໑໐. ຠິກ຺ຂຸສໍຍຸຕ຺ຕໍ

໑. ໂກລິຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໓໕. ຠິກ຺ຂຸສໍຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຐເມ, ອາວຸໂສຕິ ສາວການໍ ອາລາໂປ. ພຸທ຺ຘາ ຫິ ຠຄວນ຺ໂຕ ສາວເກ ອາລປນ຺ຕາ, ‘‘ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິ ອາລປນ຺ຕິ, ສາວກາ ປນ ‘‘ພຸທ຺ເຘຫິ ສທິສາ ມາ ໂຫມາ’’ຕິ, ‘‘ອາວຸໂສ’’ຕິ ປຐມໍ ວຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ, ‘‘ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິ ຠຓນ຺ຕິ. ພຸທ຺ເຘຫິ ຈ ອາລປິເຕ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ, ‘‘ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ປຏິວຈນໍ ເທຕິ ສາວເກຫິ, ‘‘ອາວຸໂສ’’ຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ຍສ຺ມາ ທຸຕິຍຊ຺ຌາເນ ວິຕກ຺ກວິຈາຣາ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕິ, ເຍສໍ ນິໂຣຘາ ສທ຺ທາຍຕນໍ ອປ຺ປວຕ຺ຕິໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕສ຺ມາ ຍເທຕໍ ທຸຕິຍໍ ຌານໍ ນາມ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ‘‘ອຣິຍານໍ ຕຸຓ຺ຫີຠາໂວ’’ຕິ. ອຍເມຕ຺ຖ ໂຍຊນາ. ‘‘ຘມ຺ມີ ວາ ກຖາ ອຣິໂຍ ວາ ຕຸຓ຺ຫີຠາໂວ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ກມ຺ມຏ຺ຐານມນສິກາໂຣປິ ປຐມຊ຺ຌານາທີນິປິ ອຣິໂຍ ຕຸຓ຺ຫີຠາໂວຕ຺ເວວ ສງ຺ຂໍ ຄຕານິ.

ວິຕກ຺ກສຫຄຕາຕິ ວິຕກ຺ກາຣມ຺ມຓາ. ສຎ຺ຎາມນສິກາຣາຕິ ສຎ຺ຎາ ຈ ມນສິກາໂຣ ຈ. ສມຸທາຈຣນ຺ຕີຕິ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ເຖຣສ຺ສ ກິຣ ທຸຕິຍຊ຺ຌານໍ ນ ປຄຸຓໍ. ອຖສ຺ສ ຕໂຕ ວຸຏ຺ຐິຕສ຺ສ ວິຕກ຺ກວິຈາຣາ ນ ສນ຺ຕໂຕ ອຸປຏ຺ຐຫິໍສຸ. ອິຈ຺ຈສ຺ສ ທຸຕິຍຊ຺ຌານມ຺ປິ ສຎ຺ຎາມນສິກາຣາປິ ຫານຠາຄິຍາວ ອເຫສຸໍ, ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ເອວມາຫ. ສຓ຺ຐເປຫີຕິ ສມ຺ມາ ຐເປຫິ. ເອໂກທິຠາວໍ ກໂຣຫີຕິ ເອກຄ຺ຄໍ ກໂຣຫິ. ສມາທຫາຕິ ສມ຺ມາ ອາທຫ ອາໂຣເປຫິ. ມຫາຠິຎ຺ຎຕນ຺ຕິ ຉຬຠິຎ຺ຎຕໍ. ສຕ຺ຖາ ກິຣ ອິມິນາ ອຸປາເຍນ ສຕ຺ຕ ທິວເສ ເຖຣສ຺ສ ຫານຠາຄິຍໍ ສມາຘິໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ເຖຣໍ ຉຬຠິຎ຺ຎຕໍ ປາເປສິ. ປຐມໍ.

໒. ອຸປຕິສ຺ສສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໓໖. ທຸຕິເຍ ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ ຕໍ ກິຎ຺ຈິ ໂລກສ຺ມິນ຺ຕິ ອິທໍ ອຕິອຸຬາຣມ຺ປິ ສຕ຺ຕໍ ວາ ສງ຺ຂາຣໍ ວາ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຕ຺ຖຸປິ ໂຂຕິ ອິທໍ ຍສ຺ມາ ອານນ຺ທຕ຺ເຖຣສ຺ສ ສຕ຺ຖຣິ ອຘິມຕ຺ໂຕ ຉນ຺ໂທ ຈ ເປມຎ຺ຈ, ຕສ຺ມາ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ອິມສ຺ສ ເຖຣສ຺ສ ສຕ຺ຖຸ ວິປຣິຓາເມນປິ ໂສກາທໂຍ ນຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ ຊານນຕ຺ຖໍ ປຸຈ຺ຉຕິ? ທີຆຣຕ຺ຕນ຺ຕິ ສູກຣຂຕເລຓທ຺ວາເຣ ທີຆນຂປຣິພ຺ພາຊກສ຺ສ ເວທນາປຣິຄ຺ຄຫສຸຕ຺ຕນ຺ຕໍ ເທສິຕທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຕິກ຺ກນ຺ຕກາລໍ ສນ຺ຘາຍາຫ. ຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ທິວເສ ເຖຣສ຺ສ ອິເມ ວຏ຺ຏານຸຄຕກິເລສາ ສມູຫຕາຕິ. ທຸຕິຍໍ.

໓. ຆຏສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໓໗. ຕຕິເຍ ເອກວິຫາເຣຕິ ເອກສ຺ມິໍ ຄພ຺ເຠ. ຕທາ ກິຣ ພຫູ ອາຄນ຺ຕຸກາ ຠິກ຺ຂູ ສນ຺ນິປຕິໍສຸ. ຕສ຺ມິໍ ປຣິເວຓຄ຺ເຄນ ວາ ວິຫາຣຄ຺ເຄນ ວາ ເສນາສເນສຸ ອປາປຸຓນ຺ເຕສຸ ທ຺ວິນ຺ນໍ ເຖຣານໍ ເອໂກ ຄພ຺ໂຠ ສມ຺ປຕ຺ໂຕ. ເຕ ທິວາ ປາຏິເຍກ຺ເກສຸ ຐາເນສຸ ນິສີທນ຺ຕິ, ຣຕ຺ຕິໍ ປນ ເນສໍ ອນ຺ຕເຣ ຈີວຣສາຓິໍ ປສາເຣນ຺ຕິ. ເຕ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ປຕ຺ຕປຕ຺ຕຏ຺ຐາເນເຍວ ນິສີທນ຺ຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເອກວິຫາເຣ’’ຕິ. ໂອຬາຣິເກນາຕິ ອິທໍ ໂອຬາຣິກາຣມ຺ມຓຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸທິພ຺ພໂສຕຘາຕຸວິຫາເຣນ ຫິ ໂສ ວິຫາສິ, ເຕສຎ຺ຈ ຣູປາຍຕນສທ຺ທາຍຕນສງ຺ຂາຕໍ ໂອຬາຣິກໍ ອາຣມ຺ມຓໍ. ອິຕິ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸນາ ຣູປສ຺ສ ທິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ທິພ຺ພາຍ ຈ ໂສຕຘາຕຸຍາ ສທ຺ທສ຺ສ ສຸຕຕ຺ຕາ ໂສ ວິຫາໂຣ ໂອຬາຣິໂກ ນາມ ຊາໂຕ. ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸ ວິສຸຊ຺ຌີຕິ ຠຄວໂຕ ຣູປທສ຺ສນຕ຺ຖາຍ ວິສຸທ຺ຘໍ ອໂຫສິ. ທິພ຺ພາ ຈ ໂສຕຘາຕູຕິ ສາປິ ຠຄວໂຕ ສທ຺ທສຸຓນຕ຺ຖໍ ວິສຸຊ຺ຌິ. ຠຄວໂຕປິ ເຖຣສ຺ສ ຣູປທສ຺ສນຕ຺ຖຎ຺ເຈວ ສທ຺ທສຸຓນຕ຺ຖຎ຺ຈ ຕທຸຠຍໍ ວິສຸຊ຺ຌິ. ຕທາ ກິຣ ເຖໂຣ ‘‘ກຖໍ ນຸ ໂຂ ເອຕຣຫິ ສຕ຺ຖາ ວິຫຣຕີ’’ຕິ ອາໂລກໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ສຕ຺ຖາຣໍ ເຊຕວເນ ວິຫາເຣ ຄນ຺ຘກຸຏິຍໍ ນິສິນ຺ນໍ ທິສ຺ວາ ຕສ຺ສ ທິພ຺ພາຍ ໂສຕຘາຕຸຍາ ສທ຺ທໍ ສຸຓິ. ສຕ຺ຖາປິ ຕເຖວ ອກາສິ. ເອວໍ ເຕ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ປສ຺ສິໍສຸ ເຈວ, ສທ຺ທຎ຺ຈ ອສ຺ໂສສຸໍ.

ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍຕິ ປຣິປຸຓ຺ຓວີຣິໂຍ ປຄ຺ຄຫິຕວີຣິໂຍ. ຍາວເທວ ອຸປນິກ຺ເຂປນມຕ຺ຕາຍາຕິ ຕິໂຍຊນສຫສ຺ສວິຕ຺ຖາຣສ຺ສ ຫິມວໂຕ ສນ຺ຕິເກ ຐປິຕາ ສາສປມຕ຺ຕາ ປາສາຓສກ຺ຂຣາ ‘‘ຫິມວາ ນຸ ໂຂ ມຫາ, ອຍໍ ນຸ ໂຂ ປາສາຓສກ຺ຂຣາ’’ຕິ ເອວໍ ຍາວ ອຸປນິກ຺ເຂປນມຕ຺ຕສ຺ເສວ ອຕ຺ຖາຍ ຠເວຍ຺ຍາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ປຣໂຕປິ ເອເສວ ນໂຍ. ກປ຺ປນ຺ຕິ ອາຍຸກປ຺ປໍ. ໂລຓຆຏາຍາຕິ ຈກ຺ກວາຬມຸຂວຏ຺ຏິຍາ ອາຘາຣກໍ ກຕ຺ວາ ມຸຂວຏ຺ຏິຍາ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກໍ ອາຫຈ຺ຈ ຐິຕາຍ ໂລຓຈາຏິຍາຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ອິເມ ປນ ເຖຣາ ອຸປມໍ ອາຫຣນ຺ຕາ ສຣິກ຺ຂເກເນວ ຈ ວິຊ຺ຊມານຄຸເຓນ ຈ ອາຫຣິໍສຸ. ກຖໍ? ອຍຎ຺ຫິ ອິທ຺ຘິ ນາມ ອຈ຺ຈຸຄ຺ຄຕຏ຺ເຐນ ເຈວ ວິປຸລຏ຺ເຐນ ຈ ຫິມວນ຺ຕສທິສາ, ປຎ຺ຎາ ຈຕຸຠູມກຘມ຺ເມ ອນຸປວິສິຕ຺ວາ ຐິຕຏ຺ເຐນ ສພ຺ພພ຺ຍຎ຺ຊເນສຸ ອນຸປວິຏ຺ຐໂລຓຣສສທິສາ. ເອວໍ ຕາວ ສຣິກ຺ຂກຏ຺ເຐນ ອາຫຣິໍສຸ. ສມາຘິລກ຺ຂຓໍ ປນ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານຕ຺ເຖຣສ຺ສ ວິຠູຕໍ ປາກຏໍ. ກິຎ຺ຈາປິ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ອວິຊ຺ຊມານອິທ຺ຘິ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ຠຄວຕາ ປນ ‘‘ເອຕທຄ຺ຄໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມມ ສາວການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອິທ຺ຘິມນ຺ຕານໍ ຍທິທໍ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ’’ຕິ ອຍເມວ ເອຕທຄ຺ເຄ ຐປິໂຕ. ວິປສ຺ສນາລກ຺ຂຓໍ ປນ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ວິຠູຕໍ ປາກຏໍ. ກິຎ຺ຈາປິ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານຕ຺ເຖຣສ຺ສາປິ ປຎ຺ຎາ ອຕ຺ຖິ, ຠຄວຕາ ປນ ‘‘ເອຕທຄ຺ຄໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມມ ສາວການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ມຫາປຎ຺ຎານໍ ຍທິທໍ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑.໑໘໙) ອຍເມວ ເອຕທຄ຺ເຄ ຐປິໂຕ. ຕສ຺ມາ ຍຖາ ເອເຕ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ຘຸຣໍ ນ ປາປຸຓນ຺ຕິ, ເອວໍ ວິຊ຺ຊມານຄຸເຓນ ອາຫຣິໍສຸ. ສມາຘິລກ຺ຂຓສ຺ມິຎ຺ຫິ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິໍ ຄໂຕ, ວິປສ຺ສນາລກ຺ຂເຓ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣ, ທ຺ວີສຸປິ ເອເຕສຸ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘຕິ. ຕຕິຍໍ.

໔. ນວສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໓໘. ຈຕຸຕ຺ເຖ ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ໂກຕິ ນິຣຸສ຺ສຸກ຺ໂກ. ສງ຺ກສາຍຕີຕິ ວິຫຣຕິ. ເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈນ຺ຕິ ຈີວເຣ ກຕ຺ຕພ຺ພກິຈ຺ຈໍ. ອາຠິເຈຕສິການນ຺ຕິ ອຠິຈິຕ຺ຕໍ ອຸຕ຺ຕມຈິຕ຺ຕໍ ນິສ຺ສິຕານໍ. ນິກາມລາຠີຕິ ອິຈ຺ຉິຕິຈ຺ຉິຕກ຺ຂເຓ ສມາປຊ຺ຊນສມຕ຺ຖຕາຍ ນິກາມລາຠີ. ອກິຈ຺ຉລາຠີຕິ ຌານປາຣິປນ຺ຖິເກ ສຸເຂນ ວິກ຺ຂມ຺ເຠຕ຺ວາ ສມາປຊ຺ຊນສມຕ຺ຖຕາຍ ອທຸກ຺ຂລາຠີ. ອກສິຣລາຠີຕິ ຍຖາປຣິຈ຺ເຉເທນ ວຸຏ຺ຐານສມຕ຺ຖຕາຍ ວິປຸລລາຠີ, ປຄຸຓຊ຺ຌາໂນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສິຖິລມາຣພ຺ຠາຕິ ສິຖິລວີຣິຍໍ ປວຕ຺ເຕຕ຺ວາ. ຈຕຸຕ຺ຖໍ.

໕. ສຸຊາຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໓໙. ປຎ຺ຈເມ ອຠິຣູໂປຕິ ອຎ຺ຎານິ ຣູປານິ ອຕິກ຺ກນ຺ຕຣູໂປ. ທສ຺ສນີໂຍຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພຍຸຕ຺ໂຕ. ປາສາທິໂກຕິ ທສ຺ສເນນ ຈິຕ຺ຕໍ ປສາເທຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ. ວຓ຺ຓໂປກ຺ຂຣຕາຍາຕິ ຉວິວຓ຺ຓສຸນ຺ທຣຕາຍ. ປຎ຺ຈມໍ.

໖. ລກຸຓ຺ຑກຠທ຺ທິຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໔໐. ຉຏ຺ເຐ ທຸພ຺ພຓ຺ຓນ຺ຕິ ວິຣູປສຣີຣວຓ຺ຓໍ. ໂອໂກຏິມກນ຺ຕິ ຣສ຺ສໍ. ປຣິຠູຕຣູປນ຺ຕິ ປມາຓວເສນ ປຣິຠູຕຊາຕິກໍ. ຕໍ ກິຣ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂູ, ‘‘ອາວຸໂສ ຠທ຺ທິຍ, ອາວຸໂສ, ຠທ຺ທິຍາ’’ຕິ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ປຣາມສິຕ຺ວາ ນານປ຺ປກາຣໍ ກີຬນ຺ຕິ ອາກຑ຺ຒນ຺ຕິ ປຣິກຑ຺ຒນ຺ຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຣິຠູຕຣູປ’’ນ຺ຕິ. ກສ຺ມາ ປເນສ ເອວຣູໂປ ຊາໂຕ? ອຍໍ ກິຣ ອຕີເຕ ເອໂກ ມຫາຣາຊາ ອໂຫສິ, ຕສ຺ສ ມຫລ຺ລກາ ຈ ມຫລ຺ລກິຕ຺ຖິໂຍ ຈ ປຏິກູລາ ໂຫນ຺ຕິ. ໂສ ສເຈ ມຫລ຺ລເກ ປສ຺ສຕິ, ເຕສໍ ຈູຬໍ ຐປາເປຕ຺ວາ ກຈ຺ຉໍ ພນ຺ຘາເປຕ຺ວາ ຍຖາຣຸຈິ ກີຬາເປຕິ. ມຫລ຺ລກິຕ຺ຖິໂຍປິ ທິສ຺ວາ ຕາສມ຺ປິ ອິຈ຺ຉິຕິຈ຺ຉິຕໍ ວິປ຺ປກາຣໍ ກຕ຺ວາ ຍຖາຣຸຈິ ກີຬາເປຕິ. ເຕສໍ ປຸຕ຺ຕຘີຕາທີນໍ ສນ຺ຕິເກ ມຫາສາຣຊ຺ຊໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຕສ຺ສ ປາປກິຣິຍາ ປຖວິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຉເທວໂລເກ ເອກໂກລາຫລໍ ອກາສິ.

ອຖ ສກ຺ໂກ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຍໍ ອນ຺ຘພາໂລ ມຫາຊນໍ ວິເຫເຐຕິ, ກຣິສ຺ສາມິສ຺ສ ນິຄ຺ຄຫ’’ນ຺ຕິ. ໂສ ມຫລ຺ລກຄາມິຍວຓ຺ຓໍ ກຕ຺ວາ ຍານເກ ເອກໍ ຕກ຺ກຈາຏິໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ຍານໍ ເປເສນ຺ໂຕ ນຄຣໍ ປວິສຕິ. ຣາຊາປິ ຫຕ຺ຖິໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ນຄຣໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ ຕໍ ທິສ຺ວາ – ‘‘ອຍໍ ມຫລ຺ລໂກ ຕກ຺ກຍານເກນ ອມ຺ຫາກໍ ອຠິມຸໂຂ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ວາເຣຖ ວາເຣຖາ’’ຕິ ອາຫ. ມນຸສ຺ສາ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ປກ຺ຂນ຺ທນ຺ຕາປິ ນ ປສ຺ສນ຺ຕິ. ສກ຺ໂກ ຫິ ‘‘ຣາຊາວ ມໍ ປສ຺ສຕຸ, ມາ ອຎ຺ເຎ’’ຕິ ເອວໍ ອຘິຏ຺ຐຫິ. ອຖ ເຕສຸ ມນຸສ຺ເສສຸ ‘‘ກຫໍ, ເທວ, ກຫໍ ເທວາ’’ຕິ ວທນ຺ເຕສຸ ເອວ ຣາຊາ ສຫ ຫຕ຺ຖິນາ ວຈ຺ໂຉ ວິຍ ເຘນຸຍາ ຍານສ຺ສ ເຫຏ຺ຐາ ປາວິສິ. ສກ຺ໂກ ຕກ຺ກຈາຏິໍ ຠິນ຺ທິ.

