໑໔. ຕຸວຏກສຸຕ຺ຕນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໑໕໐. ຈຸທ຺ທສເມ ຕຸວຏກສຸຕ຺ຕນິທ຺ເທເສ ປຸຈ຺ຉາມິ ຕນ຺ຕິ ອິທມ຺ປິ ຕສ຺ມິໍເຍວ ມຫາສມເຍ ‘‘ກາ ນຸ ໂຂ ອຣຫຕ຺ຕປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປຏິປຕ຺ຕີ’’ຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນຈິຕ຺ຕານໍ ເອກຈ຺ຈານໍ ເທວຕານໍ ຕມຕ຺ຖໍ ປກາເສຕຸໍ ປຸຣິມນເຍເນວ ນິມ຺ມິຕພຸທ຺ເຘນ ອຕ຺ຕານໍ ປຸຈ຺ຉາເປຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຕຕ຺ຖ ອາທິປຸຈ຺ຉາຄາຖາຍ ຕາວ ປຸຈ຺ຉາມີຕິ ເອຕ຺ຖ ອທິຏ຺ຐໂຊຕນາທິວເສນ ປຸຈ຺ຉາ ວິຠຊິຕາ. ອາທິຈ຺ຈພນ຺ຘູຕິ ອາທິຈ຺ຈສ຺ສ ໂຄຕ຺ຕພນ຺ຘຸ. ວິເວກໍ ສນ຺ຕິປທຎ຺ຈາຕິ ວິເວກຎ຺ຈ ສນ຺ຕິປທຎ຺ຈ. ກຖໍ ທິສ຺ວາຕິ ເກນ ກາຣເຓນ ທິສ຺ວາ, ກຖໍ ປວຕ຺ຕທສ຺ສໂນ ຫຸຕ຺ວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ຕິສ຺ໂສ ປຸຈ຺ຉາຕິ ຄຓນປຣິຈ຺ເຉໂທ. ອທິຏ຺ຐໂຊຕນາຕິ ຍໍ ນ ທິຏ຺ຐໍ ນ ປຏິວິທ຺ຘໍ, ຕສ຺ສ ປາກຏກຣຓຕ຺ຖາຍ ປຸຈ຺ຉາ. ທິຏ຺ຐສໍສນ຺ທນາຕິ ຍໍ ຎາຓຈກ຺ຂຸນາ ທິຏ຺ຐໍ, ຕສ຺ສ ຆຏນຕ຺ຖາຍ. ວິມຕິຈ຺ເຉທນາຕິ ຍາ ກງ຺ຂາ, ຕສ຺ສາຈ຺ເຉທນຕ຺ຖໍ. ປກຕິຍາ ລກ຺ຂຓໍ ອຎ຺ຎາຕນ຺ຕິ ຘມ຺ມານໍ ຕຖລກ຺ຂຓໍ ປກຕິຍາ ນ ຎາຕໍ. ອທິຏ຺ຐນ຺ຕິ ນ ທິຏ຺ຐໍ. ‘‘ນ ນິຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິປິ ປາໂຐ. ອຕຸລິຕນ຺ຕິ ຕຸລາຍ ຕຸລິຕໍ ວິຍ ນ ຕຸລິຕໍ. ອຕີຣິຕນ຺ຕິ ຕີຣຓາຍ ນ ຕີຣິຕໍ. ອວິຠູຕນ຺ຕິ ນ ປາກຏໍ. ອວິຠາວິຕນ຺ຕິ ປຎ຺ຎາຍ ນ ວຑ຺ຒິຕໍ. ຕສ຺ສ ຎາຓາຍາຕິ ຕສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ລກ຺ຂຓຊານນຕ຺ຖາຍ. ທສ຺ສນາຍາຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖາຍ. ຕຸລນາຍາຕິ ຕຸລນຕ຺ຖາຍ. ຕີຣຓາຍາຕິ ຕີຣຓຕ຺ຖາຍ. ວິຠາວນາຍາຕິ ວິຠາຄກຣຓຕ຺ຖາຍ. ອຎ຺ເຎຫິ ປຓ຺ຑິເຕຫີຕິ ອຎ຺ເຎຫິ ພຸທ຺ຘິສມ຺ປນ຺ເນຫິ. ສໍສຍປກ຺ຂນ຺ໂທຕິ ສນ຺ເທຫໍ ປວິຏ຺ໂຐ.

ມນຸສ຺ສປຸຈ຺ຉາຕິ ມນຸສ຺ສານໍ ປຸຈ຺ຉາ. ອມນຸສ຺ສປຸຈ຺ຉາຕິ ນາຄສຸປຓ຺ຓາທີນໍ ປຸຈ຺ຉາ. ຄຫຏ຺ຐາຕິ ອວເສສຄຫຏ຺ຐາ. ປພ຺ພຊິຕາຕິ ລິງ຺ຄວເສນ ວຸຕ຺ຕາ. ນາຄາຕິ ສຸຜສ຺ສາທໂຍ ນາຄາ. ສຸປຓ຺ຓາຕິ ສຸປຓ຺ຓສໍຍຸຕ຺ຕວເສນ (ສໍ. ນິ. ໓.໓໙໒ ອາທໂຍ). ຍກ຺ຂາຕິ ຍກ຺ຂສໍຍຸຕ຺ຕວເສນ (ສໍ. ນິ. ໑໐.໒໓໕ ອາທໂຍ) ຈ ເວທິຕພ຺ພາ. ອສຸຣາຕິ ປຫາຣາທາທໂຍ. ຄນ຺ຘພ຺ພາຕິ ປຎ຺ຈສິຂຄນ຺ຘພ຺ພປຸຕ຺ຕາທໂຍ. ມຫາຣາຊາໂນຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຫາຣາຊາໂນ. ອຫີນິນ຺ທ຺ຣິຍນ຺ຕິ ສຓ຺ຐານວເສນ ອວິກລິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ໂສ ນິມ຺ມິໂຕຕິ ໂສ ຠຄວຕາ ນິມ຺ມິໂຕ ພຸທ຺ໂຘ.

ໂວທານຕ຺ຖປຸຈ຺ຉາຕິ ວິເສສຘມ຺ມປຸຈ຺ຉາ. ອຕີຕປຸຈ຺ຉາຕິ ອຕີເຕ ຘມ຺ເມ ອາຣພ຺ຠ ປຸຈ຺ຉາ. ອນາຄຕາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ກຸສລປຸຈ຺ຉາຕິ ອນວຊ຺ຊຘມ຺ມປຸຈ຺ຉາ. ອກຸສລປຸຈ຺ຉາຕິ ສາວຊ຺ຊຘມ຺ມປຸຈ຺ຉາ. ອພ຺ຍາກຕປຸຈ຺ຉາຕິ ຕທຸຠຍວິປຣີຕຘມ຺ມປຸຈ຺ຉາ.

ອຊ຺ເຌສາມິ ຕນ຺ຕິ ຕໍ ອາຓາເປມິ. ກຖຍສ຺ສຸ ເມຕິ ມຍ຺ຫໍ ກເຖຫິ. ໂຄຕ຺ຕຎາຕໂກຕິ ໂຄຕ຺ເຕນ ຎາຕໂກ. ໂຄຕ຺ຕພນ຺ຘູຕິ ໂຄຕ຺ຕຊ຺ຌຕ຺ຕິໂກ. ເອເກນາກາເຣນາຕິ ເອເກນ ໂກຏ຺ຐາເສນ.

ສນ຺ຕິປທນ຺ຕິ ສນ຺ຕິສງ຺ຂາຕໍ ນິພ຺ພານປທໍ. ເຍ ຘມ຺ມາ ສນ຺ຕາຘິຄມາຍາຕິ ເຍ ສຕິປຏ຺ຐານາທໂຍ ຘມ຺ມາ ນິພ຺ພານປຏິລາຠຕ຺ຖາຍ. ສນ຺ຕິຜຸສນາຍາຕິ ຎາຓຜສ຺ເສນ ນິພ຺ພານຜຸສນຕ຺ຖາຍ. ສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍາຕິ ປຈ຺ຈກ຺ຂກຣຓຕ຺ຖາຍ. ມຫນ຺ຕໍ ສີລກ຺ຂນ຺ຘນ຺ຕິ ມຫນ຺ຕໍ ສີລຣາສິໍ. ສມາຘິກ຺ຂນ຺ຘາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ສີລກ຺ຂນ຺ຘາທໂຍ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣາ, ວິມຸຕ຺ຕິຎາຓທສ຺ສນໍ ໂລກິຍເມວ.

ຕໂມກາຍສ຺ສ ປທາລນນ຺ຕິ ອວິຊ຺ຊາຣາສິສ຺ສ ວິທ຺ຘໍສນໍ. ວິປລ຺ລາສສ຺ສ ເຠທນນ຺ຕິ ຈຕຸພ຺ພິຘວິປລ຺ລາສສ຺ສ ເຠທນໍ. ຕຓ຺ຫາສລ຺ລສ຺ສ ອພ຺ພຸຫນນ຺ຕິ ຕຓ຺ຫາກຓ຺ຏກສ຺ສ ລຸຎ຺ຈນໍ. ອຠິສງ຺ຂາຣສ຺ສ ວູປສມນ຺ຕິ ປຸຎ຺ຎາທິອຠິສງ຺ຂາຣສ຺ສ ນິພ຺ພາປນໍ. ຠາຣສ຺ສ ນິກ຺ເຂປນນ຺ຕິ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘຠາຣສ຺ສ ຐປນໍ. ສໍສາຣວຏ຺ຏສ຺ສ ອຸປຈ຺ເຉທນນ຺ຕິ ສໍສາຣປວຕ຺ຕສ຺ສ ເຉທນໍ. ສນ຺ຕາປສ຺ສ ນິພ຺ພາປນນ຺ຕິ ກິເລສສນ຺ຕາປສ຺ສ ນິພ຺ພຸຕິ. ປຣິຬາຫສ຺ສ ປຏິປສ຺ສທ຺ຘິນ຺ຕິ ກິເລສທຣຖສ຺ສ ສນ຺ນິສີທນໍ. ເທວເທໂວຕິ ເທວານໍ ອຕິເທໂວ.

໑໕໑. ອຖ ຠຄວາ ຍສ຺ມາ ຍຖາ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ກິເລເສ ອຸປຣຸນ຺ຘຕິ, ຕຖາ ທິສ຺ວາ ຕຖາ ປວຕ຺ຕທສ຺ສໂນ ຫຸຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພາຕິ, ຕສ຺ມາ ຕມຕ຺ຖໍ ອາວິກໂຣນ຺ໂຕ ນານປ຺ປກາເຣນ ຕໍ ເທວປຣິສໍ ກິເລສປ຺ປຫາເນ ນິໂຍເຊນ຺ໂຕ ‘‘ມູລໍ ປປຎ຺ຈສງ຺ຂາຍາ’’ຕິ ອາຣຠິຕ຺ວາ ປຎ຺ຈ ຄາຖາ ອຠາສິ.

ຕຕ຺ຖ ອາທິຄາຖາຍ ຕາວ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ – ປປຎ຺ຈສງ຺ຂາຕິ ປປຎ຺ຈາຕິ ສງ຺ຂາຕຕ຺ຕາ ປປຎ຺ຈາ ເອວ ປປຎ຺ຈສງ຺ຂາ. ຕສ຺ສາ ອວິຊ຺ຊາທໂຍ ກິເລສາ ມູລໍ, ຕໍ ປປຎ຺ຈສງ຺ຂາຍ ມູລໍ ອສ຺ມີຕິ ປວຕ຺ຕມານຎ຺ຈ ສພ຺ພໍ ມນ຺ຕາຍ ອຸປຣຸນ຺ເຘ. ຍາ ກາຈິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ຕຓ຺ຫາ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ. ຕາສໍ ວິນຍາຍ ປຫານາຍ ສທາ ສໂຕ ສິກ຺ເຂ ອຸປຏ຺ຐິຕສ຺ສຕິ ຫຸຕ຺ວາ ສິກ຺ເຂຍ຺ຍາຕິ.

ອຊ຺ຌຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານາ ວາຕິ ຈິຕ຺ເຕ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ວາ. ປຸເຣຠຕ຺ຕນ຺ຕິ ທິວາຠຕ຺ຕໂຕ ປຸເຣກາລໍ. ອຈ຺ຈນ຺ຕສໍໂຍຄຕ຺ເຖ ອຸປໂຍຄວຈນໍ, ອຕ຺ຖໂຕ ປນ ຠຸມ຺ມເມວ ປຸເຣຠຕ຺ເຕຕິ, ເອສ ນໂຍ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕາທີສຸ. ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕນ຺ຕິ ທິວາຠຕ຺ຕໂຕ ປຈ຺ຉາກາລໍ. ປຸຣິມໍ ຍາມນ຺ຕິ ຣຕ຺ຕິຍາ ປຐມໂກຏ຺ຐາສໍ. ມຊ຺ຌິມໍ ຍາມນ຺ຕິ ຣຕ຺ຕິຍາ ທຸຕິຍໂກຏ຺ຐາສໍ. ປຈ຺ຉິມໍ ຍາມນ຺ຕິ ຣຕ຺ຕິຍາ ຕຕິຍໂກຏ຺ຐາສໍ. ກາເຬຕິ ກາຬປກ຺ເຂ. ຊຸຓ຺ເຫຕິ ສຸກ຺ກປກ຺ເຂ. ວສ຺ເສຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ວສ຺ສານມາເສ. ເຫມນ຺ເຕຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ເຫມນ຺ຕມາເສ. ຄິມ຺ເຫຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຄິມ຺ຫານມາເສ. ປຸຣິເມ ວໂຍຂນ຺ເຘຕິ ປຐເມ ວໂຍໂກຏ຺ຐາເສ, ປຐມວເຍຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕີສຸ ຈ ວເຍສຸ ວສ຺ສສຕາຍຸກສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ເອເກກສ຺ມິໍ ວເຍ ຈຕຸມາສາຘິການິ ເຕຕ຺ຕິໍສ ວສ຺ສານິ ໂຫນ຺ຕິ.

໑໕໒. ເອວໍ ປຐມຄາຖາຍ ຕາວ ຕີຫິ ສິກ຺ຂາຫິ ຍຸຕ຺ຕໍ ເທສນໍ ອຣຫຕ຺ຕນິກູເຏນ ເທເສຕ຺ວາ ປຸນ ມານປ຺ປຫານວເສນ ເທເສຕຸໍ ‘‘ຍໍ ກິຎ຺ຈີ’’ຕິ ຄາຖມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຘມ຺ມມຠິຊຎ຺ຎາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕນ຺ຕິ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ອຸຈ຺ຈາກຸລີນຕາທິກໍ ອຕ຺ຕໂນ ຄຸຓໍ ຊາເນຍ຺ຍ. ອຖ ວາປິ ພຫິທ຺ຘາຕິ ອຖ ວາ ພຫິທ຺ຘາປິ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາຍານໍ ວາ ຄຸຓໍ ຊາເນຍ຺ຍ. ນ ເຕນ ຖາມໍ ກຸພ຺ເພຖາຕິ ເຕນ ຄຸເຓນ ມານໍ ນ ກເຣຍ຺ຍ.

ສຕານນ຺ຕິ ສນ຺ຕຄຸຓວນ຺ຕານໍ. ສນ຺ຕານນ຺ຕິ ນິພ຺ພຸຕສນ຺ຕານໍ. ນ ວຸຕ຺ຕາຕິ ນ ກຖິຕາ. ນປ຺ປວຸຕ຺ຕາຕິ ນ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕາ.

໑໕໓. ອິທານິສ຺ສ ອກຣຓວິຘິໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ເສຍ຺ໂຍ ນ ເຕນາ’’ຕິ ຄາຖມາຫ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ເຕນ ຈ ມາເນນ ‘‘ເສຍ຺ໂຍຫ’’ນ຺ຕິ ວາ ‘‘ນີໂຈຫ’’ນ຺ຕິ ວາ ‘‘ສຣິກ຺ໂຂຫ’’ນ຺ຕິ ວາປິ ນ ມຎ຺ເຎຍ຺ຍ. ເຕຫິ ຈ ອຸຈ຺ຈາກຸລີນຕາທີຫິ ຄຸເຓຫິ ຜຸຏ຺ໂຐ ອເນກຣູເປຫິ ‘‘ອຫໍ ອຸຈ຺ຈາ ກຸລາ ປພ຺ພຊິໂຕ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ອຕ຺ຕານໍ ວິກປ຺ເປນ຺ໂຕ ນ ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍາຕິ.

໑໕໔. ເອວໍ ມານປ຺ປຫານວເສນປິ ເທເສຕ຺ວາ ອິທານິ ສພ຺ພກິເລສູປສມວເສນ ເທເສຕຸໍ ‘‘ອຊ຺ຌຕ຺ຕເມວາ’’ຕິ ຄາຖມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອຊ຺ຌຕ຺ຕເມວຸປສເມຕິ ອຕ຺ຕນິ ເອວ ຣາຄາທິສພ຺ພກິເລເສ ອຸປສເມຍ຺ຍ. ນ ອຎ຺ຎໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ສນ຺ຕິເມເສຍ຺ຍາຕິ ຐເປຕ຺ວາ ຈ ສຕິປຏ຺ຐານາທີນິ ອຎ຺ເຎນ ອຸປາເຍນ ສນ຺ຕິໍ ນ ປຣິເຍເສຍ຺ຍ. ກຸໂຕ ນິຣຕ຺ຕາ ວາຕິ ນິຣຕ຺ຕາ ກຸໂຕເຍວ.

ນ ເອເສຍ຺ຍາຕິ ສີລພ຺ພຕາທີຫິ ນ ມຄ຺ເຄຍ຺ຍ. ນ ຄເວເສຍ຺ຍາຕິ ນ ໂອໂລເກຍ຺ຍ. ນ ປຣິເຍເສຍ຺ຍາຕິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ນ ອິກ຺ເຂຍ຺ຍ.

໑໕໕. ອິທານິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ອຸປສນ຺ຕສ຺ສ ຂີຓາສວສ຺ສ ຕາທິຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ມຊ຺ເຌ ຍຖາ’’ຕິ ຄາຖມາຫ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ຍຖາ ມຫາສມຸທ຺ທສ຺ສ ອຸປຣິເຫຏ຺ຐິມຠາຄານໍ ເວມຊ຺ຌສງ຺ຂາເຕ ຈຕຸໂຍຊນສຫສ຺ສປ຺ປມາເຓ ມຊ຺ເຌ ປພ຺ພຕນ຺ຕເຣ ຐິຕສ຺ສ ວາ ມຊ຺ເຌ ສມຸທ຺ທສ຺ສ ອູມິ ໂນ ຊາຍຕິ, ຐິໂຕວ ໂສ ໂຫຕິ ອວິກມ຺ປມາໂນ, ເອວໍ ອເນໂຊ ຂີຓາສໂວ ລາຠາທີສຸ ຐິໂຕ ອສ຺ສ ອວິກມ຺ປມາໂນ, ໂສ ຕາທິໂສ ຣາຄາທິອຸສ຺ສທໍ ຠິກ຺ຂຸ ນ ກເຣຍ຺ຍ ກຸຫິຎ຺ຈີຕິ.

ອຸພ຺ເພເຘນາຕິ ເຫຏ຺ຐາຠາເຄນ. ຄມ຺ຠີໂຣຕິ ອຸທກປິຏ຺ຐິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຈຕຸຣາສີຕິໂຍຊນສຫສ຺ສານິ ຄມ຺ຠີໂຣ. ‘‘ອຸພ຺ເພໂຘ’’ຕິປິ ປາໂຐ, ຕໍ ນ ສຸນ຺ທຣໍ. ເຫຏ຺ຐາຕິ ອນ຺ໂຕອຸທກໍ. ອຸປຣີຕິ ອຸທ຺ຘໍອຸທກໍ. ມຊ຺ເຌຕິ ເວມຊ຺ເຌ. ນ ກມ຺ປຕີຕິ ຐິຕຏ຺ຐານໂຕ ນ ຈລຕິ. ນ ວິກມ຺ປຕີຕິ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ນ ຈລຕິ. ນ ຈລຕີຕິ ນິຈ຺ຈລໍ ໂຫຕິ. ນ ເວຘຕີຕິ ນ ຜນ຺ທຕິ. ນປ຺ປເວຘຕີຕິ ນ ປຣິວຕ຺ຕຕິ. ນ ສມ຺ປເວຘຕີຕິ ນ ປຣິພ຺ຠມຕິ. ອເນຣິໂຕຕິ ນ ເອຣິໂຕ. ອຆຏ຺ຏິໂຕຕິ ອກ຺ໂຂໂຠ. ອຈລິໂຕຕິ ນ ກມ຺ປິໂຕ. ອລຸຬິໂຕຕິ ນ ກລລີຠູໂຕ. ຕຕ຺ຣ ອູມິ ໂນ ຊາຍຕີຕິ ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ວີຈິ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ.

ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ປພ຺ພຕານໍ ອນ຺ຕຣິກາສູຕິ ຍຸຄນ຺ຘຣາທີນໍ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ປພ຺ພຕານໍ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ. ສີທນ຺ຕຣາຕິ ອນ຺ຕມໂສ ສິມ຺ພລີຕູລມ຺ປິ ເຕສຸ ປຕິຕປຕິຕໍ ສີທຕີຕິ ສີທາ, ປພ຺ພຕນ຺ຕເຣ ຊາຕຕ຺ຕາ ອນ຺ຕຣາ. ‘‘ອນ຺ຕຣສີທາ’’ຕິປິ ປາໂຐ.

໑໕໖. ອິທານິ ເອວໍ ອຣຫຕ຺ຕນິກູເຏນ ເທສິຕໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອພ຺ຠານຸໂມເທນ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ຈ ອຣຫຕ຺ຕສ຺ສ ອາທິປຏິປທໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ນິມ຺ມິຕພຸທ຺ໂຘ ‘‘ອກິຕ຺ຕຍີ’’ຕິ ຄາຖມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອກິຕ຺ຕຍີຕິ ອາຈິກ຺ຂິ. ວິວຏຈກ຺ຂູຕິ ວິວເຏຫິ ອນາວຣເຓຫິ ປຎ຺ຈຫິ ຈກ຺ຂູຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ສກ຺ຂິຘມ຺ມນ຺ຕິ ສກາຍຕ຺ຕໍ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາຕໍ ອຕ຺ຕປຈ຺ຈກ຺ຂຘມ຺ມໍ. ປຣິສ຺ສຍວິນຍນ຺ຕິ ປຣິສ຺ສຍວິນຍນໍ. ປຏິປທໍ ວເທຫີຕິ ອິທານິ ປຏິປຕ຺ຕິໍ ວເທຫິ. ຠທ຺ທນ຺ເຕຕິ ຠທ຺ທໍ ຕວ ອຕ຺ຖູຕິ ຠຄວນ຺ຕໍ ອາລປນ຺ໂຕ ອາຫ. ອຖ ວາ ຠທ຺ທໍ ສຸນ຺ທຣໍ ຕວ ປຏິປທໍ ວເທຫີຕິປິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຖ ວາປິ ສມາຘິນ຺ຕິ ຕເມວ ປຏິປທໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉຕິ. ປຏິປທນ຺ຕິ ເອເຕນ ວາ ມຄ຺ຄໍ ປຸຈ຺ຉຕິ. ອິຕເຣຫິ ສີລໍ ສມາຘິຎ຺ຈ ປຸຈ຺ຉຕິ.

ມໍສຈກ຺ຂຸນາປີຕິ ສສມ຺ຠາຣິກມໍສຈກ຺ຂຸນາປິ. ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸນາປີຕິ ທິພ຺ພສທິສຕ຺ຕາ ທິພ຺ພໍ. ເທວານຎ຺ຫິ ສຸຈຣິຕກມ຺ມນິພ຺ພຕ຺ຕໍ ປິຕ຺ຕເສມ຺ຫຣຸຫິຣາທີຫິ ອປລິພຸທ຺ຘໍ ອຸປກ຺ກິເລສວິນິມຸຕ຺ຕຕາຍ ທູເຣປິ ອາຣມ຺ມຓສມ຺ປຏິຈ຺ຉນສມຕ຺ຖໍ ທິພ຺ພໍ ປສາທຈກ຺ຂຸ ໂຫຕິ. ອິທຎ຺ຈາປິ ວີຣິຍຠາວນາພລນິພ຺ພຕ຺ຕໍ ຎາຓຈກ຺ຂຸ ຕາທິສເມວາຕິ ທິພ຺ພສທິສຕ຺ຕາ ທິພ຺ພໍ. ທິພ຺ພວິຫາຣວເສນ ປຏິລທ຺ຘຕ຺ຕາ, ອຕ຺ຕນາ ຈ ທິພ຺ພວິຫາຣສນ຺ນິສ຺ສິຕຕ຺ຕາປິ ທິພ຺ພໍ. ອາໂລກປຣິຄ຺ຄເຫນ ມຫາຊຸຕິກຕ຺ຕາປິ ທິພ຺ພໍ. ຕິໂຣກຸຏ຺ຏາທິຄຕຣູປທສ຺ສເນນ ມຫາຄຕິກຕ຺ຕາປິ ທິພ຺ພໍ. ຕໍ ສພ຺ພໍ ສທ຺ທສຕ຺ຖານຸສາເຣນ ເວທິຕພ຺ພໍ. ທສ຺ສນຏ຺ເຐນ ຈກ຺ຂຸ, ຈກ຺ຂຸກິຈ຺ຈກຣເຓນ ຈກ຺ຂຸມິວາຕິປິ ຈກ຺ຂຸ, ທິພ຺ພຎ຺ຈ ຕໍ ຈກ຺ຂຸ ຈາຕິ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸ. ເຕນ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸນາປິ ວິວຏຈກ຺ຂຸ. ອິທານິ ປຎ຺ຈວິຘໍ ຈກ຺ຂຸໍ ວິຕ຺ຖາເຣນ ກເຖຕຸໍ ‘‘ກຖໍ ຠຄວາ ມໍສຈກ຺ຂຸນາປິວິວຏຈກ຺ຂູ’’ຕິອາທິມາຫ. ມໍສຈກ຺ຂຸມ຺ຫິ ຠຄວໂຕ ປຎ຺ຈວຓ຺ຓາ ສໍວິຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ສສມ຺ຠາຣາທິກຈກ຺ຂຸມ຺ຫິ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ປຎ຺ຈ ໂກຏ຺ຐາສາ ປຈ຺ເຈກໍ ປຈ຺ເຈກໍ ອຸປລພ຺ຠນ຺ຕິ.

ນີໂລ ຈ ວຓ຺ໂຓຕິ ອຸມາປຸປ຺ຜວຓ຺ໂຓ. ປີຕໂກ ຈ ວຓ຺ໂຓຕິ ກຓິກາຣປຸປ຺ຜວຓ຺ໂຓ. ໂລຫິຕໂກ ຈ ວຓ຺ໂຓຕິ ອິນ຺ທໂຄປກວຓ຺ໂຓ. ກຓ຺ໂຫ ຈ ວຓ຺ໂຓຕິ ອຎ຺ຊນວຓ຺ໂຓ. ໂອທາໂຕ ຈ ວຓ຺ໂຓຕິ ໂອສຘິຕາຣກວຓ຺ໂຓ. ຍຕ຺ຖ ຈ ອກ຺ຂິໂລມານິ ປຕິຏ຺ຐິຕານີຕິ ຍສ຺ມິໍ ຐາເນ ອກ຺ຂິໂລມານິ ປຕິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐິຕານິ. ຕໍ ນີລໍ ໂຫຕິ ສຸນີລນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ນີລນ຺ຕິ ສພ຺ພສງ຺ຄາຫກວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຸນີລນ຺ຕິ ອນ຺ຕຣວິຣຫິຕໍ ສຸຏ຺ຐຸ ນີລໍ. ປາສາທິກນ຺ຕິ ປສາທຊນກໍ. ທສ຺ສເນຍ຺ຍນ຺ຕິ ທສ຺ສນີຍໍ. ອຸມາປຸປ຺ຜສມານນ຺ຕິ ທກສີຕລປຸປ຺ຜສທິສໍ. ຕສ຺ສ ປຣໂຕຕິ ຕສ຺ສ ສມນ຺ຕາ ພາຫິຣປສ຺ເສ. ປີຕກນ຺ຕິ ສພ຺ພສງ຺ຄາຫກໍ. ສຸປີຕກນ຺ຕິ ອນ຺ຕຣວິຣຫິຕໍ ສຸຏ຺ຐຸ ປີຕກໍ. ອຸຠຍໂຕ ຈ ອກ຺ຂິກູຏານີຕິ ທ຺ເວ ຈ ອກ຺ຂິໂກຏິໂຍ. ໂລຫິຕການີຕິ ສພ຺ພສງ຺ຄາຫກວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຸໂລຫິຕການີຕິ ອປຎ຺ຎາຍມານວິວຣານິ ສຸຏ຺ຐຸ ໂລຫິຕການິ. ມຊ຺ເຌ ກຓ຺ຫນ຺ຕິ ອກ຺ຂີນໍ ມຊ຺ຌິມຏ຺ຐານໍ ອຎ຺ຊນສທິສໍ ກຓ຺ຫໍ. ສຸກຓ຺ຫນ຺ຕິ ອນ຺ຕຣວິຣຫິຕໍ ສຸຏ຺ຐຸ ກຓ຺ຫໍ. ອລູຂນ຺ຕິ ປາສາທິກໍ. ສິນິທ຺ຘນ຺ຕິ ປຓີຕໍ. ຠທ຺ທາຣິຏ຺ຐກສມານນ຺ຕິ ອປນີຕຕຈຠທ຺ທາຣິຏ຺ຐກຜລສທິສໍ. ‘‘ອທ຺ທາຣິຏ຺ຐກສມານ’’ນ຺ຕິປິ ປາຬິ, ຕສ຺ສາ ຕິນ຺ຕກາກສທິສນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂອທາຕນ຺ຕິ ສພ຺ພສງ຺ຄາຫກວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຸໂອທາຕນ຺ຕິ ອນ຺ຕຣວິຣຫິຕໍ ຣຊຕມຓ຺ຑລສທິສໍ ສຸຏ຺ຐຸ ໂອທາຕໍ. ເສຕໍ ປຓ຺ຑຣນ຺ຕິ ທ຺ວີຫິປິ ອຕິໂອທາຕຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ປາກຕິເກນ ມໍສຈກ຺ຂຸນາຕິ ປກຕິມໍສຈກ຺ຂຸນາ. ອຕ຺ຕຠາວປຣິຍາປນ຺ເນນາຕິ ອຕ຺ຕຠາວສນ຺ນິສ຺ສິເຕນ. ປຸຣິມສຸຈຣິຕກມ຺ມາຠິນິພ຺ພຕ຺ເຕນາຕິ ປຸຣິເມສຸ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ອຕ຺ຕຠາເວສຸ ກາຍສຸຈຣິຕາທິກມ຺ມຸນາ ອຸປ຺ປາທິເຕນ. ສມນ຺ຕາ ໂຍຊນໍ ປສ຺ສຕີຕິ ສມນ຺ຕໂຕ ຈຕຸຄາວຸຕປ຺ປມາເຓ ໂຍຊເນ ຕິໂຣກຸຏ຺ຏາທິຄຕໍ ຣູປໍ ອາວຣຓວິຣຫິຕໍ ປກຕິມໍສຈກ຺ຂຸນາ ທກ຺ຂຕິ.

