໍໂກໂລວ ໂຫຕິ.

ຍສ຺ສ ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປຣມາ ອຸປປຕ຺ຕິ, ອຏ຺ຐມໍ ຠວໍ ນາທິຍຕິ, ອຍໍ ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸປຣໂມ ນາມ. ຍຖາຫ ‘‘ກຕໂມ ຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸປຣໂມ. ອິເຘກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ຕິຓ຺ຓໍ ສໍໂຍຊນານໍ ປຣິກ຺ຂຍາ ໂສຕາປນ຺ໂນ ໂຫຕິ ອວິນິປາຕຘມ຺ໂມ ນິຍໂຕ ສມ຺ໂພຘິປຣາຍໂຓ, ໂສ ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ເທເວ ຈ ມນຸສ຺ເສ ຈ ສນ຺ຘາວິຕ຺ວາ ສໍສຣິຕ຺ວາ ທຸກ຺ຂສ຺ສນ຺ຕໍ ກໂຣຕິ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ປຸຄ຺ຄໂລ ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸປຣໂມ’’ຕິ (ປຸ. ປ. ໓໑).

ຠຄວຕາ ຄຫິຕນາມວເສເນວ ເຈຕານິ ເຕສໍ ນາມານິ. ‘‘ເອຕ຺ຕກຎ຺ຫິ ຐານໍ ຄໂຕ ເອກພີຊີ ນາມ ໂຫຕິ, ເອຕ຺ຕກໍ ໂກລໍໂກໂລ, ເອຕ຺ຕກໍ ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸປຣໂມ’’ຕິ ຠຄວຕາ ເອເຕສໍ ນາມໍ ຄຫິຕໍ. ນິຍມໂຕ ປນ ‘‘ອຍໍ ເອກພີຊີ, ອຍໍ ໂກລໍໂກໂລ, ອຍໍ ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸປຣໂມ’’ຕິ ນຕ຺ຖິ.

ໂກ ປນ ເນສໍ ເອຕໍ ປເຠທໍ ນິຍເມຕີຕິ? ເກຈິ ປນ ເຖຣາ ‘‘ປຸພ຺ພເຫຕຸ ນິຍເມຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ເກຈິ ‘‘ປຐມມຄ຺ໂຄ’’, ເກຈິ ‘‘ອຸປຣິມ ຕໂຍ ມຄ຺ຄາ’’, ເກຈິ ‘‘ຕິຓ຺ຓໍ ມຄ຺ຄານໍ ວິປສ຺ສນາ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ປຸພ຺ພເຫຕຸ ນິຍເມຕີ’’ຕິ ວາເທ ປຐມມຄ຺ຄສ຺ສ ອຸປນິສ຺ສໂຍ ກໂຕ ນາມ ໂຫຕິ, ອຸປຣິ ຕໂຍ ມຄ຺ຄາ ອນຸປນິສ຺ສຍາ ອຸປ຺ປນ຺ນາຕິ ວຈນໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ‘‘ປຐມມຄ຺ໂຄ ນິຍເມຕີ’’ຕິ ວາເທ ອຸປຣິ ຕິຓ຺ຓໍ ມຄ຺ຄານໍ ນິຣຕ຺ຖກຕາ ອາປຊ຺ຊຕິ. ‘‘ອຸປຣິ ຕໂຍ ມຄ຺ຄາ ນິຍເມນ຺ຕີ’’ຕິ ວາເທ ປຐມມຄ຺ເຄ ອນຸປ຺ປນ຺ເນວ ອຸປຣິ ຕໂຍ ມຄ຺ຄາ ອຸປ຺ປນ຺ນາຕິ ອາປຊ຺ຊຕິ. ‘‘ຕິຓ຺ຓໍ ມຄ຺ຄານໍ ວິປສ຺ສນາ ນິຍເມຕີ’’ຕິ ວາໂທ ປນ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ສເຈ ຫິ ອຸປຣິ ຕິຓ຺ຓໍ ມຄ຺ຄານໍ ວິປສ຺ສນາ ພລວຕີ ໂຫຕິ, ເອກພີຊີ ນາມ ໂຫຕິ, ຕໂຕ ມນ຺ທຕຣາຍ ໂກລໍໂກໂລ, ຕໂຕ ມນ຺ທຕຣາຍ ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸປຣໂມຕິ.