ຣາຊາ ສີສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຕກ຺ເກນ ກິລິນ຺ນສຣີໂຣ ອໂຫສິ. ໂສ ສຣີຣໍ ອຸພ຺ພຏ຺ຏາເປຕ຺ວາ ອຸຍ຺ຍານໂປກ຺ຂຣຓິຍໍ ນ຺ຫຕ຺ວາ ອລງ຺ກຕສຣີໂຣ ນຄຣໍ ປວິສນ຺ໂຕ ປຸນ ຕໍ ອທ຺ທສ. ທິສ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ໂສ ອມ຺ເຫຫິ ທິຏ຺ຐມຫລ຺ລໂກ ປຸນ ທິສ຺ສຕິ. ວາເຣຖ ວາເຣຖ ນ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ມນຸສ຺ສາ ‘‘ກຫໍ, ເທວ, ກຫໍ, ເທວາ’’ຕິ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ວິຘາວິໍສຸ. ໂສ ປຐມວິປ຺ປກາຣເມວ ປຸນ ປາປຸຓິ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ສກ຺ໂກ ໂຄເຓ ຈ ຍານຎ຺ຈ ອນ຺ຕຣຘາເປຕ຺ວາ ອາກາເສ ຐຕ຺ວາ ອາຫ, ‘‘ອນ຺ຘພາລ, ຕ຺ວໍ ມຍິ ຕກ຺ກວາຓິຊໂກ ເອໂສ’’ຕິ ສຎ຺ຎໍ ກໂຣສິ, ສກ຺ໂກຫໍ ເທວຣາຊາ, ‘‘ຕເວຕໍ ປາປກິຣິຍໍ ນິວາເຣສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຄໂຕ, ‘‘ມາ ປຸນ ເອວຣູປໍ ອກາສີ’’ຕິ ສນ຺ຕຊ຺ເຊຕ຺ວາ ອຄມາສິ. ອິມິນາ ກມ຺ເມນ ໂສ ທຸພ຺ພຓ຺ໂຓ ອໂຫສິ.

ວິປສ຺ສີສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘກາເລ ປເນສ ຈິຕ຺ຕປຕ຺ຕໂກກິໂລ ນາມ ຫຸຕ຺ວາ ເຂເມ ມິຄທາເຍ ວສນ຺ໂຕ ເອກທິວສໍ ຫິມວນ຺ຕໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມຘຸຣໍ ອມ຺ພຜລໍ ຕຸຓ຺ເຑນ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວາຣໍ ສຕ຺ຖາຣໍ ທິສ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຫໍ ອຎ຺ເຎສຸ ທິວເສສຸ ຣິຕ຺ຕໂກ ຕຖາຄຕໍ ປສ຺ສາມິ. ອຊ຺ຊ ປນ ເມ ອິມໍ ອມ຺ພປກ຺ກໍ ອຕ຺ຖິ, ທສພລສ຺ສ ຕໍ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ອາກາເສ ຈຣຕິ. ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ຎຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐາກໍ ໂອໂລເກສິ. ໂສ ປຕ຺ຕໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ທສພລໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ຫຕ຺ເຖ ຐເປສິ. ໂກກິໂລ ທສພລສ຺ສ ປຕ຺ເຕ ອມ຺ພປກ຺ກໍ ປຕິຏ຺ຐາເປສິ. ສຕ຺ຖາ ຕຕ຺ເຖວ ນິສີທິຕ຺ວາ ຕໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິ. ໂກກິໂລ ປສນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ປຸນປ຺ປຸນໍ ທສພລສ຺ສ ຄຸເຓ ອາວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ທສພລໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ກຸລາວກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຕາຫໍ ປີຕິສຸເຂເນວ ວີຕິນາເມສິ. ອິມິນາ ກມ຺ເມນ ສໂຣ ມຘຸໂຣ ອໂຫສິ.

ກສ຺ສປສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘກາເລ ປນ ເຈຕິເຍ ອາຣທ຺ເຘ ‘‘ກິໍປມາຓໍ ກໂຣມ? ສຕ຺ຕໂຍຊນປ຺ປມາຓໍ. ອຕິມຫນ຺ຕໍ ເອຕໍ, ຉໂຍຊນປ຺ປມາຓໍ ກໂຣມ. ອິທມ຺ປິ ອຕິມຫນ຺ຕໍ, ປຎ຺ຈໂຍຊນໍ ກໂຣມ, ຈຕຸໂຍຊນໍ, ຕິໂຍຊນໍ, ທ຺ວິໂຍຊນ’’ນ຺ຕິ. ອຍໍ ຕທາ ເຊຏ຺ຐກວຑ຺ຒກີ ຫຸຕ຺ວາ, ‘‘ເອວໍ, ໂຠ, ອນາຄເຕ ສຸຂປຏິຊຄ຺ຄິຕໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຣຊ຺ຊຸໍ ອາທາຍ ປຣິກ຺ຂິປນ຺ໂຕ ຄາວຸຕມຕ຺ຕເກ ຐຕ຺ວາ, ‘‘ເອເກກໍ ມຸຂໍ ຄາວຸຕໍ ໂຫຕຸ, ເຈຕິຍໍ ໂຍຊນາວຏ຺ຏໍ ໂຍຊນຸພ຺ເພຘໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອາຫ. ເຕ ຕສ຺ສ ວຈເນ ອຏ຺ຐໍສຸ. ເຈຕິຍໍ ສຕ຺ຕທິວສສຕ຺ຕມາສາຘິເກຫິ ສຕ຺ຕຫິ ສໍວຈ຺ຉເຣຫິ ນິຏ຺ຐິຕໍ. ອິຕິ ອປ຺ປມາຓສ຺ສ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ປມາຓໍ ອກາສີຕິ. ເຕນ ກມ຺ເມນ ໂອໂກຏິມໂກ ຊາໂຕ.

ຫຕ຺ຖໂຍ ປສທາ ມິຄາຕິ ຫຕ຺ຖິໂນ ຈ ປສທມິຄາ ຈ. ນຕ຺ຖິ ກາຍສ຺ມິໍ ຕຸລ຺ຍຕາຕິ ກາຍສ຺ມິໍ ປມາຓໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ອກາຣຓໍ ກາຍປມາຓນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຉຏ຺ຐໍ.

໗. ວິສາຂສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໔໑. ສຕ຺ຕເມ ໂປຣິຍາ ວາຈາຍາຕິ ປຸຣວາສີນໍ ນຄຣມນຸສ຺ສານໍ ວາຈາສທິສາຍ ອປຣິຫີນກ຺ຂຣປທາຍ ມຘຸຣວາຈາຍ. ວິສ຺ສຏ຺ຐາຍາຕິ ອສນ຺ທິທ຺ຘາຍ ອປລິພຸທ຺ຘາຍ, ປິຕ຺ຕເສມ຺ເຫຫິ ອນຸປຫຕາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອເນລຄລາຍາຕິ ຍຖາ ທນ຺ຘມນຸສ຺ສາ ມຸເຂນ ເຂຬໍ ຄຬນ຺ເຕນ ວາຈໍ ຠາສນ຺ຕິ, ນ ເອວຣູປາຍ, ອຖ ໂຂ ນິທ຺ໂທສາຍ ວິສທວາຈາຍ. ປຣິຍາປນ຺ນາຍາຕິ ຈຕຸສຈ຺ຈປຣິຍາປນ຺ນາຍ ຈຕ຺ຕາຣິ ສຈ຺ຈານິ ອມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕາຍ. ອນິສ຺ສິຕາຍາຕິ ວຏ຺ຏນິສ຺ສິຕໍ ກຕ຺ວາ ອກຖິຕາຍ. ຘມ຺ໂມ ຫິ ອິສິນໍ ຘໂຊຕິ ນວວິຘໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ໂມ ອິສີນໍ ຘໂຊ ນາມາຕິ. ສຕ຺ຕມໍ.