ທິວາ ເຈວ ຣຕ຺ຕິຎ຺ຈາຕິ ທິວສຠາເຄ ຈ ຣຕ຺ຕິຠາເຄ ຈ. ຈຕຸຣງ຺ຄສມນ຺ນາຄໂຕຕິ ຈຕູຫິ ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ປຣິປຸຓ຺ຓອນ຺ຘກາໂຣ ອາໂລກວິຣຫິໂຕ. ສູຣິໂຍ ວາ ອຕ຺ຖງ຺ຄໂຕຕິ ສູຣຠາວໍ ຊນຍນ຺ໂຕ ອຸຏ຺ຐິໂຕ ສູຣິໂຍ ວິຄໂຕ. ກາຬປກ຺ໂຂ ຈ ອຸໂປສໂຖຕິ ກາຬປກ຺ເຂ ຈາຕຸທ຺ທສີອຸໂປສຖທິວໂສ ຈ. ຕິພ຺ໂພ ຈ ວນສຓ຺ໂຑຕິ ຄຫໂນ ຈ ຣຸກ຺ຂຣາສິ. ມຫາ ຈ ກາຬເມໂຆ ອພ຺ຠຸຏ຺ຐິໂຕຕິ ມຫນ຺ໂຕ ກາຬເມໂຆ ອພ຺ຠປຏໂລ ຈ ອຸຏ຺ຐິໂຕ ໂຫຕິ. ກຸຏ຺ໂຏ ວາຕິ ອິຏ຺ຐກາຈໂຍ ວາ. ກວາຏໍ ວາຕິ ທ຺ວາຣວາຕປານາທິກວາຏໍ ວາ. ປາກາໂຣ ວາຕິ ມຕ຺ຕິກາທິປາກາໂຣ ວາ. ປພ຺ພໂຕ ວາຕິ ປໍສຸປພ຺ພຕາທິປພ຺ພໂຕ ວາ. ຄຈ຺ຉໍ ວາຕິ ຕຣຸຓຄຈ຺ຉາທິຄຈ຺ຉໍ ວາ. ລຕາ ວາຕິ ກຣວິນ຺ທາທິ ລຕາ ວາ. ອາວຣຓໍ ຣູປານໍ ທສ຺ສນາຍາຕິ ຣູປາຣມ຺ມຓານໍ ທສ຺ສນຕ຺ຖາຍ ປຏິເສຘໍ ນຕ຺ຖິ. ເອກຎ຺ເຈ ຕິລຜລໍ ນິມິຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາຕິ ສເຈ ເອກໍ ຕິລພີຊໍ ສຎ຺ຎາຓໍ ກຕ຺ວາ. ຕິລວາເຫ ປກ຺ຂິເປຍ຺ຍາຕິ ທ຺ເວ ສກເຏ ຕິລຣາສິມ຺ຫິ ຂິເປຍ຺ຍ. ເກຈິ ປນ ‘‘ວາໂຫ ນາມ ກຸມ຺ຠາຕິເຣກທ຺ເວສກຏ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ຕຎ຺ເຎວ ຕິລຜລໍ ອຸທ຺ຘເຣຍ຺ຍາຕິ ຕໍນິມິຕ຺ຕກຕໍ ຕິລພີຊໍເຍວ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍ.

ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາຕິ ອິທໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖເມວ. ວິສຸທ຺ເຘນາຕິ ຈຸຕູປປາຕທສ຺ສເນນ ທິຏ຺ຐິວິສຸທ຺ຘິເຫຕຸຕ຺ຕາ ວິສຸທ຺ເຘນ. ໂຍ ຫິ ຈຸຕິມຕ຺ຕເມວ ປສ຺ສຕິ ນ ອຸປປາຕໍ, ໂສ ອຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐິໍ ຄຓ຺ຫາຕິ. ໂຍ ອຸປປາຕເມວ ປສ຺ສຕິ ນ ຈຸຕິໍ, ໂສ ນວສຕ຺ຕປາຕຸຠາວສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິໍ ຄຓ຺ຫາຕິ. ໂຍ ປນ ຕທຸຠຍໍ ປສ຺ສຕິ, ໂສ ຍສ຺ມາ ທຸວິຘມ຺ປິ ຕໍ ທິຏ຺ຐິຄຕໍ ອຕິວຕ຺ຕຕິ, ຕສ຺ມາສ຺ສ ຕໍ ທສ຺ສນໍ ທິຏ຺ຐິວິສຸທ຺ຘິເຫຕຸ ໂຫຕິ, ອຸຠຍຎ຺ເຈຕໍ ພຸທ຺ຘປຸຕ຺ຕາ ປສ຺ສນ຺ຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ຈຸຕູປປາຕທສ຺ສເນນ ທິຏ຺ຐິວິສຸທ຺ຘິເຫຕຸຕ຺ຕາ ວິສຸທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ. ມນຸສ຺ສູປຈາຣໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ຣູປທສ຺ສເນນ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມານຸສກໍ, ມານຸສກໍ ວາ ມໍສຈກ຺ຂຸໍ ອຕິກ຺ກນ຺ຕຕ຺ຕາ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມານຸສກນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ເຕນ ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ວິສຸທ຺ເຘນ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມານຸສເກນ ສຕ຺ເຕ ປສ຺ສຕີຕິ ມນຸສ຺ສມໍສຈກ຺ຂຸນາ ວິຍ ສຕ຺ເຕ ໂອໂລເກຕິ. ຈວມາເນ ອຸປປຊ຺ຊມາເນຕິ ເອຕ຺ຖ ຈຸຕິກ຺ຂເຓ ອຸປປຕ຺ຕິກ຺ຂເຓ ວາ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸນາ ທຏ຺ຐຸໍ ນ ສກ຺ກາ. ເຍ ປນ ອາສນ຺ນຈຸຕິກາ ອິທານິ ຈວິສ຺ສນ຺ຕິ, ເຕ ຈວມານາ. ເຍ ຈ ຄຫິຕປຏິສນ຺ຘິກາ ສມ຺ປຕິນິພ຺ພຕ຺ຕາວ, ເຕ ອຸປປຊ຺ຊມານາຕິ ອຘິປ຺ເປຕາ. ເຕ ເອວຣູເປ ຈວມາເນ ອຸປປຊ຺ຊມາເນ ຈ ປສ຺ສຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຫີເນຕິ ໂມຫນິສ຺ສນ຺ທຍຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຫີເນ. ຕພ຺ພິປຣີເຕ ປຓີເຕ. ສຸວຓ຺ເຓຕິ ອໂທສນິສ຺ສນ຺ທຍຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອິຏ຺ຐກນ຺ຕມນາປວຓ຺ຓຍຸຕ຺ເຕ. ຕພ຺ພິປຣີເຕ ທຸພ຺ພຓ຺ເຓ, ອຠິຣູເປ ວິຣູເປຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຸຄເຕຕິ ສຸຄຕິຄເຕ, ອໂລຠນິສ຺ສນ຺ທຍຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວາ ອຑ຺ເຒ ມຫທ຺ຘເນ. ທຸຄ຺ຄເຕຕິ ທຸຄ຺ຄຕິຄເຕ, ໂລຠນິສ຺ສນ຺ທຍຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວາ ທລິທ຺ເທ ອປ຺ປນ຺ນປາເນ. ຍຖາກມ຺ມູປເຄຕິ ຍໍ ຍໍ ກມ຺ມໍ ອຸປຈິຕໍ, ເຕນ ເຕນ ອຸປຄເຕ. ຕຕ຺ຖ ປຸຣິເມຫິ ‘‘ຈວມາເນ’’ຕິອາທີຫິ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸກິຈ຺ຈໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິມິນາ ປນ ປເທນ ຍຖາກມ຺ມູປຄຎາຓກິຈ຺ຈໍ.

ຕສ຺ສ ຈ ຎາຓສ຺ສ ອຍມຸປ຺ປຕ຺ຕິກ຺ກໂມ – ອິຘ ຠິກ຺ຂຸ ເຫຏ຺ຐານິຣຍາຠິມຸຂໍ ອາໂລກໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ເນຣຍິເກ ສຕ຺ເຕ ປສ຺ສຕິ ມຫາທຸກ຺ຂໍ ອນຸຠວມາເນ, ຕໍ ທສ຺ສນໍ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸກິຈ຺ຈເມວ. ໂສ ເອວໍ ມນສິ ກໂຣຕິ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ອິເມ ສຕ຺ຕາ ເອຕໍ ທຸກ຺ຂໍ ອນຸຠວນ຺ຕີ’’ຕິ, ອຖສ຺ສ ‘‘ອິທໍ ນາມ ກຕ຺ວາ’’ຕິ ຕໍ ກມ຺ມາຣມ຺ມຓໍ ຎາຓໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຕຖາ ອຸປຣິເທວໂລກາຠິມຸຂໍ ອາໂລກໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ນນ຺ທນວນ ມິສ຺ສກວນ ຜາຣຸສກວນາທີສຸ ສຕ຺ເຕ ປສ຺ສຕິ ມຫາສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸຠວມາເນ. ຕມ຺ປິ ທສ຺ສນໍ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸກິຈ຺ຈເມວ. ໂສ ເອວໍ ມນສິ ກໂຣຕິ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ອິເມ ສຕ຺ຕາ ເອຕໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸຠວນ຺ຕີ’’ຕິ. ອຖສ຺ສ ‘‘ອິທໍ ນາມ ກຕ຺ວາ’’ຕິ ຕໍ ກມ຺ມາຣມ຺ມຓໍ ຎາຓມຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ອິທໍ ຍຖາກມ຺ມູປຄຎາຓໍ ນາມ. ອິມສ຺ສ ວິສຸໍ ປຣິກມ຺ມໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ຍຖາ ຈ ອິມສ຺ສ, ເອວໍ ອນາຄຕໍສຎາຓສ຺ສາປິ. ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸປາທກາເນວ ຫິ ອິມານິ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸນາ ສເຫວ ອິຊ຺ຌນ຺ຕິ.

ອິເມ ວຕ ໂຠນ຺ໂຕຕິອາທີສຸ ອິເມຕິ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸນາ ທິຏ຺ຐານໍ ນິທສ຺ສນວຈນໍ. ວຕາຕິ ອນຸໂສຈນຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ. ໂຠນ຺ໂຕຕິ ຠວນ຺ໂຕ. ທຸຏ຺ຐຸ ຈຣິຕໍ, ທຸຏ຺ຐຸໍ ວາ ຈຣິຕໍ ກິເລສປູຕິກຕ຺ຕາຕິ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ; ກາເຍນ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ, ກາຍໂຕ ວາ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ທຸຈ຺ຈຣິຕນ຺ຕິ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕໍ. ອິຕເຣສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ສມນ຺ນາຄຕາຕິ ສມງ຺ຄີຠູຕາ.

ອຣິຍານໍ ອຸປວາທກາຕິ ພຸທ຺ຘປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘພຸທ຺ຘສາວການໍ ອຣິຍານໍ ອນ຺ຕມໂສ ຄິຫິໂສຕາປນ຺ນານມ຺ປິ ອນຕ຺ຖກາມາ ຫຸຕ຺ວາ ອນ຺ຕິມວຕ຺ຖຸນາ ວາ ຄຸຓປຣິຘໍສເນນ ວາ ອຸປວາທກາ, ອກ຺ໂກສກາ ຄຣຫກາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ນຕ຺ຖິ ອິເມສໍ ສມຓຘມ຺ໂມ, ອສ຺ສມຓາ ເອເຕ’’ຕິ ວທນ຺ໂຕ ອນ຺ຕິມວຕ຺ຖຸນາ ອຸປວທຕິ. ‘‘ນຕ຺ຖິ ອິເມສໍ ຌານໍ ວາ ວິໂມກ຺ໂຂ ວາ ມຄ຺ໂຄ ວາ ຜລໍ ວາ’’ຕິອາທີນິ ວທນ຺ໂຕ ຄຸຓປຣິຘໍສເນນ ອຸປວທຕີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ໂສ ຈ ຌານໍ ວາ ອຸປວເທຍ຺ຍ ອຌານໍ ວາ, ອຸຠຍຖາປິ ອຣິຍູປວາໂທວ ໂຫຕິ; ອຕິຠາຣິຍໍ ກມ຺ມໍ, ອນນ຺ຕຣິຍກມ຺ມສທິສໍ, ສຄ຺ຄາວຣຓໍ ມຄ຺ຄາວຣຓຎ຺ຈ, ສເຕກິຈ຺ຉໍ ປນ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ໂຍ ອຣິຍໍ ອຸປວທຕິ, ເຕນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສເຈ ອຕ຺ຕນາ ວຸຑ຺ຒຕໂຣ ໂຫຕິ, ອຸກ຺ກຸຏິກໍ ນິສີທິຕ຺ວາ ‘‘ອຫໍ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອິທຎ຺ຈິທຎ຺ຈ ອວຈໍ, ຕໍ ເມ ຂມາຫີ’’ຕິ ຂມາເປຕພ຺ໂພ. ສເຈ ປນ ນວກຕໂຣ ໂຫຕິ, ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອຸກ຺ກຸຏິກໍ ນິສີທິຕ຺ວາ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ເຫ ອິທຎ຺ຈິທຎ຺ຈ ອວຈໍ, ຕໍ ເມ ຂມຖາ’’ຕິ ຂມາເປຕພ຺ໂພ. ສເຈ ໂສ ນກ຺ຂມຕິ, ທິສາປກ຺ກນ຺ໂຕ ວາ ໂຫຕິ, ສຍໍ ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສທ຺ຘິວິຫາຣິເກ ວາ ເປເສຕ຺ວາ ຂມາເປຕພ຺ໂພ. ສເຈ ນາປິ ຄນ຺ຕຸໍ ນ ເປເສຕຸໍ ສກ຺ກາ ໂຫຕິ, ເຍ ຕສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ຠິກ຺ຂູ ວສນ຺ຕິ, ເຕສໍ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສເຈ ນວກຕຣາ ໂຫນ຺ຕິ, ອຸກ຺ກຸຏິກໍ ນິສີທິຕ຺ວາ ສເຈ ວຸຑ຺ຒຕຣາ, ວຸຑ຺ເຒ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ປຏິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ‘‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອສຸກໍ ນາມ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອິທຎ຺ຈິທຎ຺ຈ ອວຈໍ, ຕໍ ຂມຕຸ ເມ ໂສ ອາຍສ຺ມາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຂມາເປຕພ຺ໂພ. ສມ຺ມຸຂາ ອຂມນ຺ເຕປິ ເອຕເທວ ກາຕພ຺ພໍ. ສເຈ ເອກຈາຣິກຠິກ຺ຂຸ ໂຫຕິ, ເນວ ຕສ຺ສ ວສນຏ຺ຐານໍ ນ ຄຕຏ຺ຐານໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ເອກສ຺ສ ປຓ຺ຑິຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອສຸກໍ ນາມ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອິທຎ຺ຈິທຎ຺ຈ ອວຈໍ, ຕໍ ເມ ອນຸສ຺ສຣໂຕ ອນຸສ຺ສຣໂຕ ວິປ຺ປຏິສາໂຣ ໂຫຕິ, ກິໍ ກໂຣມີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ໂສ ວກ຺ຂຕິ ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ມາ ຈິນ຺ຕຍິຕ຺ຖ, ເຖໂຣ ຕຸມ຺ຫາກໍ ຂມຕິ, ຈິຕ຺ຕໍ ວູປສເມຖາ’’ຕິ. ເຕນປິ ອຣິຍສ຺ສ ຄຕທິສາຠິມຸເຂນ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ຂມຖາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ຍທິ ໂສ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ ໂຫຕິ, ປຣິນິພ຺ພຸຕມຎ຺ຈຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຍາວ ສິວຖິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາປິ ຂມາເປຕພ຺ໂພ. ເອວໍ ກເຕ ເນວ ສຄ຺ຄາວຣຓໍ ນ ມຄ຺ຄາວຣຓໍ ໂຫຕິ, ປາກຕິກເມວ ໂຫຕີຕິ.

ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິກາຕິ ວິປຣີຕທສ຺ສນາ. ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິກມ຺ມສມາທານາຕິ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິວເສນ ສມາທິນ຺ນນານາວິຘກມ຺ມາ, ເຍ ຈ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິມູລເກສຸ ກາຍກມ຺ມາທີສຸ ອຎ຺ເຎປິ ສມາທເປນ຺ຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ວຈີທຸຈ຺ຈຣິຕຄ຺ຄຫເຓເນວ ອຣິຍູປວາເທ, ມໂນທຸຈ຺ຈຣິຕຄ຺ຄຫເຓນ ຈ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຍາ ສງ຺ຄຫິຕາຍປິ ອິເມສໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ປຸນວຈນໍ ມຫາສາວຊ຺ຊຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ມຫາສາວຊ຺ໂຊ ຫິ ອຣິຍູປວາໂທ ອານນ຺ຕຣິຍສທິໂສ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ –

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຠິກ຺ຂຸ ສີລສມ຺ປນ຺ໂນ ສມາຘິສມ຺ປນ຺ໂນ ປຎ຺ຎາສມ຺ປນ຺ໂນ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ອຎ຺ຎໍ ອາຣາເຘຍ຺ຍ, ເອວໍສມ຺ປທມິທໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ວທາມິ. ຕໍ ວາຈໍ ອປ຺ປຫາຍ ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອປ຺ປຫາຍ ຕໍ ທິຏ຺ຐິໍ ອປ຺ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຍຖາຠຕໍ ນິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ເອວໍ ນິຣເຍ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໑໔໙).

ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິໂຕ ຈ ມຫາສາວຊ຺ຊຕຣໍ ນາມ ອຎ຺ຎໍ ນຕ຺ຖິ. ຍຖາຫ –

‘‘ນາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຎ຺ຎໍ ເອກຘມ຺ມມ຺ປິ ສມນຸປສ຺ສາມິ, ຍໍ ເອວໍມຫາສາວຊ຺ຊໍ ຍຖຍິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ. ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິປຣມານິ ຠິກ຺ຂເວ, ມຫາສາວຊ຺ຊານີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑.໓໑໐).

ກາຍສ຺ສ ເຠທາຕິ ອຸປາທິນ຺ນກ຺ຂນ຺ຘປຣິຈ຺ຈາຄາ. ປຣໍ ມຣຓາຕິ ຕທນນ຺ຕຣາຠິນິພ຺ພຕ຺ຕກ຺ຂນ຺ຘຄ຺ຄຫເຓ. ອຖ ວາ ກາຍສ຺ສ ເຠທາຕິ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສຸປຈ຺ເຉທາ. ປຣໍ ມຣຓາຕິ ຈຸຕິຈິຕ຺ຕໂຕ ອຸທ຺ຘໍ. ອປາຍນ຺ຕິ ເອວມາທິ ສພ຺ພໍ ນິຣຍເວວຈນເມວ. ນິຣໂຍ ຫິ ສຄ຺ຄໂມກ຺ຂເຫຕຸຠູຕາ ປຸຎ຺ຎສມ຺ມຕາ ອຍາ ອເປຕຕ຺ຕາ, ສຸຂານໍ ວາ ອາຍສ຺ສ ອຠາວາ ອປາໂຍ. ທຸກ຺ຂສ຺ສ ຄຕິ ປຏິສຣຓນ຺ຕິ ທຸຄ຺ຄຕິ, ໂທສພຫຸລຕາຍ ວາ ທຸຏ຺ເຐນ ກມ຺ມຸນາ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ ຄຕີຕິ ທຸຄ຺ຄຕິ. ວິວສາ ນິປຕນ຺ຕິ ຕຕ຺ຖ ທຸກ຺ກຏກາຣິໂນຕິ ວິນິປາໂຕ, ວິນສ຺ສນ຺ຕາ ວາ ເອຕ຺ຖ ນິປຕນ຺ຕິ ສມ຺ຠິຊ຺ຊມານງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ຄາຕິປິ ວິນິປາໂຕ. ນຕ຺ຖິ ເອຕ຺ຖ ອສ຺ສາທສຎ຺ຎິໂຕ ອໂຍຕິ ນິຣໂຍ.

ອຖ ວາ ອປາຍຄ຺ຄຫເຓນ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິໍ ທີເປຕິ, ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິ ຫິ ອປາໂຍ ສຸຄຕິໂຕ ອເປຕຕ຺ຕາ. ນ ທຸຄ຺ຄຕິ, ມເຫສກ຺ຂານໍ ນາຄຣາຊາທີນໍ ສມ຺ຠວໂຕ. ທຸຄ຺ຄຕິຄ຺ຄຫເຓນ ເປຕ຺ຕິວິສຍໍ ທີເປຕິ, ໂສ ຫິ ອປາໂຍ ເຈວ ທຸຄ຺ຄຕິ ຈ ສຸຂໂຕ ອເປຕຕ຺ຕາ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ຈ ຄຕິຠູຕຕ຺ຕາ, ນ ຕຸ ວິນິປາໂຕ, ອສຸຣກາຍສທິສໍ ອວິນິປຕິຕຕ຺ຕາ. ວິນິປາຕຄ຺ຄຫເຓນ ອສຸຣກາຍໍ ທີເປຕິ. ໂສ ຫິ ຍຖາວຸຕ຺ເຕນ ອຕ຺ເຖນ ອປາໂຍ ເຈວ ທຸຄ຺ຄຕິ ຈ ສພ຺ພສມຸສ຺ສເຍຫິ ຈ ວິນິປຕິຕຕ຺ຕາ ວິນິປາໂຕຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ນິຣຍຄ຺ຄຫເຓນ ອວີຈິອາທິອເນກປ຺ປກາຣໍ ນິຣຍເມວ ທີເປຕີຕິ. ອຸປປນ຺ນາຕິ ອຸປຄຕາ, ຕຕ຺ຖ ອຠິນິພ຺ພຕ຺ຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ວຸຕ຺ຕວິປຣິຍາເຍນ ສຸກ຺ກປກ຺ໂຂ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຍໍ ປນ ວິເສໂສ – ຕຕ຺ຖ ສຸຄຕິຄ຺ຄຫເຓນ ມນຸສ຺ສຄຕິປິ ສງ຺ຄຍ຺ຫຕິ. ສຄ຺ຄຄ຺ຄຫເຓນ ເທວຄຕິເຍວ. ຕຕ຺ຖ ສຸນ຺ທຣາ ຄຕີຕິ ສຸຄຕິ. ຣູປາທີຫິ ວິສເຍຫິ ສຸຏ຺ຐຸ ອຄ຺ໂຄຕິ ສຄ຺ໂຄ. ໂສ ສພ຺ໂພປິ ລຸຊ຺ຊນປລຸຊ຺ຊນຏ຺ເຐນ ໂລໂກຕິ ອຍໍ ວຈນຕ຺ໂຖ. ອິຕິ ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາຕິອາທິ ສພ຺ພໍ ນິຄມນວຈນໍ.

ເອວໍ ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ປສ຺ສຕີຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ – ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຎາຓໍ ປຣິຕ຺ຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນອຊ຺ຌຕ຺ຕພຫິທ຺ຘາຣມ຺ມຓວເສນ ຈຕູສຸ ອາຣມ຺ມເຓສຸ ປວຕ຺ຕຕິ. ຍຖາກມ຺ມູປຄຎາຓໍ ປຣິຕ຺ຕມຫຄ຺ຄຕາຕີຕອຊ຺ຌຕ຺ຕພຫິທ຺ຘາຣມ຺ມຓວເສນ ປຎ຺ຈສຸ ອາຣມ຺ມເຓສຸ ປວຕ຺ຕຕິ. ອນາຄຕໍສຎາຓໍ ປຣິຕ຺ຕມຫຄ຺ຄຕອປ຺ປມາຓມຄ຺ຄອນາຄຕອຊ຺ຌຕ຺ຕພຫິທ຺ຘານວຕ຺ຕພ຺ພາຣມ຺ມຓວເສນ ອຏ຺ຐສຸ ອາຣມ຺ມເຓສຸ ປວຕ຺ຕຕີຕິ.

ອາກງ຺ຂມາໂນ ຈ ຠຄວາຕິ ຠຄວາ ອິຈ຺ຉມາໂນ. ເອກມ຺ປິ ໂລກຘາຕຸໍ ປສ຺ເສຍ຺ຍາຕິ ເອກໍ ຈກ຺ກວາຬໍ ໂອໂລເກຍ຺ຍ. ສຫສ຺ສິມ຺ປິ ຈູຬນິກນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຍາວຕາ ຈນ຺ທິມສູຣິຍາ ປຣິຫຣນ຺ຕິ, ທິສາ ຠານ຺ຕິ ວິໂຣຈມານາ, ຕາວ ສຫສ຺ສຘາ ໂລໂກ, ເອສາ ສຫສ຺ສິຈູຬນິກາ ນາມ. ຈູຬນິກນ຺ຕິ ຂຸທ຺ທກໍ. ທ຺ວິສຫສ຺ສິມ຺ປິ ມຊ຺ຌິມິກໍ ໂລກຘາຕຸນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ສຫສ຺ສຈກ຺ກວາຬານໍ ສຫສ຺ສຠາເຄນ ຄເຓຕ຺ວາ ທສສຕສຫສ຺ສຈກ຺ກວາຬປຣິມາຓາ ທ຺ວິສຫສ຺ສີ ມຊ຺ຌິມິກາ ໂລກຘາຕຸ ນາມ. ເອຕ຺ຕເກນ ພຸທ຺ຘານໍ ຊາຕິກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ນາມ ທສ຺ສິຕໍ. ໂພຘິສຕ຺ຕານຎ຺ຫິ ປຈ຺ຉິມຠເວ ເທວໂລກໂຕ ຈວິຕ຺ວາ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິຍໍ ປຏິສນ຺ຘິຄ຺ຄຫຓທິວເສ ຈ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິໂຕ ນິກ຺ຂມນທິວເສ ຈ ມຫາຠິນິກ຺ຂມນທິວເສ ຈ ສມ຺ໂພຘິຘມ຺ມຈກ຺ກປວຕ຺ຕນອາຍຸສງ຺ຂາໂຣສ຺ສຊ຺ຊນປຣິນິພ຺ພານທິວເສສຸ ຈ ເອຕ຺ຕກໍ ຐານໍ ກມ຺ປຕິ.

ຕິສຫສ຺ສິມ຺ປິ. ມຫາສຫສ຺ສິມ຺ປິ ໂລກຘາຕຸນ຺ຕິ ສຫສ຺ສິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຕຕິຍາຕິ ຕິສຫສ຺ສີ, ປຐມສຫສ຺ສິໍ ສຫສ຺ສຘາ ກຕ຺ວາ ຄຓິຕໍ ມຊ຺ຌິມິກໍ ສຫສ຺ສຘາ ກຕ຺ວາ ຄຓິຕຕ຺ຕາ ມຫນ຺ເຕຫິ ສຫສ຺ເສຫິ ຄຓິຕາຕິ ມຫາສຫສ຺ສີ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ໂກຏິສຕສຫສ຺ສຈກ຺ກວາຬປຣິມາໂຓ ໂລໂກ ທສ຺ສິໂຕ ໂຫຕິ. ຄຓກປຸຕ຺ຕຕິສ຺ສຕ຺ເຖໂຣ ປນ ເອວມາຫ – ‘‘ນ ຫິ ຕິສຫສ຺ສິມຫາສຫສ຺ສິໂລກຘາຕຸຍາ ເອຕໍ ປຣິມາຓໍ. ອິທຎ຺ຫິ ອາຈຣິຍານໍ ສຊ຺ຌາຍມູລກໍ ວາຈາຍ ປຣິຫີນຏ຺ຐານໍ, ທສໂກຏິສຕສຫສ຺ສຈກ຺ກວາຬປຣິມາຓໍ ປນ ຐານໍ ຕິສຫສ຺ສິມຫາສຫສ຺ສິໂລກຘາຕຸ ນາມາ’’ຕິ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ຫິ ຠຄວໂຕ ອາຓາກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ນາມ ທສ຺ສິຕໍ. ເອຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ອນ຺ຕເຣ ອາຏານາຏິຍປຣິຕ຺ຕ- (ທີ. ນິ. ໓.໒໗໕ ອາທໂຍ) ອິສິຄິລິປຣິຕ຺ຕ- (ມ. ນິ. ໓.໑໓໓ ອາທໂຍ) ຘຊຄ຺ຄປຣິຕ຺ຕ- (ສໍ. ນິ. ໑.໒໔໙) ໂພຊ຺ຌງ຺ຄປຣິຕ຺ຕຂນ຺ຘປຣິຕ຺ຕ- (ອ. ນິ. ໔.໖໗) ໂມຣປຣິຕ຺ຕ- (ຊາ. ໑.໒.໑໗-໑໘) ເມຕ຺ຕປຣິຕ຺ຕ- (ຂຸ. ປາ. ໙.໑ ອາທໂຍ; ສຸ. ນິ. ໑໔໓ ອາທໂຍ) ຣຕນປຣິຕ຺ຕານໍ (ຂຸ. ປາ. ໖.໑ ອາທໂຍ; ສຸ. ນິ. ໒໒໔ ອາທໂຍ) ອາຓາ ຜຣຕິ.

ຍາວຕກໍ ວາ ປນ ອາກງ຺ເຂຍ຺ຍາຕິ ຍຕ຺ຕກໍ ວາ ອິຈ຺ເຉຍ຺ຍ. ອິມິນາ ວິສຍກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ທສ຺ສິຕໍ. ພຸທ຺ຘານຎ຺ຫິ ວິສຍກ຺ເຂຕ຺ຕສ຺ສ ປມາຓປຣິຈ຺ເຉໂທ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ນຕ຺ຖິກຠາເວ ຈສ຺ສ ອິມໍ ອຸປມໍ ອາຫຣນ຺ຕິ – ໂກຏິສຕສຫສ຺ສຈກ຺ກວາຬມ຺ຫິ ຍາວ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກາ ສາສເປຫິ ປູເຣຕ຺ວາ ສເຈ ໂກຈິ ປຸຣຕ຺ຖິມາຍ ທິສາຍ ເອກຈກ຺ກວາເຬ ເອກໍ ສາສປໍ ປກ຺ຂິປນ຺ໂຕ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ສພ຺ເພປິ ເຕ ສາສປາ ປຣິກ຺ຂຍໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍຸໍ. ນ ຕ຺ເວວ ປຸຣຕ຺ຖິມາຍ ທິສາຍ ຈກ຺ກວາຬານິ. ທກ຺ຂິຓາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຕຕ຺ຖ ພຸທ຺ຘານໍ ອວິສໂຍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ຕາວຕກໍ ປສ຺ເສຍ຺ຍາຕິ ຕຕ຺ຕກໍ ໂອໂລເກຍ຺ຍ. ເອວໍ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ຠຄວໂຕ ທິພ຺ພຈກ຺ຂູຕິ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸກຖໍ ນິຏ຺ຐາເປສິ.

ກຖໍ ຠຄວາ ປຎ຺ຎາຈກ຺ຂຸນາປິ ວິວຏຈກ຺ຂູຕິ ເກນປ຺ປກາເຣນ ປຎ຺ຎາຈກ຺ຂຸນາ ອປິຫິຕຈກ຺ຂຸ? ມຫາປຎ຺ໂຎ ປຸຖຸປຎ຺ໂຎຕິອາທິກໍ ຕຕ຺ຖ ອຕິໂຣຈຕິ ຍທິທໍ ປຎ຺ຎາຍາຕິ ປຣິໂຍສານໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖເມວ.