ເອກຈ຺ໂຈ ຫິ ໂສຕາປນ຺ໂນ ວຏ຺ຏຊ຺ຌາສໂຍ ໂຫຕິ ວຏ຺ຏາຠິຣໂຕ ປຸນປ຺ປຸນໍ ວຏ຺ຏສ຺ມິໍເຍວ ວິຈຣຕິ ສນ຺ທິສ຺ສຕິ. ອນາຖປິຓ຺ຑິໂກ ເສຏ຺ຐິ, ວິສາຂາ ອຸປາສິກາ, ຈູຬຣຖມຫາຣຖາ ເທວປຸຕ຺ຕາ, ອເນກວຓ຺ໂຓ ເທວປຸຕ຺ໂຕ, ສກ຺ໂກ ເທວຣາຊາ, ນາຄທຕ຺ໂຕ ເທວປຸຕ຺ໂຕຕິ ອິເມ ຫິ ເອຕ຺ຕກາ ຊນາ ວຏ຺ຏຊ຺ຌາສຍາ ວຏ຺ຏາຠິຣຕາ ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຉ ເທວໂລເກ ໂສເຘຕ຺ວາ ອກນິຏ຺ເຐ ຐຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພາຍິສ຺ສນ຺ຕິ, ອິເມ ອິຘ ນ ຄຫິຕາ. ນ ເກວລຎ຺ຈິເມ, ໂຍປິ ມນຸສ຺ເສສຸເຍວ ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ສໍສຣິຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓາຕິ, ໂຍປິ ເທວໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ເທເວສຸເຍວ ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ອປຣາປຣໍ ສໍສຣິຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓາຕິ, ອິເມປິ ອິຘ ນ ຄຫິຕາ. ກາເລນ ເທເວ, ກາເລນ ມນຸສ຺ເສ ສໍສຣິຕ຺ວາ ປນ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓນ຺ໂຕວ ອິຘ ຄຫິໂຕ. ຕສ຺ມາ ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸປຣໂມຕິ ອິທໍ ອິຘຏ຺ຐກໂວກິຓ຺ຓສຸກ຺ຂວິປສ຺ສກສ຺ສ ນາມໍ ກຖິຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ຘມ຺ມານຸສາຣີ ສທ຺ຘານຸສາຣີຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ອິມສ຺ມິໍ ສາສເນ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕນ຺ຕສ຺ສ ທ຺ເວ ຘຸຣານິ, ທ຺ເວ ສີສານິ, ທ຺ເວ ອຠິນິເວສາ – ສທ຺ຘາຘຸຣໍ, ປຎ຺ຎາຘຸຣໍ, ສທ຺ຘາສີສໍ, ປຎ຺ຎາສີສໍ, ສທ຺ຘາຠິນິເວໂສ, ປຎ຺ຎາຠິນິເວໂສຕິ. ຕຕ຺ຖ ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ‘‘ສເຈ ສທ຺ຘາຍ ສກ຺ກາ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕຸໍ, ນິພ຺ພຕ຺ເຕສ຺ສາມິ ໂລກຸຕ຺ຕຣມຄ຺ຄ’’ນ຺ຕິ ສທ຺ຘໍ ຘຸຣໍ ກຕ຺ວາ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕິ, ໂສ ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ສທ຺ຘານຸສາຣີ ນາມ ໂຫຕິ. ຜລກ຺ຂເຓ ປນ ສທ຺ຘາວິມຸຕ຺ໂຕ ນາມ ຫຸຕ຺ວາ ເອກພີຊີ ໂກລໍໂກໂລ ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸປຣໂມຕິ ຕິວິໂຘ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ເອເກໂກ ທຸກ຺ຂາປຏິປທາທິວເສນ ຈຕຸພ຺ພິຘຠາວໍ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ສທ຺ຘາຘຸເຣນ ທ຺ວາທສ ຊນາ ໂຫນ຺ຕິ.

ໂຍ ປນ ‘‘ສເຈ ປຎ຺ຎາຍ ສກ຺ກາ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕຸໍ, ນິພ຺ພຕ຺ເຕສ຺ສາມິ ໂລກຸຕ຺ຕຣມຄ຺ຄ’’ນ຺ຕິ ປຎ຺ຎໍ ຘຸຣໍ ກຕ຺ວາ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕິ, ໂສ ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ຘມ຺ມານຸສາຣີ ນາມ ໂຫຕິ. ຜລກ຺ຂເຓ ປນ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ໂຕ ນາມ ຫຸຕ຺ວາ ເອກພີຊິອາທິເຠເທນ ທ຺ວາທສເຠໂທວ ໂຫຕິ. ເອວໍ ທ຺ເວ ມຄ຺ຄຏ຺ຐາ ຜລກ຺ຂເຓ ຈຕຸວີສຕິ ໂສຕາປນ຺ນາ ໂຫນ຺ຕີຕິ.

ຕິປິຏກຕິສ຺ສຕ຺ເຖໂຣ ກິຣ ‘‘ຕີຓິ ປິຏການິ ໂສເຘສ຺ສາມີ’’ຕິ ປຣຕີຣໍ ຄໂຕ. ຕໍ ເອໂກ ກຸຏຸມ຺ພິໂກ ຈຕູຫິ ປຈ຺ຈເຍຫິ ອຸປຏ຺ຐາສິ, ເຖໂຣ ອາຄມນກາເລ ‘‘ຄຈ຺ຉາມິ ອຸປາສກາ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ກຫໍ ຠນ຺ເຕ’’ຕິ? ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາຍານໍ ສນ຺ຕິກ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ນ ສກ຺ກາ, ຠນ຺ເຕ, ມຍາ ຄນ຺ຕຸໍ, ຠທ຺ທນ຺ຕໍ ປນ ນິສ຺ສາຍ ມຍາ ສາສນສ຺ສ ຄຸໂຓ ຎາໂຕ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ປຣມ຺ມຸຂາ ກີທິສໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອຸປສງ຺ກມາມີ’’ຕິ? ອຖ ນໍ ເຖໂຣ ອາຫ – ‘‘ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ຈຕຸວີສຕິ ໂສຕາປນ຺ເນ ທ຺ວາທສ ສກທາຄາມີ ອຏ຺ຐຈຕ຺ຕາລີສ ອນາຄາມີ ທ຺ວາທສ ອຣຫນ຺ເຕ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຘມ຺ມກຖໍ ກເຖຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ເອວຣູປໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອຸປຏ຺ຐາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ວິປສ຺ສນາ ກຖິຕາຕິ.