໘. ນນ຺ທສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໔໒. ອຏ຺ຐເມ ອາໂກຏິຕປຈ຺ຈາໂກຏິຕານີຕິ ເອກສ຺ມິໍ ປສ຺ເສ ປາຓິນາ ວາ ມຸຄ຺ຄເຣນ ວາ ອາໂກຏເນນ ອາໂກຏິຕານິ, ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອາໂກຏເນນ ປຈ຺ຈາໂກຏິຕານິ. ອຎ຺ເຊຕ຺ວາຕິ ອຎ຺ຊເນນ ປູເຣຕ຺ວາ. ອຈ຺ຉໍ ປຕ຺ຕນ຺ຕິ ວິປ຺ປສນ຺ນວຓ຺ຓໍ ມຕ຺ຕິກາປຕ຺ຕໍ. ກສ຺ມາ ປນ ເຖໂຣ ເອວມກາສີຕິ? ສຕ຺ຖຸ ອຊ຺ຌາສຍຊານນຕ຺ຖໍ. ເອວໍ ກິຣສ຺ສ ອໂຫສິ ‘‘ສເຈ ສຕ຺ຖາ ‘ໂສຠຕິ ວຕ ເມ ອຍໍ ກນິຏ຺ຐຠາຕິໂກ’ຕິ ວກ຺ຂຕິ, ຍາວຊີວໍ ອິມິນາ ວາກາເຣນ ຈຣິສ຺ສາມິ. ສເຈ ເອຕ຺ຖ ໂທສໍ ທສ຺ສຕິ, ອິມໍ ອາກາຣໍ ປຫາຍ ສງ຺ກາຣໂຈຬໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຈີວຣໍ ກຕ຺ວາ ຘາເຣນ຺ໂຕ ປຣິຍນ຺ຕເສນາສເນ ວສນ຺ໂຕ ຈຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ອສ຺ສສີຕິ ຠວິສ຺ສສິ.

ອຎ຺ຎາຕຸຎ຺ເຉນາຕິ ອຠິລກ຺ຂິເຕສຸ ອິສ຺ສຣຊນເຄເຫສຸ ກຏຸກຠຓ຺ຑສມ຺ຠາຣໍ ສຸຄນ຺ຘໍ ໂຠຊນໍ ປຣິເຍສນ຺ຕສ຺ສ ອຸຎ຺ໂຉ ຎາຕຸຎ຺ໂຉ ນາມ. ຆຣປຏິປາຏິຍາ ປນ ທ຺ວາເຣ ຐິເຕນ ລທ຺ຘໍ ມິສ຺ສກໂຠຊນໍ ອຎ຺ຎາຕຸຎ຺ໂຉ ນາມ. ອຍມິຘ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ກາເມສຸ ອນເປກ຺ຂິນນ຺ຕິ ວຕ຺ຖຸກາມກິເລສກາເມສຸ ນິຣເປກ຺ຂໍ. ອາຣຎ຺ຎິໂກ ຈາຕິອາທິ ສພ຺ພໍ ສມາທານວເສເນວ ວຸຕ຺ຕໍ. ກາເມສຸ ຈ ອນເປກ຺ໂຂຕິ ອິທໍ ສຸຕ຺ຕໍ ເທວໂລເກ ອຈ຺ຉຣາໂຍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອາຄເຕນ ອປຣຠາເຄ ກຖິຕໍ. ອິມສ຺ສ ກຖິຕທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເຖໂຣ ຆເຏນ຺ໂຕ ວາຍມນ຺ໂຕ ກຕິປາເຫເນວ ອຣຫຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐາຍ ສເທວເກ ໂລເກ ອຄ຺ຄທກ຺ຂິເຓຍ຺ໂຍ ຊາໂຕ. ອຏ຺ຐມໍ.

໙. ຕິສ຺ສສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໔໓. ນວເມ ທຸມ຺ມໂນຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນໂທມນສ຺ໂສ. ກສ຺ມາ ປນາຍໍ ເອວໍ ທຸກ຺ຂີ ທຸມ຺ມໂນ ຊາໂຕຕິ? ຂຕ຺ຕິຍປພ຺ພຊິໂຕ ເຫສ, ເຕນ ນໍ ປພ຺ພາເຊຕ຺ວາ ທຸປຏ຺ຏສາຏກໍ ນິວາສາເປຕ຺ວາ ວຣຈີວຣໍ ປາຣຸເປຕ຺ວາ ອກ຺ຂີນິ ອຎ຺ເຊຕ຺ວາ ມໂນສິລາເຕເລນ ສີສໍ ມກ຺ເຂສຸໍ. ໂສ ຠິກ຺ຂູສຸ ຣຕ຺ຕິຏ຺ຐານທິວາຏ຺ຐານໍ ຄເຕສຸ ‘‘ຠິກ຺ຂຸນາ ນາມ ວິວິຕ຺ໂຕກາເສ ນິສີທິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອຊານນ຺ໂຕ ໂຠຊນສາລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມຫາປີຐໍ ອາຣຸຫິຕ຺ວາ ນິສີທິ. ທິສາວຈຣາ ອາຄນ຺ຕຸກາ ປໍສຸກູລິກາ ຠິກ຺ຂູ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ, ‘‘ອິມິນາວ ນີຫາເຣນ ຣໂຊກິຓ຺ເຓຫິ ຄຕ຺ເຕຫິ ນ ສກ຺ກາ ທສພລໍ ປສ຺ສິຕຸໍ. ຠຓ຺ຑກໍ ຕາວ ຐເປສ຺ສາມາ’’ຕິ ໂຠຊນສາລໍ ອຄມໍສຸ. ໂສ ເຕສຸ ມຫາເຖເຣສຸ ອາຄຈ຺ຉນ຺ເຕສຸ ນິຈ຺ຈໂລ ນິສີທິເຍວ. ອຎ຺ເຎ ຠິກ຺ຂູ ‘‘ປາທວຕ຺ຕໍ ກໂຣມ, ຕາລວຓ຺ເຏນ ພີຊາມາ’’ຕິ ອາປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ. ອຍໍ ປນ ນິສິນ຺ນໂກວ ‘‘ກຕິວສ຺ສຕ຺ຖາ’’ຕິ? ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ, ‘‘ມຍໍ ອວສ຺ສິກາ. ຕຸມ຺ເຫ ປນ ກຕິວສ຺ສຕ຺ຖາ’’ຕິ? ວຸຕ຺ເຕ, ‘‘ມຍໍ ອຊ຺ຊ ປພ຺ພຊິຕາ’’ຕິ ອາຫ. ອຖ ນໍ ຠິກ຺ຂູ, ‘‘ອາວຸໂສ, ອຘຸນາ ຉິນ຺ນຈູໂຬສິ, ອຊ຺ຊາປິ ເຕ ສີສມູເລ ອູກາຄນ຺ໂຘ ວາຍຕິເຍວ, ຕ຺ວໍ ນາມ ເອຕ຺ຕເກສຸ ວຸຑ຺ຒຕເຣສຸ ວຕ຺ຕໍ ອາປຸຈ຺ຉນ຺ເຕສຸ ນິສ຺ສທ຺ໂທ ນິຈ຺ຈໂລ ນິສິນ຺ໂນ, ອປຈິຕິມຕ຺ຕມ຺ປິ ເຕ ນຕ຺ຖິ, ກສ຺ສ ສາສເນ ປພ຺ພຊິໂຕສີ’’ຕິ? ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ຕໍ ວາຈາສຕ຺ຕີຫິ ປຫຣນ຺ຕາ ‘‘ກິໍ ຕ຺ວໍ ອິຓຏ຺ໂຏ ວາ ຠຍຏ຺ໂຏ ວາ ຊີວິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ປພ຺ພຊິໂຕ’’ຕິ? ອາຫໍສຸ. ໂສ ເອກມ຺ປິ ເຖຣໍ ໂອໂລເກສິ, ເຕນ ‘‘ກິໍ ມໍ ໂອໂລເກສິ ມຫລ຺ລກາ’’ຕິ? ວຸຕ຺ເຕ ອຎ຺ຎໍ ໂອໂລເກສິ, ເຕນປິ ຕເຖວ ວຸຕ຺ເຕ ອຖສ຺ສ ‘‘ອິເມ ມໍ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ວາຈາສຕ຺ຕີຫິ ວິຊ຺ຌນ຺ຕີ’’ຕິ ຂຕ຺ຕິຍມາໂນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ. ອກ຺ຂີສຸ ມຓິວຓ຺ຓານິ ອສ຺ສູນິ ສຎ຺ຈຣິໍສຸ. ຕໂຕ ເນ ອາຫ – ‘‘ກສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄຕຕ຺ຖາ’’ຕິ. ເຕ ‘‘ກິໍ ປນ ຕ຺ວໍ ‘ມຍ຺ຫໍ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄຕາ’ຕິ? ອມ຺ເຫ ມຎ຺ຎສິ ຄິຫິພ຺ຍຎ຺ຊນຠຏ຺ຐກາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ, ‘‘ສເທວເກ ໂລເກ ອຄ຺ຄປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄຕມ຺ຫາ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ໂສ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ຠາຕຸ ສນ຺ຕິເກ ອາຄຕາ ຕຸມ຺ເຫ, ຍທິ ເອວໍ ອິທານິ ໂວ ອາຄຕມຄ຺ເຄເນວ ຄມນໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ມຍິ ອິມິນາວ ນີຫາເຣນ ຄເຕ ສຕ຺ຖາ ເອເຕ ນ ນີຫຣາເປສ຺ສຕີ’’ຕິ ທຸກ຺ຂີ ທຸມ຺ມໂນ ອສ຺ສູນິ ປວຕ຺ຕຍມາໂນ ອຄມາສິ. ອິມິນາ ກາຣເຓນ ເອສ ເອວໍ ຊາໂຕຕິ.