ພຸທ຺ຘຈກ຺ຂຸນາຕິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍປໂຣປຣິຍຕ຺ຕຎາເຓນ ຈ ອາສຍານຸສຍຎາເຓນ ຈ. ອິເມສໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ຎາຓານໍ ພຸທ຺ຘຈກ຺ຂູຕິ ນາມໍ, ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓສ຺ສ ສມນ຺ຕຈກ຺ຂູຕິ, ຕິຓ຺ຓໍ ມຄ຺ຄຎາຓານໍ ຘມ຺ມຈກ຺ຂູຕິ. ໂລກໍ ໂວໂລເກນ຺ໂຕ ອທ຺ທສ ສຕ຺ເຕຕິ ສຕ຺ເຕ ອທ຺ທກ຺ຂິ. ອປ຺ປຣຊກ຺ເຂຕິອາທີສຸ ເຍສໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ປຎ຺ຎາຈກ຺ຂຸມ຺ຫິ ຣາຄາທິຣຊໍ ອປ຺ປໍ, ເຕ ອປ຺ປຣຊກ຺ຂາ. ເຍສໍ ຕໍ ມຫນ຺ຕໍ, ເຕ ມຫາຣຊກ຺ຂາ. ເຍສໍ ສທ຺ຘາທີນິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ຕິກ຺ຂານິ, ເຕ ຕິກ຺ຂິນ຺ທ຺ຣິຍາ. ເຍສໍ ຕານິ ມຸທູນິ, ເຕ ມຸທິນ຺ທ຺ຣິຍາ. ເຍສໍ ເຕເຍວ ສທ຺ຘາທໂຍ ອາກາຣາ ສຸນ຺ທຣາ, ເຕ ສ຺ວາກາຣາ. ເຍ ກຖິຕກາຣຓໍ ສລ຺ລກ຺ເຂນ຺ຕິ, ສຸເຂນ ສກ຺ກາ ໂຫນ຺ຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕຸໍ ເຕ ສຸວິຎ຺ຎາປຍາ. ເຍ ປຣໂລກຎ຺ເຈວ ວຊ຺ຊຎ຺ຈ ຠຍໂຕ ປສ຺ສນ຺ຕິ, ເຕ ປຣໂລກວຊ຺ຊຠຍທສ຺ສາວິໂນ ນາມ.

ອຸປ຺ປລິນິຍນ຺ຕິ ອຸປ຺ປລວເນ. ອິຕເຣສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອນ຺ໂຕນິມຸຄ຺ຄໂປສີນີຕິ ຍານິ ອນ຺ໂຕນິມຸຄ຺ຄາເນວ ໂປສິຍນ຺ຕິ. ອຸທກໍ ອຈ຺ຈຸຄ຺ຄມ຺ມ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕີຕິ ອຸທກໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຍານິ ຍານິ ອຈ຺ຈຸຄ຺ຄມ຺ມ ຐິຕານິ, ຕານິ ຕານິ ສູຣິຍຣສ຺ມິສມ຺ຜສ຺ສໍ ອາຄມຍມານານິ ຐິຕານິ ອຊ຺ຊ ປຸປ຺ຜນການິ. ຍານິ ສໂມທກໍ ຐິຕານິ, ຕານິ ສ຺ເວ ປຸປ຺ຜນການິ. ຍານິ ອຸທກາ ອນຸຄ຺ຄຕານິ ອນ຺ໂຕນິມຸຄ຺ຄໂປສີນິ, ຕານິ ຕຕິຍທິວເສວ ປຸປ຺ຜນການິ. ອຸທກາ ປນ ອນຸຄ຺ຄຕານິ ອຎ຺ຎານິປິ ສໂຣຄອຸປ຺ປລານິ ນາມ ອຕ຺ຖິ, ຍານິ ເນວ ປຸປ຺ຜິສ຺ສນ຺ຕິ, ມຈ຺ຉກຈ຺ຉປຠກ຺ຂາເນວ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ, ຕານິ ປາຬິໍ ນາຣູຬ຺ຫານິ, ອາຫຣິຕ຺ວາ ປນ ທີເປຕພ຺ພານີຕິ ທີປິຕານິ.

ຍເຖວ ຫິ ຕານິ ຈຕຸພ຺ພິຘປຸປ຺ຜານິ, ເອວເມວ ອຸຄ຺ຆຏິຕຎ຺ຎູ ວິປຎ຺ຈິຕຎ຺ຎູ ເນຍ຺ໂຍ ປທປຣໂມຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຸຄ຺ຄລາ. ຍສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອຸທາຫຏເວລາຍ ຘມ຺ມາຠິສມໂຍ ໂຫຕິ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຸຄ຺ຆຏິຕຎ຺ຎູ. ຍສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ສໍຂິຕ຺ເຕນ ຠາສິຕສ຺ສ ວິຕ຺ຖາເຣນ ອຕ຺ເຖ ວິຠຊີຍມາເນ ຘມ຺ມາຠິສມໂຍ ໂຫຕິ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ປຸຄ຺ຄໂລ ວິປຎ຺ຈິຕຎ຺ຎູ. ຍສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອຸທ຺ເທສໂຕ ປຣິປຸຈ຺ຉໂຕ ໂຍນິໂສ ມນສິກໂຣໂຕ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ເຕ ເສວໂຕ ຠຊໂຕ ປຍິຣຸປາສໂຕ ຘມ຺ມາຠິສມໂຍ ໂຫຕິ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ປຸຄ຺ຄໂລ ເນຍ຺ໂຍ. ຍສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ພຫຸມ຺ປິ ສຸຓໂຕ ພຫຸມ຺ປິ ຠຓໂຕ ພຫຸມ຺ປິ ຘາຣຍໂຕ ພຫຸມ຺ປິ ວາຈໂຕ ນ ຕາຍ ຊາຕິຍາ ຘມ຺ມາຠິສມໂຍ ໂຫຕິ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ປຸຄ຺ຄໂລ ປທປຣໂມ. ຕຕ຺ຖ ຠຄວາ ອຸປ຺ປລວນາທິສທິສໍ ທສສຫສ຺ສິໂລກຘາຕຸໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ອຊ຺ຊ ປຸປ຺ຜນການິ ອຸຄ຺ຆຏິຕຎ຺ຎູ, ສ຺ເວ ປຸປ຺ຜນການິ ວິປຎ຺ຈິຕຎ຺ຎູຕິ ເອວໍ ສພ຺ພາກາຣໂຕ ຈ ອທ຺ທສ. ຕຕ຺ຖ ຕິຓ຺ຓໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ ອິມສ຺ມິໍເຍວ ອຕ຺ຕຠາເວ ຠຄວໂຕ ຘມ຺ມເທສນາ ອຕ຺ຖໍ ສາເຘຕິ, ປທປຣມານໍ ອນາຄຕຕ຺ຖາຍ ວາສນາ ໂຫຕິ.

ຣາຄຈຣິໂຕຕິອາທີສຸ ຣຊ຺ຊນວເສນ ອາຣມ຺ມເຓ ຈຣຓໍ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ຣາຄຈຣິໂຕ. ທຸສ຺ສນວເສນ ອາຣມ຺ມເຓ ຈຣຓໍ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ໂທສຈຣິໂຕ. ມຸຍ຺ຫນວເສນ ອາຣມ຺ມເຓ ຈຣຓໍ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ໂມຫຈຣິໂຕ. ວິຕກ຺ກນວເສນ ອູຫນວເສນ ອາຣມ຺ມເຓ ຈຣຓໍ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ວິຕກ຺ກຈຣິໂຕ. ໂອກປ຺ປນສທ຺ຘາວເສນ ອາຣມ຺ມເຓ ຈຣຓໍ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ສທ຺ຘາຈຣິໂຕ. ຎາຓເມວ ຈຣຓໍ, ຎາເຓນ ວາ ຈຣຓໍ, ຎາຓສ຺ສ ວາ ຈຣຓໍ, ຎາຓໂຕ ວາ ຈຣຓໍ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ຎາຓຈຣິໂຕ. ຣາຄຈຣິຕສ຺ສາຕິ ຣາຄຸສ຺ສທສ຺ສ ຣາຄພຫຸລສ຺ສ. ປຣໂຕປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ອສຸຠກຖໍ ກເຖຕີຕິ ອຸທ຺ຘຸມາຕກາທິທສວິຘໍ ອສຸຠປຏິສໍຍຸຕ຺ຕກຖໍ ອາຈິກ຺ຂຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ – ‘‘ອສຸຠາ ຠາເວຕພ຺ພາ ຣາຄສ຺ສ ປຫານາຍາ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໙.໑). ເມຕ຺ຕາຠາວນໍ ອາຈິກ຺ຂຕີຕິ ເມຕ຺ຕາຠາວນໍ ຈິຕ຺ຕສິເນຫນໍ ກເຖຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ – ‘‘ເມຕ຺ຕາ ຠາເວຕພ຺ພາ ພ຺ຍາປາທສ຺ສ ປຫານາຍາ’’ຕິ. ອຸທ຺ເທເສຕິ ສຊ຺ຌາຍເນ. ປຣິປຸຈ຺ຉາຍາຕິ ອຏ຺ຐກຖາຍ. ກາເລນ ຘມ຺ມສ຺ສວເນຕິ ຍຸຕ຺ຕປ຺ປຕ຺ຕກາເລ ອຸຕ຺ຕຣິ ປຣິຍຕ຺ຕິຘມ຺ມສ຺ສວເນ. ຘມ຺ມສາກຈ຺ຉາຍາຕິ ອຎ຺ເຎຫິ ສທ຺ຘິໍ ສາກຈ຺ຉາຍ. ຄຣຸສໍວາເສຕິ ຄຣູນໍ ປຍິຣຸປາສເນ. ນິເວເສຕີຕິ ອາຈຣິຍານໍ ສນ຺ຕິເກ ປຕິຏ຺ຐາເປຕິ. ອານາປານສ຺ສຕິໍ ອາຈິກ຺ຂຕີຕິ ອານາປານສ຺ສຕິສມ຺ປຍຸຕ຺ຕກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ກເຖຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ – ‘‘ອານາປານສ຺ສຕິ ຠາເວຕພ຺ພາ ວິຕກ຺ກຸປຈ຺ເຉທາຍາ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໙.໑). ປສາທນີຍໍ ນິມິຕ຺ຕໍ ອາຈິກ຺ຂຕີຕິ ຈູຬເວທລ຺ລ- (ມ. ນິ. ໑.໔໖໐ ອາທໂຍ) ມຫາເວທລ຺ລາ- (ມ. ນິ. ໑.໔໔໙ ອາທໂຍ) ທິປສາທຊນກໍ ສຸຕ຺ຕໍ ກເຖຕິ. ພຸທ຺ຘສຸໂພຘິນ຺ຕິ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ພຸທ຺ຘຕ຺ຕປຏິເວຘໍ. ຘມ຺ມສຸຘມ຺ມຕນ຺ຕິ ນວວິຘໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມສ຺ສ ສ຺ວາກ຺ຂາຕຕໍ. ສງ຺ຆສຸປ຺ປຏິປຕ຺ຕິນ຺ຕິ ອຏ຺ຐວິຘອຣິຍສງ຺ຆສ຺ສ ສຸປ຺ປຏິປນ຺ນຕາທິສຸຏ຺ຐຸປຏິປຕ຺ຕິໍ. ສີລານິ ຈ ອຕ຺ຕໂນຕິ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກສີລານິ ຈ. ອາຈິກ຺ຂຕິ ວິປສ຺ສນານິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຸທຍພ຺ພຍາທິປຏິສໍຍຸຕ຺ຕໍ ກເຖຕິ. ອນິຈ຺ຈາກາຣນ຺ຕິ ຫຸຕ຺ວາ ອຠາວາກາຣໍ. ທຸກ຺ຂາກາຣນ຺ຕິ ອຸທຍພ຺ພຍປຏິປີຬນາກາຣໍ. ອນຕ຺ຕາກາຣນ຺ຕິ ອວສວຕ຺ຕນາກາຣໍ.

ເສເລ ຍຖາ ປພ຺ພຕມຸທ຺ຘນິຏ຺ຐິໂຕຕິ ເສລມເຍ ເອກຄ຺ຆເນ ປພ຺ພຕມຸທ຺ຘນິ ຐິໂຕວ, ນ ຫິ ຕຕ຺ຖ ຐິຕສ຺ສ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ອຠິມຸເຂ ຄີວຸກ຺ຂິປນປສາຣຓາທິກິຈ຺ຈໍ ອຕ຺ຖິ. ຕຖູປມນ຺ຕິ ຕປ຺ປຏິຠາຄໍ ເສລປພ຺ພຕູປມໍ. ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ – ຍຖາ ເສລປພ຺ພຕມຸທ຺ຘນ຺ຕິ ຐິໂຕວ ຈກ຺ຂຸນາ ປຸຣິໂສ ສມນ຺ຕໂຕ ຊນຕໍ ປສ຺ເສຍ຺ຍ. ສຸເມຘ ສຸນ຺ທຣປຎ຺ຎ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາເຓນ ສມນ຺ຕຈກ຺ຂຸ ຠຄວາ ຘມ຺ມມຍໍ ປຎ຺ຎາມຍໍ ປາສາທມາຣຸຍ຺ຫ ສຍໍ ອເປຕໂສໂກ ໂສກາວຕິຓ຺ຓໍ ຊາຕິຊຣາຠິຠູຕຎ຺ຈ ຊນຕໍ ອເວກ຺ຂສ຺ສຸ ອຸປຘາຣຍຕຸ ອຸປປຣິກ຺ຂຕຸ.

ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ – ຍຖາ ຫິ ປພ຺ພຕປາທສາມນ຺ຕາ ມຫນ຺ຕໍ ເຂຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ເກທາຣປາຬີສຸ ກຸຏິໂຍ ກຕ຺ວາ ຣຕ຺ຕິໍ ອຄ຺ຄິໍ ຊາເລຍ຺ຍ, ຈຕຸຣງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕຎ຺ຈ ອນ຺ຘກາຣໍ ອສ຺ສ, ອຖ ຕສ຺ສ ປພ຺ພຕສ຺ສ ມຕ຺ຖເກ ຐຕ຺ວາ ຈກ຺ຂຸມໂຕ ປຸຣິສສ຺ສ ຠູມິໍ ໂອໂລກຍໂຕ ເນວ ເຂຕ຺ຕໍ ນ ເກທາຣປາຬິໂຍ ນ ກຸຏິໂຍ ນ ຕຕ຺ຖ ສຍິຕມນຸສ຺ສາ ປຎ຺ຎາເຍຍ຺ຍຸໍ, ກຸຏິກາສຸ ປນ ອຄ຺ຄິຊາລມຕ຺ຕເມວ ປຎ຺ຎາເຍຍ຺ຍ. ເອວໍ ຘມ຺ມປາສາທໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ສຕ຺ຕກາຍໍ ໂອໂລກຍໂຕ ຕຖາຄຕສ຺ສ ເຍ ເຕ ອກຕກລ຺ຍາຓາ ສຕ຺ຕາ, ເຕ ເອກວິຫາເຣ ທກ຺ຂິຓຊາຓຸປສ຺ເສ ນິສິນ຺ນາປິ ພຸທ຺ຘຈກ຺ຂຸສ຺ສ ອາປາຖໍ ນາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຣຕ຺ຕິໍ ຂິຕ຺ຕສຣາ ວິຍ ໂຫນ຺ຕິ. ເຍ ປນ ກຕກລ຺ຍາຓາ ເວເນຍ຺ຍປຸຄ຺ຄລາ, ເຕ ເອວສ຺ສ ທູເຣປິ ຐິຕາ ອາປາຖໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເຕ ເອວ ອຄ຺ຄິ ວິຍ ຫິມວນ຺ຕປພ຺ພໂຕ ວິຍ ຈ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ –

‘‘ທູເຣ ສນ຺ໂຕ ປກາເສນ຺ຕິ, ຫິມວນ຺ໂຕວ ປພ຺ພໂຕ;

ອສນ຺ເຕຕ຺ຖ ນ ທິສ຺ສນ຺ຕິ, ຣຕ຺ຕິໍ ຂິຕ຺ຕາ ຍຖາ ສຣາ’’ຕິ. (ຘ. ປ. ໓໐໔; ເນຕ຺ຕິ. ໑໑);

ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປຎ຺ຈເນຍ຺ຍປຖປ຺ປເຠທໍ ສພ຺ພໍ ອຎ຺ຎາສີຕິ ສພ຺ພຎ຺ຎູ. ສງ຺ຂຕາສງ຺ຂຕາທິເຠທາ ສພ຺ພຘມ຺ມາ ຫິ ສງ຺ຂາໂຣ ວິກາໂຣ ລກ຺ຂຓໍ ນິພ຺ພານໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕີຕິ ປຎ຺ເຈວ ເນຍ຺ຍປຖາ ໂຫນ຺ຕິ. ສພ຺ພຎ຺ຎຸສ຺ສ ຠາໂວ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕາ, ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕາ ເອວ ຎາຓໍ ‘‘ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕາຎາຓ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ‘‘ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສພ຺ພຎ຺ຎູຕິ ຈ ກມສພ຺ພຎ຺ຎູ ສກິໍສພ຺ພຎ຺ຎູ ສຕຕສພ຺ພຎ຺ຎູ ສຕ຺ຕິສພ຺ພຎ຺ຎູ ຎາຕສພ຺ພຎ຺ຎູຕິ ປຎ຺ຈວິຘາ ສພ຺ພຎ຺ຎຸໂນ ສິຍຸໍ. ເຕສຸ ກເມນ ສພ຺ພຊານນກາລາສມ຺ຠວໂຕ ກມສພ຺ພຎ຺ຎຸຕາ ນ ໂຫຕິ, ສກິໍ ສພ຺ພາຣມ຺ມຓຄ຺ຄຫຓາຠາວໂຕ ສກິໍສພ຺ພຎ຺ຎຸຕາ ນ ໂຫຕິ, ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທີນໍ ຍຖາຣມ຺ມຓຈິຕ຺ຕສມ຺ຠວໂຕ ຠວງ຺ຄຈິຕ຺ຕວິໂຣຘໂຕ ຍຸຕ຺ຕິອຠາວໂຕ ຈ ສຕຕສພ຺ພຎ຺ຎຸຕາ ນ ໂຫຕິ, ປຣິເສສໂຕ ສພ຺ພຊານນສມຕ຺ຖຕາຍ ສຕ຺ຕິສພ຺ພຎ຺ຎຸຕາ ວາ ສິຍາ, ວິທິຕສພ຺ພຘມ຺ມຕ຺ຕາ ຎາຕສພ຺ພຎ຺ຎຸຕາ ວາ, ສຕ຺ຕິສພ຺ພຎ຺ຎຸໂນ ສພ຺ພຊານນຕ຺ຕໍ ນຕ຺ຖີຕິ ຕມ຺ປິ ນ ຍຸຊ຺ຊຕິ, ‘‘ນ ຕສ຺ສ ອທິຏ຺ຐມິຘຕ຺ຖິ ກິຎ຺ຈິ…ເປ… ສມນ຺ຕຈກ຺ຂູ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຎາຕສພ຺ພຎ຺ຎຸຕາ ເອວ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ສຕິ ກິຈ຺ຈໂຕ ອສມ຺ໂມຫໂຕ ກາຣຓສິທ຺ຘິໂຕ ອາວຊ຺ຊນປຏິພທ຺ຘໂຕ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕເມວ ໂຫຕີຕິ. ເຕນ ຎາເຓນາຕິ ເຕນ ສພ຺ພຊານນຎາເຓນ.

ປຸນ ອປເຣນ ປຣິຍາເຍນ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຠາວສາຘນຕ຺ຖໍ ‘‘ນ ຕສ຺ສາ’’ຕິ ຄາຖມາຫ. ຕຕ຺ຖ ນ ຕສ຺ສ ອທ຺ທິຏ຺ຐມິຘຕ຺ຖິ ກິຎ຺ຈີຕິ ຕສ຺ສ ຕຖາຄຕສ຺ສ ອິຘ ອິມສ຺ມິໍ ເຕຘາຕຸເກ ໂລເກ ອິມສ຺ມິໍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນກາເລ ວາ ປຎ຺ຎາຈກ຺ຂຸນາ ອທິຏ຺ຐໍ ນາມ ກິຎ຺ຈິ ອປ຺ປມຕ຺ຕກມ຺ປິ ນ ອຕ຺ຖິ ນ ສໍວິຊ຺ຊຕິ. ອຕ຺ຖີຕິ ອິທໍ ວຕ຺ຕມານກາລິກໍ ອາຂ຺ຍາຕປທໍ, ອິມິນາ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນກາລິກສ຺ສ ສພ຺ພຘມ຺ມສ຺ສ ຎາຕຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ຄາຖາພນ຺ຘສຸຂຕ຺ຖໍ ປເນຕ຺ຖ ທ-ກາໂຣ ປຍຸຕ຺ໂຕ. ອໂຖ ອວິຎ຺ຎາຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອໂຖຕິ ວຈໂນປາທາເນ ນິປາໂຕ. ອວິຎ຺ຎາຕນ຺ຕິ ອຕີຕກາລິກໍ ອວິຎ຺ຎາຕໍ ນາມ ກິຎ຺ຈິ ຘມ຺ມຊາຕໍ ນາໂຫສີຕິ ປາຐເສໂສ. ອພ຺ຍຍຠູຕສ຺ສ ອຕ຺ຖິ-ສທ຺ທສ຺ສ ຄຫເຓ ປາຐເສສໍ ວິນາປິ ຍຸຊ຺ຊຕິເຍວ. ອິມິນາ ອຕີຕກາລິກສ຺ສ ສພ຺ພຘມ຺ມສ຺ສ ຎາຕຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ອຊານິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອນາຄຕກາລິກໍ ອຊານິຕພ຺ພໍ ນາມ ຘມ຺ມຊາຕໍ ນ ຠວິສ຺ສຕິ ນຕ຺ຖີຕິ. ອິມິນາ ອນາຄຕກາລິກສ຺ສ ສພ຺ພຘມ຺ມສ຺ສ ຎາຕຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ຊານນກິຣິຍາວິເສສມຕ຺ຕເມວ ວາ ເອຕ຺ຖ ອ-ກາໂຣ. ສພ຺ພໍ ອຠິຎ຺ຎາສິ ຍທຕ຺ຖິ ເນຍ຺ຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຍໍ ເຕກາລິກໍ ວາ ກາລວິນິມຸຕ຺ຕໍ ວາ ເນຍ຺ຍໍ ຊານິຕພ຺ພໍ ກິຎ຺ຈິ ຘມ຺ມຊາຕໍ ອຕ຺ຖິ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ຕຖາຄໂຕ ອຠິຎ຺ຎາສິ ອຘິເກນ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາເຓນ ຊານິ ປຏິວິຊ຺ຌິ, ເອຕ຺ຖ ອຕ຺ຖິ-ສທ຺ເທນ ເຕກາລິກສ຺ສ ກາລວິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ຄຫຓາ ອຕ຺ຖິ-ສທ຺ໂທ ອພ຺ຍຍຠູໂຕເຍວ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຕຖາຄໂຕ ເຕນ ສມນ຺ຕຈກ຺ຂູຕິ ກາລວເສນ ໂອກາສວເສນ ຈ ນິປ຺ປເທສຕ຺ຕາ ສມນ຺ຕາ ສພ຺ພໂຕ ປວຕ຺ຕໍ ຎາຓຈກ຺ຂຸ ອສ຺ສາຕິ ສມນ຺ຕຈກ຺ຂຸ, ເຕນ ຍຖາວຸຕ຺ເຕນ ກາຣເຓນ ຕຖາຄໂຕ ສມນ຺ຕຈກ຺ຂຸ ສພ຺ພຎ຺ຎູຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອິມິສ຺ສາ ຄາຖາຍ ປຸຄ຺ຄລາຘິຏ຺ຐານາຍ ເທສນາຍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ ສາຘິຕໍ.

ນ ອິຕິຫິຕິຫນ຺ຕິ ‘‘ເອວໍ ກິຣ ອາສິ, ເອວໍ ກິຣ ອາສີ’’ຕິ ນ ໂຫຕິ. ນ ອິຕິກິຣາຍາຕິ ‘‘ເອວໍ ກິຣ ເອຕ’’ນ຺ຕິ ນ ໂຫຕິ. ນ ປຣມ຺ປຣາຍາຕິ ປຣມ຺ປຣກຖາຍາປິ ນ ໂຫຕິ. ນ ປິຏກສມ຺ປທາຍາຕິ ອມ຺ຫາກໍ ປິຏກຕນ຺ຕິຍາ ສທ຺ຘິໍ ສເມຕີຕິ ນ ໂຫຕິ. ນ ຕກ຺ກເຫຕູຕິ ຕກ຺ກຄ຺ຄາເຫນປິ ນ ໂຫຕິ. ນ ອາກາຣປຣິວິຕກ຺ເກນາຕິ ‘‘ສຸນ຺ທຣມິທໍ ກາຣຓ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ກາຣຓປຣິວິຕກ຺ເກນປິ ນ ໂຫຕິ. ນ ທິຏ຺ຐິນິຊ຺ຌານກ຺ຂນ຺ຕິຍາຕິ ອມ຺ຫາກໍ ນິຊ຺ຌາຍິຕ຺ວາ ຂມິຕ຺ວາ ຄຫິຕທິຏ຺ຐິຍາ ສທ຺ຘິໍ ສເມຕີຕິປິ ນ ໂຫຕິ.

ອຖ ວາປິ ສມາຘິນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ສມາຘິນ຺ຕິ ກຸສລຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາ ສມາຘິ. ເກນຏ຺ເຐນ ສມາຘີຕິ? ສມາຘານຏ຺ເຐນ. ກິມິທໍ ສມາຘານໍ ນາມ? ເອກາຣມ຺ມເຓ ຈິຕ຺ຕເຈຕສິການໍ ສມໍ ສມ຺ມາ ຈ ອາຘານໍ, ຐປນນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ຍສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ອານຸຠາເວນ ເອກາຣມ຺ມເຓ ຈິຕ຺ຕເຈຕສິກາ ສມໍ ສມ຺ມາ ຈ ອວິກ຺ຂິປ຺ປມານາ ອວິປ຺ປກິຓ຺ຓາ ຈ ຫຸຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ, ອິທໍ ສມາຘານນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕສ຺ສ ໂຂ ປນ ສມາຘິສ຺ສ –

‘‘ລກ຺ຂຓໍ ຕຸ ອວິກ຺ເຂໂປ, ວິກ຺ເຂປທ຺ຘໍສນໍ ຣໂສ;

ອກມ຺ປນມຸປຏ຺ຐານໍ, ປທຏ຺ຐານໍ ສຸຂໍ ປນ’’. (ປຏິ. ມ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑.໓);

ສມາຘິ ອນາວິລອຈລຠາເວນ ອາຣມ຺ມເຓ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ຐິຕິ. ປຣໂຕ ປທທ຺ວຍໍ ອຸປສຄ຺ຄວເສນ ວຑ຺ຒິຕໍ. ອປິ ຈ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ເມ ອາຣມ຺ມຓມ຺ຫິ ສມ຺ປິຓ຺ເຑຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ສຓ຺ຐິຕິ. ອາຣມ຺ມຓໍ ໂອຄາເຫຕ຺ວາ ອນຸປວິສິຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ອວຏ຺ຐິຕິ. ກຸສລປກ຺ຂສ຺ມິຎ຺ຫິ ຈຕ຺ຕາໂຣວ ຘມ຺ມາ ອາຣມ຺ມຓໍ ໂອຄາຫນ຺ຕິ ສທ຺ຘາ ສຕິ ສມາຘິ ປຎ຺ຎາຕິ. ເຕເນວ ສທ຺ຘາ ‘‘ໂອກປ຺ປນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ສຕິ ‘‘ອປິລາປນຕາ’’ຕິ, ສມາຘິ ‘‘ອວຏ຺ຐິຕີ’’ຕິ, ປຎ຺ຎາ ‘‘ປຣິໂຍຄາຫນາ’’ຕິ. ອກຸສລປກ຺ເຂ ປນ ຕໂຍ ຘມ຺ມາ ອາຣມ຺ມຓໍ ໂອຄາຫນ຺ຕິ ຕຓ຺ຫາ ທິຏ຺ຐິ ອວິຊ຺ຊາຕິ. ເຕເນເວເຕ ‘‘ໂອຆາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາ ປເນຕ຺ຖ ນ ພລວຕີ ໂຫຕິ. ຍຖາ ຫິ ຣຊຸຏ຺ຐານຏ຺ຐາເນ ອຸທເກນ ສິຎ຺ຈິຕ຺ວາ ສມ຺ມຏ຺ເຐ ໂຖກເມວ ກາລໍ ຣໂຊ ສນ຺ນິສີທຕິ, ສຸກ຺ຂນ຺ເຕ ສຸກ຺ຂນ຺ເຕ ປຸນ ປກຕິຠາເວເນວ ວຸຏ຺ຐາຕິ, ເອວເມວ ອກຸສລປກ຺ເຂ ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາ ນ ພລວຕີ ໂຫຕິ.

ອຸທ຺ຘຈ຺ຈວິຈິກິຈ຺ຉາວເສນ ປວຕ຺ຕສ຺ສ ວິສາຫາຣສ຺ສ ປຏິປກ຺ຂໂຕ ອວິສາຫາໂຣ. ອຸທ຺ຘຈ຺ຈວິຈິກິຈ຺ຉາວເສເນວ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ວິກ຺ຂິປຕິ ນາມ. ອຍໍ ປນ ຕຖາວິໂຘ ວິກ຺ເຂໂປ ນ ໂຫຕີຕິ ອວິກ຺ເຂໂປ. ອຸທ຺ຘຈ຺ຈວິຈິກິຈ຺ຉາວເສເນວ ຈິຕ຺ຕໍ ວິສາຫຏໍ ນາມ ໂຫຕິ, ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ຫຣີຍຕິ, ອຍໍ ປນ ເອວໍ ອວິສາຫຏມານສສ຺ສ ຠາໂວຕິ ອວິສາຫຏມານສຕາ. ສມໂຖຕິ ຕິວິໂຘ ສມໂຖ ຈິຕ຺ຕສມໂຖ ອຘິກຣຓສມໂຖ ສພ຺ພສງ຺ຂາຣສມໂຖຕິ. ຕຕ຺ຖ ອຏ຺ຐສຸ ສມາປຕ຺ຕີສຸ ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາ ຈິຕ຺ຕສມໂຖ ນາມ. ຕຎ຺ຫິ ອາຄມ຺ມ ຈິຕ຺ຕຈລນໍ ຈິຕ຺ຕວິປ຺ຜນ຺ທິຕໍ ສມ຺ມຕິ ວູປສມ຺ມຕິ, ຕສ຺ມາ ໂສ ‘‘ຈິຕ຺ຕສມໂຖ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ສມ຺ມຸຂາວິນຍາທິສຕ຺ຕວິໂຘ ສມໂຖ ອຘິກຣຓສມໂຖ ນາມ. ຕຎ຺ຫິ ອາຄມ຺ມ ຕານິ ຕານິ ອຘິກຣຓານິ ສມ຺ມນ຺ຕິ ວູປສມ຺ມນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ໂສ ‘‘ອຘິກຣຓສມໂຖ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຍສ຺ມາ ປນ ສພ຺ເພ ສງ຺ຂາຣາ ນິພ຺ພານໍ ອາຄມ຺ມ ສມ຺ມນ຺ຕິ ວູປສມ຺ມນ຺ຕິ ວູປສມ຺ມນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ‘‘ສພ຺ພສງ຺ຂາຣສມໂຖ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ຈິຕ຺ຕສມໂຖ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ສມາຘິລກ຺ຂເຓ ອິນ຺ທຏ຺ຐໍ ກາເຣຕີຕິ ສມາຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ອຸທ຺ຘຈ຺ເຈ ນ ກມ຺ປຕີຕິ ສມາຘິພລໍ. ສມ຺ມາສມາຘີຕິ ຍາຖາວສມາຘິ ນິຍ຺ຍານິກສມາຘິ.