ວາຈາສນ຺ນິໂຕທເກນາຕິ ວຈນປໂຕເທນ. ສຎ຺ຊມ຺ຠຣິມກໍສູຕິ ສຎ຺ຊມ຺ຠຣິຕໍ ນິຣນ຺ຕຣໍ ຜຸຏໍ ອກໍສຸ, ອຸປຣິ ວິຊ຺ຌິໍສູຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ວຕ຺ຕາຕິ ປເຣ ຍທິຈ຺ຉກໍ ວທຕິເຍວ. ໂນ ຈ ວຈນກ຺ຂໂມຕິ ປເຣສໍ ວຈນໍ ຂມິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ອິທານິ ຕາວ ຕ຺ວໍ ອິມິນາ ໂກເປນ ອິມິນາ ວຸຕ຺ຕວາຈາສນ຺ນິໂຕທເກນ ວິທ຺ໂຘ. ອຕີເຕ ປນ ຣຏ຺ຐໂຕ ຈ ປພ຺ພາຊິໂຕຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ‘‘ກຕຣສ຺ມິໍ ກາເລ ຠຄວາ’’ຕິ? ຠິກ຺ຂູ ຠຄວນ຺ຕໍ ຍາຈິໍສຸ.

ສຕ຺ຖາ ອາຫ – ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພາຣາຓສິຣາຊາ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣສິ. ອເຖໂກ ຊາຕິມາ, ເອໂກ ມາຕງ຺ໂຄຕິ ທ຺ເວ ອິສໂຍ ພາຣາຓສິໍ ອຄມໍສຸ. ເຕສຸ ຊາຕິມາ ປຸເຣຕຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ກຸມ຺ຠກາຣສາລາຍໍ ນິສີທິ. ມາຕງ຺ໂຄ ຕາປໂສ ປຈ຺ຉາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ໂອກາສໍ ຍາຈິ ກຸມ຺ຠກາໂຣ ‘‘ອຕ຺ເຖຕ຺ຖ ປຐມຕຣໍ ປວິຏ຺ໂຐ ປພ຺ພຊິໂຕ, ຕໍ ປຸຈ຺ຉາ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິກ຺ຂາຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສາລາຍ ທ຺ວາຣມູເລ ຐຕ຺ວາ, ‘‘ອມ຺ຫາກມ຺ປິ ອາຈຣິຍ ເອກຣຕ຺ຕິວາສາຍ ໂອກາສໍ ເທຖາ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ປວິສ, ໂຠ’’ຕິ. ປວິສິຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນໍ, ‘‘ໂຠ, ກິໍ ໂຄຕ຺ໂຕສີ’’ຕິ? ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ຈຓ຺ຑາລໂຄຕ຺ໂຕມ຺ຫີ’’ຕິ. ‘‘ນ ສກ຺ກາ ຕຍາ ສທ຺ຘິໍ ເອກຏ຺ຐາເນ ນິສີທິຕຸໍ, ເອກມນ຺ຕໍ ຄຈ຺ຉາ’’ຕິ. ໂສ ຈ ຕຕ຺ເຖວ ຕິຓສນ຺ຖາຣກໍ ປຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ນິປຊ຺ຊິ, ຊາຕິມາ ທ຺ວາຣໍ ນິສ຺ສາຍ ນິປຊ຺ຊິ. ອິຕໂຣ ປສ຺ສາວຕ຺ຖາຍ ນິກ຺ຂມນ຺ໂຕ ຕໍ ອຸຣສ຺ມິໍ ອກ຺ກມິ. ‘‘ໂກ ເອໂສ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ເຕ? ‘‘ອຫໍ ອາຈຣິຍາ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ເຣ ຈຓ຺ຑາລ, ກິໍ ອຎ຺ຎໂຕ ມຄ຺ຄໍ ນ ປສ຺ສສິ? ອຖ ເມ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອກ຺ກມສີ’’ຕິ. ‘‘ອາຈຣິຍ, ອທິສ຺ວາ ເມ ອກ຺ກນ຺ໂຕສິ, ຂມ ມຍ຺ຫ’’ນ຺ຕິ. ໂສ ມຫາປຸຣິເສ ພຫິ ນິກ຺ຂນ຺ເຕ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຍໍ ປຈ຺ຈາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕປິ ອິໂຕວ ອາຄມິສ຺ສຕີ’’ຕິ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ນິປຊ຺ຊິ. ມຫາປຸຣິໂສປິ ‘‘ອາຈຣິໂຍ ອິໂຕ ສີສໍ ກຕ຺ວາ ນິປນ຺ໂນ, ປາທສມີເປນ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ປວິສນ຺ໂຕ ປຸນ ອຸຣສ຺ມິໍເຍວ ອກ຺ກມິ. ‘‘ໂກ ເອໂສ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ເຕ? ‘‘ອຫໍ ອາຈຣິຍາ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ປຐມໍ ຕາວ ເຕ ອຊານນ຺ເຕນ ກຕໍ, ອິທານິ ມໍ ຆເຏນ຺ໂຕວ ອກາສິ, ສູຣິເຍ ເຕ ອຸຄ຺ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ສຕ຺ຕຘາ ມຸທ຺ຘາ ຜລຕູ’’ຕິ ສປິ. ມຫາປຸຣິໂສ ກິຎ຺ຈິ ອວຕ຺ວາ ປຸເຣອຣຸເຓເຍວ ສູຣິຍໍ ຄຓ຺ຫິ, ນາສ຺ສ ອຸຄ຺ຄນ຺ຕຸໍ ອທາສິ. ມນຸສ຺ສາ ຈ ຫຕ຺ຖິອສ຺ສາທໂຍ ຈ ປພຸຊ຺ຌິໍສຸ.

ມນຸສ຺ສາ ຣາຊກຸລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ‘‘ເທວ, ສກລນຄເຣ ອປ຺ປພຸທ຺ໂຘ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ນ ຈ ອຣຸຓຸຄ຺ຄໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ກິນ຺ນຸ ໂຂ ເອຕ’’ນ຺ຕິ? ເຕນ ຫິ ນຄຣໍ ປຣິວີມໍສຖາຕິ. ເຕ ປຣິວີມໍສນ຺ຕາ ກຸມ຺ຠກາຣສາລາຍໍ ທ຺ເວ ຕາປເສ ທິສ຺ວາ, ‘‘ອິເມສໍ ເອຕໍ ກມ຺ມໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈສຸໍ. ຣຎ຺ຎາ ຈ ‘‘ປຸຈ຺ຉຖ ເນ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຊາຕິມນ຺ຕໍ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ – ‘‘ຕຸມ຺ເຫຫິ ອນ຺ຘກາຣໍ ກຕ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ນ ມຍາ ກຕໍ, ເອສ ປນ ກູຏຊຏິໂລ ຉໂວ ອນນ຺ຕມາໂຍ, ຕໍ ປຸຈ຺ຉຖາ’’ຕິ. ເຕ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ມຫາປຸຣິສໍ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ – ‘‘ຕຸມ຺ເຫຫິ, ຠນ຺ເຕ, ອນ຺ຘກາຣໍ ກຕ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ອາມ ອຍໍ ອາຈຣິໂຍ ມໍ ອຠິສປິ, ຕສ຺ມາ ມຍາ ກຕ’’ນ຺ຕິ. ເຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈສຸໍ. ຣາຊາປິ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ມຫາປຸຣິສໍ ‘‘ຕຸມ຺ເຫຫິ ກຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ? ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ອາມ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ. ‘‘ກສ຺ມາ ຠນ຺ເຕ’’ຕິ? ‘‘ອິມິນາ ອຠິສປິໂຕມ຺ຫິ, ສເຈ ມໍ ເອໂສ ຂມາເປສ຺ສຕິ, ສູຣິຍໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສ຺ສາມີ’’ຕິ. ຣາຊາ ‘‘ຂມາເປຖ, ຠນ຺ເຕ, ເອຕ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ອິຕໂຣ ‘‘ມາທິໂສ ຊາຕິມາ ກິໍ ເອວຣູປໍ ຈຓ຺ຑາລໍ ຂມາເປສ຺ສຕິ? ນ ຂມາເປມີ’’ຕິ.

ອຖ ນໍ ມນຸສ຺ສາ ‘‘ນ ກິໍ ຕ຺ວໍ ອຕ຺ຕໂນ ຣຸຈິຍາ ຂມາເປສ຺ສສີ’’ຕິ? ວຕ຺ວາ ຫຕ຺ເຖສຸ ຈ ປາເທສຸ ຈ ຄເຫຕ຺ວາ ປາທມູເລ ນິປຊ຺ຊາເປຕ຺ວາ ‘‘ຂມາເປຫີ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ໂສ ນິສ຺ສທ຺ໂທ ນິປຊ຺ຊິ. ປຸນປິ ນໍ ‘‘ຂມາເປຫີ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ຕໂຕ ‘‘ຂມ ມຍ຺ຫໍ, ອາຈຣິຍາ’’ຕິ ອາຫ. ມຫາປຸຣິໂສ ‘‘ອຫໍ ຕາວ ຕຸຍ຺ຫໍ ຂມິຕ຺ວາ ສູຣິຍໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສ຺ສາມິ, ສູຣິເຍ ປນ ອຸຄ຺ຄເຕ ຕວ ສີສໍ ສຕ຺ຕຘາ ຜລິສ຺ສຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ, ‘‘ອິມສ຺ສ ສີສປ຺ປມາຓໍ ມຕ຺ຕິກາປິຓ຺ຑໍ ມຕ຺ຖເກ ຐເປຕ຺ວາ ເອຕໍ ນທິຍາ ຄລປ຺ປມາເຓ ອຸທເກ ຐເປຖາ’’ຕິ ອາຫ. ມນຸສ຺ສາ ຕຖາ ອກໍສຸ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ສຣຏ຺ຐກໍ ຣາຊພລໍ ສນ຺ນິປຕິ. ມຫາປຸຣິໂສ ສູຣິຍໍ ມຸຎ຺ຈິ. ສູຣິຍຣສ຺ມິ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ມຕ຺ຕິກາປິຓ຺ຑໍ ປຫຣິ. ໂສ ສຕ຺ຕຘາ ຠິຊ຺ຊິ. ຕາວເທວ ໂສ ນິມຸຊ຺ຊິຕ຺ວາ ເອເກນ ຕິຕ຺ເຖນ ອຸຕ຺ຕຣິຕ຺ວາ ປລາຍິ. ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ວຕ຺ຖຸໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ, ‘‘ອິທານິ ຕາວ ຕ຺ວໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ສນ຺ຕິເກ ປຣິຠາສໍ ລຠສິ, ປຸພ຺ເພປິ ອິມໍ ໂກຘໍ ນິສ຺ສາຍ ຣຏ຺ຐໂຕ ປພ຺ພາຊິໂຕ’’ຕິ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ອຖ ນໍ ໂອວທນ຺ໂຕ ນ ໂຂ ເຕ ຕໍ ຕິສ຺ສ ປຕິຣູປນ຺ຕິອາທິມາຫ. ນວມໍ.

໑໐. ເຖຣນາມກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໔໔. ທສເມ ວຓ຺ຓວາທີຕິ ອານິສໍສວາທີ. ຍໍ ອຕີຕໍ ຕໍ ປຫີນນ຺ຕິ ອຕີເຕ ຂນ຺ຘປຎ຺ຈເກ ຉນ຺ທຣາຄປ຺ປຫາເນນ ຕໍ ປຫີນໍ ນາມ ໂຫຕິ. ອນາຄຕນ຺ຕິ ອນາຄຕມ຺ປິ ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກໍ ຕຕ຺ຖ ຉນ຺ທຣາຄປຏິນິສ຺ສຄ຺ເຄນ ປຏິນິສ຺ສຏ຺ຐໍ ນາມ ໂຫຕິ. ສພ຺ພາຠິຠຸນ຺ຕິ ສພ຺ພາ ຂນ຺ຘາຍຕນຘາຕຸໂຍ ຈ ຕໂຍ ຠເວ ຈ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ຐິຕໍ. ສພ຺ພວິທຸນ຺ຕິ ຕໍ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣໍ ສພ຺ພໍ ວິທິຕໍ ປາກຏໍ ກຕ຺ວາ ຐິຕໍ. ສພ຺ເພສຸ ຘມ຺ເມສູຕິ ເຕສ຺ເວວ ຘມ຺ເມສຸ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິເລເປຫິ ອນຸປລິຕ຺ຕໍ. ສພ຺ພຎ຺ຊຫນ຺ຕິ ຕເທວ ສພ຺ພໍ ຕຕ຺ຖ ຉນ຺ທຣາຄປ຺ປຫາເນນ ຊຫິຕ຺ວາ ຐິຕໍ. ຕຓ຺ຫກ຺ຂເຍ ວິມຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຕຓ຺ຫກ຺ຂຍສງ຺ຂາເຕ ນິພ຺ພາເນ ຕທາຣມ຺ມຓາຍ ວິມຸຕ຺ຕິຍາ ວິມຸຕ຺ຕໍ. ທສມໍ.

໑໑. ມຫາກປ຺ປິນສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໔໕. ເອກາທສເມ ມຫາກປ຺ປິໂນຕິ ເອວໍນາມໂກ ອຠິຎ຺ຎາພລປ຺ປຕ຺ໂຕ ອສີຕິມຫາສາວການໍ ອພ຺ຠນ຺ຕໂຣ ມຫາເຖໂຣ. ໂສ ກິຣ ຄິຫິກາເລ ກຸກ຺ກຸຏວຕີນຄເຣ ຕິໂຍຊນສຕິກໍ ຣຊ຺ຊໍ ອກາສິ. ປຈ຺ຉິມຠວິກຕ຺ຕາ ປນ ຕຖາຣູປໍ ສາສນໍ ໂສຕຸໍ ໂອຫິຕໂສໂຕ ວິຈຣຕິ. ອເຖກທິວສໍ ອມຈ຺ຈສຫສ຺ສປຣິວຸໂຕ ອຸຍ຺ຍານກີຬິກໍ ອຄມາສິ. ຕທາ ຈ ມຊ຺ຌິມເທສໂຕ ຊງ຺ຆວາຓິຊາ ຕໍ ນຄຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ຠຓ຺ຑໍ ປຏິສາເມຕ຺ວາ, ‘‘ຣາຊານໍ ປສ຺ສິສ຺ສາມາ’’ຕິ ປຓ຺ຓາກາຣຫຕ຺ຖາ ຣາຊກຸລທ຺ວາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ‘‘ຣາຊາ ອຸຍ຺ຍານໍ ຄໂຕ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ, ອຸຍ຺ຍານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ທ຺ວາເຣ ຐິຕາ, ປຏິຫາຣສ຺ສ ອາໂຣຈຍິໍສຸ. ອຖ ຣຎ຺ໂຎ ນິເວທິເຕ ຣາຊາ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ນິຍ຺ຍາຕິຕປຓ຺ຓາກາເຣ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ຐິເຕ, ‘‘ຕາຕາ, ກຸໂຕ ອາຄຕຕ຺ຖາ’’ຕິ? ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ສາວຕ຺ຖິໂຕ ເທວາ’’ຕິ. ‘‘ກຈ຺ຈິ ໂວ ຣຏ຺ຐໍ ສຸຠິກ຺ຂໍ, ຘມ຺ມິໂກ ຣາຊາ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ເທວາ’’ຕິ. ‘‘ອຕ຺ຖິ ປນ ຕຸມ຺ຫາກໍ ເທເສ ກິຎ຺ຈິ ສາສນ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ອຕ຺ຖິ, ເທວ, ນ ປນ ສກ຺ກາ ອຸຈ຺ຉິຏ຺ຐມຸເຂຫິ ກເຖຕຸ’’ນ຺ຕິ. ຣາຊາ ສຸວຓ຺ຓຠິງ຺ຄາເຣນ ອຸທກໍ ທາເປສິ. ເຕ ມຸຂໍ ວິກ຺ຂາເລຕ຺ວາ ທສພລາຠິມຸຂາ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ, ‘‘ເທວ, ອມ຺ຫາກໍ ເທເສ ພຸທ຺ຘຣຕນໍ ນາມ ອຸປ຺ປນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ອາຫໍສຸ. ຣຎ຺ໂຎ ‘‘ພຸທ຺ໂຘ’’ຕິ ວຈເນ ສຸຕມຕ຺ເຕ ສກລສຣີຣໍ ຜຣມານາ ປີຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ. ຕໂຕ ‘‘ພຸທ຺ໂຘຕິ, ຕາຕາ, ວທຖາ’’ຕິ? ອາຫ. ‘‘ພຸທ຺ໂຘຕິ ເທວ ວທາມາ’’ຕິ. ເອວໍ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວທາເປຕ຺ວາ, ‘‘ພຸທ຺ໂຘຕິ ປທໍ ອປຣິມາຓໍ, ນາສ຺ສ ສກ຺ກາ ປຣິມາຓໍ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິ ຕສ຺ມິໍເຍວ ປສນ຺ໂນ ສຕສຫສ຺ສໍ ທຕ຺ວາ ປຸນ ‘‘ອຎ຺ຎໍ ກິໍ ສາສນ’’ນ຺ຕິ? ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ເທວ ຘມ຺ມຣຕນໍ ນາມ ອຸປ຺ປນ຺ນ’’ນ຺ຕິ. ຕມ຺ປິ ສຸຕ຺ວາ ຕເຖວ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປຏິຎ຺ຎໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອປຣມ຺ປິ ສຕສຫສ຺ສໍ ທຕ຺ວາ ປຸນ ‘‘ອຎ຺ຎໍ ກິໍ ສາສນ’’ນ຺ຕິ? ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ສງ຺ຆຣຕນໍ ເທວ ອຸປ຺ປນ຺ນ’’ນ຺ຕິ. ຕມ຺ປິ ສຸຕ຺ວາ ຕເຖວ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປຏິຎ຺ຎໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອປຣມ຺ປິ ສຕສຫສ຺ສໍ ທຕ຺ວາ ທິນ຺ນຠາວໍ ປຓ຺ເຓ ລິຂິຕ຺ວາ, ‘‘ຕາຕາ, ເທວິຍາ ສນ຺ຕິກໍ ຄຈ຺ຉຖາ’’ຕິ ເປເສສິ. ເຕສຸ ຄເຕສຸ ອມຈ຺ເຈ ປຸຈ຺ຉິ, ‘‘ຕາຕາ, ພຸທ຺ໂຘ ໂລເກ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ, ຕຸມ຺ເຫ ກິໍ ກຣິສ຺ສຖາ’’ຕິ? ‘‘ເທວ ຕຸມ຺ເຫ ກິໍ ກຕ຺ຕຸກາມາ’’ຕິ? ‘‘ອຫໍ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ມຍມ຺ປິ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ເຕ ສພ຺ເພປິ ຆຣໍ ວາ ກຸຏຸມ຺ພໍ ວາ ອນປໂລເກຕ຺ວາ ເຍ ອສ຺ເສ ອາຣຸຍ຺ຫ ຄຕາ, ເຕເຫວ ນິກ຺ຂມິໍສຸ.