໑໕໗. ອຖສ຺ສ ຠຄວາ ຍສ຺ມາ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວໂຣ ສີລສ຺ສ ຣກ຺ຂາ, ຍສ຺ມາ ວາ ອິມິນານຸກ຺ກເມນ ເທສິຍມານາ ອຍໍ ເທສນາ ຕາສໍ ເທວຕານໍ ສປ຺ປາຍາ, ຕສ຺ມາ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວຣໂຕ ປຠຸຕິ ປຏິປທໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຈກ຺ຂູຫີ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ໂຘ. ຕຕ຺ຖ ຈກ຺ຂູຫິ ເນວ ໂລລສ຺ສາຕິ ອທິຏ຺ຐທກ຺ຂິຕພ຺ພາທິວເສນ ຈກ຺ຂູຫິ ໂລໂລ ເນວ ອສ຺ສ. ຄາມກຖາຍ ອາວຣເຍ ໂສຕນ຺ຕິ ຕິຣຈ຺ຉານກຖາຍ ໂສຕໍ ອາວເຣຍ຺ຍ.

ຈກ຺ຂຸໂລລິເຍນາຕິ ຈກ຺ຂຸທ຺ວາເຣ ອຸປ຺ປນ຺ນໂລລວເສນ ຈກ຺ຂຸໂລລິເຍນ. ອທິຏ຺ຐໍ ທກ຺ຂິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອທິຏ຺ຐປຸພ຺ພໍ ຣູປາຣມ຺ມຓໍ ປສ຺ສິຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕໍ. ທິຏ຺ຐໍ ສມຕິກ຺ກມິຕພ຺ພນ຺ຕິ ທິຏ຺ຐປຸພ຺ພຣູປາຣມ຺ມຓໍ ອຕິກ຺ກມິຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕໍ. ອາຣາເມນ ອາຣາມນ຺ຕິ ປຸປ຺ຜາຣາມາທິອາຣາເມນ ຜລາຣາມາທິໍ ວາ ປຸປ຺ຜາຣາມາທິໍ ວາ. ທີຆຈາຣິກນ຺ຕິ ທີຆຈຣຓໍ. ອນວຏ຺ຐິຕຈາຣິກນ຺ຕິ ອສນ຺ນິຏ຺ຐານຈຣຓໍ. ອນຸຍຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ ຣູປທສ຺ສນາຍາຕິ ຣູປາຣມ຺ມຓທສ຺ສນຕ຺ຖາຍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຍຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ.

ອນ຺ຕຣຆຣໍ ປວິຏ຺ໂຐຕິ ອຸມ຺ມາຣພ຺ຠນ຺ຕຣໍ ປວິຏ຺ໂຐ. ວີຖິໍ ປຏິປນ຺ໂນຕິ ອນ຺ຕຣວີຖິໍ ໂອຕິຓ຺ໂຓ. ຆຣມຸຂານິ ໂອໂລເກນ຺ໂຕຕິ ຆຣທ຺ວາຣານິ ອວໂລເກນ຺ໂຕ. ອຸທ຺ຘໍ ອຸລ຺ໂລເກນ຺ໂຕຕິ ອຸປຣິທິສໍ ອຸທ຺ຘໍມຸໂຂ ຫຸຕ຺ວາ ວິໂລເກນ຺ໂຕ.

ຈກ຺ຂຸນາ ຣູປໍ ທິສ຺ວາຕິ ກາຣຓວເສນ ຈກ຺ຂູຕິ ລທ຺ຘໂວຫາເຣນ ຣູປທສ຺ສນສມຕ຺ເຖນ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາເຓນ ຣູປໍ ທິສ຺ວາ. ໂປຣາຓາ ປນາຫຸ – ‘‘ຈກ຺ຂຸ ຣູປໍ ນ ປສ຺ສຕິ ອຈິຕ຺ຕກຕ຺ຕາ, ຈິຕ຺ຕໍ ນ ປສ຺ສຕິ ອຈກ຺ຂຸກຕ຺ຕາ. ທ຺ວາຣາຣມ຺ມຓສງ຺ຆຏ຺ເຏ ປນ ປສາທວຕ຺ຖຸເກນ ຈິຕ຺ເຕນ ປສ຺ສຕິ. ອີທິສີ ປເນສາ ‘ຘນຸນາ ວິຊ຺ຌຕີ’ຕິອາທີສຸ ວິຍ ສສມ຺ຠາຣກຖາ ນາມ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາເຓນ ຣູປໍ ທິສ຺ວາຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄາຫີຕິ ອິຕ຺ຖິປຸຣິສນິມິຕ຺ຕໍ ວາ ສຸຠນິມິຕ຺ຕາທິກໍ ວາ ກິເລສວຕ຺ຖຸຠູຕໍ ນິມິຕ຺ຕໍ ຉນ຺ທຣາຄວເສນ ຄຓ຺ຫາຕິ, ທິຏ຺ຐມຕ຺ເຕເຍວ ນ ສຓ຺ຐາຕິ. ອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນຄ຺ຄາຫີຕິ ກິເລສານໍ ອນຸອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນໂຕ ປາກຏຠາວກຣຓໂຕ ອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນນ຺ຕິ ລທ຺ຘໂວຫາຣໍ ຫຕ຺ຖປາທສິຕຫສິຕກຖິຕອາໂລກິຕວິໂລກິຕາທິເຠທໍ ອາກາຣໍ ຄຓ຺ຫາຕິ. ຍຕ຺ວາຘິກຣຓເມນນ຺ຕິອາທິມ຺ຫິ ຍໍກາຣຓາ ຍສ຺ສ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍາສໍວຣສ຺ສ ເຫຕຸ ເອຕໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ສຕິກວາເຏນ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອສໍວຸຕໍ ອປິຫິຕຈກ຺ຂຸທ຺ວາຣໍ ຫຸຕ຺ວາ ວິຫຣນ຺ຕໍ ເອເຕ ອຠິຊ຺ຌາທໂຍ ຘມ຺ມາ ອນ຺ວາສ຺ສເວຍ຺ຍຸໍ ອນຸປ຺ປພນ຺ເຘຍ຺ຍຸໍ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖເຣຍ຺ຍຸໍ. ຕສ຺ສ ສໍວຣາຍ ນ ປຏິປຊ຺ຊຕີຕິ ຕສ຺ສ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ສຕິກວາເຏນ ປິທຫນຕ຺ຖາຍ ນ ປຏິປຊ຺ຊຕິ. ເອວໍຠູໂຕເຍວ ຈ ນ ຣກ຺ຂຕິ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ນ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິເຍ ສໍວຣໍ ອາປຊ຺ຊຕີຕິປິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈາປິ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິເຍ ສໍວໂຣ ວາ ອສໍວໂຣ ວາ ນຕ຺ຖິ. ນ ຫິ ຈກ຺ຂຸປສາທໍ ນິສ຺ສາຍ ສຕິ ວາ ມຸຏ຺ຐສ຺ສຈ຺ຈໍ ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ອປິຈ ຍທາ ຣູປາຣມ຺ມຓໍ ຈກ຺ຂຸສ຺ສ ອາປາຖໍ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ຕທາ ຠວງ຺ເຄ ທ຺ວິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນິຣຸທ຺ເຘ ກິຣິຍາມໂນຘາຕຸ ອາວຊ຺ຊນກິຈ຺ຈໍ ສາຘຍມານາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ, ຕໂຕ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໍ ທສ຺ສນກິຈ຺ຈໍ, ຕໂຕ ມໂນຘາຕຸ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນກິຈ຺ຈໍ, ຕໂຕ ວິປາກາເຫຕຸກມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸ ສນ຺ຕີຣຓກິຈ຺ຈໍ, ຕໂຕ ກິຣິຍາເຫຕຸກມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸ ໂວຏ຺ຐພ຺ພນກິຈ຺ຈໍ ສາຘຍມານາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ, ຕທນນ຺ຕຣໍ ຊວນໍ ຊວຕິ.

ຕຕ຺ຣາປິ ເນວ ຠວງ຺ຄສມເຍ ນ ອາວຊ຺ຊນາທີນໍ ອຎ຺ຎຕຣສມເຍ ສໍວໂຣ ວາ ອສໍວໂຣ ວາ ອຕ຺ຖິ. ຊວນກ຺ຂເຓ ປນ ສເຈ ທຸສ຺ສີລ຺ຍໍ ວາ ມຸຏ຺ຐສ຺ສຈ຺ຈໍ ວາ ອຎ຺ຎາຓໍ ວາ ອກ຺ຂນ຺ຕິ ວາ ໂກສຊ຺ຊໍ ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ອສໍວໂຣ ໂຫຕິ. ເອວໍ ໂຫນ຺ໂຕ ປນ ໂສ ‘‘ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິເຍ ອສໍວໂຣ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ກສ຺ມາ? ຍສ຺ມາ ຕສ຺ມິໍ ອສໍວເຣ ສຕິ ທ຺ວາຣມ຺ປິ ອຄຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ຠວງ຺ຄມ຺ປິ ອາວຊ຺ຊນາທີນິປິ ວີຖິຈິຕ຺ຕານິ. ຍຖາ ກິໍ? ຍຖາ ນຄເຣ ຈຕູສຸ ທ຺ວາເຣສຸ ອສໍວຸເຕສຸ ກິຎ຺ຈາປິ ອນ຺ໂຕຆຣທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐກຄພ຺ຠາທໂຍ ສໍວຸຕາ, ຕຖາປິ ອນ຺ໂຕນຄເຣ ສພ຺ພໍ ຠຓ຺ຑໍ ອຣກ຺ຂິຕໍ ອໂຄປິຕເມວ ໂຫຕິ. ນຄຣທ຺ວາເຣນ ຫິ ປວິສິຕ຺ວາ ໂຈຣາ ຍທິຈ຺ຉນ຺ຕິ ຕໍ ກເຣຍ຺ຍຸໍ, ເອວເມວ ຊວເນ ທຸສ຺ສີລ຺ຍາທີສຸ ອຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ຕສ຺ມິໍ ອສໍວເຣ ສຕິ ທ຺ວາຣມ຺ປິ ອຄຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ ຠວງ຺ຄມ຺ປິ ອາວຊ຺ຊນາທີນິປິ ວີຖິຈິຕ຺ຕານິ.

ສທ຺ຘາເທຍ຺ຍານີຕິ ກມ຺ມຎ຺ຈ ຜລຎ຺ຈ ອິຘໂລກຎ຺ຈ ປຣໂລກຎ຺ຈ ສທ຺ທຫິຕ຺ວາ ທິນ຺ນານິ. ‘‘ອຍໍ ເມ ຎາຕີຕິ ວາ, ມິຕ຺ໂຕຕິ ວາ, ອິທໍ ວາ ປຏິກຣິສ຺ສຕິ, ອິທໍ ວາເນນ ກຕປຸພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວາ ເອວໍ ນ ທິນ຺ນານີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວໍ ທິນ຺ນານິ ຫິ ນ ສທ຺ຘາເທຍ຺ຍານິ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ. ໂຠຊນານີຕິ ຈ ເທສນາສີສມຕ຺ຕເມຕໍ, ອຕ຺ຖໂຕ ປນ ສທ຺ຘາເທຍ຺ຍານິ ໂຠຊນານິ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ຈີວຣານິ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ເສນາສນານິ ເສວມານາ ຄິລານປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊມານາຕິ ສພ຺ພເມຕໍ ວຸຕ຺ຕເມວ ໂຫຕິ.

ເສຍ຺ຍຖິທນ຺ຕິ ນິປາໂຕ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ, ກຕໂມ ໂຫຕິ. ນຈ຺ຈໍ ນາມ ຍໍກິຎ຺ຈິ ນຈ຺ຈໍ, ຕໍ ມຄ຺ຄໍ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕນາປິ ຄີວໍ ປສາເຣຕ຺ວາ ທຏ຺ຐຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ຄີຕນ຺ຕິ ຍໍກິຎ຺ຈິ ຄີຕໍ. ວາທິຕນ຺ຕິ ຍໍກິຎ຺ຈິ ວາທິຕໍ. ເປກ຺ຂນ຺ຕິ ນຏສມຊ຺ຊໍ. ອກ຺ຂານນ຺ຕິ ຠາຣຕຣາມາຍນາທິກໍ. ຍສ຺ມິໍ ຐາເນ ກຖີຍຕິ, ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕຸມ຺ປິ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ປາຓິສ຺ສຣນ຺ຕິ ກໍສຕາຬໍ, ‘‘ປາຓິຕາຬ’’ນ຺ຕິປິ ວທນ຺ຕິ. ເວຕາຬນ຺ຕິ ຆນຕາຬໍ, ‘‘ມນ຺ເຕນ ມຕສຣີຣຸຏ຺ຐາປນ’’ນ຺ຕິປິ ເອເກ. ກຸມ຺ຠຖູຓນ຺ຕິ ຈຕຸຣສ຺ສອມ຺ພຓກຕາຬໍ, ‘‘ກຸມ຺ຠສທ຺ທ’’ນ຺ຕິປິ ເອເກ. ໂສຠນກນ຺ຕິ ນຏານໍ ອພ຺ໂຠກ຺ກິຣຓໍ; ໂສຠນກຣໍ ວາ, ປຏິຠານຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຈຓ຺ຑາລນ຺ຕິ ອໂຍຄຸຬກີຬາ, ‘‘ຈຓ຺ຑາລານໍ ສາຓໂຘວນກີຬາ’’ຕິປິ ວທນ຺ຕິ. ວໍສນ຺ຕິ ເວຓຸໍ ອຸສ຺ສາເປຕ຺ວາ ກີຬນໍ.

ໂຘວນນ຺ຕິ ອຏ຺ຐິໂຘວນໍ, ເອກຈ຺ເຈສຸ ກິຣ ຊນປເທສຸ ກາລງ຺ກເຕ ຎາຕເກ ນ ຌາເປນ຺ຕິ, ນິຂຓິຕ຺ວາ ຐເປນ຺ຕິ. ອຖ ເຕສໍ ປູຕິຠູຕໍ ກາຍໍ ຎຕ຺ວາ ນີຫຣິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐີນິ ໂຘວິຕ຺ວາ ຄນ຺ເຘຫິ ມກ຺ເຂຕ຺ວາ ຐເປນ຺ຕິ. ເຕ ນກ຺ຂຕ຺ຕກາເລ ເອກສ຺ມິໍ ຐາເນ ອຏ຺ຐີນິ ຐເປຕ຺ວາ ເອກສ຺ມິໍ ຐາເນ ສຸຣາທີນິ ຐເປຕ຺ວາ ໂຣທນ຺ຕາ ປຣິເທວນ຺ຕາ ສຸຣໍ ປິວນ຺ຕິ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ ‘‘ອຕ຺ຖິ ຠິກ຺ຂເວ ທກ຺ຂິເຓສຸ ຊນປເທສຸ ໂຘວນໍ ນາມ, ຕຕ຺ຖ ໂຫຕິ ອນ຺ນມ຺ປິ ປານມ຺ປິ ຂຊ຺ຊມ຺ປິ ໂຠຊ຺ຊມ຺ປິ ເລຍ຺ຍມ຺ປິ ເປຍ຺ຍມ຺ປິ ນຈ຺ຈມ຺ປິ ຄີຕມ຺ປິ ວາທິຕມ຺ປິ. ອຕ຺ເຖກໍ ຠິກ຺ຂເວ ໂຘວນໍ, ເນຕໍ ນຕ຺ຖີຕິ ວທາມີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑໐.໑໐໗). ເອກຈ຺ເຈ ປນ ‘‘ອິນ຺ທຊາເລນ ອຏ຺ຐິໂຘວນໍ ໂຘວນ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ຫຕ຺ຖິຍຸທ຺ຘາທີສຸ ຠິກ຺ຂຸໂນ ເນວ ຫຕ຺ຖິອາທີຫິ ສທ຺ຘິໍ ຍຸຊ຺ຌິຕຸໍ, ນ ເຕ ຍຸຊ຺ຌາເປຕຸໍ, ນ ຍຸຊ຺ຌນ຺ເຕ ທຏ຺ຐຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ນິພ຺ພຸທ຺ຘນ຺ຕິ ມລ຺ລຍຸທ຺ຘໍ. ອຸຍ຺ໂຍຘິກນ຺ຕິ ຍຕ຺ຖ ສມ຺ປຫາໂຣ ທິຍ຺ຍຕິ. ພລຄ຺ຄນ຺ຕິ ພລຄຓນຏ຺ຐານໍ. ເສນາພ຺ຍູຫນ຺ຕິ ເສນານິເວໂສ, ສກຏພ຺ຍູຫາທິວເສນ ເສນາຍ ນິເວສນໍ. ອນີກທສ຺ສນນ຺ຕິ ‘‘ຕໂຍ ຫຕ຺ຖີ ປຈ຺ຉິມໍ ຫຕ຺ຖານີກ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ປາຈິ. ໓໒໔) ນເຍນ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ອນີກສ຺ສ ທສ຺ສນໍ.

ນ ນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄາຫີ ໂຫຕີຕິ ຉນ຺ທຣາຄວເສນ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣໍ ນິມິຕ຺ຕໍ ນ ຄຓ຺ຫາຕິ. ເອວໍ ເສສປທານິປິ ວຸຕ຺ຕປຏິປກ຺ຂນເຍນ ເວທິຕພ຺ພານິ. ຍຖາ ຈ ເຫຏ຺ຐາ ຊວເນ ທຸສ຺ສີລ຺ຍາທີສຸ ອຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ຕສ຺ມິໍ ອສໍວເຣ ສຕິ ທ຺ວາຣມ຺ປິ ອຄຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ຠວງ຺ຄມ຺ປິ ອາວຊ຺ຊນາທີນິປິ ວີຖິຈິຕ຺ຕານີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ເອວມິຘ ຕສ຺ມິໍ ສີລາທີສຸ ອຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ທ຺ວາຣມ຺ປິ ຄຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ຠວງ຺ຄມ຺ປິ ອາວຊ຺ຊນາທີນິປິ ວີຖິຈິຕ຺ຕານິ. ຍຖາ ກິໍ? ຍຖາ ນຄຣທ຺ວາເຣສຸ ສໍວຸເຕສຸ ກິຎ຺ຈາປິ ອນ຺ໂຕຆຣາທໂຍ ອສໍວຸຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕຖາປິ ອນ຺ໂຕນຄເຣ ສພ຺ພໍ ຠຓ຺ຑໍ ສຸຣກ຺ຂິຕໍ ສຸໂຄປິຕເມວ ໂຫຕິ, ນຄຣທ຺ວາເຣສຸ ປິຫິເຕສຸ ໂຈຣານໍ ປເວໂສ ນຕ຺ຖິ. ເອວເມວ ຊວເນ ສີລາທີສຸ ອຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ທ຺ວາຣມ຺ປິ ຄຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ຠວງ຺ຄມ຺ປິ ອາວຊ຺ຊນາທີນິປິ ວີຖິຈິຕ຺ຕານິ. ຕສ຺ມາ ຊວນກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນປິ ‘‘ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິເຍ ສໍວໂຣ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ອິໂຕ ປຣໍ ເຫຏ຺ຐາ ຈ ອຸປຣິ ຈ ວຸຕ຺ຕປຣິຍາເຍນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ວິສູກທສ຺ສນາຕິ ປຏາຓີທສ຺ສນໂຕ. ຄາມກຖາຕິ ຄາມວາສີນໍ ກຖາ. ພາຕ຺ຕິໍສາຕິ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສ. ອນິຍ຺ຍານິກຕ຺ຕາ ສຄ຺ຄໂມກ຺ຂມຄ຺ຄານໍ ຕິຣຈ຺ຉານຠູຕາ ກຖາຕິ ຕິຣຈ຺ຉານກຖາ. ຕຕ຺ຖ ຣາຊານໍ ອາຣພ຺ຠ ‘‘ມຫາສມ຺ມໂຕ ມນ຺ຘາຕາ ຘມ຺ມາໂສໂກ ເອວໍ ມຫານຸຠາໂວ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ປວຕ຺ຕາ ກຖາ ຣາຊກຖາ. ເອສ ນໂຍ ໂຈຣກຖາທີສຸ. ເຕສຸ ‘‘ອສຸໂກ ຣາຊາ ອຠິຣູໂປ ທສ຺ສນີໂຍ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ເຄຫສ຺ສິຕກຖາວ ຕິຣຈ຺ຉານກຖາ ໂຫຕິ. ‘‘ໂສປິ ນາມ ເອວໍ ມຫານຸຠາໂວ ຂຍໍ ຄໂຕ’’ຕິ ເອວໍ ປວຕ຺ຕາ ປນ ກມ຺ມຏ຺ຐານຠາເວ ຕິຏ຺ຐຕິ. ໂຈເຣສຸປິ ‘‘ມູລເທໂວ ເອວໍ ມຫານຸຠາໂວ, ເມຆມາໂລ ເອວໍ ມຫານຸຠາໂວ’’ຕິ ເຕສໍ ກມ຺ມໍ ປຏິຈ຺ຈ ‘‘ອໂຫ ສູຣາ’’ຕິ ເຄຫສ຺ສິຕກຖາວ ຕິຣຈ຺ຉານກຖາ. ຍຸທ຺ເຘປິ ຠາຣຕຍຸທ຺ຘາທີສຸ ‘‘ອສຸເກນ ອສຸໂກ ເອວໍ ມາຣິໂຕ ເອວໍ ວິທ຺ໂຘ’’ຕິ ກາມສ຺ສາທວເສເນວ ກຖາ ຕິຣຈ຺ຉານກຖາ. ‘‘ເຕປິ ນາມ ຂຍໍ ຄຕາ’’ຕິ ເອວໍ ປວຕ຺ຕາ ປນ ສພ຺ພຕ຺ຖ ກມ຺ມຏ຺ຐານເມວ ໂຫຕິ.

ອປິ ຈ ອນ຺ນາທີສຸ ‘‘ເອວໍ ວຓ຺ຓວນ຺ຕໍ ຄນ຺ຘວນ຺ຕໍ ຣສວນ຺ຕໍ ຜສ຺ສສມ຺ປນ຺ນໍ ຂາທິມ຺ຫ ຠຸຎ຺ຊິມ຺ຫ ປິວິມ຺ຫ ປຣິຠຸຎ຺ຊິມ຺ຫາ’’ຕິ ກາມສ຺ສາທວເສນ ກເຖຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ສາຕ຺ຖກໍ ປນ ກຕ຺ວາ ‘‘ປຸພ຺ເພ ເອວໍ ວຓ຺ຓາທິສມ຺ປນ຺ນໍ ອນ຺ນໍ ປານໍ ວຕ຺ຖໍ ສຍນໍ ມາລໍ ຄນ຺ຘໍ ສີລວນ຺ຕານໍ ອທມ຺ຫ, ເຈຕິຍປູຊໍ ອກຣິມ຺ຫາ’’ຕິ ກເຖຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຎາຕິກຖາທີສຸ ປນ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ຎາຕກາ ສູຣາ ສມຕ຺ຖາ’’ຕິ ວາ, ‘‘ປຸພ຺ເພ ມຍໍ ເອວໍ ວິຈິຕ຺ເຣຫິ ຍາເນຫິ ວິຈຣິມ຺ຫາ’’ຕິ ວາ ອສ຺ສາທວເສນ ວຕ຺ຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ສາຕ຺ຖກໍ ປນ ກຕ຺ວາ ‘‘ເຕປິ ໂນ ຎາຕກາ ຂຍໍ ຄຕາ’’ຕິ ວາ, ‘‘ປຸພ຺ເພ ມຍໍ ເອວຣູປາ ອຸປາຫນາ ສງ຺ຆສ຺ສ ອທມ຺ຫາ’’ຕິ ວາ ກເຖຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຄາມກຖາປິ ສຸນິວິຏ຺ຐທຸນ຺ນິວິຏ຺ຐສຸຠິກ຺ຂທຸພ຺ຠິກ຺ຂາທິວເສນ ‘‘ອສຸກຄາມວາສິໂນ ສູຣາ ສມຕ຺ຖາ’’ຕິ ວາ ເອວໍ ອສ຺ສາທວເສນ ວຕ຺ຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ສາຕ຺ຖກໍ ປນ ກຕ຺ວາ ‘‘ສທ຺ຘາ ປສນ຺ນາ’’ຕິ ວາ, ‘‘ຂຍວຍໍ ຄຕາ’’ຕິ ວາ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.

ນິຄມນຄຣຊນປທກຖາສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອິຕ຺ຖິກຖາປິ ວຓ຺ຓສຓ຺ຐານາທີນິ ປຏິຈ຺ຈ ອສ຺ສາທວເສນ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ‘‘ສທ຺ຘາ ປສນ຺ນາ, ຂຍວຍໍ ຄຕາ’’ຕິ ເອວເມວ ວຏ຺ຏຕິ. ສູຣກຖາປິ ‘‘ນນ຺ທິມິຕ຺ໂຕ ນາມ ໂຍໂຘ ສູໂຣ ອໂຫສີ’’ຕິ ອສ຺ສາທວເສນ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ‘‘ສທ຺ໂຘ ອໂຫສິ, ຂຍວຍໍ ຄໂຕ’’ຕິ ເອວເມວ ວຏ຺ຏຕິ. ວິສິຂາກຖາປິ ‘‘ອສຸກາ ວິສິຂາ ສຸນິວິຏ຺ຐາ ທຸນ຺ນິວິຏ຺ຐາ ສູຣາ ສມຕ຺ຖາ’’ຕິ ອສ຺ສາທວເສນ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ‘‘ສທ຺ຘາ ປສນ຺ນາ, ຂຍວຍໍ ຄຕາ’’ອິຈ຺ເຈວ ວຏ຺ຏຕິ.

ກຸມ຺ຠຏ຺ຐານກຖາຕິ ອຸທກຏ຺ຐານກຖາ, ‘‘ອຸທກຕິຕ຺ຖກຖາ’’ຕິປິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ກຸມ຺ຠທາສິກຖາ ວາ. ສາປິ ‘‘ປາສາທິກາ, ນຈ຺ຈິຕຸໍ ຄາຍິຕຸໍ ເຉກາ’’ຕິ ອສ຺ສາທວເສນ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ‘‘ສທ຺ຘາ ປສນ຺ນາ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ວຏ຺ຏຕິ. ປຸພ຺ພເປຕກຖາຕິ ອຕີຕຎາຕິກຖາ. ຕຕ຺ຖ ວຕ຺ຕມານຎາຕິກຖາສທິໂສວ ວິນິຈ຺ຉໂຍ.

ນານຕ຺ຕກຖາຕິ ປຸຣິມປຈ຺ຉິມກຖາຫິ ວິມຸຕ຺ຕາ ອວເສສາ ນານາສຠາວາ ນິຣຕ຺ຖກກຖາ. ໂລກກ຺ຂາຍິກາຕິ ‘‘ອຍໍ ໂລໂກ ເກນ ນິມ຺ມິໂຕ? ອສຸເກນ ນາມ ນິມ຺ມິໂຕ. ກາໂກ ເສໂຕ ອຏ຺ຐີນໍ ເສຕຕ຺ຕາ, ພລາກາ ຣຕ຺ຕາ ໂລຫິຕສ຺ສ ຣຕ຺ຕຕ຺ຕາ’’ຕິ ເອວມາທິກາ ໂລກາຍຕວິຕຓ຺ຑສລ຺ລາປກຖາ.

ສມຸທ຺ທກ຺ຂາຍິກາ ນາມ ກສ຺ມາ ສມຸທ຺ໂທ ສາຄໂຣ? ສາຄຣເທເວນ ຂຕຕ຺ຕາ ສາຄໂຣ, ‘‘ຂໂຕ ເມ’’ຕິ ຫຕ຺ຖມຸທ຺ທາຍ ສຍໍ ນິເວທິຕຕ຺ຕາ ສມຸທ຺ໂທຕິ ເອວມາທິກາ ນິຣຕ຺ຖກາ ສມຸທ຺ທກ຺ຂານກຖາ. ຠໂວຕິ ວຸທ຺ຘິ. ອຠໂວຕິ ຫານິ. ອິຕິ ຠໂວ ອິຕິ ອຠໂວຕິ ຍໍ ວາ ຕໍ ວາ ນິຣຕ຺ຖກກາຣຓໍ ວຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕິຕກຖາ ອິຕິຠວາຠວກຖາ.

ອາວເຣຍ຺ຍາຕິ ອາວຣຓໍ ກເຣຍ຺ຍ. ນິວາເຣຍ຺ຍາຕິ ອາຣມ຺ມຓໂຕ ວາເຣຍ຺ຍ. ສໍວເຣຍ຺ຍາຕິ ສມ຺ມາ ນິສ຺ເສສໍ ກຕ຺ວາ ວາເຣຍ຺ຍ. ຣກ຺ເຂຍ຺ຍາຕິ ຣກ຺ຂໍ ກເຣຍ຺ຍ. ໂຄເປຍ຺ຍາຕິ ສໍໂຄເປຍ຺ຍ. ປິທເຫຍ຺ຍາຕິ ປິທຫນໍ ກເຣຍ຺ຍ. ປຈ຺ຉິນ຺ເທຍ຺ຍາຕິ ໂສຕໍ ຉິນ຺ເທຍ຺ຍ.

ເຕນ ເຕນ ນ ຕຸສ຺ສນ຺ຕີຕິ ເຕນ ເຕນ ອມ຺ພິລາທິນາ ຣເສນ ນ ສນ຺ໂຕສໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ອປຣາປຣໍ ປຣິເຍສນ຺ຕີຕິ ອຸປຣູປຣິ ຄເວສນ຺ຕິ.

໑໕໘. ຜສ຺ເສນາຕິ ໂຣຄຜສ຺ເສນ. ຠວຎ຺ຈ ນາຠິຊປ຺ເປຍ຺ຍາຕິ ຕສ຺ສ ຜສ຺ສສ຺ສ ວິໂນທນຕ຺ຖາຍ ກາມຠວາທິຠວຎ຺ຈ ນ ປຕ຺ເຖຍ຺ຍ. ເຠຣເວສຸ ຈ ນ ສມ຺ປເວເຘຍ຺ຍາຕິ ຕສ຺ສ ຜສ຺ສສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຠູເຕສຸ ສີຫພ຺ຍຄ຺ຆາທີສຸ ເຠຣເວສຸ ຈ ນ ສມ຺ປເວເຘຍ຺ຍ, ອວເສເສສຸ ວາ ຆານິນ຺ທ຺ຣິຍມນິນ຺ທ຺ຣິຍວິສເຍສຸ ນ ສມ຺ປເວເຘຍ຺ຍ. ເອວໍ ປຣິປູໂຣ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວໂຣ ຈ ວຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ. ປຸຣິເມຫິ ວາ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວຣໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິມິນາ ‘‘ອຣຎ຺ເຎ ວສຕາ ເຠຣວໍ ທິສ຺ວາ ວາ ສຸຕ຺ວາ ວາ ນປ຺ປເວຘິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ເອເກນາກາເຣນາຕິ ເອເກນ ກາຣເຓນ. ຠຍມ຺ປິ ເຠຣວມ຺ປິ ຕຎ຺ເຎວາຕິ ຠຍນ຺ຕິ ຈ ເຠຣວນ຺ຕິ ຈ ຂຸທ຺ທກມ຺ປິ ມຫນ຺ຕມ຺ປິ ອຸຕ຺ຕາສນິມິຕ຺ຕເມວ. ຕເມວຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ວຸຕ຺ຕໍ ເຫຕ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຠຍນ຺ຕິ ຕປ຺ປຈ຺ຈຍາ ອຸປ຺ປນ຺ນຠຍໍ. ຠຍານກນ຺ຕິ ອາກາຣນິທ຺ເທໂສ. ຉມ຺ຠິຕຕ຺ຕນ຺ຕິ ຠຍວເສນ ຄຕ຺ຕຈລນໍ. ໂລມຫໍໂສຕິ ໂລມານໍ ຫໍສນໍ ອຸທ຺ຘຄ຺ຄຠາໂວ. ອິມິນາ ປທທ຺ວເຍນ ກິຈ຺ຈໂຕ ຠຍໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປຸນ ‘‘ເຈຕໂສ ອຸພ຺ເພໂຄ ອຸຕ຺ຣາໂສ’’ຕິ ສຠາວໂຕ ທສ຺ເສຕິ. ອຸພ຺ເພຄ຺ໂຄຕິ ຠີຣຸໂກ, ອຸຕ຺ຣາໂສຕິ ຈິຕ຺ຕກ຺ໂຂໂຠ. ຊາຕິຠຍນ຺ຕິ ຊາຕິໍ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປນ຺ນຠຍໍ. ເສເສສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຣາຊໂຕ ອຸປ຺ປນ຺ນຠຍໍ ຣາຊຠຍໍ. ເສເສສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອຕ຺ຕານຸວາທຠຍນ຺ຕິ ປາປກມ຺ມິໂນ ອຕ຺ຕານໍ ອນຸວທນ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກຠຍໍ. ປຣານຸວາທຠຍນ຺ຕິ ປຣສ຺ສ ອນຸວາທໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກຠຍໍ.