ວາຓິຊາ ອໂນຊາເທວິຍາ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຓ຺ຓໍ ທສ຺ເສສຸໍ. ສາ ວາເຈຕ຺ວາ ‘‘ຣຎ຺ຎາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ພຫູ ກຫາປຓາ ທິນ຺ນາ, ກິໍ ຕຸມ຺ເຫຫິ ກຕໍ, ຕາຕາ’’ຕິ? ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ປິຍສາສນໍ ເທວິ ອານີຕ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ອມ຺ເຫປິ ສກ຺ກາ, ຕາຕາ, ສຸຓາເປຕຸ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ສກ຺ກາ ເທວິ, ອຸຈ຺ຉິຏ຺ຐມຸເຂຫິ ປນ ວຕ຺ຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ’’ຕິ. ສາ ສຸວຓ຺ຓຠິງ຺ຄາເຣນ ອຸທກໍ ທາເປສິ. ເຕ ມຸຂໍ ວິກ຺ຂາເລຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣຈິຕນເຍເນວ ອາໂຣເຈສຸໍ. ສາປິ ສຸຕ຺ວາ ອຸປ຺ປນ຺ນປາໂມຊ຺ຊາ ເຕເນວ ນເຍນ ເອເກກສ຺ມິໍ ປເທ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປຏິຎ຺ຎໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຏິຎ຺ຎາຄຓນາຍ ຕີຓິ ຕີຓິ ກຕ຺ວາ ນວສຕສຫສ຺ສານິ ອທາສິ. ວາຓິຊາ ສພ຺ພານິປິ ທ຺ວາທສສຕສຫສ຺ສານິ ລຠິໍສຸ. ອຖ ເນ ‘‘ຣາຊາ ກຫໍ, ຕາຕາ’’ຕິ, ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ປພ຺ພຊິສ຺ສາມີຕິ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ ເທວີ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ, ຕາຕາ, ຕຸມ຺ເຫ ຄຈ຺ຉຖາ’’ຕິ ເຕ ອຸຍ຺ໂຍເຊຕ຺ວາ ຣຎ຺ຎາ ສທ຺ຘິໍ ຄຕານໍ ອມຈ຺ຈານໍ ມາຕຸຄາເມ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ, ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ອຕ຺ຕໂນ ສາມິການໍ ຄຕຏ຺ຐານໍ ຊານາຖ ອມ຺ມາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ຊານາມ ອຍ຺ເຍ, ຣຎ຺ຎາ ສທ຺ຘິໍ ອຸຍ຺ຍານກີຬິກໍ ຄຕາ’’ຕິ. ອາມ ຄຕາ, ຕຕ຺ຖ ປນ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ‘‘ພຸທ຺ໂຘ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ, ຘມ຺ໂມ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ, ສງ຺ໂຆ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ, ‘‘ທສພລສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມາ’’ຕິ ຄຕາ. ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ກິໍ ກຣິສ຺ສຖາ’’ຕິ? ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ປນ ອຍ຺ເຍ ກິໍ ກຕ຺ຕຸກາມາ’’ຕິ? ‘‘ອຫໍ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມິ, ນ ເຕຫິ ວນ຺ຕວມນໍ ຊິວ຺ຫຄ຺ເຄ ຐເປຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ຍທິ ເອວໍ, ມຍມ຺ປິ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມາ’’ຕິ ສພ຺ພາ ຣເຖ ໂຍຊາເປຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມິໍສຸ.

ຣາຊາປິ ອມຈ຺ຈສຫສ຺ເສນ ສທ຺ຘິໍ ຄງ຺ຄາຍ ຕີຣໍ ປາປຸຓິ. ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ສມເຍ ຄງ຺ຄາ ປູຣາ ໂຫຕິ. ອຖ ນໍ ທິສ຺ວາ, ‘‘ອຍໍ ຄງ຺ຄາ ປູຣາ ຈຓ຺ຑມຈ຺ຉາກິຓ຺ຓາ, ອມ຺ເຫຫິ ສທ຺ຘິໍ ອາຄຕາ ທາສາ ວາ ມນຸສ຺ສາ ວາ ນຕ຺ຖິ, ເຍ ໂນ ນາວໍ ວາ ອຸຬຸມ຺ປໍ ວາ ກຕ຺ວາ ທເທຍ຺ຍຸໍ, ເອຕສ຺ສ ປນ ສຕ຺ຖຸ ຄຸຓາ ນາມ ເຫຏ຺ຐາ ອວີຈິໂຕ ອຸປຣິ ຍາວ ຠວຄ຺ຄາ ປຕ຺ຖຏາ, ສເຈ ເອສ ສຕ຺ຖາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ, ອິເມສໍ ອສ຺ສານໍ ຂຸຣປິຏ຺ຐານິ ມາ ເຕເມນ຺ຕູ’’ຕິ ອຸທກປິຏ຺ເຐນ ອສ຺ເສ ປກ຺ຂນ຺ທາເປສຸໍ. ເອກອສ຺ສສ຺ສາປິ ຂຸຣປິຏ຺ຐມຕ຺ຕໍ ນ ເຕມິ, ຣາຊມຄ຺ເຄນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ວິຍ ປຣຕີຣໍ ປຕ຺ວາ ປຸຣໂຕ ອຎ຺ຎໍ ມຫານທິໍ ປາປຸຓິໍສຸ. ຕຕ຺ຖ ອຎ຺ຎາ ສຈ຺ຈກິຣິຍາ ນຕ຺ຖິ, ຕາຍ ເອວ ສຈ຺ຈກິຣິຍາຍ ຕມ຺ປິ ອຑ຺ຒໂຍຊນວິຕ຺ຖາຣໍ ນທິໍ ອຕິກ຺ກມິໍສຸ. ອຖ ຕຕິຍໍ ຈນ຺ທຠາຄໍ ນາມ ມຫານທິໍ ປຕ຺ວາ ຕມ຺ປິ ຕາຍ ເອວ ສຈ຺ຈກິຣິຍາຍ ອຕິກ຺ກມິໍສຸ.

ສຕ຺ຖາປິ ຕໍທິວສໍ ປຈ຺ຈູສສມເຍ ມຫາກຣຸຓາສມາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ໂລກໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ‘‘ອຊ຺ຊ ມຫາກປ຺ປິໂນ ຕິໂຍຊນສຕິກໍ ຣຊ຺ຊໍ ປຫາຍ ອມຈ຺ຈສຫສ຺ສປຣິວາໂຣ ມມ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊິຕຸໍ ອາຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ທິສ຺ວາ, ‘‘ມຍາ ເຕສໍ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນໍ ກາຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ປາໂຕວ ສຣີຣປຏິຊຄ຺ຄນໍ ກຕ຺ວາ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວາໂຣ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ, ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕປຏິກ຺ກນ຺ໂຕ ສຍເມວ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ, ອາກາເສ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ຈນ຺ທຠາຄາຍ ນທິຍາ ຕີເຣ ເຕສໍ ອຸຕ຺ຕຣຓຕິຕ຺ຖສ຺ສ ອຠິມຸເຂ ຐາເນ ມຫານິຄ຺ໂຣຘຣຸກ຺ໂຂ ອຕ຺ຖິ, ຕຕ຺ຖ ປລ຺ລງ຺ເກນ ນິສີທິຕ຺ວາ ປຣິມຸຂໍ ສຕິໍ ອຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ຉພ຺ພຓ຺ຓພຸທ຺ຘຣສ຺ມິໂຍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ. ເຕ ເຕນ ຕິຕ຺ເຖນ ອຸຕ຺ຕຣນ຺ຕາ ຈ ຉພ຺ພຓ຺ຓພຸທ຺ຘຣສ຺ມິໂຍ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ວິຘາວນ຺ຕິໂຍ ໂອໂລເກນ຺ຕາ ທສພລສ຺ສ ປຸຓ຺ຓຈນ຺ທສສ຺ສິຣິກໍ ມຸຂໍ ທິສ຺ວາ, ‘‘ຍໍ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ມຍໍ ປພ຺ພຊິຕາ, ອທ຺ຘາ ໂສ ເອໂສ’’ຕິ ທສ຺ສເນເນວ ນິຏ຺ຐໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ທິຏ຺ຐຏ຺ຐານໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ໂອນຕາ ວນ຺ທມານາ ອາຄມ຺ມ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິໍສຸ. ຣາຊາ ໂຄປ຺ຜເກສຸ ຄເຫຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ ສທ຺ຘິໍ ອມຈ຺ຈສຫສ຺ເສນ. ສຕ຺ຖາ ເຕສໍ ຘມ຺ມໍ ກເຖສິ. ເທສນາປຣິໂຍສາເນ ສພ຺ເພ ອຣຫຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐາຍ ສຕ຺ຖາຣໍ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ຍາຈິໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ປຸພ຺ເພ ອິເມ ຈີວຣທານສ຺ສ ທິນ຺ນຕ຺ຕາ ອຕ຺ຕໂນ ຈີວຣານິ ຄເຫຕ຺ວາວ ອາຄຕາ’’ຕິ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ຓໍ ຫຕ຺ຖໍ ປສາເຣຕ຺ວາ, ‘‘ເອຖ ຠິກ຺ຂໂວ ສ຺ວາກ຺ຂາໂຕ ຘມ຺ໂມ, ຈຣຖ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ສມ຺ມາ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ອນ຺ຕກິຣິຍາຍາ’’ຕິ ອາຫ. ສາວ ເຕສໍ ອາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາ ຈ ອຸປສມ຺ປທາ ຈ ອໂຫສິ, ວສ຺ສສຏ຺ຐິກຕ຺ເຖຣາ ວິຍ ສຕ຺ຖາຣໍ ປຣິວາຣຍິໍສຸ.