ທຓ຺ຑຠຍນ຺ຕິ ອາຄາຣິກສ຺ສ ຣຎ຺ຎາ ປວຕ຺ຕິຕທຓ຺ຑໍ, ອນາຄາຣິກສ຺ສ ວິນຍທຓ຺ຑໍ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກຠຍໍ. ທຸຄ຺ຄຕິຠຍນ຺ຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອປາເຍ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກຠຍໍ. ອູມິຠຍນ຺ຕິ ມຫາສມຸທ຺ເທ ອຸທກໍ ໂອໂຣຫນ຺ຕສ຺ສ ປວຕ຺ຕຠຍໍ. ມຫາສມຸທ຺ເທ ກິຣ ມຫິນ຺ທວີຈິ ນາມ ສຏ຺ຐິ ໂຍຊນານິ ອຸຄ຺ຄຈ຺ຉຕິ, ຕຣງ຺ຄວີຈິ ນາມ ປຓ຺ຓາສ ໂຍຊນານິ, ໂຣຫຓວີຈິ ນາມ ຈຕ຺ຕາລີສ ໂຍຊນານິ ອຸຄ຺ຄຈ຺ຉຕິ. ເອວຣູປາ ອູມິໂຍ ປຏິຈ຺ຈ ປວຕ຺ຕໍ ອູມິຠຍໍ. ກຸມ຺ຠີລໂຕ ປວຕ຺ຕໍ ຠຍໍ ກຸມ຺ຠີລຠຍໍ. ອຸທກາວຏ຺ຏໂຕ ຠຍໍ ອາວຏ຺ຏຠຍໍ. ສຸສຸກາ ວຸຈ຺ຈຕິ ຈຓ຺ຑມຈ຺ໂຉ, ຕໂຕ ຠຍໍ ສຸສຸກາຠຍໍ. ອາຊີວິກຠຍນ຺ຕິ ຊີວິຕວຸຕ຺ຕິໂຕ ຠຍໍ ອາຊີວິກຠຍໍ. ອສິໂລກຠຍນ຺ຕິ ຄຣຫໂຕ ຠຍໍ.

໑໕໙. ລທ຺ຘາ ນ ສນ຺ນິຘິໍ ກຍິຣາຕິ ເອເຕສໍ ອນ຺ນາທີນໍ ຍໍກິຎ຺ຈິ ຘມ຺ເມນ ລຠິຕ຺ວາ ‘‘ອຣຎ຺ເຎ ຈ ເສນາສເນ ວສຕາ ທຸລ຺ລຠ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ສນ຺ນິຘິໍ ນ ກເຣຍ຺ຍ.

ໂອທໂນຕິ ສາລິ ວີຫິ ຍໂວ ໂຄຘຸໂມ ກງ຺ຄຸ ວຣໂກ ກຸທ຺ຣູສໂກຕິ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ຘຎ຺ຎານໍ ຘຎ຺ຎານຸໂລມານຎ຺ຈ ຕຓ຺ຑຸເລຫິ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ. ກຸມ຺ມາໂສຕິ ຍເວຫິ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ. ສຕ຺ຕູຕິ ສາລິອາທີຫິ ກຕສຕ຺ຕຸ. ມຈ຺ໂຉ ທກສມ຺ຠໂວ. ມໍສໍ ປາກຏເມວ. ອມ຺ພປານນ຺ຕິ ອາເມຫິ ວາ ປກ຺ເກຫິ ວາ ອມ຺ເພຫິ ກຕປານໍ. ຕຕ຺ຖ ອາເມຫິ ກໂຣນ຺ເຕນ ອມ຺ພຕຣຸຓານິ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ອຸທເກ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອາຕເປ ອາທິຈ຺ຈປາເກນ ປຈິຕ຺ວາ ປຣິສ຺ສາເວຕ຺ວາ ຕທຫຸ ປຏິຄ຺ຄຫິເຕຫິ ມຘຸສກ຺ກຣກປ຺ປູຣາທີຫິ ໂຍເຊຕ຺ວາ ກາຕພ຺ພໍ. ຊມ຺ພຸປານນ຺ຕິ ຊມ຺ພຸຜເລຫິ ກຕປານໍ. ໂຈຈປານນ຺ຕິ ອຏ຺ຐິເກຫິ ກທລິຜເລຫິ ກຕປານໍ. ໂມຈປານນ຺ຕິ ອນຏ຺ຐິເກຫິ ກທລິຜເລຫິ ກຕປານໍ. ມຘຸກປານນ຺ຕິ ມຘຸການໍ ຊາຕິຣເສນ ກຕປານໍ. ຕໍ ປນ ອຸທກສມ຺ຠິນ຺ນໍ ວຏ຺ຏຕິ, ສຸທ຺ຘໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ມຸທ຺ທິກປານນ຺ຕິ ມຸທ຺ທິກາ ອຸທເກ ມທ຺ທິຕ຺ວາ ອມ຺ພປານໍ ວິຍ ກຕປານໍ. ສາລູກປານນ຺ຕິ ຣຕ຺ຕຸປ຺ປລນີລຸປ຺ປລາທີນໍ ສາລູເກ ມທ຺ທິຕ຺ວາ ກຕປານໍ. ຜາຣຸສກປານນ຺ຕິ ຜາຣຸສເກຫິ ອມ຺ພປານໍ ວິຍ ກຕປານໍ. ໂກສມ຺ພປານນ຺ຕິ ໂກສມ຺ພຜເລຫິ ກຕປານໍ. ໂກລປານນ຺ຕິ ໂກລຜເລຫິ ກຕປານໍ. ພທຣປານນ຺ຕິ ມຫາໂກລຜເລຫິ ອມ຺ພປານໍ ວິຍ ກຕປານໍ. ອິມານິ ເອກາທສ ປານານິ, ຕານິປິ ອາທິຈ຺ຈປາການິ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ.

ຆຕປານນ຺ຕິ ສປ຺ປິປານໍ. ເຕລປານນ຺ຕິ ຕິລເຕລາທີນໍ ປານໍ. ປໂຍປານນ຺ຕິ ຂີຣປານໍ. ຍາຄຸປານນ຺ຕິ ສີຕລາທິຍາຄຸປານໍ. ຣສປານນ຺ຕິ ສາກາທິຣສປານໍ. ປິຏ຺ຐຂຊ຺ຊກນ຺ຕິ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ຕາວ ຘຎ຺ຎານໍ ຘຎ຺ຎານຸໂລມານໍ ອປຣຓ຺ຓານຎ຺ຈ ປິຏ຺ຐໍ ປນສປິຏ຺ຐໍ ລພຸຊປິຏ຺ຐໍ ອມ຺ພາຏກປິຏ຺ຐໍ ສາລປິຏ຺ຐໍ ຂີຣວລ຺ລິປິຏ຺ຐຎ຺ຈາຕິ ເອວມາທີນໍ ປິຏ຺ເຐຫິ ກຕໍ ປິຏ຺ຐຂຊ຺ຊກໍ. ປູວຂຊ຺ຊກມ຺ປິ ເອເຕຫິເຍວ ກຕໍ. ມູລຂຊ຺ຊກນ຺ຕິ ມູລກມູລໍ ຂາຣກມູລໍ ຈຸຈ຺ຈຸມູລນ຺ຕິ ເອວມາທິ. ຕຈຂຊ຺ຊກນ຺ຕິ ອຸຈ຺ຉຸຕຈາທໂຍ. ປຕ຺ຕຂຊ຺ຊກນ຺ຕິ ນິມ຺ພປຓ຺ຓກຸຏຊປຓ຺ຓປໂຏລປຓ຺ຓສຸລສປຓ຺ຓາທໂຍ. ປຸປ຺ຜຂຊ຺ຊກນ຺ຕິ ມູລກປຸປ຺ຜຂາຣກປຸປ຺ຜເສຕວຣຓສິຄ຺ຄຸອຸປ຺ປລປທຸມກາທໂຍ. ຜລຂຊ຺ຊກນ຺ຕິ ປນສລພຸຊຕາລນາຬິເກຣອມ຺ພາຏກຕິນ຺ຕິຓິກມາຕຸລຸງ຺ຄກປິຏ຺ຐຜລອລາພຸກຸມ຺ຠຓ຺ຑຜຸສ຺ສ- ຜລຕິມ຺ພຣູສກຕິລວາຕິງ຺ຄຓໂຈຈໂມຈມຘຸກາທີນໍ ຜລານໍ ຂຊ຺ຊກໍ.

ນ ກຸຫນາຍາຕິ ນ ວິມ຺ຫາປນາຍ. ນ ລປນາຍາຕິ ປຈ຺ຈຍຕ຺ຖໍ ນ ລປນາຍ. ວິຫາຣໍ ອາຄເຕ ມນຸສ຺ເສ ທິສ຺ວາ ‘‘ກິມຕ຺ຖາຍ ໂຠນ຺ໂຕ ອາຄຕາ’’ຕິ ຠິກ຺ຂູ ນິມນ຺ເຕຕຸນ຺ຕິ. ‘‘ຍທິ ເອວໍ ຄຈ຺ຉຖ, ອຫໍ ປຈ຺ຉໂຕ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉາມີ’’ຕິ ເອວໍ ນ ລປນາຍ. ອຖ ວາ ອຕ຺ຕານໍ ອຸປເນຕ຺ວາ ‘‘ອຫໍ ຕິສ຺ໂສ, ມຍິ ຣາຊາ ປສນ຺ໂນ, ມຍິ ອສຸໂກ ຣາຊາ ອສຸໂກ ຈ ຣາຊມຫາມຕ຺ໂຕ ປສນ຺ໂນ’’ຕິ ເອວໍ ນ ລປນາຍ. ນ ເນມິຕ຺ຕິກຕາຍາຕິ ເຍນ ເກນຈິ ປເຣສໍ ປຈ຺ຈຍທານສຎ຺ຎາຊນເກນ ກາຍວຈີກມ຺ເມນ ນ ເນມິຕ຺ຕິກຕາຍ. ນ ນິປ຺ເປສິກຕາຍາຕິ ຍາ ປເຣສໍ ອກ຺ໂກສນາທິກິຣິຍາ ຍສ຺ມາ ເວຬຸເປສິກາ ວິຍ ອພ຺ຠງ຺ຄໍ ປຣສ຺ສ ຄຸຓໍ ນິປ຺ເປເສຕິ ນິປຸຎ຺ຉຕິ, ຍສ຺ມາ ວາ ຄນ຺ຘຊາຕໍ ນິປິສິຕ຺ວາ ຄນ຺ຘມຄ຺ຄນາ ວິຍ ປຣຄຸເຓ ນິປິສິຕ຺ວາ ວິຈຸຓ຺ເຓຕ຺ວາ ເອສາ ລາຠມຄ຺ຄນາ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ນິປ຺ເປສິກຕາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ນ ເອວຣູປາຍ ນິປ຺ເປສິກຕາຍ. ນ ລາເຠນ ລາຠໍ ນິຊິຄີສນຕາຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ນິຊິຄີສນຕາຕິ ມຄ຺ຄນາ, ອຎ຺ຎໂຕ ລທ຺ຘຎ຺ຫິ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຫຣຓວເສນ ລາເຠນ ລາຠມຄ຺ຄນາ ນາມ ໂຫຕິ. ນ ເອວຣູປາຍ ລາເຠນ ລາຠມຄ຺ຄນາຍ.

ນ ທາຣຸທາເນນາຕິ ນ ປຈ຺ຈຍເຫຕຸເກນ ທາຣຸທາເນນ ວິຫາເຣ ອຸຏ຺ຐິຕຎ຺ຫິ ອຣຎ຺ຎໂຕ ວາ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຣກ຺ຂິຕໂຄປິຕທາຣຸໍ ‘‘ເອວໍ ເມ ປຈ຺ຈຍໍ ທສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ອຸປຏ຺ຐາການໍ ທາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປນ຺ໂຕ ອເນສນາຍ ມິຈ຺ຉາຊີເວນ ຊີວຕິ, ໂສ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ຄຣຫໍ ປາປຸຓາຕິ, ສມ຺ປຣາເຍ ຈ ອປາຍປຣິປູຣໂກ ໂຫຕິ. ອຕ຺ຕໂນ ປຸຄ຺ຄລິກໍ ທາຣຸໍ ກຸສລງ຺ຄຫຕ຺ຖາຍ ທທນ຺ໂຕ ກຸລທູສກທຸກ຺ກຏໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ປຣປຸຄ຺ຄລິກໍ ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ເຕນ ທທນ຺ໂຕ ຠຓ຺ຑຄ຺ເຆນ ກາເຣຕພ຺ໂພ. ສງ຺ຆິເກປິ ເອເສວ ນໂຍ. ສເຈ ປນ ຕໍ ອິສ຺ສຣຕາຍ ເທຕິ, ຄຣຸຠຓ຺ຑວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ກຕຣໍ ປນ ທາຣຸ ຄຣຸຠຓ຺ຑໍ ໂຫຕິ, ກຕຣໍ ນ ໂຫຕີຕິ? ຍໍ ຕາວ ອໂຣປິມໍ ສຍໍຊາຕໍ, ຕໍ ສງ຺ເຆນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນຏ຺ຐາເນເຍວ ຄຣຸຠຓ຺ຑໍ, ຕໂຕ ປຣໍ ນ ຄຣຸຠຓ຺ຑໍ. ໂຣປິມຏ຺ຐາເນ ຈ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ຄຣຸຠຓ຺ຑໍ, ປມາຓໂຕ ສູຈິທຓ຺ຑກປ຺ປມາຓໍ ຄຣຸຠຓ຺ຑໍ.

ນ ເວຬຸທາເນນາຕິອາທີສຸປິ ນ ເວຬຸທາເນນາຕິ ນ ປຈ຺ຈຍເຫຕຸເກນ ເວຬຸທາເນນາຕິອາທິ ສພ຺ພໍ ນ ທາຣຸທາເນນາຕິ ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເວຬຸ ປນ ປມາຓໂຕ ເຕລນາຬິປ຺ປມາໂຓ ຄຣຸຠຓ຺ຑໍ, ນ ຕໂຕ ເຫຏ຺ຐາ. ມນຸສ຺ສາ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເວຬຸໍ ຍາຈນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂູ ‘‘ສງ຺ຆິໂກ’’ຕິ ທາຕຸໍ ນ ວິສຫນ຺ຕິ, ມນຸສ຺ສາ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຍາຈນ຺ຕິ ວາ ຕຊ຺ເຊນ຺ຕິ ວາ, ຕທາ ຠິກ຺ຂູຫິ ‘‘ທຓ຺ຑກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ເວຬຸທານໍ ນາມ ນ ໂຫຕິ. ສເຈ ເຕ ທຓ຺ຑກມ຺ມຕ຺ຖາຍ ວາສິຜຣສຸອາທີນິ ວາ ຂາທນີຍໍ ວາ ໂຠຊນີຍໍ ວາ ເທນ຺ຕິ, ຄເຫຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ.

ວິນຍຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ‘‘ທຑ຺ຒເຄຫາ ມນຸສ຺ສາ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ນ ວາເຣຕພ຺ພາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສເຈ ສງ຺ຆສ຺ສ ເວຬຸຄຸມ຺ເພ ເວຬຸທູສິກາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕໍ ອໂກຏ຺ຏາເປນ຺ຕານໍ ເວຬຸ ນສ຺ສຕິ. ‘‘ກິໍ ກາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂາຈາເຣ ມນຸສ຺ສານໍ ອາຈິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ. ສເຈ ໂກຏ຺ເຏຕຸໍ ນ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ, ‘‘ສມໍ ຠາຄໍ ລຠິສ຺ສຖາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພາ. ນ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິເຍວ, ‘‘ທ຺ເວ ໂກຏ຺ຐາເສ ລຠິສ຺ສຖາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພາ. ເອວມ຺ປິ ອນິຈ຺ຉນ຺ເຕສຸ ນຏ຺ເຐນ ອຕ຺ໂຖ ນຕ຺ຖິ, ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ຂເຓ ສຕິ ທຓ຺ຑກມ຺ມໍ ກຣິສ຺ສຖ, ໂກຏ຺ເຏຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພາ, ເວຬຸທານໍ ນາມ ນ ໂຫຕິ. ເວຬຸຄຸມ຺ເພ ອຄ຺ຄິມ຺ຫິ ອຸຏ຺ຐິເຕປິ ອຸທເກນ ວຸຍ຺ຫມານເວຬູສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ປຕ຺ຕທາເນ ຄຣຸຠຓ຺ຑຕາຍ ອຍໍ ວິນິຈ຺ຉໂຍ – ປຕ຺ຕມ຺ປິ ຫິ ຍຕ຺ຖ ວິກ຺ກາຍຕິ, ຄນ຺ຘກາຣາທໂຍ ຄນ຺ຘປລິເວຐນາທີນໍ ອຕ຺ຖາຍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ຕາທິເສ ທຸລ຺ລຠຏ຺ຐາເນເຍວ ຄຣຸຠຓ຺ຑໍ ໂຫຕິ. ເອສ ຕາວ ກິໍສຸກປຕ຺ຕກຓ຺ຓປິຬນ຺ຘນຕາລປຕ຺ຕາທີສຸ ວິນິຈ຺ຉໂຍ. ຕາລປຓ຺ຓມ຺ປິ ອິມສ຺ມິໍເຍວ ຐາເນ ກເຖຕພ຺ພໍ – ຕາລປຓ຺ຓມ຺ປິ ຫິ ສຍໍຊາເຕ ຕາລວເນ ສງ຺ເຆນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນຏ຺ຐາເນເຍວ ຄຣຸຠຓ຺ຑໍ, ນ ຕໂຕ ປຣໍ, ໂຣປິມຕາເລສຸ ສພ຺ພມ຺ປິ ຄຣຸຠຓ຺ຑໍ, ຕສ຺ສ ປມາຓໍ ເຫຏ຺ຐິມໂກຏິຍາ ອຏ຺ຐງ຺ຄຸລປ຺ປມາໂຓປິ ຣິຕ຺ຕໂປຕ຺ຖໂກ. ຕິຓມ຺ປິ ເອຕ຺ເຖວ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ກເຖຕພ຺ພໍ. ຍຕ຺ຖ ປນ ຕິຓໍ ນຕ຺ຖິ, ຕຕ຺ຖ ຕາລນາຬິເກຣປຓ຺ຓາທີຫິປິ ຉາເທນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ຕານິປິ ຕິເຓເນວ ສງ຺ຄຫິຕານິ. ອິຕິ ມຸຎ຺ຊປລາລາທີສຸ ຍໍກິຎ຺ຈິ ມຸຏ຺ຐິປ຺ປມາຓໍ ຕິຓໍ. ນາຬິເກຣປຓ຺ຓາທີສຸ ຈ ເອກປຓ຺ຓມ຺ປິ ສງ຺ຆສ຺ສ ທິນ຺ນໍ ວາ ຕຕ຺ຖ ຊາຕໍ ວາ ພຫິອາຣາເມ ສງ຺ຆສ຺ສ ຕິຓວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ ຊາຕຕິຓໍ ວາ ຣກ຺ຂິຕໂຄປິຕໍ ວາ ຄຣຸຠຓ຺ຑໍ ໂຫຕິ. ຕໍ ປນ ສງ຺ຆກມ຺ເມ ຈ ເຈຕິຍກມ຺ເມ ຈ ກເຕ ອຕິເຣກໍ ປຸຄ຺ຄລິກກມ຺ເມ ທາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕທາຣຸເວຬູສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ປຸປ຺ຜທາເນ ‘‘ເອຕ຺ຕເກສຸ ຣຸກ຺ເຂສຸ ປຸປ຺ຜານິ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຍາຄຸຠຕ຺ຕຕ຺ຖາຍ ອຸປເນນ຺ຕຸ, ເອຕ຺ຕເກສຸ ເສນາສນປຏິສງ຺ຂຣເຓ ອຸປເນນ຺ຕູ’’ຕິ ເອວໍ ນິຍມິຕຏ຺ຐາເນເຍວ ປຸປ຺ຜານິ ຄຣຸຠຓ຺ຑານິ ໂຫນ຺ຕິ. ຍທິ ສາມເຓຣາ ປຸປ຺ຜານິ ໂອຈິນິຕ຺ວາ ຣາສິໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ປຎ຺ຈງ຺ຄສມນ຺ນາຄໂຕ ປຸປ຺ຜຠາຊໂກ ຠິກ຺ຂຸ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ຄເຓຕ຺ວາ ໂກຏ຺ຐາເສ ກໂຣຕິ. ໂສ ສມ຺ປຕ຺ຕປຣິສາຍ ສງ຺ຆໍ ອນາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາວ ທາຕຸໍ ລຠຕິ. ອສມ຺ມເຕນ ປນ ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ທາຕພ຺ພໍ. ຠິກ຺ຂຸໂນ ປນ ກສ຺ສ ປຸປ຺ຜານິ ທາຕຸໍ ລພ຺ຠຕິ, ກສ຺ສ ນ ລພ຺ຠຕີຕິ? ມາຕາປິຕູນໍ ເຄຫໍ ຫຣິຕ຺ວາປິ ເຄຫໂຕ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາປິ ‘‘ວຕ຺ຖຸປູຊໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ ທາຕຸໍ ລພ຺ຠຕິ, ປິຬນ຺ຘນຕ຺ຖາຍ ນ ລພ຺ຠຕິ. ເສສຎາຕີນໍ ປນ ຫຣິຕ຺ວາ ນ ທາຕພ຺ພໍ, ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ປູຊນຕ຺ຖາຍ ທາຕພ຺ພໍ. ເສສຊນສ຺ສ ປູຊນຏ຺ຐານໍ ສມ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ ອປຈ຺ຈາສີສນ຺ເຕນ ທາຕພ຺ພໍ, ປຸປ຺ຜທານໍ ນາມ ນ ໂຫຕິ.

ວິຫາເຣ ພຫູນິ ປຸປ຺ຜານິ ປຸປ຺ຜນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂຸນາ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣນ຺ເຕນ ມນຸສ຺ເສ ທິສ຺ວາ ‘‘ວິຫາເຣ ພຫູນິ ປຸປ຺ຜານິ ປູເຊຖາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ວຈນມຕ຺ເຕ ໂທໂສ ນຕ຺ຖິ, ‘‘ມນຸສ຺ສາ ຂາທນີຍໂຠຊນີຍໍ ອາທາຍ ອາຄມິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ຈິຕ຺ເຕນ ປນ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ສເຈ ວທຕິ, ຂາທນີຍໂຠຊນີຍໍ ນ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ມນຸສ຺ສາ ອຕ຺ຕໂນ ຘມ຺ມຕາຍ ‘‘ວິຫາເຣ ປຸປ຺ຜານິ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອສຸກທິວເສ ວິຫາຣໍ ອາຄມິສ຺ສາມ, ສາມເຓຣານໍ ປຸປ຺ຜານິ ໂອຈິນິຕຸໍ ມາ ເທຖາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ຠິກ຺ຂຸ ສາມເຓຣານໍ ກເຖຕຸໍ ປມຸຏ຺ໂຐ, ສາມເຓເຣຫິ ປຸປ຺ຜານິ ໂອຈິຕານິ, ມນຸສ຺ສາ ຠິກ຺ຂຸໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ມຍໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ອສຸກທິວເສ ເອວໍ ອາໂຣຈຍິມ຺ຫ ‘‘ສາມເຓຣານໍ ປຸປ຺ຜານິ ໂອຈິນິຕຸໍ ມາ ເທຖາ’’ຕິ, ກສ຺ມາ ນ ວາຣຍິຕ຺ຖາຕິ? ‘‘ສຕິ ເມ ປມຸຏ຺ຐາ, ປຸປ຺ຜານິ ໂອຈິນິຕມຕ຺ຕາເນວ, ນ ຕາວ ປູຊາ ກຕາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ‘‘ຄຓ຺ຫຖ ປູເຊຖາ’’ຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ສເຈ ວທຕິ, ອາມິສໍ ນ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ອປໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ສາມເຓຣານໍ ອາຈິກ຺ຂຕິ ‘‘ອສຸກຄາມວາສິໂນ ‘ປຸປ຺ຜານິ ມາ ໂອຈິນິຕ຺ຖາ’ຕິ ອາຫໍສູ’’ຕິ ມນຸສ຺ສາປິ ອາມິສໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ທານໍ ທຕ຺ວາ ວທນ຺ຕິ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ມນຸສ຺ສາ ນ ພຫຸກາ, ສາມເຓເຣ ອມ຺ເຫຫິ ສຫ ປຸປ຺ຜານິ ໂອຈິນິຕຸໍ ອາຓາເປຖາ’’ຕິ. ‘‘ສາມເຓເຣຫິ ຠິກ຺ຂາ ລທ຺ຘາ. ເຍ ຠິກ຺ຂາຈາຣໍ ນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເຕ ສຍເມວ ຊານິສ຺ສນ຺ຕິ ອຸປາສກາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ເອຕ຺ຕກໍ ນຍໍ ລຠິຕ຺ວາ ສາມເຓເຣ ປຸຕ຺ເຕ ວາ ຠາຕິເກ ວາ ກຕ຺ວາ ປຸປ຺ຜານິ ໂອຈິນາເປຕຸໍ ໂທໂສ ນຕ຺ຖິ, ປຸປ຺ຜທານໍ ນາມ ນ ໂຫຕິ.

ຜລທາເນ ຜລມ຺ປິ ປຸປ຺ຜໍ ວິຍ ນິຍມິຕເມວ ຄຣຸຠຓ຺ຑໍ ໂຫຕິ. ວິຫາເຣ ພຫຸກສ຺ມິໍ ຜລາຜເລ ສຕິ ອຜາສຸກມນຸສ຺ສາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຍາຈນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂູ ‘‘ສງ຺ຆິກ’’ນ຺ຕິ ທາຕຸໍ ນ ອຸສ຺ສຫນ຺ຕິ, ມນຸສ຺ສາ ວິປ຺ປຏິສາຣິໂນ ອກ຺ໂກສນ຺ຕິ ປຣິຠາສນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ກິໍ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ? ຜເລຫິ ວາ ຣຸກ຺ເຂຫິ ວາ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ກຖິກາ ກາຕພ຺ພາ ‘‘ອສຸເກ ຈ ຣຸກ຺ເຂ ອສຸເກ ຈ ຣຸກ຺ເຂ ເອຕ຺ຕການິ ຜລານິ ຄຓ຺ຫນ຺ຕາ, ເອຕ຺ຕເກສຸ ວາ ຣຸກ຺ເຂສຸ ຜລານິ ຄຓ຺ຫນ຺ຕາ ນ ວາເຣຕພ຺ພາ’’ຕິ. ໂຈຣາ ວາ ອິສ຺ສຣາ ວາ ພລກ຺ກາເຣນ ຄຓ຺ຫນ຺ຕາ ນ ວາເຣຕພ຺ພາ. ກຸທ຺ຘາ ຫິ ເຕ ສກລວິຫາຣມ຺ປິ ນາເສຍ຺ຍຸໍ, ອາທີນໂວ ປນ ກເຖຕພ຺ໂພຕິ.

ສິນານທາເນ ສິນານຈຸຓ຺ຓານິ ໂກຏ຺ຏິຕານິ ນ ຄຣຸຠຓ຺ຑານິ, ອໂກຏ຺ຏິໂຕ ຣຸກ຺ເຂ ຐິໂຕວ ຣຸກ຺ຂຕໂຈ ຄຣຸຠຓ຺ຑໍ, ຈຸຓ຺ຓໍ ປນ ອຄິລານສ຺ສ ຣຊນນິປກ຺ກໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຄິລານສ຺ສ ຍໍກິຎ຺ຈິ ຈຸຓ຺ຓໍ ທາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິເຍວ.

ນ ຈຸຓ຺ຓທາເນນາຕິ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ສິຣີສຈຸຓ຺ຓາທີນໍ ທາເນນ. ມຕ຺ຕິກາທາເນມຕ຺ຕິກາ ຫິ ຍຕ຺ຖ ທຸລ຺ລຠາ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ເຖວ ຄຣຸຠຓ຺ຑໍ. ສາປິ ເຫຏ຺ຐິມໂກຏິຍາ ຕິໍສປລຄຸຬປິຓ຺ຑປ຺ປມາຓາວ, ຕໂຕ ເຫຏ຺ຐາ ນ ຄຣຸຠຓ຺ຑນ຺ຕິ.

ທນ຺ຕກຏ຺ຐທາເນ ທນ຺ຕກຏ຺ຐໍ ອຈ຺ຉິນ຺ນກເມວ ຄຣຸຠຓ຺ຑໍ. ເຍສໍ ສາມເຓຣານໍ ສງ຺ຆໂຕ ທນ຺ຕກຏ຺ຐວາໂຣ ປາປຸຓາຕິ, ເຕ ອຕ຺ຕໂນ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາຍານໍ ປາຏິເຍກ຺ກໍ ທາຕຸໍ ນ ລຠນ຺ຕິ. ເຍຫິ ປນ ‘‘ເອຕ຺ຕການິ ທນ຺ຕກຏ຺ຐານິ ອາຫຣິຕພ຺ພານີ’’ຕິ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ວາຣາ ຄຫິຕາ, ເຕ ອຕິເຣການິ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາຍານໍ ທາຕຸໍ ລຠນ຺ຕິ. ເອເກນ ຠິກ຺ຂຸນາ ທນ຺ຕກຏ຺ຐມາຬກໂຕ ພຫູນິ ທນ຺ຕກຏ຺ຐານິ ນ ຄເຫຕພ຺ພານິ, ເທວສິກໍ ເອເກກເມວ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ປາຏິເຍກ຺ກໍ ວສນ຺ເຕນາປິ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ຄຓຍິຕ຺ວາ ຍຕ຺ຕການິ ອຕ຺ຕໂນ ປາປຸຓນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຕກາເນວ ຄເຫຕ຺ວາ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ອນ຺ຕຣາ ອາຄນ຺ຕຸເກສຸ ວາ ອາຄເຕສຸ ທິສໍ ວາ ປກ຺ກມນ຺ເຕສຸ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຄຫິຕຏ຺ຐາເນເຍວ ຐເປຕພ຺ພານິ. ນ ມຸໂຂທກທາເນນາຕິ ນ ມຸຂໂຘວນອຸທກທາເນນ.