ອໂນຊາປິ ເທວີ ຣຖສຫສ຺ສປຣິວາຣາ ຄງ຺ຄາຕີຣໍ ປຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ອຕ຺ຖາຍ ອາຠຕໍ ນາວໍ ວາ ອຸຬຸມ຺ປໍ ວາ ອທິສ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ພ຺ຍຕ຺ຕຕາຍ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ຣາຊາ ສຈ຺ຈກິຣິຍໍ ກຕ຺ວາ ຄໂຕ ຠວິສ຺ສຕິ, ໂສ ປນ ສຕ຺ຖາ ນ ເກວລໍ ເຕສໍເຍວ ອຕ຺ຖາຍ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ, ສເຈ ໂສ ສຕ຺ຖາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ, ອມ຺ຫາກໍ ຣຖາ ມາ ອຸທເກ ນິມຸຊ຺ຊິໍສູ’’ຕິ ອຸທກປິຏ຺ເຐ ຣເຖ ປກ຺ຂນ຺ທາເປສິ. ຣຖານໍ ເນມິວຏ຺ຏິມຕ຺ຕມ຺ປິ ນ ເຕມິ. ທຸຕິຍຕຕິຍນທີປິ ເຕເນວ ສຈ຺ຈກາເຣນ ອຸຕ຺ຕຣມານາເຍວ ນິຄ຺ໂຣຘຣຸກ຺ຂມູເລ ສຕ຺ຖາຣໍ ອທ຺ທສ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ອິມາສໍ ອຕ຺ຕໂນ ສາມິເກ ປສ຺ສນ຺ຕີນໍ ຉນ຺ທຣາໂຄ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ມຄ຺ຄຜລານໍ ອນ຺ຕຣາຍໍ ກເຣຍ຺ຍ, ໂສ ເອວໍ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຍຖາ ອຎ຺ຎມຎ຺ເຎ ນ ປສ຺ສນ຺ຕິ, ຕຖາ ອກາສິ. ຕາ ສພ຺ພາປິ ຕິຕ຺ຖໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິຕ຺ວາ ທສພລໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ນິສີທິໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ຕາສໍ ຘມ຺ມໍ ກເຖສິ, ເທສນາປຣິໂຍສາເນ ສພ຺ພາປິ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐາຍ ອຎ຺ຎມຎ຺ເຎ ປສ຺ສິໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ອຸປ຺ປລວຓ຺ຓາ ອາຄຈ຺ຉຕູ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕສິ. ເຖຣີ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ສພ຺ພາ ປພ຺ພາເຊຕ຺ວາ ອາທາຍ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ອຸປສ຺ສຍໍ ຄຕາ. ສຕ຺ຖາ ຠິກ຺ຂຸສຫສ຺ສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອາກາເສນ ເຊຕວນໍ ອຄມາສິ. ອິມໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ມຫາກປ຺ປິໂນຕິ ເອວໍ ນາມໂກ ອຠິຎ຺ຎາພລປ຺ປຕ຺ໂຕ ອສີຕິມຫາສາວການໍ ອພ຺ຠນ຺ຕໂຣ ມຫາເຖໂຣ’’ຕິ.

ຊເນຕສ຺ມິນ຺ຕິ ຊນິເຕ ປຊາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຍ ໂຄຕ຺ຕປຏິສາຣິໂນຕິ ເຍ ‘‘ມຍໍ ວາເສຏ຺ຐາ ໂຄຕມາ’’ຕິ ໂຄຕ຺ຕໍ ປຏິສຣນ຺ຕິ ປຏິຊານນ຺ຕິ, ເຕສໍ ຂຕ຺ຕິໂຍ ເສຏ຺ໂຐຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິຊ຺ຊາຈຣຓສມ຺ປນ຺ໂນຕິ ອຏ຺ຐຫິ ວິຊ຺ຊາຫິ ເຈວ ປນ຺ນຣສຘມ຺ມເຠເທນ ຈຣເຓນ ຈ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ຕປຕີຕິ ວິໂຣຈຕິ. ຌາຍີ ຕປຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓຕິ ຂີຓາສວພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ທຸວິເຘນ ຌາເນນ ຌາຍມາໂນ ຕປຕິ ວິໂຣຈຕິ. ຕສ຺ມິໍ ປນ ຂເຓ ກາລຸທາຍິຕ຺ເຖໂຣ ທຸວິເຘນ ຌາເນນ ຌາຍມາໂນ ອວິທູເຣ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ພຸທ຺ໂຘ ຕປຕີຕິ ສພ຺ພຎ຺ຎຸພຸທ຺ໂຘ ວິໂຣຈຕິ. ສພ຺ພມງ຺ຄລຄາຖາ ກິເຣສາ. ຠາຕິກຣາຊາ ກິຣ ເອກໍ ປູຊໍ ກາເຣຕ຺ວາ ອາຈຣິຍກໍ ອາຫ – ‘‘ຕີຫິ ຣຕເນຫິ ອມຸຕ຺ຕໍ ເອກໍ ຊຍມງ຺ຄລໍ ວທຖາ’’ຕິ. ໂສ ເຕປິຏກໍ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ສມ຺ມສິຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖໍ ວທນ຺ໂຕ ‘‘ທິວາ ຕປຕິ ອາທິຈ຺ໂຈ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕ຺ຖງ຺ຄເມນ຺ຕສ຺ສ ສູຣິຍສ຺ສ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄຓ຺ຫິ. ‘‘ຣຕ຺ຕິມາຠາຕິ ຈນ຺ທິມາ’’ຕິ, ອຸຏ຺ຐຫນ຺ຕສ຺ສ ຈນ຺ທສ຺ສ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄຓ຺ຫິ. ‘‘ສນ຺ນທ຺ໂຘ ຂຕ຺ຕິໂຍ ຕປຕີ’’ຕິ ຣຎ຺ໂຎ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄຓ຺ຫິ. ‘‘ຌາຍີ ຕປຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ’’ຕິ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄຓ຺ຫິ. ‘‘ພຸທ຺ໂຘ ຕປຕິ ເຕຊສາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປນ ມຫາເຈຕິຍສ຺ສ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄຓ຺ຫິ. ອຖ ນໍ ຣາຊາ ‘‘ມາ ຫຕ຺ຖໍ ໂອຕາເຣຫີ’’ຕິ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ມິໍເຍວ ຫຕ຺ເຖ ສຫສ຺ສໍ ຐເປສິ. ເອກາທສມໍ.

໑໒. ສຫາຍກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໔໖. ທ຺ວາທສເມ ຈິຣຣຕ຺ຕໍສເມຕິກາຕິ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ສໍສນ຺ທິຕ຺ວາ ສເມຕ຺ວາ ຐິຕລທ຺ຘິໂນ. ເຕ ກິຣ ປຎ຺ຈຊາຕິສຕານິ ເອກໂຕວ ວິຈຣິໍສຸ. ສເມຕິ ເນສໍ ສທ຺ຘມ຺ໂມຕິ ອິທານິ ອິເມສໍ ອຍໍ ສາສນຘມ຺ໂມ ສໍສນ຺ທຕິ ສເມຕິ. ຘມ຺ເມ ພຸທ຺ຘປ຺ປເວທິເຕຕິ ພຸທ຺ເຘນ ປເວທິເຕ ຘມ຺ເມ ເອເຕສໍ ສາສນຘມ຺ໂມ ໂສຠຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຸວິນີຕາ ກປ຺ປິເນນາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອຸປຊ຺ຌາເຍນ ອຣິຍປ຺ປເວທິເຕ ຘມ຺ເມ ສຸຏ຺ຐຸ ວິນີຕາ. ເສສໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວາຕິ. ທ຺ວາທສມໍ.

ຠິກ຺ຂຸສໍຍຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອິຕິ ສາຣຕ຺ຖປ຺ປກາສິນິຍາ ສໍຍຸຕ຺ຕນິກາຍ-ອຏ຺ຐກຖາຍ

ນິທານວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.