ນ ຈາຏຸກມ຺ຍຕາຍາຕິອາທີສຸ ຈາຏຸກມ຺ຍຕາ ວຸຈ຺ຈຕິ ອຕ຺ຕານໍ ທາສໍ ວິຍ ນີຈຏ຺ຐາເນ ຐເປຕ຺ວາ ປຣສ຺ສ ຂລິຕວຈນມ຺ປິ ສຓ຺ຐເປຕ຺ວາ ປິຍກາມຕາຍ ປຄ຺ຄຍ຺ຫວຈນໍ. ນ ມຸຄ຺ຄສູປ຺ຍຕາຍາຕິ ນ ມຸຄ຺ຄສູປສມານຕາຍ. ມຸຄ຺ຄສູປສມານຕາຕິ ສຈ຺ຈາລິເກນ ຊີວິກໍ ກປ຺ປນຕາຍ ເອຕໍ ອຘິວຈນໍ. ຍຖາ ຫິ ມຸຄ຺ຄສູເປ ປຈ຺ຈນ຺ເຕ ພຫູ ມຸຄ຺ຄາ ປາກໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ໂຖກາ ນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເອວເມວ ສຈ຺ຈາລິເກນ ຊີວິກກປ຺ປເກ ປຸຄ຺ຄເລ ພຫຸ ອລິກໍ ໂຫຕິ, ອປ຺ປກໍ ສຈ຺ຈໍ. ຍຖາ ວາ ມຸຄ຺ຄສູປສ຺ສ ອປວິສນຏ຺ຐານໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ເອວເມວ ສຈ຺ຈາລິກວຸຕ຺ຕິໂນ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອປ຺ປຕິຏ຺ຐານໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ສິງ຺ຆາຏກໍ ວິຍ ອິຈ຺ຉິຕິຈ຺ຉິຕຏ຺ຐານສ຺ສ ປຕິຏ຺ຐາຕິ. ເຕນສ຺ສ ສາ ມຸສາວາທິຕາ ‘‘ມຸຄ຺ຄສູປ຺ຍຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ນ ປາຣິຠຏ຺ຍຕາຍາຕິ ນ ປຣິຠຏກມ຺ມຠາເວນ. ປຣິຠຏສ຺ສ ຫິ ກມ຺ມໍ ປາຣິຠຏ຺ຍໍ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ປາຣິຠຏ຺ຍຕາ, ອລງ຺ກາຣກຣຓາທີຫິ ທາຣກກີຬາປນສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ນ ປີຐມທ຺ທິກຕາຍາຕິ ນ ສຫສາ ຆຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ປີຐເກ ນິສີທນກຕາຍ.

ນ ວຕ຺ຖຸວິຊ຺ຊາຍາຕິອາທີສຸ ວຕ຺ຖຸວິຊ຺ຊາ ນາມ ຄາມນິຄມນຄຣາທີນໍ ສຸນິວິຏ຺ຐທຸນ຺ນິວິຏ຺ຐຊານນສຕ຺ຖໍ. ຕິຣຈ຺ຉານວິຊ຺ຊາ ນາມ ອນິຍ຺ຍານິກຕ຺ຕາ ສຄ຺ຄໂມກ຺ຂມຄ຺ຄານໍ ຕິຣຈ຺ຉານຠູຕາ ອງ຺ຄສຕ຺ຖນິມິຕ຺ຕາທິກາ ອວເສສວິຊ຺ຊາ. ອງ຺ຄວິຊ຺ຊາ ນາມ ອິຕ຺ຖິປຸຣິສານໍ ສຸຠຄທຸພ຺ຠຄລກ຺ຂຓຊານນໍ. ນກ຺ຂຕ຺ຕວິຊ຺ຊາ ນາມ ນກ຺ຂຕ຺ຕານໍ ໂຍຄຊານນສຕ຺ຖໍ.

ນ ທູຕຄມເນນາຕິ ນ ທູເຕຍ຺ຍໍ ກຕ຺ວາ ຄມເນນ. ນ ປຫິຓຄມເນນາຕິ ນ ຄິຫີນໍ ສາສນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຆຣາ ຆຣໍ ປຫິຕສ຺ສ ຄມເນນ. ນ ຊງ຺ຆເປສນິເຍນາຕິ ຄາມນ຺ຕຣເທສນ຺ຕຣາທີສຸ ເຕສໍ ເຕສໍ ຄິຫີນໍ ສາສນປຏິສາສນໍ ຫຣເຓນ. ອິທຎ຺ຫິ ຊງ຺ຆເປສນິຍໍ ນາມ ອຕ຺ຕໂນ ມາຕາປິຕູນໍ, ເຍ ຈາສ຺ສ ມາຕາປິຕໂຣ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕິ, ເຕສໍ ສາສນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ກຕ຺ຖຈິ ຄມນວເສນ ວຏ຺ຏຕິ. ເຈຕິຍສ຺ສ ວາ ສງ຺ຆສ຺ສ ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວາ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕານໍ ວຑ຺ຒກີນມ຺ປິ ສາສນໍ ຫຣິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ມນຸສ຺ສາ ‘‘ທານໍ ທສ຺ສາມ, ປູຊໍ ກຣິສ຺ສາມ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ອາຈິກ຺ຂຖາ’’ຕິ ຈ ວທນ຺ຕິ; ‘‘ອສຸກຕ຺ເຖຣສ຺ສ ນາມ ເທຖາ’’ຕິ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ວາ ເຠສຊ຺ຊໍ ວາ ຈີວຣໍ ວາ ເທນ຺ຕິ, ‘‘ວິຫາເຣ ປູຊໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ ມາລາຄນ຺ຘວິເລປນາທີນິ ວາ ຘຊປຏາກາທີນິ ວາ ນິຍ຺ຍາເຕນ຺ຕິ. ສພ຺ພໍ ຫຣິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ຊງ຺ຆເປສນິຍໍ ນາມ ນ ໂຫຕິ. ເສສສາສນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ປທວາເຣ ປທວາເຣ ໂທໂສ.

ນ ເວຊ຺ຊກມ຺ເມນາຕິ ນ ເວຊ຺ເຊນ ຫຸຕ຺ວາ ກາຍຕິກິຈ຺ຉນາທິເຠສຊ຺ຊກຣເຓນ. ເຠສຊ຺ຊໍ ປນ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ສຫຘມ຺ມິການໍ ກາຕພ຺ພໍ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ສິກ຺ຂມານາຍ ສາມເຓຣສ຺ສ ສາມເຓຣິຍາ. ສມສີລສທ຺ຘາປຎ຺ຎານຎ຺ຫິ ເອເຕສໍ ຕີສຸ ສິກ຺ຂາສຸ ຍຸຕ຺ຕານໍ ເຠສຊ຺ຊໍ ອກາຕຸໍ ນ ລພ຺ຠຕິ. ມາຕາປິຕູນໍ ຕທຸປຏ຺ຐາການໍ ອຕ຺ຕໂນ ເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈກຣສ຺ສ ປຓ຺ຑຸປລາສສ຺ສາຕິ ເອເຕສໍ ປຎ຺ຈນ຺ນມ຺ປິ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ເຊຏ຺ຐຠາຕຸ, ກນິຏ຺ຐຠາຕຸ, ເຊຏ຺ຐຠຄິນິຍາ, ກນິຏ຺ຐຠຄິນິຍາ, ຈູຬມາຕຸຍາ, ມຫາມາຕຸຍາ, ຈູຬປິຕຸໂນ, ມຫາປິຕຸໂນ, ປິຕຸຈ຺ຉາຍ, ມາຕຸຈ຺ຉາຍາຕິ ເອເຕສໍ ປນ ທສນ຺ນມ຺ປິ ກໂຣນ຺ເຕນ ເຕສໍເຍວ ສນ຺ຕກໍ ເຠສຊ຺ຊໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເກວລໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ທາຕພ຺ພໍ. ສເຈ ນປ຺ປໂຫຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກໍ ຕາວກາລິກໍ ທາຕພ຺ພໍ. ເອເຕສໍ ປຸຕ຺ຕປຣມ຺ປຣາ ຍາວ ສຕ຺ຕມາ ກຸລປຣິວຏ຺ຏາ, ຕາວ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຈ຺ຈເຍ ອາຫຣາເປນ຺ຕສ຺ສ ອກຕວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ ວາ, ເຠສຊ຺ຊໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ເວຊ຺ຊກມ຺ມໍ ວາ, ກຸລທູສກາປຕ຺ຕິ ວາ ນ ໂຫຕິ.

ນ ປິຓ຺ຑປຏິປິຓ຺ຑເກນາຕິ ເອຕ຺ຖ ປິຓ຺ຑປາໂຕ ກສ຺ສ ທາຕພ຺ໂພ, ກສ຺ສ ນ ທາຕພ຺ໂພ? ມາຕາປິຕູນໍ ຕທຸປຏ຺ຐາການໍ ເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈກຣສ຺ສ ປຓ຺ຑຸປລາສສ຺ສ ສມ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ ທາມຣິກໂຈຣສ຺ສ ອິສ຺ສຣສ຺ສາປິ ທາຕພ຺ໂພ. ເອເຕສໍ ທຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ລທ຺ຘມ຺ປິ ປິຓ຺ຑປຏິປິຓ຺ຑໍ ນາມ ນ ໂຫຕິ. ນ ທານານຸປ຺ປທາເນນາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ທິນ຺ນການໍ ນ ປຸນ ທາເນນ. ຘມ຺ເມນາຕິ ຘມ຺ເມນ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ. ສເມນາຕິ ກາຍສຸຈຣິຕາທິນາ. ລທ຺ຘາຕິ ກາເຍນ ລທ຺ຘາ. ລຠິຕ຺ວາຕິ ຈິຕ຺ເຕນ ປາປຸຓິຕ຺ວາ. ອຘິຄນ຺ຕ຺ວາຕິ ສມ຺ປາປຸຓິຕ຺ວາ. ວິນ຺ທິຕ຺ວາຕິ ຎາເຓນ ວິນ຺ທິຕ຺ວາ. ປຏິລຠິຕ຺ວາຕິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ລຠິຕ຺ວາ.

ອນ຺ນສນ຺ນິຘິນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ທຸວິຘາ ອນ຺ນກຖາ ວິນຍວເສນ ຈ ສລ຺ເລຂວເສນ ຈ. ວິນຍວເສນ ຕາວ ຍໍກິຎ຺ຈິ ອນ຺ນໍ ອຊ຺ຊ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ອປຣຊ຺ຊຸ ສນ຺ນິຘິກາຣກໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ປຣິໂຠເຄ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ອຕ຺ຕນາ ລທ຺ຘໍ ປນ ສາມເຓຣານໍ ທຕ຺ວາ ເຕຫິ ລທ຺ຘໍ ຐປາເປຕ຺ວາ ທຸຕິຍທິວເສ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ສລ຺ເລໂຂ ປນ ນ ໂຫຕິ.

ປານສນ຺ນິຘິມ຺ຫິປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເອຕ຺ຖ ປານໍ ນາມ ອມ຺ພປານາທີນິ ອຏ຺ຐ ປານານິ, ຍານິ ເຈ ເຕສໍ ອນຸໂລມານິ.

ວຕ຺ຖສນ຺ນິຘິນ຺ຕິອາທິມ຺ຫິ ອນຘິຏ຺ຐິຕາວິກປ຺ປິຕໍ ສນ຺ນິຘິ ຈ ໂຫຕິ ສລ຺ເລຂຎ຺ຈ ໂກເປຕິ. ອຍໍ ປຣິຍາຍ ກຖາວ, ນິປ຺ປຣິຍາຍໂຕ ປນ ຕິຈີວຣສນ຺ຕຸຏ຺ເຐນ ຠວິຕພ຺ພໍ, ຈຕຸຕ຺ຖໍ ລຠິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎສ຺ສ ທາຕພ຺ພໍ. ສເຈ ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ທາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ຍສ຺ສ ປນ ທາຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ໂສ ອຸທ຺ເທສຕ຺ຖາຍ ວາ ປຣິປຸຈ຺ຉຕ຺ຖາຍ ວາ ຄໂຕ, ອາຄຕມຕ຺ເຕ ທາຕພ຺ພໍ, ອທາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ຈີວເຣ ປນ ອປ຺ປໂຫນ຺ເຕ ສຕິຍາ ປຈ຺ຈາສາຍ ອນຸຎ຺ຎາຕກາລໍ ຐເປຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ສູຈິສຸຕ຺ຕຈີວຣກາຣການໍ ອລາເຠນ ຕໂຕ ປຣມ຺ປິ ວິນຍກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຐເປຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ຊິຓ຺ເຓ ປຸນ ອີທິສໍ ກຸໂຕ ລຠິສ຺ສາມີ’’ຕິ ປນ ຐເປຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ສນ຺ນິຘິ ຈ ໂຫຕິ, ສລ຺ເລຂຎ຺ຈ ວິໂກເປຕິ.

ຍານສນ຺ນິຘິມ຺ຫິ ຍານໍ ນາມ ວຍ຺ຫໍ ຣໂຖ ສກຏໍ ສນ຺ທມານິກາ ສິວິກາ ປາຏງ຺ກີຕິ ເນຕໍ ປພ຺ພຊິຕສ຺ສ ຍານໍ. ອຸປາຫນາ ປນ ປພ຺ພຊິຕສ຺ສ ຍານໍເຍວ. ເອກຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ຫິ ເອໂກ ອຣຎ຺ຎຕ຺ຖາຍ, ເອກາ ໂຘຕປາທກຕ຺ຖາຍາຕິ ອຸກ຺ກໍສໂຕ ທ຺ເວ ອຸປາຫນສງ຺ຆາຏາ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ, ຕຕິຍໍ ລຠິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎສ຺ສ ທາຕພ຺ໂພ, ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ຊິຓ຺ເຓ ອຎ຺ຎໍ ກຸໂຕ ລຠິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຫິ ຐເປຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ສນ຺ນິຘິ ຈ ໂຫຕິ, ສລ຺ເລຂຎ຺ຈ ວິໂກເປຕິ.

ສຍນສນ຺ນິຘິມ຺ຫິ ສຍນນ຺ຕິ ມຎ຺ໂຈ. ເອກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ເອໂກ ຄພ຺ເຠ ເອໂກ ທິວາຏ຺ຐາເນຕິ ອຸກ຺ກໍສໂຕ ທ຺ເວ ມຎ຺ຈາ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ, ຕໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິ ລຠິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ວາ ຄຓສ຺ສ ວາ ທາຕພ຺ໂພ, ອທາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ສນ຺ນິຘິ ເຈວ ໂຫຕິ, ສລ຺ເລຂຎ຺ຈ ໂກເປຕິ.

ຄນ຺ຘສນ຺ນິຘິມ຺ຫິ ຠິກ຺ຂຸໂນ ກຓ຺ຑຸກຈ຺ຉຸຉວິໂທສາທິອາພາເຘ ສຕິ ຄນ຺ໂຘ ວຏ຺ຏຕິ. ເຕນ ຄນ຺ເຘນ ຕສ຺ມິໍ ໂຣເຄ ວູປສນ຺ເຕ ອຎ຺ເຎສໍ ວາ ອາພາຘິການໍ ທາຕພ຺ໂພ. ທ຺ວາເຣ ປຎ຺ຈງ຺ຄຸລຆຣຘູປນາທີສຸ ວາ ອຸປເນຕພ຺ໂພ. ‘‘ປຸນ ໂຣເຄ ສຕິ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຐເປຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ຄນ຺ຘສນ຺ນິຘິ ຈ ໂຫຕິ, ສລ຺ເລຂຎ຺ຈ ໂກເປຕິ.

ອາມິສນ຺ຕິ ອນ຺ນາທິວຸຕ຺ຕາວເສສໍວ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ອິເຘກຈ຺ໂຈ ຠິກ຺ຂຸ ‘‘ຕຖາຣູເປ ກາເລ ອຸປກາຣາຍ ຠວິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ຕິລຕຓ຺ຑຸລມຸຄ຺ຄມາສນາຬິເກຣໂລຓມຈ຺ຉມໍສວລ຺ລູຣສປ຺ປິເຕລຄຸຬ- ຠາຊນາທີນິ ອາຫຣາເປຕ຺ວາ ຐເປຕິ. ໂສ ວສ຺ສກາເລ ກາລສ຺ເສວ ສາມເຓເຣຫິ ຍາຄຸໍ ປຈາເປຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ‘‘ສາມເຓຣ ອຸທກກທ຺ທເມ ທຸກ຺ຂໍ ຄາມໍ ປວິສິຕຸໍ, ຄຈ຺ຉ ອສຸກກຸລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມຍ຺ຫໍ ວິຫາເຣ ນິສິນ຺ນຠາວໍ ອາໂຣເຈຫິ, ອສຸກກຸລໂຕ ທຘິອາທີນິ ອາຫຣາ’’ຕິ ເປເສຕິ. ຠິກ຺ຂູຫິ ‘‘ກິໍ, ຠນ຺ເຕ, ຄາມໍ ປວິສຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ‘‘ທຸປ຺ປເວໂສ ອາວຸໂສ ອິທານິ ຄາໂມ’’ຕິ ວທຕິ. ເຕ ‘‘ໂຫຕຸ, ຠນ຺ເຕ, ອຈ຺ຉຖ ຕຸມ຺ເຫ, ມຍໍ ຠິກ຺ຂໍ ປຣິເຍສິຕ຺ວາ ອາຫຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ອຖ ສາມເຓໂຣປິ ທຘິອາທີນິ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕຎ຺ຈ ພ຺ຍຎ຺ຊນຎ຺ຈ ສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ອຸປເນຕິ, ຕໍ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ເສວ ອຸປຏ຺ຐາກາ ຠຕ຺ຕໍ ປຫິຓນ຺ຕິ, ຕໂຕປິ ມນາປໍ ມນາປໍ ຠຸຎ຺ຊຕິ. ອຖ ຠິກ຺ຂູ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຕໂຕປິ ມນາປໍ ມນາປໍ ຄີວາຍາມກໍ ຠຸຎ຺ຊຕິເຍວ. ເອວໍ ຈຕຸມາສມ຺ປິ ວີຕິນາເມຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ຠິກ຺ຂຸ ‘‘ມຸຓ຺ຑກຸຏຸມ຺ພິກຊີວິກໍ ຊີວຕິ, ນ ສມຓຊີວິກ’’ນ຺ຕິ. ເອວຣູໂປ ອາມິສສນ຺ນິຘິ ນາມ ໂຫຕິ.

ຠິກ຺ຂຸໂນ ປນ ວສນຏ຺ຐາເນ ເອກາ ຕຓ຺ຑຸລນາຬິ ເອໂກ ຄຸຬປິຓ຺ໂຑ ຈຕຸຠາຄມຕ຺ຕໍ ສປ຺ປີຕິ ເອຕ຺ຕກໍ ນິເຘຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ ອກາເລ ສມ຺ປຕ຺ຕໂຈຣານໍ ອຕ຺ຖາຍ. ເຕ ຫິ ເອຕ຺ຕກມ຺ປິ ອາມິສປຏິສນ຺ຖາຣໍ ອລຠນ຺ຕາ ຊີວິຕາປິ ໂວໂຣເປຍ຺ຍຸໍ, ຕສ຺ມາ ສເຈປິ ເອຕ຺ຕກໍ ນຕ຺ຖິ, ອາຫຣາເປຕ຺ວາປິ ຐເປຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ອຜາສຸກກາເລ ຈ ຍເທຕ຺ຖ ກປ຺ປິຍໍ, ຕໍ ອຕ຺ຕນາປິ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ກປ຺ປິຍກຸຏິຍໍ ປນ ພຫຸໍ ຐເປນ຺ຕສ຺ສາປິ ສນ຺ນິຘິ ນາມ ນຕ຺ຖິ.

໑໖໐. ຌາຍີ ນ ປາທໂລລສ຺ສາຕິ ຌານາຠິຣໂຕ ຈ ນ ຈ ປາທໂລໂລ ອສ຺ສ. ວິຣເມ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈາ ນປ຺ປມຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ ຫຕ຺ຖກຸກ຺ກຸຈ຺ຈາທິກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ວິໂນເທຍ຺ຍ, ສກ຺ກຈ຺ຈກາຣິຕາຍ ເຈຕ຺ຖ ນປ຺ປມຊ຺ເຊຍ຺ຍ.

ເອກຕ຺ຕມນຸຍຸຕ຺ໂຕຕິ ເອກີຠາວໍ ອນຸຍຸຕ຺ໂຕ. ປຣມຕ຺ຖຄຣຸໂກຕິ ອຸຕ຺ຕມຕ຺ຖຄຣຸໂກ. ‘‘ສກຕ຺ຖຄຣຸໂກ’’ຕິ ວາ ປາໂຐ.

ປຏິສລ຺ລານາຣາໂມຕິ ອາຣມຓໍ ອາຣາໂມ, ຕໂຕ ຕໂຕ ອາຣມ຺ມຓໂຕ ປຏິສໍຫຣິຕ຺ວາ ເອກີຠາເວ ປຏິສລ຺ລາເນ ອາຣາໂມ ຍສ຺ສ ໂສ ປຏິສລ຺ລານາຣາໂມ. ອສ຺ສາຕິ ຠເວຍ຺ຍ. ຕສ຺ມິໍ ຣໂຕຕິ ປຏິສລ຺ລານຣໂຕ. ເອເຕຫິ ສີເລສຸ ປຣິປູຣກາຣິຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ສີລວິປນ຺ນສ຺ສ ເອກຄ຺ຄຕາປິ ນ ສມ຺ປຊ຺ຊຕິ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ເຈໂຕສມຖມນຸຍຸຕ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຈິຕ຺ຕສມເຖ ຍຸຕ຺ໂຕ. ເອຕ຺ຖ ຫິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕນ຺ຕິ ວາ ອຕ຺ຕໂນຕິ ວາ ເອຕໍ ເອກຕ຺ຖໍ, ພ຺ຍຎ຺ຊນເມວ ນານໍ. ຠຸມ຺ມຕ຺ເຖ ປເນຕໍ ອຸປໂຍຄວຈນໍ. ອນູຕິ ອິມິນາ ອຸປສຄ຺ເຄນ ໂຍເຄ ສິທ຺ຘໍ.

ອນິຣາກຕຊ຺ຌາໂນຕິ ພຫິ ອນິຫຕຊ຺ຌາໂນ ອວິນາສິຕຊ຺ຌາໂນ ວາ. ນີຫຣຓວິນາສຕ຺ຖຎ຺ຫິ ອິທໍ ນິຣາກຣຓໍ ນາມ. ‘‘ຖມ຺ຠໍ ນິຣໍກຕ຺ວາ ນິວາຕວຸຕ຺ຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ສຸ. ນິ. ໓໒໘) ຈສ຺ສ ປໂຍໂຄ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ວິປສ຺ສນາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕຕິ ສຕ຺ຕວິຘາຍ ອນຸປສ຺ສນາຍ ຍຸຕ຺ໂຕ. ສຕ຺ຕວິຘາ ອນຸປສ຺ສນາ ນາມ ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາ ທຸກ຺ຂານຸປສ຺ສນາ ອນຕ຺ຕານຸປສ຺ສນາ ນິພ຺ພິທານຸປສ຺ສນາ ວິຣາຄານຸປສ຺ສນາ ນິໂຣຘານຸປສ຺ສນາ ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄານຸປສ຺ສນາຕິ. ຕາ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໒.໗໔໑ ອາທໂຍ, ໘໔໙ ອາທໂຍ) ວິຕ຺ຖາຣິຕາ. ພ຺ຍູເຫຕາ ສຸຎ຺ຎາຄາຣານນ຺ຕິ ວຑ຺ເຒຕາ ສຸຎ຺ຎາຄາຣານໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ສມຖວິປສ຺ສນາວເສນ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຣຕ຺ຕິນ຺ທິວໍ ສຸຎ຺ຎາຄາຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ນິສີທມາໂນ ຠິກ຺ຂຸ ‘‘ພ຺ຣູເຫຕາ ສຸຎ຺ຎາຄາຣານ’’ນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເອກຠູມກາທິເຠເທ ປາສາເທ ກຸຣຸມາໂນປິ ສຸຎ຺ຎາຄາຣານໍ ພ຺ຣູເຫຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ສກ຺ກຈ຺ຈກາຣີຕິອາທີສຸ ທານາທີນໍ ກຸສລຘມ຺ມານໍ ຠາວນາຍ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ວາ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມສ຺ສ ວາ ສກ຺ກຈ຺ຈກາຣິຕາວເສນ ສກ຺ກຈ຺ຈກາຣີ. ອສ຺ສາຕິ ຠເວຍ຺ຍ. ສຕຕຠາໂວ ສາຕຈ຺ຈໍ, ສາຕຈ຺ຈກາຣິຕາວເສນ ສາຕຈ຺ຈກາຣີ. ນິຣນ຺ຕຣກາຣິຕາຍ ອຏ຺ຐິຕກາຣີ. ຍຖາ ນາມ ກກຓ຺ຏໂກ ໂຖກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ໂຖກໍ ຕິຏ຺ຐຕິ, ນ ນິຣນ຺ຕຣໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ເອວເມວ ໂຍ ປຸຄ຺ຄໂລ ເອກທິວສໍ ທານໍ ທຕ຺ວາ ປູຊໍ ວາ ກຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ວາ ສຸຕ຺ວາ ສມຓຘມ຺ມໍ ວາ ກຕ຺ວາ ປຸນ ຈິຣສ຺ສໍ ກໂຣຕິ, ຕໍ ນ ນິຣນ຺ຕຣໍ ປວຕ຺ເຕຕິ. ໂສ ‘‘ອສາຕຈ຺ຈກາຣີ, ຐິຕກາຣີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ໂຍ ປນ ເອວໍ ນ ໂຫຕິ, ໂສ ອຏ຺ຐິຕກາຣີ. ອໂນລີນວຸຕ຺ຕິໂກຕິ ນິຣນ຺ຕຣກຣຓສງ຺ຂາຕສ຺ສ ວິປ຺ຜາຣສ຺ສ ອຕ຺ຖິຕາຍ ນ ໂອລີນວຸຕ຺ຕິໂກ. ອນິກ຺ຂິຕ຺ຕຈ຺ຉນ຺ໂທຕິ ກຸສລກິຣິຍາຍ ວີຣິຍຈ຺ຉນ຺ທສ຺ສ ອນິກ຺ຂິຕ຺ຕຠາເວນ ອນິກ຺ຂິຕ຺ຕຈ຺ຉນ຺ໂທ. ອນິກ຺ຂິຕ຺ຕຘຸໂຣຕິ ວີຣິຍຘຸຣສ຺ສ ອໂນໂຣປໂກ, ອໂນສກ຺ກິຕມານໂສຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອປ຺ປຏິວານີຕິ ອນິວຕ຺ຕນໍ. ອຘິຏ຺ຐານນ຺ຕິ ກຸສລກຣເຓ ປຕິຏ຺ຐາຠາໂວ. ອນຸໂຍໂຄຕິ ອນຸຍຸຎ຺ຊນໍ. ອປ຺ປມາໂທຕິ ສຕິຍາ ອວິປ຺ປວາໂສ.

໑໖໑. ຕນ຺ທິໍ ມາຍໍ ຫສ຺ສໍ ຂິຑ຺ຑນ຺ຕິ ອາລສິຍຎ຺ຈ ມາຍຎ຺ຈ ຫສ຺ສຎ຺ຈ ກາຍິກໍ ວາຈສິກໍ ຂິຑ຺ຑຎ຺ຈ. ສວິຠູສນ຺ຕິ ສທ຺ຘິໍ ວິຠູສາຍ.

ຣຕ຺ຕິນ຺ທິວໍ ຉໂກຏ຺ຐາສໍ ກຣິຕ຺ວາຕິ ປຸຣິມຍາມມຊ຺ຌິມຍາມປຈ຺ຉິມຍາມວເສນ ຣຕ຺ຕິໍ ຕໂຍ ຕຖາ ທິວາຕິ ຉພ຺ພິຘໍ ໂກຏ຺ຐາສໍ ກຕ຺ວາ. ປຎ຺ຈໂກຏ຺ຐາສໍ ປຏິຊຄ຺ເຄຍ຺ຍາຕິ ຣຕ຺ຕິໍ ມຊ຺ຌິມຍາມໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ອວເສສປຎ຺ຈໂກຏ຺ຐາເສສຸ ນ ນິທ຺ທໍ ໂອກ຺ກເມຍ຺ຍ. ເອກໂກຏ຺ຐາສໍ ນິປຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ ເອກໍ ມຊ຺ຌິມຍາມໂກຏ຺ຐາສໍ ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ ນິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນິທ຺ທໍ ໂອກ຺ກເມຍ຺ຍ.

ອິຘ ຠິກ຺ຂຸ ທິວສມ຺ປິ ປຸພ຺ພຓ຺ເຫ ມຊ຺ຌນ຺ເຫ ສາຍນ຺ເຫຕິ ຕໂຍປິ ທິວສໂກຏ຺ຐາສາ ຄຫິຕາ. ຈງ຺ກເມນ ນິສຊ຺ຊາຍາຕິ ສກລໍ ທິວສໍ ອິມິນາ ອິຣິຍາປຖທ຺ວເຍເນວ ວິຫຣນ຺ໂຕ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອາວຣຓໂຕ ອາວຣຓີເຍຫິ ຘມ຺ເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ ນີວຣເຓຫິ ສພ຺ພາກຸສລຘມ຺ເມຫິ ວາ. ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິໂສເຘຍ຺ຍາຕິ ເຕຫິ ຘມ຺ເມຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິໂສເຘຍ຺ຍ. ຐານໍ ປເນຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈາປິ ນ ຄຫິຕໍ, ຈງ຺ກມນິສຊ຺ຊາສນ຺ນິສ຺ສິຕໍ ປນ ກຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພເມວ. ປຐມໍ ຍາມນ຺ຕິ ສກລສ຺ມິມ຺ປິ ປຐມຍາເມ.

ເສຍ຺ຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ກາມໂຠຄີເສຍ຺ຍາ ເປຕເສຍ຺ຍາ ສີຫເສຍ຺ຍາ ຕຖາຄຕເສຍ຺ຍາຕິ ຈຕສ຺ໂສ ເສຍ຺ຍາ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ເຍຠຸຍ຺ເຍນ, ຠິກ຺ຂເວ, ກາມໂຠຄີ ວາເມນ ປສ຺ເສນ ເສນ຺ຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑.໔໒໔໖) ອຍໍ ກາມໂຠຄີເສຍ຺ຍາ. ເຕສຸ ຫິ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ທກ຺ຂິຓປສ຺ເສນ ສຍາໂນ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ‘‘ເຍຠຸຍ຺ເຍນ, ຠິກ຺ຂເວ, ເປຕາ ອຸຕ຺ຕານາ ເສນ຺ຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໔.໒໔໖) ອຍໍ ເປຕເສຍ຺ຍາ. ອປ຺ປມໍສໂລຫິຕຕ຺ຕາ ຫິ ອຏ຺ຐິສງ຺ຆາຏຆຏ຺ຏິຕາ ເອເກນ ປສ຺ເສນ ສຍິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ອຸຕ຺ຕານາວ ເສນ຺ຕິ. ‘‘ສີໂຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ມິຄຣາຊາ ທກ຺ຂິເຓນ ປສ຺ເສນ ເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປຕິ…ເປ… ອຕ຺ຕມໂນ ໂຫຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໔.໒໔໖) ອຍໍ ສີຫເສຍ຺ຍາ. ເຕຊຸສ຺ສທຕ຺ຕາ ຫິ ສີໂຫ ມິຄຣາຊາ ທ຺ເວ ປຸຣິມປາເທ ເອກສ຺ມິໍ ປຈ຺ຉິມປາເທ ເອກສ຺ມິໍ ຐາເນ ຐເປຕ຺ວາ ນງ຺ຄຸຏ຺ຐໍ ອນ຺ຕຣສຕ຺ຖິມ຺ຫິ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປຸຣິມປາທປຈ຺ຉິມປາທນງ຺ຄຸຏ຺ຐານໍ ຐິໂຕກາສໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ທ຺ວິນ຺ນໍ ປຸຣິມປາທານໍ ມຕ຺ຖເກ ສີສໍ ຐເປຕ຺ວາ ສຍຕິ. ທິວສມ຺ປິ ສຍິຕ຺ວາ ປພຸຊ຺ຌມາໂນ ນ ອຸຕ຺ຣສ຺ໂຕ ປພຸຊ຺ຌຕິ, ສີສໍ ປນ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປຸຣິມປາທາທີນໍ ຐິໂຕກາສໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕິ. ສເຈ ກິຎ຺ຈິ ຐານໍ ວິຊຫິຕ຺ວາ ຐິຕໍ ໂຫຕິ, ‘‘ນຍິທໍ ຕຸຍ຺ຫໍ ຊາຕິຍາ, ນ ສູຣຠາວສ຺ສ ອນຸຣູປ’’ນ຺ຕິ ອນຕ຺ຕມໂນ ຫຸຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ສຍຕິ, ນ ໂຄຈຣາຍ ປກ຺ກມຕິ. ອວິຊຫິຕ຺ວາ ຐິເຕ ປນ ‘‘ຕຸຍ຺ຫໍ ຊາຕິຍາ ຈ ສູຣຠາວສ຺ສ ຈ ອນຸຣູປມິທ’’ນ຺ຕິ ຫຏ຺ຐຕຸຏ຺ໂຐ ອຸຏ຺ຐາຍ ສີຫວິຊມ຺ຠິຕໍ ວິຊມ຺ຠິຕ຺ວາ ເກສຣຠາຣໍ ວິຘຸນິຕ຺ວາ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ສີຫນາທໍ ນທິຕ຺ວາ ໂຄຈຣາຍ ປກ຺ກມຕິ. ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານເສຍ຺ຍາ ປນ ຕຖາຄຕເສຍ຺ຍາຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕາສຸ ອິຘ ສີຫເສຍ຺ຍາ ອາຄຕາ. ອຍຎ຺ຫິ ເຕຊຸສ຺ສທອິຣິຍາປຖຕ຺ຕາ ອຸຕ຺ຕມເສຍ຺ຍາ ນາມ.

ປາເທ ປາທນ຺ຕິ ທກ຺ຂິຓປາເທ ວາມປາທໍ. ອຈ຺ຈາຘາຍາຕິ ອຕິອາຘາຍ ອີສກໍ ອຕິກ຺ກມ຺ມ ຐເປຕ຺ວາ. ໂຄປ຺ຜເກນ ຫິ ໂຄປ຺ຜເກ, ຊາຓຸນາ ວາ ຊາຓຸມ຺ຫິ ສງ຺ຆຏ຺ຏິຍມາເນ ອຠິຓ຺ຫໍ ເວທນາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຈິຕ຺ຕໍ ເອກຄ຺ຄໍ ນ ໂຫຕິ, ເສຍ຺ຍາ ອຜາສຸ ໂຫຕິ. ຍຖາ ປນ ນ ສງ຺ຆຏ຺ເຏຕິ, ເອວໍ ອຕິກ຺ກມ຺ມ ຐປິເຕ ເວທນາ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຈິຕ຺ຕໍ ເອກຄ຺ຄໍ ໂຫຕິ, ເສຍ຺ຍາ ຜາສຸ ໂຫຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ປາເທ ປາທໍ ອຈ຺ຈາຘາຍາ’’ຕິ. ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນຕິ ສຕິຍາ ເຈວ ສມ຺ປຊານປຎ຺ຎາຍ ຈ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຫຸຕ຺ວາ. ອິມິນາ ສຸປຣິຄ຺ຄາຫກໍ ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ ກຖິຕໍ. ອຸຏ຺ຐານສຎ຺ຎໍ ມນສິກຣິຕ຺ວາຕິ ‘‘ອສຸກເວລາຍ ນາມ ອຸຏ຺ຐຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ເອວໍ ອຸຏ຺ຐານເວລາປຣິຈ຺ເຉທກໍ ອຸຏ຺ຐານສຎ຺ຎໍ ຈິຕ຺ເຕ ຐເປຕ຺ວາ. ເອວໍ ກຕ຺ວາ ນິປນ຺ໂນ ຫິ ຍຖາປຣິຈ຺ຉິນ຺ນກາເລເຍວ ອຸຏ຺ຐາຕິ.

ວີຣິຍິນ຺ທ຺ຣິຍນິທ຺ເທເສ ເຈຕສິໂກຕິ ອິທໍ ວີຣິຍສ຺ສ ນິຍມໂຕ ເຈຕສິກຠາວທີປນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ອິທຎ຺ຫິ ວີຣິຍໍ ‘‘ຍທປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ກາຍິກໍ ວີຣິຍໍ, ຕທປິ ວີຣິຍສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ, ຍທປິ ເຈຕສິກໍ ວີຣິຍໍ, ຕທປິ ວີຣິຍສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄຕິ. ອິຕິຫິທໍ ອຸທ຺ເທສໍ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ເອວມາທີສຸ ສຸຕ຺ເຕສຸ (ສໍ. ນິ. ໕.໒໓໓) ຈງ຺ກມາທີນິ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນຕາຍ ກາຍິກນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈມານມ຺ປິ ກາຍວິຎ຺ຎາຓໍ ວິຍ ກາຍິກໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ເຈຕສິກເມວ ປເນຕນ຺ຕິ ທີເປຕຸໍ ‘‘ເຈຕສິໂກ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວີຣິຍາຣມ຺ໂຠຕິ ວີຣິຍສງ຺ຂາໂຕ ອາຣມ຺ໂຠ. ອຍຎ຺ຫິ ອາຣມ຺ຠສທ຺ໂທ ກມ຺ເມ ອາປຕ຺ຕິຍໍ ກິຣິຍາຍໍ ວີຣິເຍ ຫິໍສາຍໍ ວິໂກປເນຕິ ອເນເກສຸ ອຕ຺ເຖສຸ ອາຄໂຕ.

‘‘ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ທຸກ຺ຂໍ ສມ຺ໂຠຕິ, ສພ຺ພໍ ອາຣມ຺ຠປຈ຺ຈຍາ;

ອາຣມ຺ຠານໍ ນິໂຣເຘນ, ນຕ຺ຖິ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ສມ຺ຠໂວ’’ຕິ. (ສຸ. ນິ. ໗໔໙) –

ເອຕ຺ຖ ຫິ ກມ຺ມໍ ອາຣມ຺ໂຠຕິ ອາຄຕໍ. ‘‘ອາຣມ຺ຠຕິ ຈ ວິປ຺ປຏິສາຣີ ຈ ໂຫຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໕.໑໔໒; ປຸ. ປ. ໑໙໑) ເອຕ຺ຖ ອາປຕ຺ຕິ. ‘‘ມຫາຍຎ຺ຎາ ມຫາຣມ຺ຠາ, ນ ເຕ ໂຫນ຺ຕິ ມຫປ຺ຜລາ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໔.໓໙; ສໍ. ນິ. ໑.໑໒໐) ເອຕ຺ຖ ຍູປຸສ຺ສາປນາທິກິຣິຍາ. ‘‘ອາຣມ຺ຠຖ ນິກ຺ກມຖ, ຍຸຎ຺ຊຖ ພຸທ຺ຘສາສເນ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໑.໑໘໕; ກຖາ. ໓໓໓; ເນຕ຺ຕິ. ໒໙; ເປຏໂກ. ໓໘; ມິ. ປ. ໕.໑.໔) ເອຕ຺ຖ ວີຣິຍໍ. ‘‘ສມຓໍ ໂຄຕມໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ປາຓໍ ອາຣມ຺ຠນ຺ຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໒.໕໑) ເອຕ຺ຖ ຫິໍສາ. ‘‘ພີຊຄາມຠູຕຄາມສມາຣມ຺ຠາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໑.໑໐; ມ. ນິ. ໑.໒໙໓) ເອຕ຺ຖ ເຉທນຠຎ຺ຊນາທິກໍ ວິໂກປນໍ. ອິຘ ປນ ວີຣິຍເມວ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ວີຣິຍາຣມ຺ໂຠຕິ ວີຣິຍສງ຺ຂາໂຕ ອາຣມ຺ໂຠ’’ຕິ. ວີຣິຍຎ຺ຫິ ອາຣມ຺ຠນວເສນ ອາຣມ຺ໂຠຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອິທມສ຺ສ ສຠາວປທໍ. ໂກສຊ຺ຊໂຕ ນິກ຺ຂມນວເສນ ນິກ຺ກໂມ. ປຣໍ ປຣໍ ຐານໍ ອກ຺ກມນວເສນ ປຣກ຺ກໂມ. ອຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ຍມນວເສນ ອຸຍ຺ຍາໂມ. ວາຍມນວເສນ ວາຍາໂມ. ອຸສ຺ສຫນວເສນ ອຸສ຺ສາໂຫ. ອຘິມຕ຺ຕຸສ຺ສຫນວເສນ ອຸສ຺ໂສຬ຺ຫີ. ຖິຣຠາວຏ຺ເຐນ ຖາໂມ. ຈິຕ຺ຕເຈຕສິການໍ ຘາຣຓວເສນ ອວິຈ຺ເຉທໂຕ ວາ ປວຕ຺ຕນວເສນ ກຸສລສນ຺ຕານໍ ຘາເຣຕີຕິ ຘິຕິ.

ອປໂຣ ນໂຍ – ນິກ຺ກໂມ ເຈໂສ ກາມານໍ ປນຸທນາຍ. ປຣກ຺ກໂມ ເຈໂສ ພນ຺ຘນຈ຺ເຉທາຍ. ອຸຍ຺ຍາໂມ ເຈໂສ ໂອຆສ຺ສ ນິຕ຺ຖຣຓາຍ. ວາຍາໂມ ເຈໂສ ປາຣໍ ຄມນຏ຺ເຐນ. ອຸສ຺ສາໂຫ ເຈໂສ ປຸພ຺ພງ຺ຄມຏ຺ເຐນ. ອຸສ຺ໂສຬ຺ຫີ ເຈໂສ ອຘິມຕ຺ຕຏ຺ເຐນ. ຖາໂມ ເຈໂສ ປລິຆຸຄ຺ຆາຏນຕາຍ. ຘິຕິ ເຈໂສ ອຏ຺ຐິຕກາຣິຕາຍາຕິ.

‘‘ກາມໍ ຕໂຈ ຈ ນ຺ຫາຣຸ ຈ, ອຏ຺ຐິ ຈ ອວສິສ຺ສຕູ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໒.໕) ເອວໍ ປວຕ຺ຕິກາເລ ອສິຖິລປຣກ຺ກມວເສນ ອສິຖິລປຣກ຺ກມຕາ, ຖິຣປຣກ຺ກໂມ ທຬ຺ຫປຣກ຺ກໂມຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍສ຺ມາ ປເນຕໍ ວີຣິຍໍ ກຸສລກມ຺ມກຣຓຏ຺ຐາເນ ຉນ຺ທໍ ນ ນິກ຺ຂິປຕິ, ຘຸຣໍ ນ ນິກ຺ຂິປຕິ, ນ ໂອຕາເຣຕິ ນ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕິ, ອໂນສກ຺ກິຕມານສຕໍ ອາວຫຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອນິກ຺ຂິຕ຺ຕຈ຺ຉນ຺ທຕາ ອນິກ຺ຂິຕ຺ຕຘຸຣຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຖາ ປນ ຕຊ຺ຊາຕິເກ ອຸທກສມ຺ຠິນ຺ນຏ຺ຐາເນ ຘຸຣວາຫໂຄຓໍ ‘‘ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ໂສ ຊາຓຸນາ ຠູມິໍ ອຸປ຺ປີເຬຕ຺ວາປິ ຘຸຣໍ ວຫຕິ, ຠູມິຍໍ ປຕິຕຸໍ ນ ເທຕິ, ເອວເມວ ວີຣິຍໍ ກຸສລກມ຺ມກຣຓຏ຺ຐາເນ ຘຸຣໍ ນ ນິກ຺ຂິປຕິ ປຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຘຸຣສມ຺ປຄ຺ຄາໂຫ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຄ຺ຄຫລກ຺ຂເຓ ອິນ຺ທຏ຺ຐໍ ກາເຣຕີຕິ ວີຣິຍິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ໂກສຊ຺ເຊ ນ ກມ຺ປຕີຕິ ວີຣິຍພລໍ. ຍາຖາວນິຍ຺ຍານິກກຸສລວາຍາມຕາຍ ສມ຺ມາວາຍາໂມ.

ຕນ຺ທີຕິ ຊາຕິອາລສິຍໍ. ຕນ຺ທິຍນາຕິ ຕນ຺ທິຍນາກາໂຣ. ຕນ຺ທິມນກຕາຕິ ຕນ຺ທິຍາ ອຠິຠູຕຈິຕ຺ຕຕາ. ອລສສ຺ສ ຠາໂວ ອາລສ຺ຍໍ, ອາລສ຺ຍາຍນາກາໂຣ ອາລສ຺ຍາຍນາ. ອາລສ຺ຍາຍິຕສ຺ສ ຠາໂວ ອາລສ຺ຍາຍິຕຕ຺ຕໍ. ອິຕິ ສພ຺ເພຫິ ອິເມຫິ ປເທຫິ ກິເລສວເສນ ກາຍາລສິຍໍ ກຖິຕໍ.

ວຎ຺ຈນິກາ ຈຣິຍາຕິ ວຎ຺ຈນິກາ ກິຣິຍາ. ມາ ມໍ ຊຎ຺ຎາຕິ ວາຈໍ ຠາສຕີຕິ ຊານໍເຍວ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິໍ ວີຕິກ຺ກມນ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ຠາຣິຍໍ ກໂຣຕິ, ອມ຺ຫາກໍ ປນ ວີຕິກ຺ກມຏ຺ຐານໍ ນາມ ນຕ຺ຖີຕິ ອຸປສນ຺ໂຕ ວິຍ ຠາສຕິ. ກາເຍນ ປຣກ຺ກມຕີຕິ ‘‘ມຍາ ກຕໍ ອິທໍ ປາປກມ຺ມໍ ມາ ເກຈິ ຊານິໍສູ’’ຕິ ກາເຍນ ວຕ຺ຕໍ ກໂຣຕິ. ວິຊ຺ຊມານໂທສປຏິຈ຺ຉາທນໂຕ ຈກ຺ຂຸໂມຫນມາຍາ ວິຍາຕິ ມາຍາ, ມາຍາວິໂນ ຠາໂວ ມາຍາວິຕາ. ກຕ຺ວາ ປາປໍ ປຸນ ປຏິຈ຺ຉາທນໂຕ ອຕິ ອສ຺ສຣຕິ ເອຕາຍ ສຕ຺ໂຕຕິ ອຈ຺ຈສຣາ. ກາຍວາຈາກິຣິຍາຫິ ອຎ຺ຎຖາ ທສ຺ສນໂຕ ວຎ຺ເຈຕີຕິ ວຎ຺ຈນາ. ເອຕາຍ ສຕ຺ຕາ ນິກໂຣນ຺ຕີຕິ ນິກຕິ, ມິຈ຺ຉາ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ນາຫໍ ເອວໍ ກໂຣມີ’’ຕິ ປາປານໍ ນິກ຺ຂິປນໂຕ ນິກິຣຓາ. ‘‘ນາຫໍ ເອວໍ ກໂຣມີ’’ຕິ ປຣິວຊ຺ຊນໂຕ ປຣິຫຣຓາ. ກາຍາທີຫິ ສໍວຣຓໂຕ ຄູຫນາ. ສພ຺ພໂຕ ຠາເຄນ ຄູຫນາ ປຣິຄູຫນາ. ຕິຓປຓ຺ເຓຫິ ວິຍ ຄູຖໍ ກາຍວຈີກມ຺ເມຫິ ປາປໍ ຉາທິຍຕີຕິ ຉາທນາ. ສພ຺ພໂຕ ຠາເຄນ ຉາທນາ ປຣິຈ຺ຉາທນາ. ນ ອຸຕ຺ຕານໍ ກຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕີຕິ ອນຸຕ຺ຕານີກມ຺ມໍ. ນ ປາກຏໍ ກຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕີຕິ ອນາວິກມ຺ມໍ. ສຸຏ຺ຐຸ ຉາທນາ ໂວຈ຺ຉາທນາ. ກຕປາປປຏິຈ຺ຉາທນວເສນ ປຸນປິ ປາປສ຺ສ ກຣຓໂຕ ປາປກິຣິຍາ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອຍໍ ກຕປຏິຈ຺ຉາທນລກ຺ຂຓາ ມາຍາ ນາມ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຍາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລ ຠສ຺ມາປຏິຈ຺ຉນ຺ໂນ ວິຍ ອງ຺ຄາໂຣ, ອຸທກປຏິຈ຺ຉນ຺ໂນ ວິຍ ຂາຓຸ, ປິໂລຕິກາຍ ປລິເວຐິຕໍ ວິຍ ຈ ສຕ຺ຖໍ ໂຫຕິ. ອຕິເວລໍ ທນ຺ຕວິທໍສກໍ ຫສຕີຕິ ປມາຓາຕິກ຺ກນ຺ຕໍ ທນ຺ຕໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ປເຣສໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຫາສໍ ໂສມນສ຺ສໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ຫສຕິ.

ກາຍິກາ ຈ ຂິຑ຺ຑາຕິ ກາເຍນ ປວຕ຺ຕາ ກີຬາ. ເອເສວ ນໂຍ ວາຈສິກາຍປິ. ຫຕ຺ຖີຫິປິ ກີຬນ຺ຕີຕິ ຫຕ຺ຖີຫິ ກີຬິຕຕ຺ຖາຍ ປຸຣໂຕ ຘາວນອາຘາວນປິຏ຺ຐນິສີທນາທິກີຏ຺ຐາຍ ກີຬນ຺ຕິ. ເອເສວ ນໂຍ ອສ຺ສຣເຖສຸປິ. ອຏ຺ຐປເທປິ ກີຬນ຺ຕີຕິ ເອເກກາຍ ປນ຺ຕິຍາ ອຏ຺ຐ ອຏ຺ຐ ປທານິ ອສ຺ສາຕິ ອຏ຺ຐປທໍ, ຕສ຺ມິໍ ອຏ຺ຐປເທ. ທສປເທປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອາກາເສປີຕິ ອຏ຺ຐປທທສປເທສຸ ວິຍ ອາກາເສເຍວ ກີຬນ຺ຕິ. ປຣິຫາຣປເຖປີຕິ ຠູມິຍໍ ນານາປຖມຓ຺ຑລໍ ກຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ປຣິຫຣິຕພ຺ພປຖໍ ປຣິຫຣນ຺ຕາ ກີຬນ຺ຕິ. ສນ຺ຕິກາຍປິ ກີຬນ຺ຕີຕິ ສນ຺ຕິກກີຬາຍ ກີຬນ຺ຕິ, ເອກຊ຺ຌໍ ຐປິຕາ ສາຣິໂຍ ວາ ປາສາຓສກ຺ຂຣາໂຍ ວາ ອຈາເລນ຺ຕາ ນເຂເນວ ອປເນນ຺ຕິ ຈ ອຸປເນນ຺ຕິ ຈ. ສເຈ ຕຕ຺ຖ ກາຈິ ຈລຕິ, ປຣາຊໂຍ ໂຫຕີຕິ.

ຂລິກາຍາຕິ ຊູຕຜລເກ ປາສກກີຬາຍ ກີຬນ຺ຕິ. ຆຏິກາຍາຕິ ຆຏິກາ ວຸຈ຺ຈຕິ ທີຆທຓ຺ຑເກນ ຣສ຺ສທຓ຺ຑກໍ ປຫຣຓກີຬາ, ຕາຍ ກີຬນ຺ຕິ. ສລາກຫຕ຺ເຖນາຕິ ລາຂາຍ ວາ ມຎ຺ຊຏ຺ຐິຍາ ວາ ປິຏ຺ໂຐທເກນ ວາ ສລາກຫຕ຺ຖໍ ເຕເມຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ໂຫຕູ’’ຕິ ຠູມິຍໍ ວາ ຠິຕ຺ຕິຍໍ ວາ ຕໍ ປຫຣິຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖິອສ຺ສາທິຣູປານິ ທສ຺ເສນ຺ຕາ ກີຬນ຺ຕິ. ອກ຺ເຂນາຕິ ຄຸເຬນ. ປງ຺ກຈີເຣນາຕິ ປງ຺ກຈີຣໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ປຓ຺ຓນາຬິກາ, ຕໍ ຘມນ຺ຕາ ກີຬນ຺ຕິ. ວງ຺ກເກນາຕິ ຄາມທາຣການໍ ກີຬນເກນ ຂຸທ຺ທກນງ຺ຄເລນ. ໂມກ຺ຂຈິກາຍາຕິ ສມ຺ປຣິວຕ຺ຕກກີຬາຍ, ອາກາເສ ວາ ທຓ຺ຑໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຠູມິຍໍ ວາ ສີສໍ ຐເປຕ຺ວາ ເຫຏ຺ຐຸປຣິຍຠາເວນ ປຣິວຕ຺ຕນ຺ຕາ ກີຬນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຈິງ຺ຄຸລເກນາຕິ ຈິງ຺ຄຸລກໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ຕາລປຓ຺ຓາທີຫິ ກຕໍ ວາຕປ຺ປຫາເຣນ ປຣິພ຺ຠມນຈກ຺ກໍ, ເຕນ ກີຬນ຺ຕິ. ປຕ຺ຕາຬ຺ຫເກນາຕິ ປຕ຺ຕາຬ຺ຫກໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ປຓ຺ຓນາຬິ, ຕາຍ ວາລິກາທີນິ ມິນນ຺ຕາ ກີຬນ຺ຕິ. ຣຖເກນາຕິ ຂຸທ຺ທກຣເຖນ. ຘນຸເກນາຕິ ຂຸທ຺ທກຘນຸນາ. ອກ຺ຂຣິກາຍາຕິ ອກ຺ຂຣິກາ ວຸຈ຺ຈຕິ ອາກາເສ ວາ ປິຏ຺ຐິຍໍ ວາ ອກ຺ຂຣຊານນກີຬາ, ຕາຍ ກີຬນ຺ຕິ. ມເນສິກາຍາຕິ ມເນສິກາ ວຸຈ຺ຈຕິ ມນສາ ຈິນ຺ຕິຕຊານນກີຬາ, ຕາຍ ກີຬນ຺ຕິ. ຍຖາວຊ຺ເຊນາຕິ ຍຖາວຊ຺ຊໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ກາຓກຸຓິຂຸຊ຺ຊາທີນໍ ຍໍ ຍໍ ວຊ຺ຊໍ, ຕໍ ຕໍ ປໂຍເຊຕ຺ວາ ທສ຺ສນກີຬາ, ຕາຍ ກີຬນ຺ຕິ. ມຸຂເຠຣິກນ຺ຕິ ມຸຂສທ຺ເທນ ເຠຣີ ວິຍ ວາທນໍ. ມຸຂາລມ຺ພຣນ຺ຕິ ມຸຂານຸລິຕ຺ຕເຠຣິສທ຺ທກຣຓໍ. ມຸຂຑິຓ຺ຑິມກນ຺ຕິ ມຸເຂນ ປຫຕເຠຣິສທ຺ທກຣຓໍ. ມຸຂວລິມກນ຺ຕິ ໂອຏ຺ຐມໍສໍ ຊິມ຺ຫໍ ກຕ຺ວາ ສທ຺ທກຣຓໍ. ‘‘ມຸຂຕລິກ’’ນ຺ຕິປິ ປາໂຐ, ມຸຂໍ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຘມນໍ. ມຸຂເຠຣຸຬກນ຺ຕິ ມຸເຂນ ເຠຣິວາທນໍ. ນາຏກນ຺ຕິ ອຠິນຍໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫາປນໍ. ‘‘ນຏ຺ຏກ’’ນ຺ຕິປິ ປາໂຐ. ລາປນ຺ຕິ ອຸກ຺ກຸຏ຺ຐິຕກຣຓໍ. ຄີຕນ຺ຕິ ຄາຍນໍ. ທວກມ຺ມນ຺ຕິ ຫສ຺ສກີຬາກຣຓໍ. ອຍໍ ວາຈສິກາ ຂິຑ຺ຑາຕິ ອຍໍ ກີຬາ ວາຈາຍ ຊາຕາ ວຈີທ຺ວາເຣ ອຸປ຺ປນ຺ນາ.

ເກສາ ຈ ມສ຺ສຸ ຈາຕິອາທີສຸ ເກສານໍ ກຕ຺ຕຣິກາຍ ຐານາຕິຣິຕ຺ຕານິ ອກຕ຺ວາ ກຕ຺ຕຣິກາຍ ເຉທນໍ ມສ຺ສູນໍ ທາຐິກໍ ຐເປຕ຺ວາ ກປ຺ປາສນຎ຺ຈ ເອກໂຕວຓ຺ຑິກາທິມາລາ ຈ ມູລຄນ຺ຘາທິຄນ຺ຘາ ຈ ຉວິກຣຓວິເລປນາ ຈ. ຄີວາທີສຸ ປິຬນ຺ຘນອາຠຣຓາ ຈ ສີເສ ປຏິມຸຎ຺ຈນປສາຘນປິຬນ຺ຘນາ ຈ ສຣີຣນິວາສນວິຈິຕ຺ຣວຕ຺ຖາ ຈ ສໍເວລ຺ລິຍພນ຺ຘນປສາຘນຎ຺ຈ. ‘‘ປຣາສນ’’ນ຺ຕິປິ ປາໂຐ. ສີສເວຐນປຏສງ຺ຂາຕເວຐນຎ຺ຈ.

ອຸຈ຺ຉາທນາທີສຸ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ຕທາຣການໍ ສຣີຣຄນ຺ໂຘ ທ຺ວາທສມຕ຺ຕວສ຺ສກາເລ ນສ຺ສຕິ, ເຕສໍ ສຣີຣຄນ຺ຘຫຣຓຕ຺ຖາຍ ຄນ຺ຘຈຸຓ຺ຓາທີຫິ ອຸຈ຺ຉາເທນ຺ຕິ, ເອວຣູປໍ ອຸຈ຺ຉາທນໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ປຸຎ຺ຎວນ຺ເຕ ປນ ທາຣເກ ອູຣູສຸ ນິປຊ຺ຊາເປຕ຺ວາ ເຕເລນ ມກ຺ເຂຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖປາທອູຣຸນາຠິອາທີນໍ ສຓ຺ຐານສມ຺ປາທນຕ຺ຖໍ ປຣິມທ຺ທນ຺ຕິ, ເອວຣູປໍ ປຣິມທ຺ທນໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ.

ນ຺ຫາປນນ຺ຕິ ເຕສໍເຍວ ທາຣການໍ ຄນ຺ຘາທີຫິ ນ຺ຫາປນໍ. ສມ຺ພາຫນນ຺ຕິ ມຫາມລ຺ລານໍ ວິຍ ຫຕ຺ຖປາເທ ມຸຄ຺ຄຣາທີຫິ ປຫຣິຕ຺ວາ ພາຫຸວຑ຺ຒນໍ. ອາທາສນ຺ຕິ ຍໍກິຎ຺ຈິ ອາທາສໍ ປຣິຫຣິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ອຎ຺ຊນໍ ອລງ຺ກາຣຎ຺ຊນເມວ. ມາລາຕິ ພທ຺ຘມາລາ ວາ ອພທ຺ຘມາລາ ວາ. ວິເລປນນ຺ຕິ ຍໍກິຎ຺ຈິ ຉວິຣາຄກຣຓໍ. ມຸຂຈຸຓ຺ຓກໍ ມຸຂເລປນນ຺ຕິ ມຸເຂ ກາຬປີຬກາທີນໍ ຫຣຓຕ຺ຖາຍ ມຕ຺ຕິກາກກ຺ກໍ ເທນ຺ຕິ. ເຕນ ໂລຫິເຕ ຈລິເຕ ສາສປກກ຺ກໍ ເທນ຺ຕິ, ເຕນ ໂທເສ ຂາທິເຕ ຕິລກກ຺ກໍ ເທນ຺ຕິ, ເຕນ ໂລຫິເຕ ສນ຺ນິສິນ຺ເນ ຫລິທ຺ທິກກ຺ກໍ ເທນ຺ຕິ, ເຕນ ຉວິວຓ຺ເຓ ອາຣູຬ຺ເຫ ມຸຂຈຸຓ຺ຓເກນ ມຸຂໍ ຈຸຓ຺ເຓນ຺ຕິ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ.

ຫຕ຺ຖພນ຺ຘາທີສຸ ຫຕ຺ເຖ ວິຈິຕ຺ຣສງ຺ຂກປາລາທີນິ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ວິຈຣນ຺ຕິ, ຕໍ ວາ ອຎ຺ຎໍ ວາ ສພ຺ພມ຺ປິ ຫຕ຺ຖາຠຣຓໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ອປເຣ ສິຂໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ວິຈຣນ຺ຕິ, ສຸວຓ຺ຓຈີຣກມຸຕ຺ຕາວຬິອາທີຫິ ຈ ຕໍ ປຣິກ຺ຂິປນ຺ຕິ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ອປເຣ ຈຕຸຫຕ຺ຖທຓ຺ຑໍ ວາ ອຎ຺ຎໍ ວາ ປນ ອລງ຺ກຕທຓ຺ຑກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວິຈຣນ຺ຕິ, ຕຖາ ອິຕ຺ຖິປຸຣິສຣູປາທິວິຈິຕ຺ຕໍ ເຠສຊ຺ຊນາຬິກໍ ສຸປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ວາມປສ຺ເສ ໂອລຄ຺ເຄນ຺ຕິ, ອປເຣ ອເນກຈິຕ຺ຣໂກສໍ ອຕິຕິຂິຓໍ ອສິໍ, ປຎ຺ຈວຓ຺ຓສຸຕ຺ຕສິພ຺ພິຕໍ ມກຣທນ຺ຕກາທິວິຈິຕ຺ຕໍ ຉຕ຺ຕໍ, ສຸວຓ຺ຓຣຊຕາທິວິຈິຕ຺ຣາ ໂມຣປິຎ຺ຉາທິປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕາ ອຸປາຫນາ, ເກຈິ ຣຕນມຕ຺ຕາຍາມໍ ຈຕຸຣງ຺ຄຸລວິຕ຺ຖຕໍ ເກສນ຺ຕປຣິຈ຺ເຉທໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ເມຆມຸເຂ ວິຊ຺ຊຸລຕໍ ວິຍ ນລາເຏ ອຸຓ຺ຫີສປຏ຺ຏໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຈູຬາມຓິໍ ຘາເຣນ຺ຕິ, ຈາມຣວາລພີຊນິໍ ຘາເຣນ຺ຕິ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ.

ອິມສ຺ສ ວາ ປູຕິກາຍສ຺ສາຕິ ອິມສ຺ສ ຈາຕຸມຫາຠູຕມຍສ຺ສ ກຸຓປສຣີຣສ຺ສ. ເກຬນາຕິ ກີຬາປນາ. ປຣິເກຬນາຕິ ສພ຺ພໂຕ ຠາເຄນ ກີຬາປນາ. ເຄຘິຕຕາຕິ ອຠິກງ຺ຂິຕຕາ. ເຄຘິຕຕ຺ຕນ຺ຕິ ຄິທ຺ຘຠາໂວ ອຠິກງ຺ຂິຕຠາໂວ. ຈປລຕາຕິ ອລງ຺ກາຣກຣຓໍ. ຈາປລ຺ຍນ຺ຕິ ຈປລຠາວໍ.

ສວິຠູສນ຺ຕິອາທີສຸ ວິຠູສາຍ ສຫ ສວິຠູສໍ. ຉວິຣາຄກຣຓສງ຺ຂາເຕນ ປຣິວາເຣນ ສຫ ສປຣິວາຣໍ. ປຣິຠຓ຺ເຑນ ສຫ ສປຣິຠຓ຺ຑໍ. ປຣິກ຺ຂາເຣນ ສຫ ສປຣິກ຺ຂາຣໍ.

໑໖໒. ອາຖພ຺ພຓນ຺ຕິ ອາຖພ຺ພຓິກມນ຺ຕປ຺ປໂຍຄໍ. ສຸປິນນ຺ຕິ ສຸປິນສຕ຺ຖໍ. ລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ມຓິລກ຺ຂຓາທິໍ. ໂນ ວິທເຫຕິ ນປ຺ປໂຍເຊຍ຺ຍ. ວິຣຸຕຎ຺ຈາຕິ ມິຄາທີນໍ ວຏ຺ເຏຕ຺ວາ ວສ຺ສິຕໍ.

ອາຖພ຺ພຓິກາຕິ ປຣູປຆາຕມນ຺ຕຊານນກາ. ອາຖພ຺ພຓໍ ປໂຍເຊນ຺ຕີຕິ ອາຖພ຺ພຓິກາ ກິຣ ສຕ຺ຕາຫໍ ອໂລຓກໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ທພ຺ເພ ອຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ປຖວິຍໍ ສຍມານາ ຕປໍ ຈຣິຕ຺ວາ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ສຸສານຠູມິໍ ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ສຕ຺ຕເມ ປເທ ຐຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖໍ ວຏ຺ເຏຕ຺ວາ ວຏ຺ເຏຕ຺ວາ ມຸເຂນ ວິຊ຺ຊໍ ປຣິຊປ຺ປນ຺ຕິ, ອຖ ເຕສໍ ກມ຺ມໍ ສມິຊ຺ຌຕິ. ເອວຣູປໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ອາຖພ຺ພຓໍ ປໂຍເຊນ຺ຕີ’’ຕິ ອາຫ. ຕຕ຺ຖ ປໂຍເຊນ຺ຕີຕິ ຍຸຕ຺ຕປ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ນຄເຣ ວາ ຣຸທ຺ເຘຕິ ນຄເຣ ສມນ຺ຕໂຕ ຣຸນ຺ຘິຕ຺ວາ ອາວຣິຕ຺ວາ ຄຫິເຕ. ສງ຺ຄາເມ ວາ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິເຕຕິ ຣເຓ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ຐິເຕ. ປຈ຺ຈຕ຺ຖິເກສຸ ປຈ຺ຈາມິຕ຺ເຕສູຕິ ປຏາຓີຠູເຕສຸ ເວຣີສຸ. ອີຕິໍ ອຸປ຺ປາເທນ຺ຕີຕິ ສຣີຣຈລນໍ ກມ຺ປນໍ, ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປາທນໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ອຸປທ຺ທວນ຺ຕິ ກາຍປີຬນໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ໂຣຄນ຺ຕິ ພ຺ຍາຘິໍ. ປຊ຺ຊຣກນ຺ຕິ ຊຣໍ. ສູລນ຺ຕິ ອຸທ຺ຘຸມາຕກໍ. ວິສູຈິກນ຺ຕິ ວິຊ຺ຌນໍ. ປກ຺ຂນ຺ທິກນ຺ຕິ ໂລຫິຕປກ຺ຂນ຺ທິກໍ. ກໂຣນ຺ຕີຕິ ອຸປ຺ປາເທນ຺ຕິ.

ສຸປິນປາຐກາຕິ ສຸປິນພ຺ຍາກຣຓກາ. ອາທິສນ຺ຕີຕິ ພ຺ຍາກໂຣນ຺ຕິ. ໂຍ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ສຸປິນໍ ປສ຺ສຕີຕິອາທີສຸ ອຈ຺ຈນ຺ຕສໍໂຍເຄ ອຸປໂຍຄວຈນໍ, ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມເຍຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວໍ ວິປາໂກ ໂຫຕີຕິ ອິຏ຺ຐານິຏ຺ຐວເສນ ເອວຣູໂປ ວິປາໂກ ໂຫຕິ. ອວກຸຊ຺ຊ ນິປນ຺ໂນຕິ ອໂຘມຸໂຂ ຫຸຕ຺ວາ ນິປນ຺ໂນ ປສ຺ສຕິ. ເອວໍ ສຸປິນປາຐກາ ສຸປິນໍ ອາທິສນ຺ຕິ.

ຕຎ຺ຈ ປນ ສຸປິນໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ຈຕູຫິ ກາຣເຓຫິ ປສ຺ສຕິ ຘາຕຸກ຺ໂຂຠໂຕ ວາ ອນຸຠູຕປຸພ຺ພໂຕ ວາ ເທວໂຕປສໍຫາຣໂຕ ວາ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໂຕ ວາຕິ. ຕຕ຺ຖ ປິຕ຺ຕາທີນໍ ໂຂຠກຣຓປຈ຺ຈຍໂຍເຄນ ຂຸຠິຕຘາຕຸໂກ ຘາຕຸກ຺ໂຂຠໂຕ ສຸປິນໍ ປສ຺ສຕິ, ປສ຺ສນ຺ໂຕ ຈ ນານາວິຘໍ ສຸປິນໍ ປສ຺ສຕິ. ອນຸຠູຕປຸພ຺ພໂຕ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ປຸພ຺ເພ ອນຸຠູຕປຸພ຺ພໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ປສ຺ສຕິ. ເທວໂຕປສໍຫາຣໂຕ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ເທວຕານໍ ອານຸຠາເວນ ອາຣມ຺ມຓານິ ປສ຺ສຕິ. ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໂຕ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ປຸຎ຺ຎາປຸຎ຺ຎວເສນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕຸກາມສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ວາ ອນຕ຺ຖສ຺ສ ວາ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕຠູຕໍ ສຸປິນໍ ປສ຺ສຕິ. ຕຕ຺ຖ ຍໍ ຘາຕຸກ຺ໂຂຠໂຕ ອນຸຠູຕປຸພ຺ພໂຕ ຈ ສຸປິນໍ ປສ຺ສຕິ, ນ ຕໍ ສຈ຺ຈໍ ໂຫຕິ. ຍໍ ເທວໂຕປສໍຫາຣໂຕ ປສ຺ສຕິ, ຕໍ ສຈ຺ຈໍ ວາ ໂຫຕິ ອລິກໍ ວາ. ກຸທ຺ຘາ ຫິ ເທວຕາ ອຸປາເຍນ ວິນາເສຕຸກາມາ ວິປຣີຕມ຺ປິ ກຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ຕິ. ຍໍ ປນ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໂຕ ປສ຺ສຕິ, ຕໍ ເອກນ຺ຕສຈ຺ຈເມວ ໂຫຕິ. ເອເຕສໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ມູລກາຣຓານໍ ສໍສຄ຺ຄເຠທໂຕປິ ສຸປິນເຠໂທ ໂຫຕິເຍວ. ຕຎ຺ຈ ປເນຕໍ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ສຸປິນໍ ເສກ຺ຂປຸຖຸຊ຺ຊນາວ ປສ຺ສນ຺ຕິ ອປ຺ປຫີນວິປລ຺ລາສຕ຺ຕາ. ອເສກ຺ຂາ ນ ປສ຺ສນ຺ຕິ ປຫີນວິປລ຺ລາສຕ຺ຕາ.

ກິໍ ປເນຕໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ສຸຕ຺ໂຕ ປສ຺ສຕິ, ອຸທາຫຸ ປຏິພຸທ຺ໂຘ, ອຸທາຫຸ ເນວ ສຸຕ຺ໂຕ ນ ປຏິພຸທ຺ໂຘຕິ? ກິຎ຺ເຈຕ຺ຖ – ຍທິ ຕາວ ສຸຕ຺ໂຕ ປສ຺ສຕິ, ອຠິຘມ຺ມວິໂຣໂຘ ອາປຊ຺ຊຕິ. ຠວງ຺ຄຈິຕ຺ເຕນ ຫິ ສຸປຕິ, ຕໍ ຣູປນິມິຕ຺ຕາທິອາຣມ຺ມຓໍ ຣາຄາທິສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ວາ ນ ໂຫຕິ, ສຸປິນໍ ປສ຺ສນ຺ຕສ຺ສ ຈ ອີທິສານິ ຈິຕ຺ຕານິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ອຖ ປຏິພຸທ຺ໂຘ ປສ຺ສຕິ, ວິນຍວິໂຣໂຘ ອາປຊ຺ຊຕິ. ຍຎ຺ຫິ ປຏິພຸທ຺ໂຘ ປສ຺ສຕິ, ຕໍ ສພ຺ໂພຫາຣິກຈິຕ຺ເຕນ ປສ຺ສຕິ, ສພ຺ໂພຫາຣິກຈິຕ຺ເຕນ ຈ ກເຕ ວີຕິກ຺ກເມ ອນາປຕ຺ຕິ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ສຸປິນໍ ປສ຺ສນ຺ເຕນ ປນ ກເຕ ວີຕິກ຺ກເມ ເອກນ຺ຕໍ ອນາປຕ຺ຕິ ເອວ. ອຖ ເນວ ສຸຕ຺ໂຕ ນ ປຏິພຸທ຺ໂຘ ປສ຺ສຕິ, ໂກ ນາມ ປສ຺ສຕິ. ເອວຎ຺ຈ ສຕິ ສຸປິນສ຺ສ ອຠາໂວວ ອາປຊ຺ຊຕິ, ນ ອຠາໂວ. ກສ຺ມາ? ຍສ຺ມາ ກປິນິທ຺ທາປເຣໂຕ ປສ຺ສຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ – ‘‘ມຊ຺ຌູປຄໂຕ, ມຫາຣາຊ, ກປິນິທ຺ທາປເຣໂຕ ສຸປິນໍ ປສ຺ສຕີ’’ຕິ (ມິ. ປ. ໕.໓.໕).

ກປິນິທ຺ທາປເຣໂຕຕິ ມກ຺ກຏນິທ຺ທາຍ ຍຸຕ຺ໂຕ. ຍຖາ ຫິ ມກ຺ກຏສ຺ສ ນິທ຺ທາ ລຫຸປຣິວຕ຺ຕາ ໂຫຕິ, ເອວໍ ຍາ ນິທ຺ທາ ປຸນປ຺ປຸນໍ ກຸສລາທິຈິຕ຺ຕໂວກິຓ຺ຓຕ຺ຕາ ລຫຸວິປຣິວຕ຺ຕາ. ຍສ຺ສາ ປວຕ຺ຕິຍໍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຠວງ຺ຄໂຕ ອຸຕ຺ຕຣຓໍ ໂຫຕິ, ຕາຍ ຍຸຕ຺ໂຕ ສຸປິນໍ ປສ຺ສຕິ. ເຕນາຍໍ ສຸປິໂນ ກຸສໂລປິ ໂຫຕິ ອກຸສໂລປິ ອພ຺ຍາກໂຕປິ. ຕຕ຺ຖ ສຸປິນນ຺ເຕ ເຈຕິຍວນ຺ທນຘມ຺ມສ຺ສວນຘມ຺ມເທສນາທີນິ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ກຸສໂລ, ປາຓາຕິປາຕາທີນິ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ອກຸສໂລ, ທ຺ວີຫິ ອນ຺ເຕຫິ ມຸຕ຺ໂຕ ອາວຊ຺ຊນຕທາຣມ຺ມຓກ຺ຂເຓ ອພ຺ຍາກໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ສ຺ວາຍໍ ທຸພ຺ພລວຕ຺ຖຸກຕ຺ຕາ ເຈຕນາຍ ປຏິສນ຺ຘິໍ ອາກຑ຺ຒິຕຸໍ ອສມຕ຺ໂຖ, ປວຕ຺ເຕ ປນ ອຎ຺ເຎຫິ ກຸສລາກຸສເລຫິ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠິໂຕ ວິປາກໍ ເທຕິ.

ມຓິລກ຺ຂຓາທີສຸ ເອວຣູໂປ ມຓິ ປສຕ຺ໂຖ, ເອວຣູໂປ ອປສຕ຺ໂຖ, ສາມິໂນ ອາໂຣຄ຺ຍອິສ຺ສຣິຍາທີນໍ ເຫຕຸ ໂຫຕິ, ນ ໂຫຕີຕິ ເອວໍ ວຓ຺ຓສຓ຺ຐານາທິວເສນ ມຓິອາທີນໍ ລກ຺ຂຓໍ ອາທິສນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖ ອາວຸຘລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ຐເປຕ຺ວາ ອສິອາທີນິ ອວເສສໍ ອາວຸຘໍ. ອິຕ຺ຖິລກ຺ຂຓາທີນິປິ ຍມ຺ຫິ ກຸເລ ອິຕ຺ຖິປຸຣິສາທໂຍ ວສນ຺ຕິ, ຕສ຺ສ ວຸທ຺ຘິຫານິວເສເນວ ເວທິຕພ຺ພານິ. ອຊລກ຺ຂຓາທີສຸ ປນ ‘‘ເອວຣູປານໍ ອຊາທີນໍ ມໍສໍ ຂາທິຕພ຺ພໍ, ເອວຣູປານໍ ນ ຂາທິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອຍມ຺ປິ ວິເສໂສ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອປິ ເຈຕ຺ຖ ໂຄຘາຍ ລກ຺ຂເຓ ຈິຕ຺ຕກມ຺ມປິຬນ຺ຘນາທີສຸປິ ‘‘ເອວຣູປາຍ ໂຄຘາຍ ສຕິ ອິທໍ ນາມ ໂຫຕີ’’ຕິ ອຍມ຺ປິ ວິເສໂສ ເວທິຕພ຺ໂພ. ກຓ຺ຓິກາລກ຺ຂຓໍ ປິຬນ຺ຘນກຓ຺ຓິກາຍປິ ເຄຫກຓ຺ຓິກາຍປິ ວເສນ ເວທິຕພ຺ພໍ. ກຈ຺ຉປລກ຺ຂຓມ຺ປິ ໂຄຘລກ຺ຂຓສທິສເມວ. ມິຄລກ຺ຂຓໍ ສພ຺ພສງ຺ຄາຫິກໍ ສພ຺ພຈຕຸປ຺ປທານໍ ລກ຺ຂຓວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວໍ ລກ຺ຂຓປາຐກາ ລກ຺ຂຓໍ ອາທິສນ຺ຕີຕິ ເອວໍ ລກ຺ຂຓສຕ຺ຖວາຈກາ ລກ຺ຂຓໍ ອາທິສນ຺ຕິ ກເຖນ຺ຕິ.

ນກ຺ຂຕ຺ຕານີຕິ ກຕ຺ຕິກາທີນິ ອຏ຺ຐວີສຕິ ນກ຺ຂຕ຺ຕານິ. ອິມິນາ ນກ຺ຂຕ຺ເຕນ ຆຣປ຺ປເວໂສ ກາຕພ຺ໂພຕິ ເຄຫປ຺ປເວສມງ຺ຄລໍ ກາຕພ຺ພໍ. ມກຸຏໍ ພນ຺ຘິຕພ຺ພນ຺ຕິ ປສາຘນມງ຺ຄລໍ ກາຕພ຺ພໍ. ວາເຣຍ຺ຍນ຺ຕິ ‘‘ອິມສ຺ສ ທາຣກສ຺ສ ອສຸກກຸລໂຕ ອສຸກນກ຺ຂຕ຺ເຕນ ທາຣິກໍ ອາເນຖາ’’ຕິ ອາວາຫກຣຓຎ຺ຈ ‘‘ອິມໍ ທາຣິກໍ ອສຸກສ຺ສ ນາມ ທາຣກສ຺ສ ອສຸກນກ຺ຂຕ຺ເຕນ ເທຖ, ເອວໍ ເອເຕສໍ ວຸຑ຺ຒິ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ວິວາຫກຣຓຎ຺ຈ ວຕ຺ວາ ວາເຣຍ຺ຍສງ຺ຂາຕໍ ອາວາຫວິວາຫມງ຺ຄລໍ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ອາທິສນ຺ຕິ. ພີຊນີຫາໂຣຕິ ພີຊານໍ ວປ຺ປຕ຺ຖາຍ ພຫິ ນີຫຣຓໍ. ‘‘ນິຫໂຣ’’ຕິປິ ປາຬິ. ມິຄວາກ຺ກນ຺ຕິ ອິທໍ ສພ຺ພສງ຺ຄາຫິກນາມໍ, ສພ຺ພສກຸຓຈຕຸປ຺ປທານໍ ຣຸຕຎາຓວເສເນວ ວຸຕ຺ຕໍ. ມິຄວາກ຺ກປາຐກາຕິ ສກຸນ຺ຕຈຕຸປ຺ປທານໍ ສທ຺ທພ຺ຍາກຣຓກາ. ມິຄວາກ຺ກໍ ອາທິສນ຺ຕີຕິ ເຕສໍ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ພ຺ຍາກໂຣນ຺ຕິ. ຣຸຕນ຺ຕິ ສທ຺ທໍ. ‘‘ຣຸທ’’ນ຺ຕິ ວາ ປາຬິ. ວສ຺ສິຕນ຺ຕິ ວາຈໍ. ຄພ຺ຠກຣຓີຍາຕິ ວິນສ຺ສມານສ຺ສ ຄພ຺ຠສ຺ສ ປຸນ ອວິນາສາຍ ໂອສຘທາເນນ ຄພ຺ຠສຓ຺ຐານກາຣກາ. ຄພ຺ໂຠ ຫິ ວາເຕນ ປາຓເກຫິ ກມ຺ມຸນາ ຈາຕິ ຕີຫິ ກາຣເຓຫິ ວິນສ຺ສຕິ. ຕຕ຺ຖ ວາເຕນ ວິນສ຺ສນ຺ເຕ ວາຕວິນາສນໍ ສີຕລໍ ເຠສຊ຺ຊໍ ເທຕິ. ປາຓເກຫິ ວິນສ຺ສນ຺ເຕ ປາຓການໍ ປຏິກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ. ກມ຺ມຸນາ ວິນສ຺ສນ຺ເຕ ປນ ພຸທ຺ຘາປິ ປຏິພາຫິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ນ ຕໍ ອິຘ ຄຫິຕໍ. ສາລາກິຍນ຺ຕິ ສລາກເວຊ຺ຊກມ຺ມໍ. ສລ຺ລກຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ສລ຺ລກຕ຺ຕເວຊ຺ຊກມ຺ມໍ. ກາຍຕິກິຈ຺ຉນ຺ຕິ ມູລເຠສຊ຺ຊາທີນິ ໂຍເຊຕ຺ວາ ກາຍຕິກິຈ຺ຉເວຊ຺ຊກມ຺ມໍ. ຠູຕິຍນ຺ຕິ ຠູຕເວຊ຺ຊກມ຺ມໍ. ໂກມາຣຠຈ຺ຈນ຺ຕິ ໂກມາຣກເວຊ຺ຊກມ຺ມໍ. ກຸຫາຕິ ວິມ຺ຫາປກາ. ຖທ຺ຘາຕິ ທາຣຸກ຺ຂນ຺ຘໍ ວິຍ ຖທ຺ຘສຣີຣາ. ລປາຕິ ປຈ຺ຈຍປຏິພທ຺ຘວຈນກາ. ສິງ຺ຄິຕິ ມຓ຺ຑນປກຕິກາ. ອຸນ຺ນຬາຕິ ອຸຄ຺ຄຕມານນຬາ. ອສມາຫິຕາຕິ ອຸປຈາຣປ຺ປນາສມາຘິວິຣຫິຕາ.

ນ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍາຕິອາທີສຸ ອຸທ຺ເທສຄ຺ຄຫຓວເສນ ນ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍ. ສຊ຺ຌາຍວເສນ ນ ອຸຄ຺ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍ. ຈິຕ຺ເຕ ຐປນວເສນ ນ ຘາເຣຍ຺ຍ. ສມີປໍ ກຕ຺ວາ ຐປນວເສນ ນ ອຸປຘາເຣຍ຺ຍ. ອຸປປຣິກ຺ຂາວເສນ ນ ອຸປລກ຺ເຂຍ຺ຍ. ອຎ຺ເຎສໍ ວາຈນວເສນ ນປ຺ປໂຍເຊຍ຺ຍ.

໑໖໓. ເປສຸຓິຍນ຺ຕິ ເປສຸຎ຺ຎໍ. ເສສນິທ຺ເທໂສ ຈ ວຸຕ຺ຕຕ຺ໂຖເຍວ.

໑໖໔. ກຍວິກ຺ກເຍຕິ ປຎ຺ຈຫິ ສຫຘມ຺ມິເກຫິ ສທ຺ຘິໍ ວຎ຺ຈນວເສນ ວາ ອຸທຍປຕ຺ຖນາວເສນ ວາ ນ ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍ. ອຸປວາທໍ ຠິກ຺ຂຸ ນ ກເຣຍ຺ຍາຕິ ອຸປວາທກເຣ ກິເລເສ ອນິພ຺ພຕ຺ເຕນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕນິ ປເຣຫິ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມເຓຫິ ອຸປວາທໍ ນ ຊເນຍ຺ຍ. ຄາເມ ຈ ນາຠິສຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ ຄາເມ ຈ ຄິຫິສໍສຄ຺ຄາທີຫິ ນາຠິສຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ລາຠກມ຺ຍາ ຊນໍ ນ ລປເຍຍ຺ຍາຕິ ລາຠກາມຕາຍ ຊນໍ ນ ລປເຍຍ຺ຍ.

ເຍ ກຍວິກ຺ກຍາ ວິນເຍ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕາຕິ ເຍ ທານປຏິຄ຺ຄຫຓວເສນ ກຍວິກ຺ກຍສິກ຺ຂາປເທ (ປາຣາ. ໕໙໓ ອາທໂຍ) ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕາ, ອິຘາຘິປ຺ເປຕໍ ກຍວິກ຺ກຍໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ສທ຺ຘິໍ ປຕ຺ຕໍ ວາ ຈີວຣໍ ວາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ສທ຺ຘິນ຺ຕິ ປຎ຺ຈຫິ ສຫຘມ຺ມິເກຫິ ສຫ. ປຎ຺ຈ ສຫຘມ຺ມິກາ ນາມ ຠິກ຺ຂຸຠິກ຺ຂຸນີສິກ຺ຂມານສາມເຓຣສາມເຓຣິໂຍ. ວຎ຺ຈນິຍໍ ວາຕິ ປຏິຣູປກໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ວຎ຺ຈນິຍໍ ວາ. ອຸທຍໍ ວາ ປຕ຺ຖຍນ຺ໂຕຕິ ວຸຑ຺ຒິໍ ປຕ຺ເຖນ຺ໂຕ ວາ. ປຣິວຕ຺ເຕຕີຕິ ປຣິວຕ຺ຕນໍ ກໂຣຕິ.

ອິທ຺ຘິມນ຺ໂຕຕິ ອິຊ຺ຌນປຠາວວນ຺ໂຕ. ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸກາຕິ ທິພ຺ພສທິສຎາຓຈກ຺ຂຸກາ. ອຖ ວາ ທິພ຺ພວິຫາຣສນ຺ນິສ຺ສເຍນ ລທ຺ຘຎາຓຈກ຺ຂຸກາ. ປຣຈິຕ຺ຕວິທຸໂນຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຈິຕ຺ເຕນ ປເຣສໍ ຈິຕ຺ຕຊານນກາ. ເຕ ທູຣໂຕປິ ປສ຺ສນ຺ຕີຕິ ເອກໂຍຊນໂຕປິ ໂຍຊນສຕໂຕປິ ໂຍຊນສຫສ຺ສໂຕປິ ໂຍຊນສຕສຫສ຺ສໂຕປິ ຈກ຺ກວາຬໂຕປິ ທ຺ເວຕີຓິຈຕ຺ຕາຣິປຎ຺ຈທສວີສຕິຈຕ຺ຕາລີສສຫສ຺ສໂຕປິ ຕໂຕ ອຕິເຣກໂຕປິ ຈກ຺ກວາຬໂຕ ປສ຺ສນ຺ຕິ ທກ຺ຂນ຺ຕິ. ອາສນ຺ນາປິ ນ ທິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ສມີເປ ຐິຕາປິ ນິສິນ຺ນາປິ ນ ປຎ຺ຎາຍນ຺ຕິ. ເຈຕສາປິ ຈິຕ຺ຕໍ ປຊານນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຈິຕ຺ເຕນາປິ ປເຣສໍ ຈິຕ຺ຕໍ ປຊານນ຺ຕິ. ເທວຕາປິ ໂຂ ສນ຺ຕິ ອິທ຺ຘິມນ຺ຕິນິໂຍຕິ ເທວຕາປິ ເອວໍ ສໍວິຊ຺ຊນ຺ຕິ ອິຊ຺ຌນປຠາວວນ຺ຕິນິໂຍ. ປຣຈິຕ຺ຕວິທຸນິໂຍຕິ ປເຣສໍ ຈິຕ຺ຕໍ ຊານນ຺ຕິໂຍ. ໂອຬາຣິເກຫິ ວາ ກິເລເສຫີຕິ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕາທິເກຫິ ວາ ອຸປຕາເປຫິ. ມຊ຺ຌິເມຫິ ວາຕິ ກາມວິຕກ຺ກາທິເກຫິ ວາ. ສຸຂຸເມຫິ ວາຕິ ຎາຕິວິຕກ຺ກາທິເກຫິ ວາ. ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕາທໂຍ ກມ຺ມປຖວເສນ, ກາມວິຕກ຺ກາທໂຍ ວຏ຺ຏມູລກກິເລສວເສນ ເວທິຕພ຺ພາ.

ຎາຕິວິຕກ຺ກາທີສຸ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ຎາຕໂຍ ສຸຂຊີວິໂນ ສມ຺ປຕ຺ຕິຍຸຕ຺ຕາ’’ຕິ ເອວໍ ປຎ຺ຈກາມຄຸຓສນ຺ນິສ຺ສິເຕນ ເຄຫສນ຺ນິສ຺ສິຕເປເມນ ຎາຕເກ ອາຣພ຺ຠ ອຸປ຺ປນ຺ນວິຕກ຺ໂກ ຎາຕິວິຕກ຺ໂກ. ‘‘ມຍ຺ຫໍ ຎາຕໂຍ ຂຍໍ ຄຕາ ວຍໍ ຄຕາ ສທ຺ຘາ ປສນ຺ນາ’’ຕິ ເອວໍ ປວຕ຺ໂຕ ປນ ຎາຕິວິຕກ຺ໂກ ນາມ ນ ໂຫຕິ.

‘‘ອມ຺ຫາກໍ ຊນປໂທ ສຸຠິກ຺ໂຂ ສມ຺ປນ຺ນສສ຺ໂສ’’ຕິ ຕຸຏ຺ຐມານສສ຺ສ ເຄຫສ຺ສິຕເປມວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ນວິຕກ຺ໂກ ຊນປທວິຕກ຺ໂກ. ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ຊນປເທ ມນຸສ຺ສາ ສທ຺ຘາ ປສນ຺ນາ ຂຍໍ ຄຕາ ວຍໍ ຄຕາ’’ຕິ ເອວໍ ປວຕ຺ໂຕ ປນ ຊນປທວິຕກ຺ໂກ ນາມ ນ ໂຫຕິ.

ອມຣຕ຺ຕາຍ ວິຕກ຺ໂກ, ອມໂຣ ວາ ວິຕກ຺ໂກຕິ ອມຣວິຕກ຺ໂກ. ຕຕ຺ຖ ອຸກ຺ກຸຏິກປ຺ປຘານາທີຫິ ທຸກ຺ເຂ ນິຊິຓ຺ເຓ ສມ຺ປຣາເຍ ອຕ຺ຕາ ສຸຂີ ໂຫຕິ. ອມໂຣຕິ ທຸກ຺ກຣກາຣິກໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ຕາຍ ທຸກ຺ກຣກາຣິກາຍ ປຏິສໍຍຸຕ຺ໂຕ ວິຕກ຺ໂກ ອມຣຕ຺ຕາຍ ວິຕກ຺ໂກ ນາມ. ທິຏ຺ຐິຄຕິໂກ ປນ ‘‘ສສ຺ສຕໍ ວເທສີ’’ຕິອາທີນິ ປຸຏ຺ໂຐ ‘‘ເອວນ຺ຕິປິ ເມ ໂນ, ຕຖາຕິປິ ເມ ໂນ, ອຎ຺ຎຖາຕິປິ ເມ ໂນ, ໂນຕິປິ ເມ ໂນ, ໂນ ໂນຕິປິ ເມ ໂນ’’ຕິ ວິກ຺ເຂປໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ສ ໂສ ທິຏ຺ຐິຄຕປຏິສໍຍຸຕ຺ໂຕ ວິຕກ຺ໂກ, ຍຖາ ອມໂຣ ນາມ ມຈ຺ໂຉ ອຸທເກ ຄເຫຕ຺ວາ ມາເຣຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ, ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ຘາວຕິ ຄາຫໍ ນ ຄຈ຺ຉຕິ, ເອວເມວ ເອກສ຺ມິໍ ປກ຺ເຂ ອສຓ຺ຐຫນໂຕ ນ ມຣຕີຕິ ອມໂຣ ນາມ ໂຫຕິ, ຕໍ ທຸວິຘມ຺ປິ ເອກໂຕ ກຕ຺ວາ ‘‘ອມຣວິຕກ຺ໂກ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ປຣານຸທ຺ທຍຕາປຏິສຎ຺ຎຸຕ຺ໂຕຕິ ອນຸທ຺ທຍຕາປຏິຣູປເກນ ເຄຫສ຺ສິຕເປເມນ ປຏິສໍຍຸຕ຺ໂຕ. ອຸປຏ຺ຐາເກສຸ ນນ຺ທເກສຸ ໂສຈນ຺ເຕສຸ ຈ ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ທິຄຸຓໍ ນນ຺ທຕິ ທິຄຸຓໍ ໂສຈຕິ, ເຕສຸ ສຸຂິເຕສຸ ທິຄຸຓໍ ສຸຂິໂຕ ໂຫຕິ, ທຸກ຺ຂິເຕສຸ ທິຄຸຓໍ ທຸກ຺ຂິໂຕ ໂຫຕິ. ອຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ກິຈ຺ຈກຣຓີເຍສຸ ອຕ຺ຕນາ ໂວໂຍຄໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ຕານິ ຕານິ ກິຈ຺ຈານິ ສາເຘນ຺ໂຕ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ວີຕິກ຺ກມຕິ, ສລ຺ເລຂໍ ໂກເປຕິ. ໂຍ ຕສ຺ມິໍ ສໍສຏ຺ຐວິຫາເຣ ຕສ຺ມິໍ ວາ ໂວໂຍຄາປຊ຺ຊເນ ເຄຫສ຺ສິໂຕ ວິຕກ຺ໂກ, ອຍໍ ປຣານຸທ຺ທຍຕາປຏິສຎ຺ຎຸຕ຺ໂຕ ວິຕກ຺ໂກ ນາມ.

ລາຠສກ຺ກາຣສິໂລກປຏິສຎ຺ຎຸຕ຺ໂຕຕິ ຈີວຣາທິລາເຠນ ເຈວ ສກ຺ກາເຣນ ຈ ກິຕ຺ຕິສທ຺ເທນ ຈ ສທ຺ຘິໍ ອາຣມ຺ມຓກຣຓວເສນ ປຏິສຎ຺ຎຸຕ຺ໂຕ. ອນວຎ຺ຎຕ຺ຕິປຏິສຎ຺ຎຸຕ຺ໂຕຕິ ‘‘ອໂຫ ວຕ ມໍ ປເຣ ນ ອວຊາເນຍ຺ຍຸໍ, ນ ໂສເຘຕ຺ວາ ວິໂສເຘຕ຺ວາ ກເຖຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ອນວຎ຺ຎາຕຠາວປຕ຺ຖນາຍ ສທ຺ຘິໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກວິຕກ຺ໂກ. ໂສ ຕສ຺ມິໍ ‘‘ມາ ມໍ ປເຣ ອວຊານິໍສູ’’ຕິ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ວິຕກ຺ເກ ປຎ຺ຈກາມຄຸຓສງ຺ຂາຕເຄຫນິສ຺ສິໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປ຺ປນ຺ນວິຕກ຺ໂກ ອນວຎ຺ຎຕ຺ຕິປຏິສຎ຺ຎຸຕ຺ໂຕ ວິຕກ຺ໂກ.